Compartiment auteurs - Foire du Livre de Bruxelles

Compartiment auteurs
Découvrez notre dixième recueil
Ontdek onze tiende bundel
Saskia de Coster
Luc Dellisse
Armel Job
Yun Sun Limet
Annelies Verbeke
Fikry El Azzouzi
Foire du Livre
de Bruxelles
7-11 mars/maart 2013
Tour & Taxis

Compartiment auteurs 2013
Destination Bruxelles
Recueil offert aux voyageurs par la SNCB à
l’occasion de la Foire du livre de Bruxelles du
7 au 11 mars 2013.
Les textes qui composent ce recueil ont fait l’objet
d’une commande aux auteurs par Bela (portail des
auteurs francophones), en collaboration avec la Scam
(Société civile des auteurs multimédia) et deAuteurs.
Bestemming Brussel
Boekje door NMBS aan de reizigers aangeboden ter
gelegenheid van de “ Foire du Livre de Bruxelles” van
7 tot 11 maart 2013.
De opdracht aan de auteurs voor deze teksten werd
gegeven door Bela (portaalsite van Franstalige
auteurs), in samenwerking met Scam (Société des
auteurs multimédia) en deAuteurs.
3

4
Sommaire/ Inhoud

6
11
17
28
35
42
49
Editos
Yun Sun Limet
Gare du Midi
Annelies Verbeke
Bus 88
Armel Job
Un ange
Saskia de Coster
De ontmanteling
Luc Dellisse
Un éternel retour
Fikry El Azzouzi
Elke tweede zaterdag
5

6
Chère lectrice,
Cher lecteur,
Dans le cadre de la “ Foire du Livre de Bruxelles
2013 ”, la SNCB a le plaisir d’offrir à ses navetteurs
un recueil spécialement écrit pour eux.
Pour sa dixième édition, le recueil fait peau neuve
et met en avant 3 auteurs francophones et 3 auteurs
néerlandophones. De quoi contenter tous nos
navetteurs.
Avec ces 6 histoires inédites, la SNCB concilie le
train à la lecture. Laissez-vous emporter par l’univers
des auteurs vers une destination inconnue, vers un
parcours inattendu.
Bon voyage à tous et surtout bonne lecture.
Marc Descheemaecker
Administrateur délégué de la SNCB

Beste lezeres,
Beste lezer,
In het kader van de “ Foire du Livre de Bruxelles
2013 ” heeft NMBS het genoegen haar pendelaars
een verhalenbundel te schenken, speciaal voor hen
geschreven.
Bij de tiende editie werd gekozen voor een andere
benadering, met bijdragen van drie Franstalige en
drie Nederlandstalige auteurs, iets wat de treinreizigers
zeker zal plezieren.
Met zes onuitgegeven verhalen schenkt NMBS
aandacht aan één van de belangrijkste activiteiten in
de trein, lezen. Laat je meenemen in de wereld van de
schrijvers naar een onbekende bestemming, via een
onverwacht parcours.
Goede reis en vooral, een aangenaam
leesavontuur.
Marc Descheemaecker
Gedelegeerd Bestuurder NMBS
7

8
La Foire du Livre de Bruxelles
est un événement culturel
toujours très attendu
Elle est ouverte à tous les domaines : littérature,
sciences humaines, édition scientifique, vie pratique…
Plus d’un millier d’éditeurs vous convient à rencontrer
quelques 800 écrivains et illustrateurs dans une dynamique
de réflexion et de détente avant tout.
En matière d’édition, la Belgique rime avec illustration.
Reconnue comme la patrie de la BD, cette
édition vous permettra de découvrir le 9 ème art sous
une forme inédite dans l’Imaginarium BD, véritable
laboratoire expérimental offrant une expérience
sensorielle unique. Des performances multimédias
rassemblant artistes plasticiens, comédiens et autres
sound designers s’ajouteront aux plus traditionnelles
tables-rondes.
Un casting d’exception et toujours plus international,
mais avant de découvrir les grandes plumes venues
d‘Espagne, pays à l’honneur, découvrons nos talents.
Ils écrivent chez nous et partagent le goût des mots.
Ana Garcia, Exhibition manager
Foire du Livre de Bruxelles

La Foire du Livre van Brussel
is een cultureel evenement
De boekenbeurs covert alle domeinen: literatuur,
menswetenschappen, wetenschappelijke uitgaven, het
dagelijkse leven… Meer dan duizend uitgevers nodigen
je uit om zowat 800 schrijvers en illustratoren te
ontmoeten in een leerrijke en toch ontspannen sfeer.
In België is een boek uitgeven ook altijd een beetje
aandacht schenken aan de illustratie. Beroemd als
land van het beeldverhaal laat deze editie je toe de
9de kunst te ontdekken op een onuitgegeven wijze
in het Imaginarium BD, experimenteel laboratorium
met een unieke geluidservaring. Multimediale
voorstellingen met beeldende kunstenaars, comedians
en andere sound designers sluiten aan bij de meer
traditionele rondetafelgesprekken.
Een uitzonderlijke en steeds meer internationale
samenstelling van auteurs, maar vooraleer de grootste
schrijvers uit Spanje, land in het brandpunt van de
belangstelling, te ontdekken, laat ons eerst onze
talenten opzoeken. Zij schrijven bij ons en delen de
smaak van woorden.
Ana Garcia, Exhibition manager
Foire du Livre van Brussel
9

Yun Sun Limet
Gare du Midi
Yun Sun Limet est une auteure belge née en 1968
en Corée du Sud. Elle a publié des romans Les
Candidats (“ Points ” Seuil, 2005), prix de la
Première œuvre de la Communauté française de
Belgique, Amsterdam (L’Olivier, 2006), 1993 (La
Rue de Russie, 2009), et tout récemment un récit,
Joseph, aux éditions de la Différence (2012),
sélectionné pour le prix Rossel. Docteur ès Lettres,
elle a également publié des essais. Après avoir
enseigné à l’UCL et à l’université de Paris 8, elle
travaille aujourd’hui dans l’édition. Elle fait par
ailleurs partie du comité éditorial de la revue littéraire
en ligne remue.net.
11

12
Je suis tombée l’autre jour sur d’anciens carnets de
notes. (Il m’arrive de loin en loin de ranger de fond en
comble mon bureau, au cours de déménagements ou
de changements de pièces dans l’appartement.) Il est
difficile de ne pas céder à la tentation de feuilleter. (Ce
qui explique le temps exagéré que prennent ces opérations.)
J’ai retrouvé dans l’un d’eux ceci : “ Peu avant
l’arrivée à la gare du Midi, le train roule très lentement,
presqu’au pas. La ligne de chemin de fer surplombe les
rues, et à cette allure de marcheur matinal (il n’est pas
encore neuf heures), il arrive qu’on surprenne un facteur
qui fait sa tournée. Il vient de sonner à une porte.
Une dame aux cheveux encore défaits vient d’ouvrir.
Elle porte un long peignoir rose fuchsia et prend le
paquet que le facteur lui tend. Elle ne sait sans doute
pas que depuis le train, des dizaines de personnes
l’ont vue à la dérobée. Petit moment du matin, quotidien,
combien de fois répété, minutes où en ouvrant
la porte, la perspective de la rue, le pont du chemin de
fer, les bruits des transports en commun, peut-être
le tram au loin sonne deux coups, choses habituelles
auxquelles elle ne songe sans doute pas, à cause de l’habitude,
mais qui auront fait sa vie lorsqu’elle se retrouvera
allongée un jour sur un lit de mort, le pont du chemin
de fer, les maisons en brique de la rue qui monte
légèrement, les brèves cloches du tram. ” La note n’est
pas datée mais à la page suivante, se trouve le résumé
d’une thèse d’un certain Fimiani sur Blanchot. J’ai

souvent mélangé dans les mêmes cahiers les travaux
en cours et des notations personnelles. Ce qui rend le
tout illisible. Mais en même temps, cela me permet de
les resituer. Années de thèse donc, au cours desquelles
j’ai pris le train Paris-Bruxelles quasiment toutes les
semaines. Qui obligeait à se lever aux aurores pour
attraper la correspondance du Bruxelles-Ottignies. Le
Thalys est arrivé au milieu de cette période, comme
une délivrance.
La gare de Bruxelles Midi, c’est aussi celle où tu arrivais,
avant. J’allais t’attendre sur le quai, à l’entrée d’un
des escaliers qui descend vers le sous-sol de la gare.
L’attente se terminait là, qui avait duré une semaine,
souvent plus. Je repérais ton visage parmi les passagers
déjà descendus. Et soudain, la délivrance. Tu étais
là. Comme tu m’avais manqué. Nous avions peu de
temps devant nous. On remontait la chaussée d’Ixelles,
on passait devant les étangs, puis devant une de ces
maisons que je te montrais toujours, qui me plaisaient,
où j’aurais aimé vivre. Je peux le dire aujourd’hui, ces
années ont été de souffrance. Les portes se fermaient.
Celle de mes parents à qui tu ne plaisais guère en ce
temps-là, celles du couloir de la faculté où j’allais, avec
un professeur que j’aimais mais que je ne reconnaissais
plus, qui me laissait seule face aux étudiants, et seule
face à ce travail qu’on ne sait pas gigantesque de produire
une œuvre de l’esprit.
13

14
Dans le même cahier, quelques pages avant la description
de l’arrivée en gare de Bruxelles, j’ai noté ce
rêve : “ Encore une fois, le sommeil est venu et je me
suis assoupie sur le bureau, la tête de côté, les mains
étalées près des oreilles. Un petit rêve. Je suis dans la
même position, mais sous une guillotine prête à tomber.
Quelqu’un me propose un foulard carré noir, car
cela enlèverait un peu de la douleur. Mais je refuse,
et j’écarte le foulard qu’on me tend. S’il faut mourir,
autant que cela soit une vraie mort, complète. Puis
cela dure si peu paraît-il, la lame fait son ouvrage en
quelques secondes. ” En relisant, je mesure combien
cette période fut sombre pour moi.
Je ne vivrai jamais dans une de ces maisons qui
longent les étangs d’Ixelles. Je n’aurai que le souvenir
d’en avoir rêvé, avec toi, pendant ces brefs instants
volés, entre les quais de la gare du Midi. A la fin, je
n’allais plus t’accompagner le soir venu, cela m’était
devenu trop douloureux. Et les paroles de Piaf (“ Mon
Dieu, mon Dieu, laissez-le moi encore un peu, mon
amoureux ”) ne me semblaient pas pathétiquement
exagérées. Comment se libérer de ces nœuds
coulants ?
Des envies extrêmes m’assaillaient. J’allais voir un
gentil médecin généraliste près de la rue de l’Eté qui
me conseillait un psy, que je n’ai jamais consulté. Je

n’avais pas l’argent. Je gardais pour moi ces tourments,
je m’oubliais dans un travail désordonné, je n’arrivais
pas à écrire. Le professeur à qui je me confiais encore
lorsqu’il pouvait entendre m’a proposé une bourse
dans un centre d’études d’une université parisienne.
J’ai pris le train dans l’autre sens. Désormais, le centre
de gravité de ma vie s’était déplacé.
Aujourd’hui quand je reviens à Bruxelles, gare du
Midi, je ne peux m’empêcher de penser à ces instants
de chagrin intense lorsque je te raccompagnais
sur le quai. Le parement de briquettes jaunes sur les
piliers, le ciel souvent bas, les enseignes lumineuses
des commerces avenue Fonsny, à la nuit tombée, rien
n’a changé, dans le fond. Ou plutôt nous passons et
les choses demeurent. Est-ce que la dame au peignoir
fuchsia vit toujours dans la même maison ? Reçoitelle
encore des colis que le facteur lui apporte le matin
et que les passagers du train aperçoivent à la dérobée ?
J’ai toujours aimé les gares. Cette atmosphère particulière
d’un lieu où les gens sont entre parenthèses
de leur existence, dans l’attente simple. Ailleurs déjà.
Parfois un train passe sans s’arrêter qui se dirige vers
Vintimille ou plus loin. La métaphore est usée. Mais
oui, voit-on passer sa vie ainsi ? La vie nous échappet-elle
à la façon d’une locomotive qui s’éloigne ?
Choisit-on la voie, la direction ? Des jeunes gens
15

16
sont debout dans l’allée centrale du train alors que les
wagons roulent au ralenti juste avant l’entrée sous
le hall de verre. Arrivent-ils ? Ou reviennent-ils ?
Ont-ils remarqué la femme qui vient de garer sa voiture
dans la rue en contrebas ? Elle claque la portière,
avance sur le trottoir d’un pas pressé. Quelqu’un l’attend
un peu plus loin, ils s’enlacent. Ont-ils remarqué
cette scène ? Se sont-ils demandé ce qui liait ces
deux êtres ? Se sont-ils interrogés sur leur propre
avenir ? S’en souviendront-ils un jour, dans vingt ans,
lorsqu’ils referont ce même voyage vers Bruxelles,
que les années auront passé, et que la gare sera encore
là, immuable, théâtre de nos propres passages ? J’aime
à le penser.

Annelies Verbeke
Bus 88
Annelies Verbeke (1976) schreef de romans Slaap!
(2003), Reus (2006) en Vissen redden (2009),
de verhalenbundels Groener gras (2007) en
Veronderstellingen (2012) en de journalistieke
bundel Wakker (2011, met fotograaf Charlie
De Keersmaecker), alle verschenen bij uitgeverij
De Geus. Met Sanneke Van Hassel stelde ze
de lovend onthaalde bloemlezing Naar de stad
(2012) samen. Haar werk won een aantal prijzen
en verschijnt in 22 talen. Verbeke levert geregeld
bijdragen aan kranten en tijdschriften, schreef
filmscenario’s en vier toneelstukken voor Belgische
en Nederlandse gezelschappen. Ze blijft nieuwe
literaire horizonten opzoeken; in 2013 verschijnt
bij uitgeverij De Bezige Bij Antwerpen haar Tirol
Inferno, een novelle in jambische pentameters en
rijm, met tekeningen van Klaas Verplancke.
www.anneliesverbeke.com
17

18
Het eerste wat me opviel, was het nachttafeltje; het
deed Oosters aan en was zorgvuldig rood gebeitst.
De dichtbundel van Hölderlin, die er met de rug naar
boven op lag opengeslagen, had ik enkele maanden
geleden gekocht, maar dit was niet mijn nachttafeltje.
Niet mijn slaapkamer. Onder het zware dekbed – echt
dons in beige gesteven lakens - draaide ik me voorzichtig
buikwaarts om, een beweging die tot mijn opluchting
niet door vreemde ledematen werd gehinderd. De
andere kant van het tweepersoonsbed was leeg en, zo
hield ik mezelf met enige moeite voor, onbeslapen. Dit
moest de eerste keer zijn dat ik een babydoll droeg.
Buiten, achter de gordijnen en het glas, hoorde ik een
sirene en verkeer. Over het dikke tapijt liep ik naar het
raam, er schoot me geen enkele aanwijzing te binnen.
De weinige keren waarop ik me bij het ontwaken niet
meteen had kunnen herinneren waar ik was, had ik in
het verleden eerder als een weldaad ervaren, de nawee
van een zeldzaam diepe slaap. Een keer had ik in mijn
eerste wakkere moment ook niet geweten wìe ik was,
wat een verpletterende, bijna opwindende angst in
me teweeg had gebracht. Later had ik een gedicht van
Tomas Tranströmer gelezen waarin dezelfde ervaring
stond beschreven, wat ik heel bijzonder had gevonden.
Deze en andere herinneringen waren helder. Ik kende
mijn naam, mijn telefoonnummer en alle huisdieren
die ik had gehad, kon de boeken uit mijn bibliotheek
samenvatten en gesprekken navertellen die ik met de

cast van mijn bestaan had gevoerd. Er waren deadlines
die ik de komende maanden wilde halen, een man met
wie ik, in het geval van aanhoudende harmonie, zou
trouwen in 2020.
Maar hoe ik hier kwam, en wie hier woonde, wist ik
niet. Mijn vingers hingen al enige tijd verstijfd in de
gordijnen, die ik diep inademend uit elkaar schoof.
Omdat ik over de aangrenzende daken wilde kijken,
opende ik het raam. De dakvensters gaven weinig
geheimen prijs; Spiderman op een wimpel, een vetplant,
dat was alles. Ik drukte me op en strekte me over
de vensterbank uit tot ik links van de gebouwen een
drukke, brede straat kon zien. Steeds meer duiven vlogen
op terwijl de wind gulzig mijn babydoll in glipte.
Brussel. Het kon Brussel zijn.
De wolk erboven was een mooi voorbeeld van een
cumulus, een grote, die nog bezig was zichzelf te vormen.
Cumulus congestus. Zelfs de wolkentypes die
ik had gememoriseerd waren intact gebleven. Alles
zat er nog. Ook gisterenavond, dat wist ik nu zeker. Ik
had nergens heen gehoeven, gekookt aan mijn eigen
fornuis. Mijn broer was langsgekomen en mijn hond
had een aanzienlijk stuk kamerplant opgegeten en
uitgebraakt. Ik had gepraat, ook aan de telefoon, met
een vriend die ik lang niet had gehoord, en daarna had
ik gevreeën met mijn man, in mijn badkamer, geslapen
in mijn bed. Alles was op een rustige manier goed
geweest. Dat was gisteren. In Gent.
19

20
Om een geheimzinnige golf heimwee af te wenden,
besnuffelde ik de kamerjas die op het bed lag. Mogelijk
rook ik wat mens, maar de geur van waspoeder overheerste.
Ik trok hem aan en ging weer op de rand van
het bed zitten. Voor ik de rest van het appartement
zou gaan verkennen, moest ik weten hoe ik hier was
beland. Ik tilde De mooiste van Friedrich Hölderlin
van de nachttafel. Als tiener had ik soms een spel
gespeeld waarbij ik het woordenboek op een willekeurige
bladzijde opensloeg en op de plaats waar
ik mijn wijsvinger neerzette altijd iets vond wat op
mezelf van toepassing was. Nu las ik de eerste strofe
waar mijn oog op viel:
En dat ook voor mij, om mijn sterfelijke hart te redden,
Zoals voor anderen er een blijvende plek moge zijn
Zodat niet zonder thuis mijn ziel
Boven het leven uit zou smachten.
Voor een opstandig verdriet me in kon palmen, werd
het door totale verwarring gevloerd. Nog even op die
bedrand blijven zitten, dacht ik. Ik bladerde wat heen
en weer door de dichtbundel. In de rechterbovenhoek
van de eerste bladzijde stond de prijs, negentien euro
vijfennegentig, in potlood, onderaan de tweede bladzijde
de letters RDB in blauwe inkt. Initialen wellicht.
Dat dit niet mijn exemplaar was, paste wel in het
plaatje.
Toen hoorde ik het kind.
‘Mama!’

Het klonk dichtbij en werd luider, panischer, verloren,
de klinkers steeds langer uitgerekt, maar verstoord
door snikken en snot. Het zijn de onderburen, vertelde
ik mezelf, de bovenburen, een kind op dezelfde verdieping,
dunne muren, een slapende oppas, zo dadelijk
komt het goed.
‘Maaaaamaaaaa!!!’
Of dat kind van die mensen die hier woonden natuurlijk,
die mensen van tussen gisterenavond en nu, die ik
zou moeten kennen, die ik vast goed genoeg kende om
even op hun kind te passen terwijl ze naar de bakker
gingen.
Terwijl ik me op het geluid af haastte, sprongen enkele
voorwerpen in de hal tussen de kamers me in het
oog. Een kinderwagen, een wereldbol, drie kartonnen
dozen oud papier, tekeningen aan de muur. De deur
van de kinderkamer stond open. Binnen zat een witharig,
rood aangelopen kind van een jaar of drie, vier
tussen twee pluchen schapen rechtop in een klein
lichtgeel bed. Het strekte zijn of haar armpjes naar me
uit. Ik tilde het op. Het drukte zich tegen me aan. Ik
zette het weer neer.
‘Mama zal wel snel komen’, zei ik.
‘Niet te laat komen, hè?’ zei het kind.
‘Waar mag je niet te laat komen?’
Het kind zuchtte geïrriteerd en riep heel luid:
‘Kjavejtjeviej!’
Ik begreep het niet meteen.
21

22
‘Klejen aandoen, hè?’
‘Zei je ‘klavertjevier’?’
‘Ja’, zei het kind. Het keek me onderzoekend aan, op
het verontruste af.
‘Wat is dat? Klavertjevier?’
Irritatie nam het weer over op het kleine gezicht. Het
kind ging op de mat naast het bedje liggen, trommelde
met zijn voeten op de vloer en scandeerde woedend:
‘Kjeu-tej-sjool kja-vej-tje-viej!!!’
‘Ga rechtop zitten’, zei ik.
Het deed wat ik vroeg.
‘Waar is mama?’
Het kind keek me boos aan en net voor het gebeurde,
wist ik wat het zou doen. Resoluut en enigszins
beschuldigend prikte een kleine vinger me in het been.
Daar was mama. De reep behangpapier met roze slakken
die over alle muren van de kamer liep draaide als
een hoelahoep om me heen.
Het kind wilde naar de wc en nadat ik daar had vastgesteld
dat het een meisje was, trok ik het de kleren
aan die ik in de badkamer vond. Ik mengde melk met
cecemel en smeerde een smeerkaasje uit over een
boterham, die ik in vieren sneed en voor het kind op de
tafel zette. Terwijl ze at, zocht ik tevergeefs naar mijn
eigen kleren, mijn gsm. Tenslotte trok ik de legging en
de jurk aan die ik in de badkamer vond. De kleren pasten.
Daarna bestudeerde ik de tekeningen op de gang.
Onder de meeste had een volwassene in een puntig

handschrift de naam ‘Caro’ geschreven, en daarnaast
telkens een andere datum.
‘Caro?’ riep ik.
‘Ja!’ riep het kind.
‘We moeten vertrekken.’
Alles wat op dit moment vaststond was dat dit kind
naar school wilde en verwachtte dat ik het daarheen
zou brengen. Buiten, op straat, zou ik de weg naar
Kleuterschool Klavertjevier vragen, wellicht was die
in de buurt.
De inkomhal van het appartementenblok bleek op de
Antwerpsesteenweg uit te geven. Ik kende het hier wel,
Brussel noemde ik soms ‘mijn eerste stad’, omdat ik er
als kind even had gewoond, er lang school had gelopen
en vaak gewinkeld, er later nog een jaartje had gestudeerd.
Intussen woonde ik echter al zo lang in Gent
dat ik de straten van de hoofdstad nog wel bezocht en
herkende, maar de meeste niet meer aan elkaar wist te
passen.
‘Daar is de bus!’ Het kind holde opgewonden voor me
uit. Geschrokken trok ik haar bij de capuchon van haar
jas naar me toe. Ik tilde haar op mijn arm en liep naar
bus 88, richting Heizel, die ik plots ook heel graag
wilde halen, al was het maar omdat een bus halen mij
een logische, zinvolle actie leek temidden van de overweldigende
onduidelijkheid die mij sinds het ontwaken
omringde.
Door de openstaande busdeuren vroeg ik de chauffeur
23

24
of we voorbij een kleuterschool genaamd Klavertjevier
zouden rijden.
‘Vijf minuten stappen vanaf Willebroek’, antwoordde
hij geroutineerd. Omdat hij aan mijn gezicht moest
hebben gezien dat ik Willebroek enkel als Antwerpse
gemeente kende, vervolgde hij : ‘Twee haltes.’
Ik drukte Caro, die bij me op schoot was geklommen,
wat dichter tegen me aan. Ze speelde met de sluitingen
van haar boekentasje en vertelde iets over een juf, een
verhaal waarop ik me niet wist te concentreren. Door
de busramen keek ik naar de kleurloze auto’s die zich
door deze frisse lentedag drongen, en naar de gebouwen;
de WTC torens kwamen in zicht. Toen de bus er
stopte, stapten enkele passagiers uit, andere in.
De omgeving rond halte Willebroek kwam volslagen
onbekend op me over. Ik liet het zoeken van de
weg naar de kleuterschool aan Caro over, een verantwoordelijkheid
waaraan ze veel plezier beleefde en
waarvoor ze een talent bleek te bezitten. Gehoorzaam
stapte ik achter haar aan tot bij een schuine muur, de
voorkant van een modern schoolgebouw.
Ik bracht haar naar binnen. De vrouw die Caro met
‘dag juf’ had aangesproken, maande me aan de tijd toch
wat beter in het oog te houden. Caro was al elke dag
van de week te laat gekomen. Ze keek me streng in de
ogen, leek niet te twijfelen aan wie ik was. Ik knikte
verlegen.
Caro stond naast me met haar gezicht als een

loemkelk naar me opgeheven. Ik begreep dat ik me
naar haar over moest buigen. Ze nam mijn wangen
vast en drukte me een stevige kus op de lippen. Daarna
liep ze zonder omkijken de klas in.
‘Dag Renate’, zei een man die op hetzelfde moment
naar buiten wandelde. Vluchtig stak hij een hand naar
me op. Ik wuifde terug. Renate.
‘En, ça va ?’ vroeg hij vrij ongeïnteresseerd terwijl hij
de deur voor me openhield.
‘Jaja’, mompelde ik. Op de stoep wuifde ik opnieuw
toen hij de andere richting uit wandelde.
Ik vond een telefooncel, kocht een kaart bij een kiosk
en belde naar mijn huis - waar niet werd opgenomen
- drukte daarna het nummer van mijn vriend, een nummer
dat volgens een stemcomputer niet was toegewezen.
En heel even leek het alsof ook de beelden die ik
doorgaans voor me zag als ik aan hem dacht, zijn ogen,
lippen, rug, enkele seconden lang vaag bleven, alsof
de lens van mijn geheugen niet scherp kon worden
gesteld. Was ik hem aan het vergeten?
Heel dichtbij hoorde ik de ringtoneversie van Honky
tonk woman, het refrein ervan. Het speelde dicht bij
mijn hart, in de binnenzak van de jas die ik na enige
aarzeling had aangetrokken. Ik haalde de gsm tevoorschijn.
Joerie, las ik.
‘Ah, schat’, zei een diepe, wat klaaglijke stem. ‘Ik heb
hier waarschijnlijk vroeg gedaan, dus ik kan Caro wel
gaan ophalen vanavond. Werk jij maar goed door.’
25

26
‘Oké’, zei ik.
‘Tot vanavond!’
‘Ja.’
Misschien moest ik dat maar doen, voorlopig: werken,
iets schrijven.
Ik raakte wandelend de weg een paar keer kwijt, nam
uiteindelijk de juiste bus terug naar het appartement.
Gelukkig had ik eraan gedacht om de sleutels mee te
nemen die ik aan een haakje op de gang had gevonden.
In de woonkamer ontdekte ik een laptop vol bestanden
die volgens mij met architectuur en ruimtelijke
ordening te maken hadden. Ik opende een nieuw
document en schreef alles neer wat me sinds die ochtend,
sinds vanochtend, was overkomen.

Armel Job
Un ange
Armel Job est un auteur belge né à Heyd en
1948. Philologue de formation il s’oriente vers
l’enseignement. Professeur de latin et de grec
pendant plus de 20 ans il finit par prendre la
direction de l’Institut Notre-Dame Séminaire
de Bastogne (INDSE). Il quitte ce poste en 2010
pour se consacrer à l’écriture. En tant qu’auteur
on lui doit entre autres Helena Vannek (Robert
Laffont, 2002), prix Victor Rossel des jeunes,
Les Fausses Innocences (Robert Laffont, 2005),
prix du jury Giono, Tu ne jureras point (Robert
Laffont, 2010), prix du Festival Simenon et prix
des lycéens 2011, et plus récemment, toujours
chez Robert Laffont, Loin des mosquées et Le
Bon Coupable.
27

28
Quand Albert demandait à marraine où était sa
maman, elle s’arrêtait, vu qu’elle était toujours à éplucher
des légumes, à laver du linge ou à tricoter ; elle
lâchait son ouvrage, s’essuyait les mains sur les poches
de son tablier, même si elles n’étaient pas mouillées,
et répondait avec un soupir : “Elle est à Bruxelles, je
t’ai déjà dit. ” Puis après, elle ne pouvait s’empêcher
de lever le front vers la photo de sa fille, Fanny, la mère
d’Albert, accrochée un peu trop haut, à côté du crucifix
en cuivre, et furtivement elle se signait. Albert suivait
son regard. Dans le cadre torsadé, une jeune femme
aux épaules nues émergeant d’une fourrure blanche
tendait le cou en souriant vers le coin droit de l’encadrement.
De sa mère, c’est tout ce qu’Albert connaissait,
cette photo de profil en noir et blanc.
Il l’avait vue autrefois en chair et en os sans aucun
doute, puisque marraine l’affirmait. C’était quand elle
travaillait à Liège, qu’elle pouvait venir le retrouver
tous les dimanches, ici, à la campagne. Comme elle
le serrait dans ses bras ! Elle l’embrassait, que c’était à
craindre qu’elle ne le mange tout cru ! disait marraine
en riant mélancoliquement. Puis elle le promenait,
le baignait, le bordait dans son lit. Toutes choses et
bien d’autres que marraine racontait à merveille, au
point qu’Albert quelquefois croyait s’en souvenir. Des
images incertaines traversaient son esprit, des scènes
dans lesquelles il se voyait lui-même avec sa mère,

comme s’il avait été le spectateur jaloux de ces tête-àtête
délicieux.
De son père, il n’était jamais question. Marraine lui
avait expliqué une fois pour toutes : “ Tu n’as pas de
père. Ce n’est pas si rare. Regarde les hirondelles : estce
qu’il y a “un” hirondelle ? ” La preuve par neuf !
D’ailleurs, il se passait aisément de père. Son inexistence
lui rendait seulement sa mère plus précieuse
encore : il n’avait qu’elle, il en découlait tout entier.
“Qu’est-ce qu’elle fait à Bruxelles ?
— Ce qu’elle fait ?... Albert, viens ici, mon petit. ”
Marraine l’attirait sur ses genoux, elle le calait contre
la bavette rebondie de son tablier, le temps de réfléchir.
“Eh bien, vois-tu, elle travaille dans une grande maison.
— Dans un gratte-ciel ?
— C’est ça ! ”
Un gratte-ciel ! Ce mot tout neuf était sorti tout chaud
de la bouche d’Albert. Il venait de l’apprendre à l’école.
À Bruxelles, on construit des gratte-ciel. Trait d’union,
invariable. Les gratte-ciel lui rendaient Bruxelles plus
belle encore, sinon surnaturelle ! Déjà son nom avait
des ailes, et voilà que Bruxelles grattait au ciel, comme
le chat à la fenêtre quand il veut rentrer. Peut-être que
29

30
les nuées de Bruxelles s’entrouvraient, peut-être que
sa mère y passait la tête, que c’était cela qu’elle contemplait
avec ses grands yeux rêveurs dans l’angle droit de
la photo à côté du crucifix.
“ Maman est un ange.
— Tu l’as dit ”, conclut marraine ce jour-là, un sanglot
dans la voix.
À propos de jour, celui qu’Albert détestait le plus dans
l’année, c’était le jour de la fête des mères, qui justement
se pointait. Le dimanche, toutes les mères étaient
invitées à l’école, où les enfants leur servaient des
pâtisseries et des chansons également sucrées. Après,
elles embrassaient chacune leur enfant et, au passage,
elles lui passaient la main dans les cheveux et lui collaient
un baiser en murmurant : “ Pauvre petit… ”
Le samedi avant le grand jour, il fallait passer la journée
à l’école à répéter, à pétrir la pâte, à décorer la classe
avec des guirlandes de fleurs des champs auxquelles,
pour l’exemple peut-être, étaient pendues des poésies.
Le meilleur d’une fête, c’est quand on la prépare, affirmait
marraine. Forcément, le meilleur devient le pire,
si on déteste la fête.
Un jour, cela vire carrément à l’intolérable. C’est le
samedi 19 mai 1962. Quand on enfourche son vélo le

matin pour se rendre à l’école, les roues sont en pierre,
les pédales en plomb. Alors, tout à coup, on retourne à
la cuisine pendant que marraine est allée jeter du grain
aux poules, on ouvre la boîte à biscuits où elle range
l’argent du ménage, on s’empare d’un billet de cent
francs. Maintenant les pédales virevoltent, les roues
tournoient. En dix minutes, on est à la gare, au village
voisin.
“ Pour Bruxelles, monsieur.
— Tu es tout seul, mon garçon ?
— Je vais voir maman.
— Ah, bon. Quel Bruxelles ? Nord ? Central ? Midi ?
Où est-ce qu’elle t’attend ta maman ?
— Central. ”
Un gratte-ciel, cela ne peut être que central. Le souschef
de gare coiffe sa belle casquette cerclée de rouge
et il sort sur le quai. Quand le train arrive, il crie au
contrôleur : “ Marcel, un colis pour Bruxelles-Central !
Tu le feras descendre ? Sa mère l’attend à la gare. ”
Comme tout était facile ! Le train filait à travers la campagne,
enjambait les rivières, traversait les bourgs et
les petites villes. Il obéissait à Marcel qui l’arrêtait et,
d’un coup de sifflet, le remettait en marche de gare en
gare, avant de réapparaître dans la voiture où se tenait
Albert, le nez contre la vitre, pour lui faire un clin d’œil.
31

32
C’est ici ou nulle part, si on en avait le temps, qu’il
faudrait introduire un éloge de l’uniforme. Costume
si souvent décrié, hélas !, symbole immérité des idées
courtes, de la vue basse, des ventres sans entrailles.
Interrogeons-nous : que serait-il advenu d’Albert sans
le bel uniforme bleu du contrôleur qui le remit à bon
port, sans les vareuses sombres et les casques blancs
des agents de police qui le recueillirent errant – comme
cela devait arriver inévitablement – devant la gare à la
recherche d’un gratte-ciel ? Honneur à vous, moustaches
en poils de brosse, sourcils circonflexes, cols
amidonnés, tuniques à boutons d’or qui recouvrez un
cœur du même métal ! Et honte à vous, pourfendeurs
des forces de l’ordre, détracteurs de la maréchaussée,
brocardeurs des sergents de ville, qui infestez trop
souvent la littérature ! Comme l’agent Lebeau et le
brigadier Cokelaer auriez-vous pris Albert sous votre
aile ? Au commissariat, lui auriez-vous offert une glace
à trois boules, tandis que le commissaire Demaar cherchait
sur le fichier central l’adresse de Bouhardy Fanny
– un nom peu commun grâce à Dieu – que l’enfant avait
donné comme étant celui de sa mère ? Et, après un
conciliabule embarrassé lorsque le commissaire l’eut
trouvé, seriez-vous allés chercher Fanny Boishardy sur
son lieu de travail, comme le fit l’agent Lebeau ? Ou,
ainsi que le brigadier Cokelaer, auriez-vous emmené
Albert dans les salons du Grand Hôtel, qui pouvait

passer pour un petit gratte-ciel en attendant qu’on
achève la Tour du Midi ?
C’est là qu’Albert se blottit dans les bras de sa maman
enfin sortie du cadre torsadé. Elle portait un imperméable
blanc, immaculé. Elle ressemblait vraiment à
un ange, comme Albert l’avait pressenti. Elle le couvrait
de baisers, essuyait au fur et à mesure le rouge à
lèvres dont elle couvrait ses joues, mi-riante, mi-pleurante.
Ils restèrent ainsi une heure durant, pendant
laquelle elle ne cessa de dire qu’elle avait honte et
n’arrêta pas de lui demander pardon. Repliés près
du barman en gilet bordeaux, par attraction des uniformes
sans doute, les deux policiers faisaient semblant
de regarder ailleurs. Quand Fanny leur fit signe,
ils emmenèrent Albert à qui elle envoya encore une
flottille de baisers volants. Ils le reconduisirent à la gare
et le replacèrent dans le train entre les mains de Marcel
qui justement faisait le retour.
Fanny sécha ses larmes, passa aux toilettes pour rétablir
son maquillage et repartit de son côté vers le rezde-chaussée
lointain où elle travaillait. Elle poussa la
porte, enleva son imperméable, écarta la tenture et
vint s’asseoir devant la vitrine bordée de néons rouges,
ne portant plus sur elle que son habituelle guêpière et
ses bas noirs.
33

34
Saskia de Coster
De ontmanteling
Saskia De Coster (1976) is een Vlaamse schrijfster.
Ze studeerde Germaanse talen aan de KU Leuven.
Daarna behaalde ze een master in literatuurwe-
tenschappen. In 2002 maakte ze haar roman-
debuut met Vrije val. Haar roman Dit is van
Mij (2009) werd genomineerd voor de AKOliteratuurprijs
en de Gouden Uil. Verder schrijft
ze ook columns voor De Morgen, theaterstukken,
filmscenario’s en liedjesteksten voor muzikanten.
In maart 2013 verschijnt haar grote roman Wij
en ik.

Ze kennen elkaar goed genoeg om elkaar te vertrouwen
en om te weten dat ze geen heel leven met elkaar
willen delen, hoogstens wat deeltjes. Ze kunnen goed
praten en brengen regelmatig samen de nacht door,
maar ze hebben geen behoefte aan een echte relatie.
Het is prima zo. Hun avonden samen zijn ongedwongen
en verlopen meestal volgens een vast patroon:
ze eten een eenvoudige maaltijd, ze drinken een
glas wijn en ze praten over de meest uiteenlopende
onderwerpen. Ze voelen zich op hun gemak bij elkaar,
er vallen geen ongemakkelijke stiltes. Wanneer ze
moe worden maar nog niet afgepeigerd zijn, gaan ze
naar bed en hebben fijne seks. Na afloop babbelen ze
nog even tot een van de twee niet meer antwoordt en
ze samen indommelen. De volgende ochtend vertrekt
hij naar zijn werk en een weekje later zien ze elkaar
opnieuw. Soms slaan ze een week over omdat hun
agenda’s niet overeenkomen. Geen van hen maakt
daar een probleem van.
Vanavond liggen ze vroeg in bed. Het is nog maar
tien uur wanneer ze op de klok kijkt. Ze voelt zich
al een hele dag slecht in haar vel maar toch heeft ze
hun afspraak niet afgezegd. Hij kruipt dichter naar
haar toe en begint haar te strelen. Instinctief duwt
ze zijn handen weg. Morgen heeft ze een belangrijk
evaluatiegesprek in Brussel en ze wil uitgeslapen
zijn om haar baas weerwerk te kunnen bieden als hij
35

36
zijn gebruikelijke kritische vragen op haar afvuurt.
Vannacht wil ze gewoon slapen, haar lichaam knus
tegen het zijne.
Woelend en draaiend zoeken ze de juiste houding.
Het lukt hen maar niet om zo bij elkaar te liggen dat
het voor hen beiden comfortabel is. Heeft zij eindelijk
een perfecte holte onder zijn oksel gevonden,
dan klaagt hij dat de bloedtoevoer naar zijn linkerarm
wordt afgesneden. In lepeltjeshouding doet dan weer
zijn andere arm pijn. Na heel wat onhandig gewroet
en gespartel laten ze elkaar los. Ieder zoekt zijn helft
van het bed op. Zo ligt ze beter. Nu zal ze kunnen
slapen.
Op sommige avonden probeert ze het ritme van zijn
ademhaling te volgen en het over te nemen. Voor
ze het weet, ligt ze dan te soezen. Het is belangrijker
dan ooit dat ze vannacht genoeg slaapt en dat ze
haar trein naar Brussel niet mist. Ze liggen een hele
tijd bewegingsloos. Ze hoort niets. Het is zo stil dat
ze de donsdeken hoort ritselen als ze nog maar een
pink buigt. Voorzichtig komt hij weer dichter tegen
haar aan liggen. Hoopvol drukt hij zijn lichaam tegen
het hare. Geërgerd schudt ze hem af. Slapen, zegt ze
tegen zichzelf, aan niets denken.
Rusteloos blijft ze draaien en keren. Binnen in haar

hoofd rollen knikkers rond, ze tikken onophoudelijk
tegen haar slapen. De tijd kruipt voorbij. Er is niets
te horen, niets behalve zijn ademhaling. Hij ademt
steeds luider. Traag scheurt zijn ademhaling het vlies
van stilte open. De stilte stroomt vol met zijn ademhaling.
Het geluid dat hij voorbrengt, is haast niet
meer menselijk. Ze mag zich er vooral niet op focussen.
De reutel galmt in haar hoofd.
Denk aan een zwart vlak en niets anders, zegt ze
tegen zichzelf, zo moeilijk is het toch niet om aan
niets te denken. Maar ze weet dat ze nooit ofte nooit
zal kunnen slapen met dit lawaai naast haar. Waarom
heeft ze hem ook laten komen? Waarom is hij hier?
Waarom wil hij seks met haar terwijl zij alleen maar
wil slapen? Een steeds sterkere ergernis borrelt op. Ze
legt haar hand op zijn schouder en rolt hem hardhandig
een halve slag opzij zodat hij op zijn rug komt te
liggen. Hij schrikt wakker. Nog voor hij zijn mond
kan opendoen, zit ze bovenop hem en drukt haar ene
hand op zijn mond. Met haar andere hand duwt ze
zijn pols omlaag. Ze strekt haar naakte lichaam over
hem uit en houdt hem tegen de matras gedrukt. Als
dit is wat hij wil, denkt ze, dan doe ik het gewoon en
ben ik ervan af. Dan zal ik kunnen slapen.
Alles gebeurt op de tast. Ook al is hij onverwacht ruw
uit zijn slaap gezet, al snel heeft hij een erectie. Iets
37

38
neemt het in haar over. Het jaagt haar op. Snuivend
en briesend bestormt ze hem. Ze wordt zo gulzig, zo
heftig dat ze schrikt van zichzelf. Het is alsof ze met
alle geweld iets wil nemen wat haar toebehoort maar
ze kan er net niet bij. Toch moet ze het hebben, het
is van haar. Ze strekt zich uit met haar hele lichaam
om erbij te kunnen. Ze duwt hem dieper in zich.
Haar woede groeit en groeit. Hoe meer hij stoot, hoe
meer ze wordt aangevuurd. Het zweet stroomt van
hun lichamen. Ze kan dit niet langer volhouden, ze is
bijna aan het einde van haar krachten, ze staat op het
punt om over het randje van haar lust te vallen, het
zwart tegemoet. Een zware steen dendert omlaag en
komt met een enorme klap op de bodem van de ravijn
terecht. Haar woeste verlangen loopt leeg.
Uit het niets denkt ze aan het vliegtuig. Het wacht
al jaren in een uithoek van de loods tot iemand het
komt opeisen. Wordt het niet snel geclaimd, dan zullen
de arbeiders van de luchthaven het bevel krijgen
het vliegtuig te ontmantelen.
Onbepaalde tijd later wordt ze wakker met een
lichaam dat nog natintelt van de heftige vrijpartij.
Ze strekt haar hand uit om zijn bedaarde lichaam te
strelen. Haar hand betast iets ruws, iets priemends.
Verschrikt trekt ze haar hand terug en knipt het licht
aan. Naast haar ligt een man die op zijn buik slaapt en

zijn hoofdkussen omhelst. Ze doet het licht uit. De
schok vloeit langzaam uit haar weg.
Haar vermoeide lichaam wil nog rusten. Ze schuift
zachtjes naar hem toe en voelt zijn lichaamswarmte.
Ze wil hem kussen maar zijn plotse gehijg doet haar
terugdeinzen. Hij kreunt als een gewond dier. Ze
springt recht en doet het licht weer aan. Nog steeds
ligt hij doodonschuldig te slapen. Hij lijkt geen last te
hebben van haar zenuwachtige gedoe.
Wat haalt ze zich toch allemaal in het hoofd? Ze gaat
naar de keuken en maakt een kop warme melk met
honing die ze in trage slokjes drinkt. Vredig als een
gestilde baby kruipt ze in bed.
Weer gaan haar gedachten naar het vliegtuig. Het is
volledig ontmanteld nu. Alles wat nog bruikbaar was,
is eruit gehaald. Aan de kant staan de zitjes van het
vliegtuig netjes naast elkaar opgesteld. De arbeiders
ruimen hun gereedschap op. Hun werk zit erop. Het
geraamte van het vliegtuig wordt weggesleept uit de
loods.
Ze laat zich meesleuren in een diepe slaap. Wanneer
de wekker opdringerig tussenkomt, drukt ze op
snooze. Ze wil verderslapen maar ze wordt plots
een indringende, woeste geur gewaar. Tastend naast
39

40
zich voelt ze iets nats en stugs. In het licht ziet ze dat
het de vochtige veren van een beest zijn, gedrenkt
in zweet. De kleine veertjes blijven aan haar vingers
kleven.
Ze springt uit het bed. Vol weerzin schudt ze de donsveren
van haar vingers. Bevend trekt ze haar kleren
aan, ze holt het huis uit.
Op de hoek van de straat botst ze op de buurman. Hij
is op wandel met zijn hondje. De man zegt dat hij nog
nooit zoiets als vannacht heeft gehoord. De klap van
dat neerstortende vliegtuig drie kilometer verderop
zal hem zijn leven lang blijven achtervolgen.

Luc Dellisse
Un éternel retour
Luc Dellisse est un écrivain de langue française
né à Bruxelles en 1953. Romancier, essayiste et
poète, établi en France depuis 1996, il enseigne le
scénario de cinéma à la Sorbonne ainsi qu’à l’Université
libre de Bruxelles (ULB). Il assure aussi des
stages de formation en scénario à la Maison du
livre et à la bibliothèque des Riches-Claires. Il a
publié, entre autres, La Fuite de l’Eden (2004),
Le Jugement dernier (2007), Le Professeur
de scénario (2009) et 2013 Année-terminus
(2012).
41

42
Il y a deux façons de voyager en train: dans le temps et
dans l’espace. Chacune de ces deux expériences met
en branle les grandes émotions de la vie.
Je roule vers Bruxelles. C’est une opération magique.
J’ai pris le même train que celui où nous montions,
mes parents, mes sœurs et moi, dans le petit matin
de la vie, munis d’un pique-nique et d’une gourde
cabossée.
Ce long train aux lumières allumées traverse la
campagne neigeuse. Chaque compartiment est une
alvéole dans laquelle une image précise et vivante est
logée, comme dans le chargeur d’un appareil de projection.
Par déclics successifs, la crémaillère remonte
ces instantanés au grand jour.
J’ai des accès de voyance, très brefs et très forts.
C’est l’hiver, et le vitrage du monde se reflète dans
l’œil fixe du compartiment. On glisse assis au-dessus
des ballasts, trônant au milieu d’un royaume d’étangs
gelés, d’arbres en squelette et de toits lissés par la
blancheur des sommets. Puis, s’arrachant à cette fascination,
on tourne les yeux vers ses compagnons de
voyage, les morts et les vivants, et il y a une voyageuse
qui lit entre ses coudes, une tablette, un livre,
et on constate qu’on s’est trompé, qu’il n’y a pas eu

la guerre et la paix, ni les amours déchirés, ni la mort
des autres, ni les poèmes perdus, ni le visage hideux
de l’horizon qui se rapproche : tout le bonheur est à
venir, et tout l’amour est à recommencer.
Dans le temps immobile, je traverse l’épaisseur des
souvenirs.
Je vois ce que mes yeux ont vu jadis, et il n’y a aucune
frontière entre ces deux époques. La ligne courbe
des paysages, traversés à petite allure, se déforme.
J’enlève et je remets mes lunettes. Les choses
prennent une curieuse intensité.
Je reconnais des vaches, des prés, des étangs, des
châteaux d’eau, des fils électriques, des usines désaffectées,
des passages à niveaux, des fenêtres fleuries,
des routes et des vallons. Et souvent même, la jolie
cycliste aux cheveux flous dont je tombe amoureux
durant une longue seconde, avant d’être arraché à elle
pour toujours.
Les voyages dans le passé ne finissent jamais. Les trajets
battus et rebattus contiennent les mêmes chances
d’aventure que la première fois. Les masses soulevées
par le déplacement de l’air découvrent des passages
secrets, là où en apparence, il n’y avait rien à attendre:
et on passe la ligne invisible.
43

44
Le train est l’absence de peur. Tant qu’il roule, tout
va bien, les promesses se déplient devant nous : châteaux,
océan, ciel, baisers, souterrains, arbres, torses,
soleil, voie lactée.
Je m’enfermais dans mes visions. J’étais un enfant
secret, et pourtant je n’avais rien à cacher. Les cahots
du rail me soulevaient, me téléportaient sur une planète
idéale. J’étais en proie aux premières secousses
d’une maladie chronique, aux premiers frissons de la
fièvre de l’aventure. Elle avait l’odeur et la forme des
trains, de tous les trains. C’était l’ébriété ferroviaire,
un mal chronique dont on ne guérit pas.
Cette maladie subite a changé mon destin.
Le rituel des gares, des guichets, des salles des pas
perdus, des quais, des haut-parleurs, des sifflets et
des freins a organisé ma découverte du monde. Je
leur dois mon amour de la méditation, mon goût des
voyages, ma fuite de l’Eden et l’hameçonnage mes
premiers bonheurs.
Tout a pourtant commencé par ce modeste voyage,
entre Louvain et Bruxelles, dans un espace imaginaire
où les noms improbables avaient l’air de sortir
d’un film d’héroïc fantasy, Nossegem, Erps Kwerps…
Les prétextes de cette expédition étaient toujours

les mêmes : une visite chez une tante aveugle, un
goûter de réveillon fait de cidre tiède et de cœur de
Nouvel-An, un peu de patinage, une incursion le
long des vitrines des grands magasins, parfois une
gaufre chaude mangée debout devant un kiosque à
journaux. L’aventure n’était pas dans la ville d’arrivée,
mais dans les surprises du parcours, à la fois visibles
et cachées, comme tout ce que précieux.
Le périple était à la fois anodin et initiatique. Il laissait
tout le temps de se perdre, de retrouver. Parfois
j’éprouvais une certaine angoisse à l’idée qu’il ne finirait
jamais : il durait si longtemps.
Je ne crois pas que ces trains de province étaient plus
lents il y a quarante ans qu’aujourd’hui, ni que l’impatience
qui pétille dans un cerveau d’enfant ait réellement
pu modifier l’étalon de la durée. Il est possible
que cette lenteur soit simplement la forme de défilement
du passé dans le présent sans fin. Mais les trajets
d’alors étaient interminables. On emportait des provisions
pour ne pas mourir d’inanition; et les vivres
venaient souvent à manquer avant le terme du voyage.
Installé contre l’écran de la vitre, je vois se refléter à
l’envers le visage penché de ma mère, plus Irlandaise
de nature, avec des yeux verts et des pommettes
hautes, dans ce miroir mobile et ondoyant.
45

46
Ma mère. Ma pauvre mère, à qui je n’ai jamais parlé
à cœur ouvert, tout au cours de sa longue vie, et qui
est tombée un jour face contre terre sans avoir connu
autre chose que des tâches et des rôles – et aucun mot
d’amour. Je ne la regarde jamais de face mais en reflet,
le grain de beauté de sa joue gauche posé sur sa joue
droite. Elle me tendait, d’un geste croisé, un petit
pain mou, ovale, sucré et sans saveur, dont dépassaient
les ailes tendres d’une tranche de jambon replié.
J’avalais la dernière bouchée en arrivant à hauteur de
la gare de Schaerbeek, dont l’apparat babylonien me
faisait frémir.
Mon père se réveillait en grognant, vidait sa pipe
éteinte dans le cendrier, déclenchant un mystérieux
mécanisme, et le cendrier pivotait sur luimême
comme une benne de voirie, répandant sur
nos chaussures une avalanche de suie, de mégots et
d’emballages de chewing-gum. Ma mère entassait les
torchons à carreaux et les gourdes dans le panier en
osier, se levait avec une fausse aisance chaloupée, et
commençait à boutonner son manteau bleu des jours
de fêtes, démodé et seyant, qu’elle porte encore, je
suppose, dans l’éternité.
Aux approches de la ville, on ralentit, les essieux
poussent un long grincement fatidique, l’œil se
retourne, l’univers s’aplatit – et comme réveillé d’un

charme par le claquement de doigt du magnétiseur,
on glisse entre les quais souterrains de la Gare centrale,
on replie en quatre ses journaux, ses papiers, ses
rêves, et on sort du temps.
47

48
Fikry El Azzouzi
Elke tweede zaterdag
Fikry El Azzouzi (1978) is een Vlaamse schrijver.
In 2010 debuteerde hij met de roman Het
schapenfeest. Het boek werd lovend onthaald
in Vlaanderen en Nederland. Fikry El Azzouzi is
ook actief in de wereld van de podiumkunsten. De
theatersteksten Ijdele Dagen en Troost zijn door
hem geschreven. Momenteel werkt hij ook aan
een filmscenario. Hij is ook schrijver van kortverhalen
en hij is politiek columnist voor KifKif en
De Morgen.

Elke tweede zaterdag van de maand trek ik naar
Brussel. Dat doe ik nu al twintig jaar. Zelfs toen ik
getrouwd was, ging ik elke tweede zaterdag van de
maand naar Brussel.
Dat was tijd voor mezelf, dat diende om het huwelijk
te versterken. Niet dat het geholpen heeft, mijn
huwelijk liep faliekant af. Maar goed, iets wat je graag
doet, daar mag je niet mee stoppen.
Ik neem de trein van Gent Dampoort naar Brussel
Noord. Daar kom ik telkens rond twaalf uur aan.
Ik wandel meteen naar mijn favoriete snackbar in de
Brabantstraat. Daar bestel ik al twintig jaar dezelfde
schotel kefta met mayonaise en een cola light. Dat is
zo een bord met scherp gekruid gehakt, frieten en sla.
Ideale krachtvoer voor mij. Ik drink daarna een muntthee
om het krachtvoer wat te laten zakken. Dan rek
ik mezelf uit. Al deze handelingen hou ik al twintig
jaar vol.
Mijn routine begon na een stevige ruzie met mijn
toenmalige echtgenote. Ik vroeg op een beschaafde
manier of ze frigide was ? Wat op zich een legitieme
vraag is.
Zij pakte me dan op mijn uiterlijk aan en zei: ‘Hoe
49

50
zou dat nu komen? Je bent kaal, je tanden zijn vies
en je hele lijf is zo harig dat je het lichaam van een
chimpansee hebt.’
Het raakte mij diep, heel diep. Ik, die dacht dat ze
harig aantrekkelijk vond. Dat ze mijn bont, want zo
noemde ze dat, warm en knus vond. Dat het na een
slopende werkdag een troost voor haar was. Niet dus.
Alles was een grote leugen. Alles was nep. Maar ik
hield het nog acht jaar bij haar vol. Zo ben ik nu eenmaal:
ik probeer altijd vol te houden. Maar omdat ik
de liefde niet idealiseer, liet ik het wat betijen.
Ten slotte heeft mijn toenmalige echtgenote mij verlaten.
Waarschijnlijk voor iemand met minder haar.
Omdat ze mij zo hard op mijn uiterlijk heeft gepakt,
besloot ik tijdens ons huwelijk wraak te nemen. En
wat is nu een zoetere vergelding dan de bezitting van
een andere vrouw.
Ik ben niet moeders mooiste, niet de vlotste prater en
dan kan een man als ik maar een ding doen: naar de
hoeren gaan.
Op een tweede zaterdag van de maand nam ik voor
het eerst de trein naar Brussel. Ik zag al de raampjes,
al de schaars geklede vrouwen. Het gaf mij een prettig
gevoel.

In het begin maakten de hoeren aanstalten voor een
gesprek, ze vroegen of ik niet binnen wilde komen,
maar ik bleef mijn gereserveerde zelf en ik wandelde
de hele dag langs de raampjes.
Tot ze waarschijnlijk dachten dat ik een psychopaat
was of een of andere randdebiel. De hoeren verloren
hun interesse en begonnen mij te negeren. Wat ik
op zich wel fijn vond. Het gaf mij het gevoel dat niet
alles vanzelf moest gaan. Dat ik een jager was, en de
vrouw een prooi.
Uiteindelijk koos ik een slanke vrouw met rosse
haren, sproeten en borstprotheses. Ik hou van valse
tieten. Ik weet niet waarom, maar ik denk dat het
komt omdat haar tieten nep waren. Het is een obsessie
waar ik machteloos tegenover sta. Een heuglijke
dag was de dag dat mijn toenmalige echtgenote een
borstvergroting liet doen.
Ik ben iemand die hygiëne belangrijk vindt, dus vroeg
ik aan de rosse hoer waar ik mijn edele delen mocht
wassen. Ik informeerde of zij ook haar edele delen
wilde wassen. Ze zuchtte en zei: ‘Ik heb al gedaan.’
‘Doe het nog eens. Ik vind dat opwindend.’ Wat
natuurlijk een leugen was. Ik vind netheid bij een
hoer erg belangrijk.
51

52
Ze deed het tegen haar zin. Dat vond ik wel bijzonder.
Een hoer moet niet alles accepteren.
Het spel was uiteindelijk zo mechanisch, zo vals. Net
hoe ik het graag heb.
Zo ben ik nu al twintig jaar bezig. Bij de ene hoer ging
het al wat vlotter dan bij de andere. Ze hadden allemaal
valse tieten, dat hadden ze gemeen. Valse tieten,
dat is mijn ding, daar kick ik op. Zelfs de travestiet
die mij toen fopte, had valse tieten. Ik zweer het je,
ze leek eerst op en top vrouwelijk. Ik eiste mijn geld
terug. Hij weigerde. Ik dreigde om hem neer te slaan,
maar ik zag dat hij groter en sterker was en ik keek
naar zijn enorme vuisten. Dus dacht ik: ach, waarom
niet. Het zal al bij al wel meevallen en uiteindelijk
ben ik degene die de man is in het spel. Hij lekker niet.
En het viel mee, het was zelfs aangenaam. Misschien
omdat ik het met een valse vrouw deed.
Zo ging mijn routine jarenlang door. Als ik tevreden
was over een hoer, dan keerde ik de volgende maand
terug. Maar hoeren hebben glijdende uren, dus had
ik al die twintig jaar dezelfde schotel kefta en daarna
een verse hoer.
Elk mooi liefdesverhaal heeft zijn einde. Ik werd
verliefd. Op een hoer die zowaar kleiner dan ik was.

En nu weet je ook al dat ik klein van gestalte ben. Ze
droeg een witte bikini en had enorme valse tieten.
Vast een E-cup. Ze kwam van Bulgarije en ze noemde
zichzelf Shakira. Ik wist dat ze een valse naam gaf.
Ook al doe ik mezelf dommer voor, ik ben niet van
gisteren. Ik begon te houden van haar valse naam en
haar valse tieten. Zelfs haar lach die oprecht in haar
valsheid was, daar hield ik van. Het kwam omdat
ze na ons spel zo knus tegen mijn vacht aanschurkte.
Dat was ik niet gewend. Maar ik vond het hoogst
aangenaam en nu zit ik hier voor de zevende keer bij
haar. We drinken allebei een blikje Red Bull en ik kijk
hoe ze met een verveelde blik aan het sms’en is. Elk
kwartier moet ik bijbetalen. Dat begrijp ik, een hoer
moet eten, de huur betalen en ik vermoed dat ze bijna
alles aan haar pooier moet afgeven.
Ik maak aanstalten om mijn edele delen te wassen.
Dat is mijn teken om eraan te beginnen.
‘No honey. Ik heel moe vandaag,’ zei Shakira.
Ze deed me nu denken aan mijn toenmalige echtgenote.
Ze zou toch niet ongesteld zijn?
‘Why not. Ik weinig tijd. Ik terug by train,’ antwoordde ik.
‘Next month, we have great sex. Ik moe,’ zei Shakira.
Zou ze geen compromis willen?
‘Kom anders tegen mij aanschurken. I like that.’
Met handen en voeten legde ik uit hoe ze tegen mij
moest aanliggen.
53

54
Ze gaf mij die blik. Ze keek me aan met dezelfde
weerzin als mijn toenmalige echtgenote. ‘Waarom
geef je mij die blik?’ glimlachte ik.
Shakira haalde haar schouders op, zette de muziek op
en ze begon te dansen.
‘Today i wanna dance, no fuck.’
Voor dansen was ze precies niet te moe.
‘Dance with me.’
‘Ik dans niet graag.’
Haar gedrag irriteerde mij en het was nu pure verspilling
van mijn edele delen.
‘I wanna wash my balls,’ zei ik op een zielige toon. Je
wist maar nooit of zielig zijn kon helpen.
‘Go help yourself.’
Shakira maakte rukbewegingen. Dat vond ik obsceen.
Waarom doet ze zo tegen mij? Van alle hoeren was zij
de meest gekunstelde. Voor haar kwam ik een zevende
keer terug.
‘Jij hebt geen respect voor mij,’ schreeuwde ik.
‘I have a lot of respect for you. My cute little monkey.’
Dat had ik niet mogen doen. Haar een klap geven.
Ze haalde een groot mes boven en zei: ‘I kill you.’
Ik deed het in mijn broek. Niet veel, maar toch een
beetje. De tranen liepen langs mijn wangen, ik smeekte,
ik viel op mijn knieën. Tot ze het zo gênant vond
dat ze het mes neerlegde en zei dat ik mocht opkrassen.

Ik bleef haar bedanken en mompelde: ‘Thank you.
Thank you.’
Ik deed mijn kleren aan en kreeg plots een flinke dosis
zelfvertrouwen. Ik tuitte mijn lippen en zei: ‘ Krijg ik
nog een laatste kus?’
‘Hell no. Fuck off.’
Ik zag het mes op het nachtkastje liggen. Ik greep het
vast en haalde plots uit. Een steek in haar buik. Het
was diep, veel te diep. Ik schrok er zelf van en zij wist
niet wat haar overkwam. Shakira viel achterover en
begon zwaar te ademen.
Het was een impuls. Niet echt mijn bedoeling, maar
sterker dan mezelf. Ik begon met mijn rechterhand
in haar borst te snijden, terwijl ik mijn andere hand
op haar mond legde. Ik leek bezeten te zijn. Het zag
er niet mooi uit, maar toen ik de eerste prothese eruit
haalde, kreeg ik een onbeschrijfelijk gevoel. De tweede
ging zelfs iets vlotter. Ik wijt het aan mijn fascinatie
en de adrenaline die ik had gekregen. Ik voelde
dat nu alles klopte, dat ik wist waarvoor ik leefde en
dat ik eindelijk mijn doel bereikt had. Ik waste de
implantaten ontspannen onder de kraan. Ik begon
zelfs zachtjes te neuriën. Ik keek in de nachtkast en
55

56
zag een plastic zak. Daar deed ik de implantaten in. Ik
had dorst gekregen en dronk mijn Red Bull helemaal
leeg. Ik keek naar Shakira met een liefdevolle blik en
zei: ‘Ik zou nog willen blijven, maar ik moet snel een
trein halen.’

58
Ce recueil a été conçu et
réalisé en collaboration avec
Bela, la Scam et deAuteurs.
Bela est un portail web de promotion des auteurs
francophones. On y trouve un répertoire d’auteurs
et d’œuvres constamment actualisé, mais aussi des
actus culturelles, des feuilletons littéraires, des billets
d’auteurs, textuels ou illustrés, etc.
La Scam (Société civile des auteurs multimédias) est
une société coopérative internationale qui rassemble,
avec la SACD et la SOFAM, plusieurs milliers d’auteurs
belges - ou résidant en Belgique - de toutes les
disciplines.
deAuteurs est la société de référence de gestion de
droits pour les auteurs néerlandophones. Elle perçoit
et répartit des droits dans les domaines suivants :
arts de la scène, littérature, BD et illustration.
www.scam.be
www.deauteurs.be
www.bela.be blog.bela.be

Impression : Snel
Couverture : Ariane Gielen, GILGRAPHIC sprl
Mise en page intérieure : Face to Face design
Copyright asbl Foire du Livre de Bruxelles
ainsi que les auteurs des textes publiés dans ce recueil
Editeur responsable :
asbl Foire du Livre de Bruxelles
Ana Garcia
33, Bd de Waterloo
1000 Bruxelles
59

60
Edit. resp. : La Foire du Livre de Bruxelles - Ana Garcia - 33, Bd. de Waterloo - 1000 Bruxelles