november 2012 - Academische Reizen

academischereizen.nl

november 2012 - Academische Reizen

cultouranovember

NR. 154

november 2012


Cultureel reismagazine

van de Stichting voor

Academische Reizen

40e JAARGANG NR 154

November 2012

Verschijnt 2 x per jaar

Redactie, abonnementenadministratie

en boekingen:

ACADEMISCHE REIZEN

Prinsengracht 783-785

1017 JZ Amsterdam

Telefoon 020-589 29 40

Fax 020-626 28 20

www.academischereizen.nl

www.cultoura.nl

E-mail: info@academischereizen.nl

Banknr. 61.24.16.216

Hoofdredactie:

Marijke Dessing

Vormgeving:

NG Productions, Nandy Groenestein

Drukwerkbegeleiding:

PRinterface

Raad van Advies:

Prof. dr. F. Meijer, voorzitter

J. de Bruin

Dr. J. Hofstra

Dr. R. Steensma

O.M. Schaap

P. Vigeveno

cultoura

NR. 154

Jacob Jordaens,

detail ‘Hulde aan Ceres’

© Niets in deze uitgave mag worden

vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt

door middel van druk, fotokopie of op

welke wijze dan ook, zonder voorafgaande

toestemming van de uitgever.

De volgende CULTOURA

verschijnt in mei 2013.

Van Afrodite tot

avant-garde architectuur

Zoals wij in onze nieuwsbrief reeds aankondigden, zijn de oktober- en de kerstuitgave van

ons magazine Cultoura samengevoegd tot één uitgave.

In deze voor u liggende Cultoura bieden wij u maar liefst dertig reizen aan die wij in de

eerste helft van het komend jaar organiseren.

Onze programma’s in het komend jaar sluiten meer dan ooit aan op de actualiteit van

belangrijke culturele evenementen. Zo besteden wij ruim aandacht aan de herdenkingen

van de componisten Giuseppe Verdi en Richard Wagner met operareizen naar Berlijn en

naar Verona. Reizen waarbij belangrijke tentoonstellingen centraal staan, gaan naar de

Kunsthalle in Bonn, Thüringen voor de grootse manifestatie gewijd aan Henry van de

Velde, Londen met een Pompeii-tentoonstelling, Basel voor onder meer de impressionist

Degas en naar Florence waar in het Palazzo Strozzi de vroege renaissance wordt belicht.

Tijdens de Biënnale van Venetië combineren wij ditmaal hedendaagse met oude kunst

en zeer interessant voor liefhebbers van moderne kunst en architectuur is de reis naar

Marseille, een van de culturele hoofdsteden in 2013.

Zoals u van ons gewend bent, ontwikkelen wij steeds nieuwe reisbestemmingen en

-thema’s. Een bijzondere themareis laat u kennismaken met de mozaïekkunst in Israël,

avant-garde architectuur kunt u bewonderen in Hamburg, een eerste reis naar de gebieden

van de godin Afrodite gaat naar Noord-Cyprus, in Spanje krijgt het land van Don Quijote

de volle aandacht en de door ondergetekende opgezette serie reizen in het spoor van de

apostel Paulus begint in Griekenland en leidt van Thessaloniki naar Athene.

U vindt in deze Cultoura veel reizen in mediterrane gebieden: Andalusië, Rome,

Romagna, Le Marche, Sicilië en West-Turkije. Er zijn reizen naar Marrakech, Armenië en

een cruise over de rivier de Djnepr. Voor reizen nog verder van huis kunt u kiezen uit een

rondreis door het ‘Gouden land’ Birma of u kunt de geschiedenis van het zuiden van de

Verenigde Staten volgen tijdens een reis langs de Mississippi van Saint Louis naar New

Orleans.

Opera maar ook kamermuziek beleeft u bij ons tijdens een exclusieve cruise over de

Donau. Met Pasen is er een prachtig festival in het stijlvolle Baden-Baden, met Pinksteren

een prestigieus festival in Salzburg en als vanouds gaan we naar de Schubertiade en naar

het operafestival van Savonlinna.

1-persoonskamers

De regeling voor de indeling van alleenreizenden op een gedeelde tweepersoonskamer

is opgeheven. Er werd nauwelijks gebruik gemaakt van deze regeling die bovendien een

enigszins prijsverhogend effect had. Waar mogelijk, bieden wij alleenreizenden een keuze

aan tussen een 1-persoonskamer of een 2-persoonskamer voor alleengebruik.

We wensen u veel leesplezier en wij hopen u binnenkort weer op onze reizen te mogen

begroeten.

Institute of Travel

Institute of Travel omvat een aantal bedrijven

waarbij onderscheid gemaakt kan worden tussen

organisaties die groepsreizen organiseren en organisaties

die gespecialiseerd zijn in individuele

reizen naar Portugal en Spanje.

De groepsreizen worden gekenmerkt door uitgekiende

programma’s met deskundige reisbegeleiding,

met per organisatie een verschillende doelgroep

en een verschillend karakter van de reizen

Cultoura 154 2 november 2012

Fik Meijer

die naar vele bestemmingen binnen en buiten

Europa worden aangeboden.

De individuele reisarrangementen in Spanje en Portugal

worden gekenmerkt door het brede – op maat aan

te passen – aanbod van routes en (historische) accommodaties

en de nadruk op de minder bekende gebieden

in genoemde landen. De brochures van de verschillende

organisaties kunt u via de website opvragen

www.instituteoftravel.nl


DE ARTIKELEN

Henry van de

Velde

Mozaïekkunst

in Israël

4

28

Leer van de

ouden

Louisiana

DE REIZEN

8

30

Lohengrin

Paulus

12

33

Cultuur

6 Kerst in sfeervol Napels, Romeinse en Griekse architectuur en kunst

10 Birma, rondreis door het Gouden Land

19 Noord-Cyprus, het eiland van Afrodite

34 Van Thessaloniki naar Athene, in de voetsporen van Paulus door Griekenland

35 Bonn en Keulen, schatten uit het British Museum

37 Sicilië, eiland met vele beschavingen

38 Cruise Oekraïne, betoverende architectuur en kunst

40 Armenië, ’s werelds oudste christelijke natie

43 Londen, van Pompeii tot Palladio

45 Romagna en Le Marche, rond de Via Emilia en de Via Flaminia

Historie

18 Marrakech en omgeving, de bakermat van het koninkrijk Marokko

21 Westkust Turkije, Troje, Homerus en de Griekse cultuur

23 Rome, de antieke en vroeg-christelijke stad

31 Langs de Mississippi, het Franse zuiden van de Verenigde Staten

Kunst

5 Thüringen, van Jordaens tot Jugendstil

7 Basel, tentoonstellingen en privéverzamelingen

7 Van Gogh Museum, Van Gogh aan het werk

24 Andalusië, het moorse erfgoed

25 Castilië en La Mancha, in de voetsporen van Don Quijote, ridderordes en El Cid

29 Israël, mozaïeken in badhuizen, paleizen, kerken en synagogen

41 Marseille, Culturele Hoofdstad van Europa

44 Hanzestad Hamburg, hedendaagse en historische architectuur

46 Florence en omgeving, het wonder van de renaissance

47 Biënnale Venetië, een internationale kunstdroom in de Lagunenstad

Muziek

13 Berlijn, Wagner met drie grote opera’s

14 Muziekfeest Baden-Baden, Paasfestival in een stijlvolle ambiance

15 Savonlinna, een muzikaal sprookje op het water

17 Schubertiade, vier concerten in een idyllische omgeving

26 Donaucruise, muziek op de ‘Amadeus Diamond’, een ballet en twee grote opera’s

27 Salzburg, Pinksterfestival met opera, ballet en concert

49 Verona, meesterwerken van Giuseppe Verdi onder de Italiaanse sterrenhemel

Reisagenda

50 Reizen uit de vorige Cultoura

50 Reizen in voorbereiding

53 Reisleiders in woord en beeld

54 Algemene reisvoorwaarden

56 Schematisch overzicht reizen 2013

Wilhelm Müller

Mozia

16

36

Troje Rome en

Constantijn

Bonte

kleurenpracht

20 22

42 48

Nabucco

Cultoura 154 3 november 2012

Doelstellingen en

karakter

Academische Reizen

Academische Reizen organiseert reizen

op het gebied van kunst, cultuur,

geschiedenis, muziek, etnografie,

geografie en geologie. Centraal staat

de wetenschappelijke begeleiding.

Een gedegen organisatie spreekt bij

ons vanzelf.

Unieke programma’s

Wij bieden in deze tijd van massatoerisme

en standaard culturele reizen

een meer individueel gerichte vorm

van reizen. U reist in kleine gezelschappen

van deelnemers met gelijkgerichte

belangstelling. Naast het

hoofdthema van de reis biedt Academische

Reizen duidelijk méér. Ook het

vakantie-aspect verliezen wij niet uit

het oog. Wij ontwikkelen voortdurend

nieuwe en aparte reisbestemmingen

en -thema’s. Waar mogelijk sluiten

wij aan op de actualiteit van bijvoorbeeld

tijdelijke tentoonstellingen of

culturele manifestaties.

Organisatie

Elke reis wordt minutieus voorbereid

door een deskundige staf en begeleid

door ’wetenschappelijke reisleiders’:

specialisten op een bepaald vakgebied,

over het algemeen academici.

Vandaar de naam: Academische Reizen.

Opgericht in 1969 is onze organisatie

lid van de ANVR en aangesloten

bij het Garantiefonds Reisgelden (SGR)

en het Calamiteitenfonds.

Bovendien

Standaard inbegrepen in onze reissommen

zijn, anders dan bij de

meeste reisorganisaties, vrijwel alle

kosten. U weet zo altijd waar u aan

toe bent. Een gedetailleerd overzicht

van wat is inbegrepen vindt u

achterin Cultoura, onder ’Algemene

voorwaarden’.

Kenmerken

• deskundige wetenschappelijke

reisleiding

• unieke themakeuze

• exclusieve bestemmingen

• op de actualiteit gerichte

programma’s

• waar zinvol en mogelijk, aparte

technische reisleiding

• kleine groepen

• optimaal comfort onderweg

• reissommen waarin de meeste

kosten zijn inbegrepen, waaronder

alle fooien.


KUNST

Henry van de Velde

De natuur als inspiratiebron

Henry van de Velde werd geboren in Antwerpen. Hij kreeg een opleiding

tot kunstschilder in Antwerpen en Parijs, waar hij les kreeg van de bekende

portretschilder Carolus-Duran. Nadat Van de Velde gedurende tien jaar

redelijk succesvol was geweest als neo-impressionistisch schilder en

ontwerper, gooide hij in 1894 het roer radicaal om.

Hettie Peterse

Van de Velde verliet de schilderkunst en koos de

voie sacrée (heilige weg), zoals hij het noemde,

van de architectuur. In het door Nietzsche geïnspireerde

tijdschrift La Societé Nouvelle publiceerde

hij zijn beroemde essay Déblaiement d’Art

(het opschonen van de kunst). Het essay was een

pleidooi voor het verwerpen van de l’art pour

l’art (kunst omwille van de kunst) ten gunste

van een nieuwe kunst die in dienst zou staan

van de maatschappij. Van de Velde was duidelijk

beïnvloed door de Arts and Crafts-beweging van

William Morris en John Ruskin, waar hij tijdens

zijn verblijf in Engeland in de tweede helft van

de jaren tachtig kennis mee had gemaakt. Morris

en Ruskin bepleitten het opheffen van de traditionele

hiërarchie in de kunsten en de terugkeer

van de eerlijke ambachtsman. Volgens hen waren

goed ontworpen meubels of behangpapier even

belangrijk als de architectuur van het huis. Door de

industriële massaproductie en de daarmee gepaard

gaande arbeidsdeling, was de arbeider verlaagd tot

een machine. De producten, meubels, serviesgoed,

gebruiksvoorwerpen hadden geen bezieling meer

en misten daardoor iedere kwaliteit. Hun ideaal

was een nieuwe kunstvorm, die niet afgeleid was

van de renaissance of het classicisme, maar direct

aan de natuur was ontleend, waarbij eerlijke materialen

en constructies voorop stonden.

Cultoura 154 4 november 2012

Florale motieven

In deze geest bouwde Henry van de Velde voor

zichzelf en zijn gezin een woonhuis in Ukkel bij

Brussel, Huis Bloemenwerf. Hij ontwierp alles

zelf: meubels, lichtarmaturen, vloerkleden, serviesgoed,

zilverwerk alsmede de kleding van zijn

vrouw, die bestond uit los hangende gewaden met

florale motieven. Huis Bloemenwerf werd bezocht

en bewonderd door Toulouse Lautrec en door

Siegfried Bing, een invloedrijke, van oorsprong

Hamburgse kunsthandelaar. Bing gaf Van de Velde

opdracht het interieur voor zijn Parijse kunstgalerie

te ontwerpen, het Maison de l’Art Nouveau, die

in 1895 de deuren opende en aan de hele nieuwe

kunstbeweging haar naam heeft gegeven. In de

jaren rond 1900 kende de Art Nouveau een enorme

bloei in België met bekende architecten zoals Victor

Horta en Paul Hankar. Van de Velde, toen reeds

een internationale beroemdheid, was de filosoof

en theoreticus onder hen. Hij wilde de mensheid

opvoeden, kunst kon de wereld verbeteren en

“lelijkheid bederft niet alleen de ogen”, vond hij,

“maar ook het hart en de geest”.

Baanbrekend werk

In 1898 vertrok Van de Velde naar Berlijn, waar hij

diverse interieurs ontwierp, die door de avantgarde

werden bejubeld, maar door het grote publiek met

misprijzen werden bekeken. Ook maakte hij het

interieurontwerp voor het Museum Folkwang in

Hagen.

In 1903 bouwde hij in opdracht van dr. Leuring een

woonhuis aan de Wagenaarweg in Den Haag in de

stijl van de Art Nouveau, in Duitsland Jugendstil

genoemd.

Enkele jaren eerder was hij door de groothertog

van Saksen-Weimar gevraagd om artistiek adviseur

kunstnijverheid en industrie te worden in Weimar.

Hier werd hij in 1904 benoemd tot hoogleraar aan

de pas opgerichte Groothertogelijke School voor

Toegepaste Kunst. Onderdeel van de aanstelling

was het ontwerp van nieuwe gebouwen, zowel voor

de school als voor de al langer bestaande Academie

voor Schone Kunsten, die in 1908 waren voltooid.

Tevens bouwde Van de Velde zijn eigen woonhuis en

diverse andere villa’s in Weimar en omgeving. Ook

verbouwde hij de Villa Silberblick tot Nietzschearchief.

Van de Velde voerde een nieuw onderwijssysteem

in, gebaseerd op spontaan vormgeven

zonder terug te grijpen op historische voorbeelden.

Hij stak veel energie in het leggen van contacten met

het bedrijfsleven en bonden van ambachtslieden,

verenigd in de Deutsche Werkbund. Hij onderrichtte

ambachtslieden in kunst en cultuur, hij

hield zich bezig met theater- en toneelontwerpen,

onder meer voor het Théatre des Champs-Elysées in

Parijs. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog

verliet Van de Velde Weimar. Hij droeg de jonge

architect Walter Gropius als zijn opvolger voor.

Gropius voegde in 1919 de Academie voor Schone

Kunsten en de School voor Toegepaste Kunsten

samen in het wereldberoemde Bauhaus, waarbij nu

ook formeel het onderscheid tussen de ‘hoge’ kunst

en het ontwerp van gebruiksvoorwerpen was opgeheven.

Zonder de theorieën en het baanbrekende

werk van Henry van de Velde was dit niet mogelijk

geweest. Hij introduceerde de Arts and Crafts-

beweging op het Europese vasteland en legde via

de hierop gebaseerde Art Nouveau de basis voor de

moderne architectuur. Daarmee was hij naast Otto

Wagner, H.P. Berlage en F.L. Wright een van de

pioniers van de moderne beweging.


Van Jordaens tot Jugendstil

Thüringen

6-daagse touringcarreis van 16 t/m 21 april 2013 o.l.v. drs. Hettie Peterse

De aanleiding voor deze kunstreis is de honderdvijftigste geboortedag van de Belgische Jugendstilkunstenaar en

architect Henry van de Velde (1863-1957), die in Weimar en omgeving uitbundig wordt gevierd met bijzondere

tentoonstellingen. Vanzelfsprekend besteden we ook aandacht aan het klassieke Weimar van Goethe en Schiller en

is er voldoende gelegenheid om te genieten van de sfeer in deze mooie Duitse stad, waarvan het historisch centrum

is geregistreerd als Unesco werelderfgoed. Zowel op de heen- als op de terugreis bezoeken wij de stad Kassel. We

bekijken er uitgebreid een grote overzichtstentoonstelling met het werk van de Vlaamse barokschilder Jacob Jordaens,

en wij doen de imposante kunstcollectie van Schloss Wilhelmshöhe aan.

1e dag – dinsdag 16 april

Via Kassel naar Weimar

Om 09.45 uur vertrek per touringcar vanaf NSstation

Arnhem. Na de lunchpauze onderweg,

arriveren we in Kassel, de oude residentie van

de Landgraven van Hessen. We bezoeken er de

tentoonstelling ‘Jordaens und die Antike’ in het

Fridericianum, die in samenwerking met het Brusselse

Museum voor Schone Kunsten wordt georganiseerd.

Vervolgens rijden we verder naar Weimar,

waar we ons installeren in het centraal gelegen

eersteklas hotel Dorint am Goetheplatz.

2e dag – woensdag 17 april

Weimar

Vandaag verdelen we onze tijd tussen het Weimar

van de klassieke filosofen en dat van de Jugendstilperiode.

We beginnen met een bezoek aan het

huis, waar Goethe bijna vijftig jaar heeft gewoond

en dat nu als Goethemuseum is ingericht. Daarna

bezoeken we de tentoonstelling ‘Gedrevenheid,

functie en schoonheid, Henry van de Velde’s bijdrage

tot de Europese moderne kunst’ in het Neues

Museum. ’s Middags bekijken we het woonhuis

Hohe Pappeln, dat Van de Velde voor zijn gezin

ontwierp. Ook gaan we naar de Villa Silberblick,

waar Nietzsche de laatste jaren van zijn leven doorbracht

en dat na zijn dood door zijn zus Elisabeth

tot Nietzsche Archiv werd bestemd. Henry van de

Velde verbouwde hiertoe de villa en ontwierp de

inrichting. We besluiten de dag met een bezoek

aan de Stadtkirche Peter und Paul, waar Johann

Gottfried Herder preekte en een drieluik van Lucas

Cranach de Oudere hangt.

Jacob Jordeans, detail ‘Hulde aan Ceres’

3e dag – donderdag 18 april

Jena en Naumburg

De touringcar brengt ons vandaag naar Jena. In de

oude universiteitsstad bezoeken we de tentoonstelling

‘Henry van de Velde in Jena’ en maken we een

korte stadswandeling. We bekijken het paviljoen, dat

Henry van de Velde ontwierp ter ere van de natuurkundige

Ernst Abbe.

De middag brengen we door in het nabijgelegen

Naumburg. In de fraai gerestaureerde bisschopsstad

bezoeken we onder meer de dom St. Peter und

Paul. In de romaans-gotische kathedraal heeft de

zogenoemde Meester van Naumburg gewerkt. De

beroemde gotische beelden van markgraaf Ekkehardt

en zijn vrouw Uta behoren tot zijn bekendste werk.

4e dag – vrijdag 19 april

Weimar

Deze dag besteden we wederom aandacht aan het

klassieke Weimar met onder meer een bezoek aan

het Stadtschloss, waarin het stedelijk museum is

ondergebracht met een imposante schilderijencollectie,

die zowel oude meesters als expressionisten

omvat. Daarna bekijken we de kunstacademie en de

kunstnijverheidsschool, die Henry van de Velde in

opdracht van de Groothertog van Saksen-Weimar

ontwierp en waar in 1919 het Bauhaus werd opgericht.

We bezoeken er tevens de tentoonstelling

‘Der Architect Henry van de Velde’. Tot slot gaan

we naar de historische begraafplaats, waar Goethe

en Schiller liggen begraven. De namiddag kan naar

eigen keuze worden besteed, bijvoorbeeld in het

fraaie Park an der Ilm en in de gezellige binnenstad.

5e dag – zaterdag 20 april

Eisenach en Erfurt

We beginnen deze dag met een bezoek aan het

historische Eisenach, waar we de Wartburg bezichtigen.

Hier vond de legendarische ‘Sängerkrieg’

plaats, waar Wagner zijn opera Tannhäuser op

baseerde en hier vertaalde Luther het Nieuwe

Testament in het Duits. De middag brengen we

door in Erfurt, de hoofdstad van Thüringen. In de

Kunsthalle bezoeken we de tentoonstelling ‘Peter

Behrens, vom Jugendstil zum Industriedesign’. De

Duitse architect en kunstenaar Peter Behrens is

niet alleen een tijdgenoot van Henry van de Velde,

maar deelde ook zijn artistieke opvattingen. Beiden

begonnen hun loopbaan als kunstschilder en verruilden

onder invloed van nieuwe kunstopvattingen

de schilderkunst voor de architectuur en de

toegepaste kunst om zo schoonheid voor iedereen

toegankelijk te kunnen maken. Een stadswande-

Cultoura 154 5 november 2012

Weimar, monument van Goethe en Schiller

ling leidt ons langs de bezienswaardigheden van

het historisch centrum van Erfurt. Afscheidsdiner

in een van de goede lokale restaurants van Weimar.

6e dag – zondag 21 april

Terugreis via Kassel

Onderweg naar Nederland doen we wederom

Kassel aan, ditmaal om het classicistische in een

prachtig park gelegen Schloss Wilhelmshöhe te

bezoeken. De oude residentie van de landgraven van

Hessen-Kassel herbergt bovendien een beroemde

collectie Oude Meesters. In de loop van de middag

rijden we door naar Arnhem, waar we rond 19.00

uur zullen arriveren bij het NS-station.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 975,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 190,-.

Inbegrepen

• ontbijten en 2 diners

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

KUNST


CULTUUR

Romeinse en Griekse architectuur en kunst

Kerst in sfeervol Napels

7-daagse standplaatsreis van 21 t/m 27 december 2012 o.l.v. dr. ing. Kees Peterse

Vanuit een paradijselijk gelegen hotel met uitzicht over de mooie baai en de Vesuvius, beleven we de kleurrijke

historische stad Napels. Centraal staan de resten uit de Romeinse tijd, ook die in de omgeving. Zo bezoeken we de

Romeinse goudkust bij Baia en het door de Vesuvius bedolven Pompeii. We bekijken eveneens de karakteristieke

plekken en monumenten uit latere tijden en ondergaan de bijzondere Napolitaanse kerstsfeer met in het straatbeeld

alom aanwezige kerststallen. Naast het stedelijk schoon hebben we ook oog voor het bijzondere landschap met als

hoogtepunt de pittoreske Amalfitaanse kust.

1e dag – vrijdag 21 december

Via Palestrina naar Napels

Ochtendvlucht per KLM-lijndienst van

Amsterdam naar Rome, waar een touringcar

gereed staat. Onderweg naar onze standplaats

Napels bezoeken wij het Fortuna-heiligdom

in Palestrina, waar we ook het beroemde Nijlmozaïek

bekijken. In Napels installeren we ons in

het eersteklas hotel Paradiso. Evenals de meeste

andere avonden, diner in het hotel.

2e dag – zaterdag 22 december

Napels

Vandaag verkennen we wandelend de historische

kern van Napels. We hebben vooral aandacht

voor de Grieks-Romeinse stad en een selectie

van bouwwerken en kunstwerken die verhalen

over de latere geschiedenis. Zo dalen we in de San

Lorenzo Maggiore af naar goed bewaard gebleven

resten van een Romeinse straat in de buurt van het

forum. Ook bekijken we de dom met resten van

de vroegchristelijke voorgangerkerk en de Santa

Chiara met een kloostergang die bekleed is met

majolicategels. Ook de hedendaagse bewoning

van de historische stad, waarin kleurrijke volkstradities

voortleven, is een attractie. We besluiten

onze tocht met een aperitief in het historische café

Gambrinus.

3e dag – zondag 23 december

Baia, Bacoli en Pozzuoli

Vandaag staat het westelijk deel van de Golf van

Napels op het programma. In Baia bezoeken we

de resten van de eens mondaine Romeinse goudkust.

In Bacoli gaan we naar de Piscina Mirabilis,

een reusachtig ondergronds drinkwaterreservoir

voor de Romeinse vloot bij Kaap Misenum. Na de

lunchpauze bezoeken we in het archeologisch park

Pausilypon de prachtig aan zee gelegen villa van

Vedius Pollio, een vriend van keizer Augustus.

We bereiken de villa wandelend door een 700

meter lange Romeinse tunnel. Van de villa zijn een

theater, een odeion en een badcomplex bewaard

gebleven. Tenslotte bekijken we in Pozzuoli het

indrukwekkende amfitheater.

4e dag – maandag 24 december

Pompeii

We reizen naar Pompeii voor een uitgebreid bezoek

aan de opgravingen. Op het forum bespreken we

kort de geschiedenis van de stad, waarna we onze

tijd zullen wijden aan een selectie van bijzondere

woonhuizen en openbare gebouwen. Behalve naar

de architectuur en de wand- en vloerdecoraties

gaat onze aandacht uit naar sociale aspecten van

het leven in de Romeinse tijd. Aan het einde van

de middag bezoeken we de direct buiten Pompeii

gelegen Villa dei Misteri.

5e dag – dinsdag 25 december

Amalfitaanse kust en Paestum

Per touringcar reizen we langs de schilderachtige

Amalfitaanse kust. In het stadje Amalfi,

ooit zetel van een zeerepubliek, stoppen we voor

Cultoura 154 6 november 2012

een kort bezoek aan de dom en de daarnaast

gelegen 13 e -eeuwse kloosterhof. Mocht het evenals

eerdere jaren mogelijk zijn om op eerste kerstdag de

tempels van Paestum te bezoeken, dan staan ook

deze vandaag op het programma.

6e dag – woensdag 26 december

Napels

In de ochtend bezoeken we het Museo Archeologico

Nazionale, waar we vooral aandacht

besteden aan de vondsten uit Pompeii en Herculaneum.

De middag kan naar eigen inzicht worden

besteed, bijvoorbeeld met een bezoek aan Museo

Nazionale di Capodimonte.

7e dag – donderdag 27 december

Santa Maria Capua Vetere, Monte Cassino

en terugreis

We verlaten Napels en reizen naar Santa Maria

Capua Vetere, het antieke Capua. We bekijken

het amfitheater dat in grootte alleen door het

Colosseum in Rome wordt overtroffen. Ook het

goed geconserveerde mithraeum staat op het programma.

We verlaten Santa Maria Capua Vetere

over de Via Appia, waarbij we een indrukwekkend

Romeins grafmonument passeren. Onderweg

naar de luchthaven van Rome brengen we

tenslotte een bezoek aan de Benedictijner abdij

van Monte Cassino.

Omstreeks 20.00 uur begint de terugreis per

KLM-lijndienst van Rome naar Amsterdam.

Aankomst ca. 22.30 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.595,- per persoon.

Kamers met uitzicht op de Golf van

Napels.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 50,-.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 175,-

€ 385,- (uitzicht Golf van Napels).

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• luchthavenbelastingen € 116,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.


Tentoonstellingen en privéverzamelingen

Basel

4-daagse standplaatsreis van 24 t/m 27 januari 2013

o.l.v. drs. Stefan Kochanek

Aanleiding voor een nieuwe kunsthistorische reis naar Basel zijn drie belangrijke

tijdelijke tentoonstellingen. We zien de grote overzichtstentoonstelling van

Edgar Degas en tentoonstellingen over Arte Povera en Pop Art Design. Daarnaast

brengen wij bezoeken aan privéverzamelingen in Baden en Winterthur.

Degas, balletdanseresje

1e dag – donderdag 24 januari

Ochtendvlucht per KLM-lijndienst naar Zürich.

Onderweg naar Basel brengen wij een bezoek

aan Villa Langmatt in Baden, waar wij de

fraaie kunstverzameling van de familie Brown-

Sulzer bekijken met werk van onder meer

Degas, Monet, Sisley, Cézanne en Gauguin.

In de namiddag installeren wij ons in het eersteklas,

goed gelegen Hotel Victoria. Welkomstdiner

in een van de lokale restaurants.

2e dag – vrijdag 25 januari

Vanochtend gaan wij naar Fondation Beyeler

waar deze winter een grote Degas-tentoonstelling

zal plaatsvinden. Naast Van Gogh, Cézanne en

Gauguin wordt Edgar Degas beschouwd als een

van de belangrijkste pioniers van de moderne

kunst, toch zijn Degas-tentoonstellingen een

zeldzaamheid. Deze tentoonstelling richt zich

vooral op zijn latere werk. We zullen dus veel

dansers, vrouwelijk naakt en landschappen zien.

Na de lunchpauze brengen wij een bezoek aan het

over de grens in Duitsland gelegen Vitra Design

Museum. De tentoonstelling Pop Art Design

vertelt hoe kunst en design elkaar wederzijds

beïnvloed hebben aan de hand van werken van

kunstenaars als Andy Warhol, Jasper Johns en

Roy Lichtenstein en van ontwerpers als George

Nelson, Ettore Sottsass en Olivier Mourgue.

3e dag – zaterdag 26 januari

We vervolgen onze kunsthistorische verkenningen

met een bezoek aan het Kunstmuseum

Basel waar we de tentoonstelling Arte Povera

zullen bekijken. In de jaren ‘60 van de vorige

eeuw ontstond deze invloedrijke stroming in

Italië, waarbij kunstenaars objecten en installaties

vervaardigden met zowel eenvoudige, armoedige

materialen zoals aarde, takken en glas, en

alledaagse door mensen gemaakte producten

zoals staal en neonlicht. Hierbij wordt meermaals

gezinspeeld op negatieve aspecten van de consumptiemaatschappij.

Tijdens deze bijzondere

tentoonstelling zullen honderd werken van o.a.

Giovanni Anselmo, Alighiero Boetti, Giuseppe

Penone, Emilio Prini en Gilberto Zorio uit

de Goetz collectie gepresenteerd worden. Deze

zijn zelden voor het publiek te zien. ’s Middags

zullen we de collectie van Museum Tinguely

bezichtigen.

Afscheidsdiner in een lokaal restaurant.

4e dag – zondag 27 januari

In de loop van de ochtend verlaten wij Basel en

reizen naar Winterthur waar wij de bijzondere

Sammlung Oskar Reinhart in de villa ‘Am

Römerholz’ bezoeken. De villa herbergt onder

meer een magnifieke collectie impressionisten.

Aan het eind van de middag terugvlucht vanaf

Zürich per KLM-lijndienst naar Schiphol, waar

we om ca. 19.30 uur aankomen.

Installatie Jean Tinguely

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 995,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 115,-.

Inbegrepen

• 3 ontbijten en 2 diners

• luchthavenbelastingen € 135,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

Cultoura 154 7 november 2012

Van Gogh

Museum

op woensdag 6 juni 2013

o.l.v. drs. edwin Becker

In het komend voorjaar viert het Van

Gogh Museum de renovatie van het

museum met de jubileumtentoonstelling

‘Van Gogh aan het werk’.

Het is de afsluiting van zeven jaar onderzoek

naar zijn werkwijze.

De expositie toont de ontwikkeling van de kunstenaar

met ruim 200 schilderijen, werken op

papier, schetsboekjes en brieven van Van Gogh,

aangevuld met 19e-eeuwse schildersmaterialen

en kunstenaarshandboeken. Zij geven een inzicht

in het boeiende ontstaansproces van de verschillende

kunstwerken. Een bijzonder overzicht van

een veelzijdig oeuvre!

Programma

Deze kunsthistorische dag begint om 10.15 uur

in het Van Gogh Museum met koffie, inleiding

en rondleidingen langs de tentoonstelling en

de vaste collectie in de nieuwe opstelling. De

bezoeken worden onderbroken door een gezamenlijke

lunch. Afscheidsdrankje ca. 17.00 uur.

ReISGeGeVeNS

Kosten

€ 70,- per persoon.

€ 60,- met museumkaart

(aangeven bij boeking).

Inbegrepen

• koffie, lunch en afscheidsdrankje.

Leiding

Drs. Edwin Becker is kunsthistoricus en

Hoofd Tentoonstellingen van het

Van Gogh Museum. Hij leidde vele reizen

en Cultoura-trips.

KUNST


CULTUUR

Leer van de ouden

Levend Boeddhisme in Birma

Waarom is het gouden Shwe Dagon-complex in Yangon zo beroemd én zo

heilig voor Boeddhisten uit binnen- en buitenland? De traditie wil dat in de tijd

van de historische Boeddha (563-483 v.Chr.) twee kooplieden, uit het land

dat tegenwoordig officieel Myanmar heet, de Meester bezochten in India.

Maria Dalmeijer

Nadat Gautama Boeddha (letterlijk: verheven

verlichte), zeven weken intensief gemediteerd

had, schonken de kooplieden hem ter versterking

rijstcake met honing. Zij sloten zich bij de

splinternieuwe leer aan en vroegen om een object

ter verering. Boeddha schonk hen, zo gaat het

verhaal, acht van zijn hoofdharen. Bij terugkomst

in hun vaderland plaatsten zij deze kostbare reliek

in een negen meter hoge stoepa op een heuvel die

toen al door drie voorgaande Boeddha’s zou zijn

bezocht. Inderdaad: de locatie van de huidige,

spectaculaire Shwe Dagon-pagode die inmiddels

ruim honderd meter hoog is en verfraaid met

tonnen goud en flonkerende edelstenen.

Keizer Ashoka en missionarissen

Volgens andere lokale overleveringen zou de

Boeddha zelf in Birma vertoefd hebben. Waarschijnlijker

is dat de grote Indiase keizer Ashoka

rond 250 v.Chr. zijn missionarissen zowel naar

het Middellandse Zeegebied, Bactrië, Afghanistan,

Nepal, Sri Lanka, Thailand als ook naar

Birma stuurde om zijn geliefde orthodoxe leer

van het Theravada Boeddhisme op grote schaal

te verspreiden. Zeker is dat in de eeuwen rond het

begin van onze jaartelling Indiase kooplieden en

settlers de eigen – Boeddhistische - godsdienst in

hun nieuwe vaderland Birma, introduceerden. De

vroegste Boeddhistische geschriften in Myanmar

- vanaf de 5 e eeuw na Chr. - geven duidelijk aan

dat vooral in het zuiden en de kuststreken het

Boeddhisme tot bloei kwam tijdens de vroege

koninkrijken van de Mon en de Pyu.

etnische groepen

De Mon, taalkundig gelieerd aan de Khmer,

waren waarschijnlijk een van de vroegste bewoners

van deze streken. Zij domineerden eeuwenlang

politiek, cultuur en godsdienst. De Pyu,

van Tibeto-Birmese origine, waren eveneens

vele eeuwen heersers in dit gebied. De Myanmar,

waarschijnlijk afkomstig uit Centraal-Azië, deden

pas vanaf de tweede helft van het eerste millennium

na Chr. hun intrede. Zij zijn heden ten dage

Cultoura 154 8 november 2012

met ongeveer 68% de grootste bevolkingsgroep.

Na de Myanmar kwamen uit het Chinese Yunnan

stammen van de Shan, gelijk aan Siam en Thai.

De Shan regeerden over noord en centraal Birma

en Thailand. Tegenwoordig bestaat nog rond 9%

van de bevolking uit de etnische Shan. In de hele

regio is het Theravada Boeddhisme gedurende

zo’n 1500 jaar voor vele komende en gaande

etnische groepen de dominerende religie geweest.

Leer van de ouden

Wat is eigenlijk het zogeheten Theravada Boeddhisme?

Vanuit noord- en centraal India verspreidde

het vroege Boeddhisme zich gestaag

over het gehele subcontinent. De nieuwe leer

(Dharma in Sanskrit; Damma in Pali) was oorspronkelijk

bedoeld als manier van leven en niet

als godsdienst. De Boeddhistische school die

Theravada (leer van de ouden) wordt genoemd,

kan worden herleid tot het Tweede Concilie dat

honderd jaar na Boeddha’s dood in India werd

gehouden. Hier stelden geleerde monniken vast

wat de Theravada leer inhoudt: wereldverzaking

en leven als monnik wordt benadrukt. Alleen op

die wijze kan het individu verlossing bereiken

uit de eeuwige kringloop van wedergeboorten.

In de Boeddhistische scholen van Mahayana

(de grote weg) en Tantrisme zijn empathie en

betrokkenheid bij de ander veel belangrijker. Ook

Bodhisattva’s (verheven wezens die de eigen verlossing

nog even uitstellen om anderen te helpen)

spelen daar een uiterst belangrijke rol voor devote

gelovigen. Inzicht, intuïtie, aanbidding en zelfs

mystiek prevaleren, terwijl bij Theravada juist

ascese, studie, wijsheid en strenge moraal centraal

staan. Het Mahayana verspreidde zich in

westelijke, noordelijke en oostelijke richting: o.a.

Afghanistan, Rusland, Nepal, Mongolië, China,

Korea, Japan en Indonesië. Meer naar het zuiden

en zuidoosten liggen de nog altijd typische Theravada

landen zoals o.a. Birma, Sri Lanka, Thailand

en Cambodja.

Bekering

In Birma kwamen aanvankelijk alle soorten

Boeddhisme voor. De machtige koning Anawrahta

(1044-1077) uit Bagan maakte daar een

eind aan. Hij werd bekeerd door een kluizenaarmonnik

tot de Theravada richting. Maar zonder

Yangon, Shwe Dagon. Fotografie Maria Dalmeijer


Heho, feestelijke optocht voor aankomend novice Bagan, Shwe Zigon met lokale pelgrims

de heilige geschriften meende hij nooit een goed

Boeddhistisch vorst te kunnen worden. Een mooi

excuus om met zijn leger het naburige Mon-rijk

Thaton binnen te vallen en vervolgens op 32

witte olifanten de Tipittaka (de Drie Korfjes) naar

Bagan te laten vervoeren. Hij nam meteen de hele

koninklijke Mon-familie en 30.000 anderen mee,

onder wie geleerden, artsen, steenhouwers en

kanongieters. De religieus-culturele Theravada

fundering voor het nieuwe imperium van Bagan

en de daarop volgende Birmese Gouden Eeuw

(11 e -13 e eeuw) was daarmee gelegd. Alle rijken in

Birma zouden in de komende eeuwen hier min of

meer op kunnen voortbouwen.

Internationale oriëntatie

Opvallend voor het Birmese Boeddhisme is de

eeuwenlange internationale oriëntatie. Zo zond

koning Kyangzitta (1084-1113) van Bagan rond

het jaar 1100 monniken naar Sri Lanka om ervoor

te zorgen dat de heilige Tipittaka geschriften

in Birma aan de hoge, pure standaarden voldeden

die men in Sri Lanka hanteerde. Vooral

in zaken van de Vinaya, de orderegels voor

monniken, werd de Sri Lankaanse orde als enig

juiste beschouwd. Drie eeuwen later zond koning

Dhammazedi, die zelf jarenlang een vooraanstaand

monnik was geweest, ook weer monniken

naar het eiland om daar de juiste inwijdingsriten

te kunnen ondergaan. Vervolgens moesten ruim

15.000 kloosterlingen in Birma opnieuw conform

deze Singhalese initiatierituelen worden ingewijd.

Zowel koning Kyangzitta als Dhammazedi

zonden eveneens ambachtslieden naar Bodhgaya

in India om daar de beroemde Mahabodhitempel

te restaureren en te onderhouden. Toen

het door Hindoe-invallen vanuit India met de

Boeddhistische clerus in Sri Lanka bergafwaarts

dreigde te gaan, konden in 1747 en 1751 Birmese

monniken – dankzij sponsoring en schepen van

de VOC (!)- op hun beurt de Singhalese priesterstand

aanvullen en helpen bij het verbeteren

van de leer.

Monniken en nonnen

Een ware Boeddhist neemt zijn toevlucht tot de

Boeddha, de Dharma (de leer) en de Sangha (de

kloostergemeenschap). Ten tijde van de historische

Boeddha bestond de kloostergemeenschap

uit een orde van zwervende bedelmonniken.

Door de vele schenkingen van lekenaanhangers

begonnen de monniken zich langzamerhand -

eerst nog alleen tijdens de natte moessonperiode

- terug te trekken in kloosters. Monniken worden

bhikshu’s (Sanskrit) of bhikku’s (Pali) genoemd.

Volgens de Theravada Vinaya (kloosterregels)

kan een kandidaat pas intreden “wanneer hij

oud genoeg is om kraaien te verjagen”, zo’n

zeven à acht jaar oud. Volgens de Theravada traditie

moeten kloosterlingen zich aan 227 regels

houden. Hier spelen o.a. ook het bekende ‘niet

doden, niet stelen, niet liegen’ een belangrijke

rol. Een bhikku leidt een leven van ‘rekenen op

weinig‘, zoals de Boeddha het verwoordde. Bij

volledige inwijding in de Sangha (of in Pali Sanga)

kan een kloosterling altijd rekenen op de vier

levensbehoeften: onderdak, kleding, voedsel en

medicijnen. In dit geval: plaats onder een boom,

lompen, aalmoezen en de gegiste urine van een

koe. Alles wordt een monnik geschonken, ook de

slechts acht bezittingen die zijn geoorloofd: drie

gewaden, bedelnap, waterzeef, naald, scheermes

en riem. Natuurlijk leeft een kloosterling celibatair

en is kaalgeschoren. Dat alles geldt ook

voor de vrouwen: bkikshuni’s of bhikkuni’s. Zij

het dat in Birma hun gewaden niet donkerrood

maar roze zijn. En voor de vrouwen gelden veel

meer regels: 311. In de Theravada traditie blijft

hun status - hoe oud een bhikkuni ook is - altijd

lager dan die van de laagste, jonge, mannelijke

Cultoura 154 9 november 2012

novice. De reden daarvan is mede dat de complete

nonneninwijding al in de 11 e eeuw in Sri Lanka

is verdwenen. Volledig ingewijde nonnen komen

tegenwoordig nog slechts voornamelijk voor in de

Oost-Aziatische Mahayana-scholen.

Kloosters en levend Boeddhisme

Het Sangha-complex bestond en bestaat veelal uit

verblijven voor de monniken of nonnen: eetzalen,

een kliniek, studieruimtes en hygiënische was- en

toiletgelegenheden. Door de aanwezigheid van

uitgebreide - en vaak zeer kostbare - boekencollecties

konden de sangha’s uitgroeien tot centra

van studie en kennis en soms tot grote, wereldbe-

roemde universiteitscomplexen voor studenten

uit alle Boeddhistische windstreken. Iedere zichzelf

respecterende kloostergemeenschap heeft één

of vaak meerdere stoepa’s met relieken ter verering.

Typerend voor het Theravada Boeddhisme

is ook in Birma de dagelijkse verwevenheid

tussen religieuzen en leken. Iedere man wordt

geacht tenminste een of twee maal in zijn leven

een kortere of langere periode in het klooster

door te brengen. Gewone leken kunnen goede

verdienste verwerven door goede gaven (dana) en

goed gedrag, moraal (shila). Iedere dag kan men

de vrijgevigheid van leken zien, wanneer zij de

monniken op hun bedelronde eten in de bedelnap

schenken. Bouwen, renoveren en vergulden van

tempels, stoepa’s en Boeddhabeelden behoren

eveneens tot dana. Ook pelgrimages maakt men

naar alle heilige plaatsen in eigen land. De meeste

bezoekers aan de beroemde Birmese tempelcomplexen

zijn dan ook vaak de devote Birmezen

zelf. Omdat ongeveer 90% van de bevolking in

Myanmar Boeddhistisch is, kan men als buitenlandse

bezoeker op iedere plaats - onderweg, in de

stad, op het land of in een (on-)bekend heiligdom

- in dit fascinerende land kennis maken met het

nog altijd springlevende Boeddhisme.

Yangon, Kalaywa Tawya-klooster, novicen met gulle gaven

CULTUUR


CULTUUR

Rondreis door het Gouden Land

Birma

16-daagse reis van 27 februari t/m 14 maart 2013 o.l.v. drs. Maria Dalmeijer

Een intrigerende en tegelijkertijd comfortabele rondreis door Birma, het ‘Gouden Land van Overvloed’, dat nu

officieel Myanmar heet. We maken kennis met gouden pagodes, Boeddhabeelden, duizenden jaren oude kunst- en

ambachtstradities, wonderschone rivieren en meren, door de jungle overwoekerde tempelcomplexen en vooral

vriendelijke, gastvrije mensen temidden van hun springlevende Boeddhistische cultuur.

1e dag – woensdag 27 februari

Heenreis

In de loop van de ochtend vertrek met Singapore

Airlines-lijndienst naar Singapore.

2e dag – donderdag 28 februari

Yangon

We vervolgen onze reis in Singapore per lijndienst

naar Yangon (voorheen Rangoon). Na aankomst om

ca. 10.00 uur lokale tijd vervoer naar het luxueuze,

centraal gelegen hotel Traders voor twee overnachtingen.

In de middag beginnen we met onze stadsverkenning.

We brengen onder meer een bezoek aan

de Sule-pagode en aan het belangrijkste symbool

van Birma, de Shwe Dagon-pagode. Bekleed met

tonnen bladgoud en duizenden edelstenen huisvest

de honderd meter hoge pagode acht haren van

Gautama Boeddha. Het hele complex telt zeer vele

tempels en pagodes en het is een ware ervaring om

daar het moderne en tegelijkertijd eeuwenoude

Birmese Boeddhisme van nabij te beleven.

3e dag – vrijdag 1 maart

Yangon en Bago

In Birma is zo’n 90% van de bevolking Boeddhist.

Maar niet alle Boeddhisten zijn Birmaan.

De Myanmar ofwel Birmanen kwamen ooit uit

China en verdreven de Mon die over deze streken

heersten. Volgens overlevering zouden de Mon in

de 3 e eeuw voor Chr., tijdens het bewind van de

Indiase keizer Ashoka, het Boeddhisme in Birma

hebben geïntroduceerd. In de 9 e eeuw stichtten

twee prinsen van de Mon-dynastie een nieuwe

hoofdstad, Bago (voorheen gespeld als Pegu). Het

werd een groots Boeddhistisch centrum. Vanuit

Yangon bezoeken we Bago met onder andere een

reusachtige, liggende Boeddha. Onderweg zien

we de erebegraafplaats van Htaukkyant ter nagedachtenis

van de 22.000 geallieerde soldaten die

tijdens de Tweede Wereldoorlog in deze streken

zijn gesneuveld.

4e dag – zaterdag 2 maart

Yangon en Mandalay

Een vroege ochtendvlucht brengt ons naar Mandalay

waar we ons voor drie nachten installeren

in het eersteklas Mandalay Sedona Hotel. Sinds de

stichting in 1875 is de koningsstad Mandalay centrum

van Birmaanse cultuur en belangrijkste handelsknooppunt

van Centraal Birma. In deze tweede

stad van het land bekijken we het Golden Palaceklooster

met uitzonderlijk mooi houtsnijwerk. Dit

is het enige gebouw van het Mandalay-paleis dat

de Tweede Wereldoorlog overleefde. Verder zien

we ‘het dikste boek ter wereld’, Boeddha’s lessen

op marmeren platen in de witte miniatuurpagodes

van Kuthodaw. Op Mandalay Hill beleven we een

adembenemende zonsondergang.

5e dag – zondag 3 maart

Mandalay, Amarapura, Ava en Sagaing

Na een bezoek aan de sfeervolle Mahamuni-pagode

Kak Ku, stoepa’s van tempelcomplex. Fotografie Maria Dalmeijer

Cultoura 154 10 november 2012

gaan we naar drie plaatsen die als hoofdstad van

het Birmese rijk fungeerden. Van Amarapura rest

eigenlijk alleen de houten U-Bein brug die gemaakt

is van teakhouten palen uit het afgebroken Avapaleis.

Hier bevindt zich ook het bekende Mahagandayon-klooster.

Met een ponywagen bezichtigen we

het schilderachtige Ava. Sagaing was in de 18 e eeuw

hoofdstad van het derde Birmaanse koninkrijk. Als

een van de best bewaarde koningssteden is het ook

tegenwoordig een vooraanstaand religieus centrum

met een Boeddhistische universiteit en duizenden

monniken en nonnen in ruim vierhonderd kloosters.

Het is overigens voor leken-Birmezen heel

normaal om zich (hier) voor korte tijd in een van

de kloosters terug te trekken.

6e dag – maandag 4 maart

Mandalay en Maymyo

Deze dag gaan we de heuvels in naar Maymyo,

tegenwoordig Pyin U Lwin genaamd. We ervaren

het koelere klimaat van het Engelse ‘hill station’ uit

1917, compleet met koloniale gebouwen, paardenkoetsen

en kleurrijke markten. Na de lunch in het

Club Terrace Hill Resort bezoeken we de prachtige,

uit de Engelse tijd daterende, National Botanical

Gardens.


Bagan verkennen met een rijtuigje

7e dag – dinsdag 5 maart

Mandalay en Bagan

Vandaag varen we op de magnifieke rivier de

Irrawaddy naar Bagan. De hele dag kunnen we

aan boord van ons nette maar bescheiden schip

genieten van het leven op en aan het water. De ruim

tweeduizend kilometer lange rivier was de levensader

van het land en de schepper van de meest

uitgestrekte vruchtbare rivierdelta van Azië, in de

Britse periode zelfs de grootste rijstproducent ter

wereld. Ons hotel voor vier comfortabele nachten

in Bagan is het magnifieke Thiripyitsaya Resort

temidden van een tropische tuin aan de oever van

de Irrawaddy.

8e dag – woensdag 6 maart

Bagan

Bagan, vroeger Pagan, is dé attractie voor bezoekers

van Birma. Als hoofdstad van de 9 e tot de 13 e eeuw

telde de stad ooit zo’n 13.000 bouwwerken, waarvan

er nu nog ruim tweeduizend over zijn. We bezoeken

een aantal van de meest belangwekkende. Zoals de

Ananda-tempel uit de vroege periode, de Thatbyinyu-

en Gawdawpalin-tempels kenmerkend voor de

middenperiode en de Htilominlo uit de 13 e eeuw. En

natuurlijk de Shwe Zigon-pagode, in 1059 begonnen

door de beroemde koning Anawrahta die relikwieën

uit Sri Lanka liet overkomen. Dit heiligdom is een

van de belangrijkste van het gehele land en geldt als

het prototype van de Birmaanse pagode.

9e dag – donderdag 7 maart

Bagan en Mount Popa

Dagexcursie naar het schilderachtige nationale

park de ‘Bloemenberg’, Mount Popa. Deze berg is

de heilige woonplaats van 37 nats, natuurgeesten

en beschermers uit de oorspronkelijke, animistische

tradities die teruggaan tot ver vóór de tijd van het

Boeddhisme en die in Birma nog altijd in de dagelijkse

cultuur zijn geïntegreerd. Lunch in het Mount

Popa Mountain Resort.

10 dag – vrijdag 8 maart

Bagan

We hebben nog een hele dag om onze ontdekkingstocht

langs de monumenten van Bagan voort te

zetten. Vanaf een boot kunnen we een spectaculaire

zonsondergang op de Irrawaddy meemaken.

Bago, reusachtige Boeddhabeelden

Cultoura 154 11 november 2012

11e dag – zaterdag 9 maart

Bagan, Heho, Pindaya en het Inle-meer

Na Bagan ontdekken we weer een geheel ander

aspect van dit fascinerende land: de staat Shan. We

maken een korte binnenlandse vlucht naar Heho.

Vandaar rijden we naar het typische Shan-plaatsje

Pindaya en het indrukwekkende grottencomplex

met duizenden Boeddhabeelden. Bij het Inle-meer

aangekomen varen we per motorboot naar het

stijlvolle Inle Princess Resort. Hier verblijven we

de laatste vier nachten van de reis geriefelijk en

ontspannen aan het wonderschone meer.

12e dag – zondag 10 maart

Inle-meer

Een onvergetelijke dag in het boeiende Shan-gebied

van de bergvolkeren dat de Britten niet tot het

eigenlijke Birma rekenden. Het betoverende Inlemeer

staat bekend om zijn drijvende (groente-)

tuinen en op palen gebouwde dorpen en tempels.

We varen langs de unieke beenroeiers van het

Intha volk; bezoeken het Nga Phe Chaung-klooster,

het oudste aan het Inle-meer, en de Phaung Daw

U-pagode.

13e dag – maandag 11 maart

Inle-meer en Indein

Na een bezoekje aan een van de vijfdaagse markten

varen we naar de westelijke oever van het Inle-meer

voor de nog grotendeels door tropische vegetatie

overwoekerde magische ruïnes van Indein.

14e dag – dinsdag 12 maart

Inle-meer, Taunggyi en Kak Ku

We rijden over met pijnbomen begroeide heuvels

via Taunggyi – vroeger een Brits-Indische post en

tegenwoordig de hoofdstad van Zuid-Shan - naar

de ruim tweeduizend pagodes van Kak Ku. Hoewel

eeuwenlang verloren gewaand, is dit monumentale

Shan stoepacomplex nu weer grotendeels in ere

hersteld.

15e dag – woensdag 13 maart

Via Yangon naar Singapore

Vandaag beginnen we aan de terugreis. Per Yangon

Airways-lijndienst vliegen we van Heho naar

Yangon, waar we in een centraal gelegen hotel een

dagkamer ter beschikking krijgen. Tegen de avond

begint de terugvlucht per Silkair-lijndienst naar

Singapore en vandaar per comfortabele Singapore

Airlines naar Amsterdam.

16e dag – donderdag 14 maart

Aankomst Amsterdam

Omstreeks 07.00 uur arriveren wij op Schiphol.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 4.595,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 875,-.

Inbegrepen

• alle maaltijden

• luchthavenbelastingen € 390,- per

persoon,

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

CULTUUR


MUZIeK

Lohengrin

Ridder zonder vrees of blaam

Hij was de lievelingsridder van koning Ludwig II van Beieren, een ridder zoals

je je een ridder voorstelt: dapper en met een blank blazoen.

De vraag is echter: was Lohengrin wel echt een ridder zonder vrees of blaam

of was zijn blazoen toch hier en daar al van een smet voorzien?

En waarom komt hij toch met een zwaan aangevaren?

eveline Nikkels

Ricarda Merbert zingt Elsa in Lohengrin in Berlijn

Op de laatste vraag is vrij snel een antwoord

te vinden. Volgens Wagner was Lohengrin een

‘Schwanenritter’, een zwaansridder, maar hij was

ook een graalridder.

Zoals Wagner zo vaak doet, maakt hij van twee

legendarische riddersoorten een nieuwe ridder.

Deze wordt bovendien ook nog de wereld ingestuurd

om goede werken te verrichten. Dit laatste

heldenfeit stamt van de legenden rond koning

Arthur en de ridders van de Ronde Tafel.

In vele regies van opera’s van Wagner – vooral

bij de Parsifal - wordt er ook een ronde tafel

getoond, vaak getooid met de graal, waaromheen

de ridders in de rondte staan. Zo ver komen wij

bij Lohengrin niet, al kunnen we in de ouverture,

zoals tegenwoordig de regisseur Stephan Herheim

doet, wel een blik op de graal slaan!

Lohengrin komt en gaat en is een tijd onder

ons, zonder dat hij ons wil zeggen wie hij is en

waar hij vandaan komt. Uit het voorafgaande

heeft u misschien al kunnen distilleren dat hij

wat met Parsifal en de ridders van doen heeft

en inderdaad: als hij zichzelf bekend moet maken

komt de waarheid aan het licht: hij is de zoon van

Parsifal.

Cultoura 154 12 november 2012

bijzonder wezen, dat zelfs in een ander leven een

mens geweest kan zijn. Als Parsifal (in de gelijknamige

opera) een zwaan doodt, doodt hij dus in

zekere zin een medemens.

Als Lohengrin door een zwaan wordt getrokken,

wordt hij dus door een medemens vergezeld, een

ziel van een gestorvene, die als zwaan aan hem is

toebedeeld. Aan het eind van de opera zal blijken

wie deze zwaan in werkelijkheid is!

Geheim

Waarom nu toch de vrees bij Lohengrin om te

moeten onthullen wie hij werkelijk is. “Nie sollst

du mich befragen” zingt hij al vanaf het eerste

moment dat hij Elsa (zijn latere vrouw) komt

redden. En zoals het een Leitmotiv betaamt, zal

hij dat nog vele keren zingen tot het te laat is. De

vrees voor het verstoren van het sprookje (“Nun

ist all unser Glück dahin”) wordt bewaarheid. Hij

moet zijn geheim prijsgeven.

Ridderlijke strijd

Volgens ridder Telramund, die ooit voorbestemd

was met Elsa, de erfgename van het hertogdom

Brabant, te trouwen, kleeft er iets vreemds aan

Lohengrin. Zou hij echt zonder blaam zijn dan

zou hij wel zeggen wie hij was. In die gedachte

wordt hij gesterkt door zijn ‘zwarte heksenvrouw’

Ortrud, die via slinkse verdachtmakingen zowel

de geest van haar man als die van Elsa weet te

vergiftigen. De gezaaide argwaan valt bij beiden

in vruchtbare bodem. Telramund verwijt Lohengrin

dat hij door vreemde toverkracht in een

tweegevecht van hem kon winnen en daagt hem

uit opnieuw in het strijdperk te treden, er nu op

rekenend dat hij zal winnen! Maar opnieuw is

Lohengrin te sterk. Waar hij Telramund in het

eerste gevecht nog liet leven, doodt hij hem nu.

Lohengrins blazoen is nu echt bezoedeld want

een graalridder mag niet doden.

Bovendien heeft Elsa hem zijn geheim ontfutseld,

waardoor hij ‘ontkracht’ is en niet meer voor de

goede zaak mag strijden. Er rest hem niets anders

dan in zijn zwanenboot te stappen die mirabile

dictu net komt aanvaren (“Schon sendet nach

dem Gesäumigen der Gral’).

De zwaan blijkt niemand anders te zijn dan de

doodgewaande broer van Elsa, Gottfried, door

Orturd ‘wegbehekst’. En hiermee sluit zich de

cirkel. De mens, die in deze zwaan was veranderd,

wordt door Lohengrin in het leven teruggeroepen

en zal zijn rechtmatige plaats als hertog

van Brabant innemen.

De zwarte magie van Ortrud is door het stralend

licht van de graalridder doorbroken.

Lohengrins vrees werd bewaarheid, maar blaam

trof hem niet.

Toverdier

Naar Parsifal verwijst een zwaan die hem in zijn

bootje trekt. Dit toverdier is in menige religie een Klaus Florian Vogt zingt Lohengrin, ook in Berlijn


Wagner met drie grote opera’s

Berlijn

5-daagse muziekreis van 20 t/m 24 maart 2013 o.l.v. dr. eveline Nikkels

In 2013 is het tweehonderd jaar geleden dat Richard Wagner werd geboren. Uit de vele manifestaties rond

de viering hiervan, kozen wij voor een bijzonder programma met drie opera’s, die ons de kans bieden om de

muzikale ontwikkeling van de meester op de voet te volgen: ‘Lohengrin’, ‘Meistersinger’ en ‘Tristan und Isolde’.

In de Deutsche Oper te Berlijn zal chefdirigent Donald Runnicles de scepter zwaaien en samen met grote

zangers, die ook hun sporen in Bayreuth hebben verdiend, zal er zo een mini-Bayreuth worden verwezenlijkt!

1e dag – woensdag 20 maart

Na de vliegreis per rechtstreekse KLM-lijndienst

naar Berlijn, nemen wij onze intrek in het dichtbij

de opera èn de Kurfürstendamm gelegen eersteklas

hotel Domicil. Tijdens een tochtje met de hop-on

hop off-bus krijgen we een goede indruk van beide

zijden van de stad. Diner in een gezellig restaurant.

2e dag – donderdag 21 maart

Vanochtend bezoeken we de Alte Nationalgalerie,

waarin de tijdgenoten van Wagner een belangrijke

plaats innemen. Het historismus viert hier hoogtij

en u komt de meester zelf ook nog tegen aan de

wand en op een sokkel! Vandaag gaan we naar

Lohengrin, een echte Duitse romantische opera,

belangrijk - net als Meistersinger en Tristan und

Isolde - voor de opkomende belangstelling voor de

Duitse middeleeuwen. Na de lunch en de inleiding

gaan we luisteren naar het wel en wee van Elsa en

Lohengrin. U hoort Klaus Florian Vogt als Lohengrin

(hij zingt ook de Lohengrin van Bayreuth),

Hans-Peter König als Heinrich der Vogler, Ricarda

Merbeth als Elsa, Christine Goerke als Ortrud en

Gordon Hawkins als Telramund.

3e dag – vrijdag 22 maart

Een gedeelte van de dag is ter vrije besteding. U

kunt eventueel een bezoek brengen aan de Berliner

Zoo. Ons ‘klasje’ behandelt dit keer de Meistersinger,

de enige komische opera van Wagner. Geen

vragende vrouwen of ridders met een zwaan, maar

middeleeuwse mensen van vlees en bloed, die elkaar

met gezangen de loef af willen steken.

Richard Wagner

Scène uit de Meistersinger

Centraal staat het meisje Eva, dat uiteindelijk haar

bestemming zal vinden bij een jonge edelman,

Walther von Stolzing. De oude schoenlapper Hans

Sachs heeft het nakijken.

Robert Holl zingt de schoenmaker, een rol die hem

op het lijf is geschreven. Robert Dean Smith zingt

Walther. De mooie rol van Eva is op dit moment

nog niet ingevuld.

4e dag – zaterdag 23 maart

Vandaag hebben we alweer onze laatste opera, maar

dat is er dan ook wel een van wereldformaat.

Al in het voorspel laat Wagner ons naar verlangen

smachten, net zoals later Tristan en Isolde. Het is

het verlangen naar de harmonische oplossing, het

zoeken naar de basis tonica, die ons steeds wordt

voorgespiegeld en dan weer ontsnapt. In een soort

‘Endlose Melodie’ tovert Wagner ons deze eindeloze

zoektocht voor, die pas helemaal aan het einde van

de opera haar doel bereikt. Zowel op het toneel

is er een gevoel van ‘Erlösung’, als ook bij ons, de

toeschouwer.

Vanochtend krijgt u een inleiding tot Tristan und

Isolde en het verhaal over de toverdrank die het

onmogelijk maakte om niet van elkaar te houden.

Hierna hebben we wat vrije tijd en onze warme

lunch. Tristan wordt gezongen door Stephen Gould,

Isolde door Violeta Urmana, die enige jaren geleden

de overstap van mezzo naar gewone sopraan heeft

gemaakt. Samuel Youn is Tristans vertrouweling

Kurwenal en de korte maar zeer emotionele rol van

de bedrogen König Marke wordt gezongen door

Peter Rose.

Cultoura 154 13 november 2012

5e dag – zondag 24 maart

We bezoeken Slot Charlottenburg. Het is een

beeldschoon stadspaleis met een fraaie, door de

beroemde tuinarchitect Linee aangelegde tuin.

U heeft vervolgens ruim tijd om in de gezellige

omgeving van het hotel rond te wandelen. Veel

winkels zijn er op zondag geopend. In de loop van

de middag vertrekken we naar het vliegveld voor de

terugvlucht per KLM-lijndienst naar Amsterdam.

Aankomst ca. 19.00 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.395,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 160,-.

Inbegrepen

• ontbijten, 3 lunches en 1 diner

• goede toegangskaarten tot de

3 opera’s

• luchthavenbelastingen € 117,-

per persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Toegangskaarten

In verband met de vroegtijdige betaling

van de bestelde toegangskaarten geldt

voor deze reis een extra aanbetaling

van € 300,- per persoon.

Reisleiding

Zie pagina 53.

MUZIeK


MUZIeK

Paasfestival in een stijlvolle ambiance

Muziekfeest Baden-Baden

4-daagse muziekreis van 30 maart t/m 2 april 2013 o.l.v. dr. eveline Nikkels

Baden-Baden is in enkele jaren uitgegroeid tot een begrip in de internationale muziekwereld waar bekende musici

regelmatig acte de présence geven, reden waarom Sir Simon Rattle heeft besloten hier jaarlijks zijn Paasfestival

te gaan vieren en Salzburg daarvoor vaarwel te zeggen. Tijdens de komende paasdagen zal de Berliner

Philharmoniker o.l.v. Sir Simon Rattle een aantal concerten geven, waaronder de Tweede Symfonie van Gustav

Mahler. Het absolute hoogtepunt zal de opvoering van de opera ‘Die Zauberflöte’ zijn.

U beleeft dit alles in het akoestisch zo mooie Festspielhaus van het heerlijke, intieme Baden-Baden.

Simone Kermes zingt de Koningin van de Nacht

in Die Zauberflöte

1e dag – zaterdag 30 maart

Redelijk vroeg vertrek per comfortabele, rechtstreekse

IC-trein vanaf Amsterdam, Utrecht of

Arnhem naar Karlsruhe en vandaar per tou-

ringcar naar het nabijgelegen Baden-Baden. We

installeren er in het goede middenklasse hotel

Albarin. Na het diner begeven we ons voor de

eerste maal naar het Festspielhaus voor een

‘muziekfeest’, waarbij de Berliner Philharmoniker

zich in vele facetten presenteert. Zo hoort u de

Philharmonische Camerata Berlin, het Bläserquintet,

de Blechbläser en hun twaalf cellisten!

Een ware staalkaart van dit orkest, dat zichzelf

nog altijd het beste van de wereld noemt! Het is

een verrassingsconcert met muziek van alle tijden

en van alle windstreken, een lust voor het oor.

2e dag – zondag 31 maart (1e Paasdag)

Vanochtend maken wij een oriënterende wandeling

door de gezellige stad, waar de Romeinse

keizer Caracalla al verbleef om er van de geneeskrachtige

bronnen te genieten. Dit Kurort werd

na de Franse Revolutie ontmoetingsplaats voor

de groten der aarde. Evenals koningen, prinsen

en kunstenaars uit de negentiende eeuw, flaneren

wij er over de Lichtentaler Allee. ’s Middags

krijgt u een inleiding tot de Tweede Symfonie

van Mahler, genaamd de Opstandingssymfonie,

die vanavond door de Berliner Philharmoniker

o.l.v. Sir Simon Rattle ten gehore wordt

gebracht. Geënt op het idee van de koorsymfonie

(de Negende van Beethoven) voegt Mahler in

deze symfonie solostemmen en koor toe die

een belangrijke boodschap uitdragen. Zoals

de bijnaam al zegt: het is een symfonie waarin

de gedachte aan de Opstanding centraal staat.

Bijzonder is dat Mahler in deze symfonie zijn

denkbeelden over hoe het ons vergaat na de dood

met ons wil delen. Om dit te verduidelijken heeft

hij eigen teksten toegevoegd aan het slotkoor,

dat gebaseerd is op de Auferstehungshymne

van Klopstock. De kwintessens is het “Sterben

werd’ich zu leben”! Na afloop diner in het hotel.

3e dag – maandag 1 april (2e Paasdag)

Een rustige ochtend om het heerlijke Kurort

verder te verkennen of om een wandeling te

Cultoura 154 14 november 2012

maken in de bergen. Na de gezamenlijke warme

lunch begint een ‘klasje’ over Die Zauberflöte,

onze opera van vandaag. Ook in Die Zauberflöte

houden we ons met een filosofisch thema bezig

en wel de strijd tussen Goed en Kwaad, tussen

Licht en Donker. De Koningin der Nacht is de

donkere kracht, Sarastro (een omvorming van

de naam Zarathustra) de Koning van het Licht.

Via initiatieriten kunnen mensen het Licht

bereiken, het Licht waar overigens ook Mahler

in zijn Auferstehungssymfonie naar op zoek is.

Sir Simon Rattle dirigeert wederom de Berliner

Philharmoniker. Solisten zijn onder meer

Simone Kermes als Koningin van de Nacht,

Pavol Reslik zingt de rol van Tamino en Kate

Royal Pamina.

4e dag – dinsdag 2 april

We bezoeken het Frieder Burda-museum, dat

een beroemde collectie moderne kunst bezit,

maar ook steeds weer extra tentoonstellingen

weet te organiseren. Het gebouw op zich is al een

bezichtiging waard. Na ruim vrije tijd, waarin u

heerlijk kunt wandelen, winkelen en lunchen op

een van de vele terrassen in de kleine maar zo

verzorgde stad, vertrekken wij in de loop van de

middag naar Karlsruhe en vandaar per IC-trein

naar Nederland. Omstreeks 21.00 uur arriveren

wij in Arnhem, omstreeks 21.30 uur in Utrecht

en omstreeks 22.00 uur in Amsterdam.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.275,- per persoon

Toeslag 1-persoonskamer

€ 120,-

Inbegrepen

• 3 ontbijten, 1 lunch en 2 diners

• goede toegangskaarten tot de

2 concerten en de opera

• treinretour vanaf Amsterdam, Utrecht

of Arnhem naar Karlsruhe, v.v.

(toeslag 1e klas op aanvraag)

• verder inclusief, zie pagina 54.

Toegangskaarten

In verband met de noodzakelijke vroegtijdige

betaling van de bestelde toegangskaarten,

geldt voor deze reis een extra

aanbetaling van € 420,- per persoon.

Reisleiding

Zie pagina 53.


een muzikaal sprookje op het water

Savonlinna

6-daagse operareis van 21 t/m 26 juli 2013 o.l.v. dr. eveline Nikkels

Op het sprookjesachtige kasteel Olavinlinna te Savonlinna beleven we twee grote opera’s van Giuseppe Verdi –

‘La Traviata’ en ‘Macbeth’ - en ‘Lohengrin’ van Richard Wagner. Overdag genieten we van de verrukkelijke

ambiance van het Finse land vol meren en eeuwenoude bossen.

1e dag – zondag 21 juli

Omstreeks 12.00 uur vertrek per Finnair-lijndienst,

via Helsinki naar Savonlinna, waar we op de enige

‘opera airport’ ter wereld zullen landen. Om ons

meteen in de stemming te brengen worden we door

een operazanger(es) verwelkomd! We installeren

ons in het heerlijke hotel Herttua in Kerimäki, dat

aan alle zijden omgeven is door water. Diner in het

hotel.

2e dag – maandag 22 juli

Vandaag heeft u ruim tijd om de wandelwegen

rondom ons hotel te verkennen.

U krijgt een uitgebreide inleiding over de succesopera

van Giuseppe Verdi, La Traviata, die

we vanavond na het diner zullen bijwonen. Verdi

schreef drie belangrijke opera’s, die wel het triologia

populare genoemd worden: Rigoletto, Il Trovatore

en La Traviata. Zowel de Rigoletto als La

Traviata zijn gebaseerd op Franse romans, waarbij

La Traviata zelf naar waarheid getekend is door

Alexandre Dumas. Zijn roman ‘La dame aux camélias’

beschrijft een affaire, naar men zegt, uit zijn

eigen leven! De locatie voor La Traviata in het kasteel

in Savonlinna is natuurlijk op zich al geweldig.

U bereikt het kasteel via een loopbrug die soms

openstaat voor het scheepsverkeer. In dat geval

wachten wij rustig, samen met het orkest, tot we

kunnen oversteken.

3e dag – dinsdag 23 juli

Vanochtend bezoeken wij de houten kerk van Kerimäki,

die claimt de grootste ter wereld te zijn. U

kunt daar ook winkelen. Na ruim vrije tijd zullen

wij ons tijdens het ‘klasje’ verdiepen in de dramatische

geschiedenis van Macbeth en de prachtige

muziek van Verdi.

Scène uit Macbeth

Kasteel Olavinlinna

Verdi was dol op de toneelstukken van William

Shakespeare en in Macbeth vond hij de kans om

alle gruwelijkheden en menselijke verhoudingen

tot en met een waanzinsscène op muziek te zetten.

De torentrans van het kasteel van Savonlinna is de

gedroomde locatie voor juist deze opera. ’Dispair

and die’ heet het bij Shakespeare, wij zullen huiveren!

’s Avonds gaan wij voor de tweede maal naar

ons kasteel.

4e dag – woensdag 24 juli

We bezoeken vanochtend Savonlinna en het kasteel.

Na een rustige middag in de mooie omgeving van

het hotel en inleiding en diner, zullen we vanavond

in Savonlinna Lohengrin van Richard Wagner bijwonen.

Waar de heldin van La Traviata de dood

vond in de toen veelvuldig heersende ‘vliegende

tering’ raakt de heldin van Lohengrin verstrikt in

haar eigen nieuwsgierigheid; ook hier loopt het

verhaal niet goed af.

5e dag – donderdag 25 juli

Tijdens een dagtocht bezoeken wij de markt in

Savonlinna en maken we een boottocht naar het kunstencentrum

Retretti. Via een ingenieus gangenstelsel

vol kunstwerken lopen we naar een ondergrondse

concertzaal! Maar ook boven de grond bevindt zich

een interessant museum. De terugweg leidt door de

eeuwenoude bossen. Afscheidsdiner in het hotel.

Cultoura 154 15 november 2012

6e dag – vrijdag 26 juli

Nog een laatste ochtend om in het meer te zwemmen

of een wandeling te maken, voordat de zanger(es)

ons weer uitzwaait. Met een tussenstop in Helsinki

arriveren wij per Finnair-lijndienst in de vroege

avond weer in Amsterdam.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 2.195,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 210,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• goede toegangskaarten tot de

drie opera’s

• luchthavenbelastingen € 143,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Toegangskaarten

In verband met de betaling van de

bestelde toegangskaarten geldt voor

deze reis een extra aanbetaling van

€ 420,- per persoon.

Reisleiding

Zie pagina 53.

MUZIeK


MUZIeK

Wilhelm Müller

De melancholieke molenaar

Velen weten dat de hoofdpersoon van ‘Dichterliebe’ van Franz Schubert

de dichter Heine zelf was, die leed onder een ongelukkige liefde. Veel

minder bekend is dat ook Schuberts ‘Die schöne Müllerin’ gebaseerd is

op een mislukte relatie van de dichter Wilhelm Müller met Luise Hensel.

De melancholie van de molenaar is dus in werkelijkheid de melancholie

van Wilhelm Müller.

eveline Nikkels

Schubert heeft ons twee grote liederencycli nagelaten:

‘Die schöne Müllerin’ en ‘Winterreise’,

allebei op tekst van de ‘minor poet’ Wilhelm

Müller, die ook zeker ‘minor’ gebleven zou zijn

als zijn verzen niet door de goddelijke vonk van

Schuberts muziek waren aangestoken. De basis

vormen de in 1821 verschenen gedichtenbundel

‘Sieben und siebzig Gedichte aus einen hinterlassenen

Papieren eines reisenden Waldhornisten’

en natuurlijk is de waldhoornblazer een

‘pseudoniem’ van Wilhelm Müller. Dat de hoorn

van de jager zo’n belangrijke rol in ‘Die schöne

Cultoura 154 16 november 2012

Müllerin’ zou gaan spelen was alleen maar mooi

meegenomen!

Gezelschapsspel

‘Die schöne Müllerin’ dankt haar eerste ontstaan

niet aan Wilhelm Müller, maar aan een gezelschapsspel

onder de naam ‘Rose, die schöne Müllerin’

dat in het huis van de Berlijnse staatsraad

Von Staegemann werd opgevoerd. De aanwezigen,

allen vrienden des huizes, kregen een rol

toebedeeld en natuurlijk kreeg Wilhelm Müller

(what’s in a name!) de rol van de molenaar. Luise,

die overigens de zuster was van Wilhelm Hensel,

de latere man van Fanny Mendelssohn-Bartholdy

en een groot vriend van Müller, speelde de jager.

Luise kreeg niet de rol van de molenaarsdochter,

misschien omdat haar karakter niet strookte met

dat van deze niet zo sympathieke jonge dame!

Luise was (te) dol op haar broer, zij is voor zover

wij weten ‘kuis’ gestorven. Voor toen was het

juist de onbereikbaarheid van de geliefde, die

Müller inspireerde tot zijn gedichten. Overigens

typisch iets voor de Duitse romantiek, waarin

de onvervulde verlangens dé inspiratiebron zijn

geweest voor zowel de dichtkunst, de schilderkunst

en natuurlijk voor de muziek.

Onvervulde verlangens

Daar waar in de oorspronkelijk ‘Rose’ een aantal

figuren meespelen, heeft Wilhelm Müller in

zijn concept het verhaal teruggebracht tot de

arme molenaar en de mooie molenaarsdochter.

De jager speelt slechts een rol – weliswaar een

belangrijke - op de achtergrond. Bovendien is de

mooie molenaarsdochter niet letterlijk aan het

woord. Zij spreekt zich één keer uit over het weer

en zij is de ‘aangever’. De echte gesprekspartner is

de beek, het klankbord dat in zijn rustig dan wel

wild ruisen een antwoord geeft op de vragen van

de verliefde molenaar.

Ook dit is weer een typische ‘topos’ van de Duitse

romantiek. Als men naar de schilderijen van

bijvoorbeeld Waldmüller kijkt, ziet men overal

beken stromen! Dat de beek ook als een ‘nixen’

(de waternimf, die met haar gezang gelijk een

Loreley de mannen naar haar afgrond lokt) kan

zingen van liefde en dood, is in het geval van

Wilhelm Müller en zijn gedichten voor beide

cycli, maar met name voor ‘Die schöne Müllerin’

een uitgemaakte zaak: Eros en Thanatos, Tod

und Erlösung.

Interessant is dat Luise Hensel zelf ook niet

onverdienstelijk kon dichten. Haar broer Wilhelm

is beroemd geworden als tekenaar met zijn

prachtige portretten van Fanny Mendelssohn en

hun zoontje Sebastian alsmede ook het dramatische

doodsportret van Felix Mendelssohn. Luise

heeft zich mogen bekwamen in de dichtkunst.

In Müllers dagboek, dat natuurlijk vol staat van

onvervulde verlangens, die schielijk weer onderdrukt

moeten worden lezen wij ook hoe zij samen

hun gedichten lezen. “Ik voel haar arm naast de

mijne en voel mijn hartstocht groeien, maar nee,

vlak daarna denk ik aan haar als een zuster…”.

Een bijzondere inspiratiebron dus voor de dan

pas 21-jarige Müller-molenaar.

Maar als niet Franz Schubert bij de melancholieke

woorden een dito muziek zou hebben

geschreven zou de Wanderbursche van Müller

nooit de concertpodia hebben bereikt, waar hij

een schitterend huis heeft gevonden. Luise zei

dank!


Vier concerten in een idyllische omgeving

Schubertiade

5-daagse muziekreis van 18 t/m 22 juni 2013 o.l.v. dr. eveline Nikkels

In het Oostenrijkse plaatsje Schwarzenberg wordt sinds jaar en dag een Schubertiade, geheel in de geest van de

naamgever Franz Schubert, georganiseerd. In het land met lieflijke bergen en glooiende weiden wanen we ons in

de tijd van Schubert. Befaamde pianisten zoals Till Fellner en Paul Lewis staan garant voor prachtige pianoconcerten.

Daarbij hoort u liederen van Schubert en geestesgenoten en de beroemde cyclus ‘Die Schöne Müllerin’.

Carlos Guastavino. In dit recital kunnen wij mooi de

lijn volgen van de liedkunst van de pre-romanticus

Schubert die aan het eind van zijn leven met zijn

late liederen al de weg wees naar de romantici

Schumann en Brahms. Deze laatste is op zijn beurt

weer een schakel naar de late romantiek van Gustav

Mahler. Omdat Bernarda Fink Argentijnse van

geboorte is, zullen wij genieten van liederen in haar

volkstaal! Na het diner gaan we voor de eerste maal

naar de Angelika-Kauffmann-zaal.

2e dag – woensdag 19 juni

Vanochtend hebben we ons ‘klasje’ dat het concert

van vanmiddag behandelt. Na ruim vrije tijd horen

we in Schwarzenberg de pianist Paul Lewis met een

geheel aan Schubert gewijd programma. U hoort de

Sonate c-Moll, D958, de Sonate A-Dur, D959 en de

Sonate B-Dur, D960.

Dit zijn sonates uit het zogenaamde ‘Spätwerk’

van Schubert. U ziet dat ook aan de late Deutsch

nummers die elkaar opvolgen. Samen met het

strijkkwintet en de liedcyclus Schwanengesang is

het Schuberts zwanenzang, een muziek in het zicht

van de onafwendbare dood. Verzet en berusting

wisselen elkaar af in een niet aflatende stroom van

mineur en majeur wendingen. Na afloop genieten

we van een ontspannen diner in ons hotel.

Cultoura 154 17 november 2012

vanavond zullen horen door de tenor Maximilian

Schmitt, die wordt bijgestaan door pianist Gerold

Huber. Die Schöne Müllerin is Schuberts eerste grote

liedcyclus op tekst van Wilhelm Müller. Het verhaal

van de eenzame jongeling die het meisje dat hij

bemint niet kan krijgen, is van alle tijden.

4e dag – vrijdag 21 juni

Een rustige ochtend met een inleiding tot het middagconcert.

U kunt per gondel de bergen ingaan of

heerlijk op een terras zitten om na te genieten van

het droevige verhaal van de jonge molenaar. Zoals

wij ook bij het liederenrecital een staalkaart kregen

van de ontwikkeling van de liedkunst, zo trekken

wij in het concert van de pianist Till Fellner de lijn

door van Bach via Mozart en Haydn naar Schumann.

In zijn symphonische etuden klinkt op de

piano een heel orkest!

Na het middagconcert genieten wij van een ontspannen

diner.

Franz Schubert (1797 – 1828)

5e dag – zaterdag 22 juni

De terugreis naar het vliegveld van Zürich wordt

onderbroken door een tochtje over de bovenloop

1e dag – dinsdag 18 juni

van de Rijn, van Stein am Rhein naar Schaffhausen.

Na een ochtendvlucht per KLM-lijndienst naar

Als de tijd het toelaat drinken wij nog wat met uit-

Zürich rijden we naar het Oostenrijkse Bad Reuthe,

zicht op de watervallen.

waar we ons installeren in het eersteklas Kurhotel

Aan het begin van de avond begint onze recht-

dat ook een heerlijk zwembad met warm bronwater 3e dag – donderdag 20 juni

streekse terugvlucht per KLM-lijndienst naar

heeft! Na enige vrije tijd verzamelen we voor de We gaan vanochtend naar Schwarzenberg, ditmaal Amsterdam, waar we om omstreeks 19.15 uur

inleiding tot het concert van vanavond, een zangre- voor een bezoek aan het Angelika Kauffmann- verwachten te landen.

cital met Bernarda Fink, mezzosopraan, en Marcos museum. Zij was niet alleen een voortreffelijk

Fink, basbariton. Op het programma staan com- schilderes maar ook een bijzonder geëmancipeerde

posities van Johannes Brahms, Robert Schumann,

Franz Schubert, Gustav Mahler, Aston Piazzolla en

vrouw. Na een rustige middag, verzamelen we

voor de inleiding tot Die Schöne Müllerin die we ReISGeGeVeNS

Reissom

De idyllisch gelegen Angelika-Kauffmann-zaal in Schwarzenberg

€ 1.675,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 35,-.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 180,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• goede toegangskaarten tot vier

concerten

• luchthavenbelastingen € 135,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Toegangskaarten

In verband met de betaling van de

bestelde toegangskaarten geldt voor

deze reis een extra aanbetaling van

€ 300,- per persoon.

Reisleiding

Zie pagina 53.

MUZIeK


HISTORIe

De bakermat van het koninkrijk Marokko

Marrakech en omgeving

8-daagse standplaatsreis van 10 t/m 17 maart 2013 o.l.v. dr. Heimerick M.J. Tromp

La Ville Rouge, de onsterfelijke stad, heeft vele aspecten die een bezoek onvergetelijk maken. Niet voor niets

staat de medina op de werelderfgoedlijst van de Unesco, maar ook de wijze waarop de middeleeuwen de

éénentwintigste eeuw ontmoeten is zeer boeiend. Prachtige boulevards met palmen en rozen, excellente

restaurants in fraai gerestaureerde paleizen; het lijkt moeiteloos te kunnen bestaan naast het gewone dagelijkse

leven met zijn ezelkarretjes, de muntverkoper en de donderdagse rommelmarkt.

1e dag – zondag 10 maart

In de loop van de middag vertrek van Schiphol per

rechtstreekse Transavia-lijndienst naar Marrakech,

waar we ons installeren in het eersteklas hotel Kenzi

Farah.

Inleiding over de geschiedenis van Marokko en

diner in het hotel.

2e dag – maandag 11 maart

Onze stadsverkenningen beginnen met bezoeken

aan de 19 e -eeuwse paleizen El Bahia en het Museum

Dar Si Said met rijkversierde interieurs en prachtige

voorbeelden van houtsierkunst. ’s Middags worden

we rondgeleid in het Dar Tiskiwin van de Nederlandse

antropoloog Bert Flint en maken we kennis

met de geschiedenis van de berbers en het diepe

zuiden van Marokko.

Vanavond gaan naar het beroemde plein Jemaa

El Fna, het kloppend hart van de stad dat al meer

dan duizend jaar - zoals men zegt - nooit zonder

menselijk vertier, handel en vooral veel wandel is

geweest. Om goed in de sfeer te komen dineren we

in een befaamd restaurant.

3e dag – dinsdag 12 maart

Vandaag maken we een mooie tocht door de bergen

naar het land van de berbers (of amazigh). We

genieten er van de natuur met de vergezichten en

pauzeren in Ourika voor een lunchpauze op een

idyllische plek. Terug in Marrakech dineren wij in

het hotel.

4e dag – woensdag 13 maart

De dag begint in de medina met een bezoek aan

het Musée de Marrakech, een oud paleis dat in zijn

De 12 e -eeuwse minaret Koutoubia

oorspronkelijke glorie is hersteld. Meestal is er ook

een tentoonstelling van moderne Marokkaanse

kunst. Vervolgens bezoeken we het Musée de la Photographie,

dat een prachtig beeld geeft van het oude

Marokko. Een hoogtepunt van islamitische bouwkunst

is de Medersa, de oude koran(hoge)school.

We bezoeken ook het oudst bewaarde monument

van Marrakech, de Koubbah.

We dineren in een oude caravansérail, de Fondouk,

waar zowel delicieuze Europese als heerlijke Marokkaanse

spijzen worden geserveerd.

5e dag – donderdag 14 maart

We maken vandaag een excursie naar het aan zee

gelegen stadje Essaouira, waar de Portugese invloed

vooral in de architectuur herkenbaar is. De havenstad

leeft voor een deel van de visserij maar tegenwoordig

is Essaouira ook zeer geliefd bij surfers uit

de hele wereld vanwege zijn stranden en zeewind.

Na de lunchpauze heeft u er ruim vrije tijd.

6e dag – vrijdag 15 maart

De dag staat geheel in het teken van tuinen en

parkaanleg.

We maken een tocht door de Palmeraie en drinken

koffie bij het Royal Golf Palace. We bezoeken ook

een klein maar fijn museum voor moderne kunst

en daarna de uitgestrekte tuinen van Agdal. We zien

er de geometrisch aangelegde plantages met olijfbomen,

orangers en een eeuwenoud geavanceerd

bewateringssysteem, dat gevoed wordt door een

immens waterbekken dat bij een antiek paviljoen

van de pasja ligt. Ten slotte bezoeken we de botanische

tuin van Yves St. Laurent, de jardin de Majorelle

die door de kunstschilder Majorelle (begin 20 e

eeuw) werd aangelegd. We vinden er naast Europese

ideeën allerlei typisch Arabische elementen. Hier

bezoeken we ook het Musée Berbère, dat in 2011

geopend werd, een bijzonder particulier initiatief

van Pierre Bergé, de partner van Yves St. Laurent.

We sluiten de dag af met een borrel en een hapje in

een stukje Nederlands Marokko, een kleine riad in

een moderne résidence net buiten de stadsmuren.

7e dag – zaterdag 16 maart

Vanochtend gaan we naar de resten van de grote

moskee met de 12 e -eeuwse Koutoubia, de minaret

die model stond voor de Giralda van Sevilla. We

bezoeken het Dar Chorfa, een 17 e -eeuws paleisje van

een adellijke dame, geheel gerestaureerd en omgetoverd

tot cultureel centrum. De middag is ter vrije

besteding. Aan te raden is onder meer een bezoek

aan de moderne Europese stad, Guéliz, destijds

door de Fransen aangelegd met diverse gebouwen

in art-déco stijl. Diner in het ‘Maison Arabe’, een

Cultoura 154 18 november 2012

Entree van een van de graven van de Saadiërs

van de eerste Marokkaans-Europese restaurants

met niet alleen een uitstekende keuken, maar ook

een aangename ambiance ‘pour le plaisir des yeux’!

8e dag – zondag 17 maart

Wij bezoeken vanochtend de magnifiek gebeeldhouwde

graven van de dynastie van de Saadiërs en

besluiten onze bezoeken met een wandeling door

de tuinen van de Menara. Na een rustige middag

begint ’s avonds de terugvlucht per Transavialijndienst

via Agadir naar Schiphol. Aankomst na

middernacht, omstreeks 01.30 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.595,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 195,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• luchthavenbelastingen € 42,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.


Het eiland van Afrodite

Noord-Cyprus

8-daagse standplaatsreis van 1 t/m 8 april 2013 o.l.v. dr. Karel Innemée

Op deze reis maken we kennis met de rijk geschakeerde geschiedenis van bijna 10.000 jaren met antieke steden,

Byzantijnse en Islamitische monumenten en de sporen van de kruisvaarders.… Van alles zullen we voorbeelden te

zien krijgen.

Cyprus fascineert, trekt aan. Niet alleen

nu, maar al duizenden jaren. Als meest

oostelijke eiland in de Middellandse

Zee ligt het maar 72 kilometer van de

kust van Turkije. Ook Egypte ligt relatief

dichtbij en het verbaast dus niet dat

bijna alle volkeren uit het oostelijke

mediterrane gebied ooit wel hun oog

op Cyprus hebben laten vallen. Het

eiland is vruchtbaar, aantrekkelijk en

strategisch gelegen. Myceners, Egyptenaren,

Feniciërs, Arabieren en kruisvaarders,

ze hebben er allemaal hun

sporen nagelaten. Voor de toerist die

niet alleen natuur en strand, maar ook

cultuur zoekt, is het een ideale plaats.

In 1974 maakte de Turkse invasie op op

Noord-Cyprus voorlopig een eind aan

het ongestoorde toerisme daar.

Maar hoewel de spanningen

tussen het Griekse en en Turkse

deel van het eiland nog

steeds hier en en daar voelbaar

zijn, is het nu nu geen geen

enkel probleem probleem meer meer

om ook op het noordelijk

deel van eiland de

monumenten te bezoeken.

1e dag – maandag 1 april

Heenreis

Tegen het middaguur vertrek per

Turkish Turkish Airlines-lijndienst van van

Amsterdam, via Istanbul naar het

vliegveld Ecran bij Lefkosa. Vervoer

naar het aan zee gelegen,

luxueuze hotel The Colony

Palace te Kyrenia, Kyrenia, waar

we gedurende de

gehele reis logeren.

Diner, evenals de

volgende dagen,

in het hotel.

2e dag –

dinsdag 2 april

Çatalköy en Kyrenia

We We beginnen met een bezoek bezoek

aan het islamitische pelgrimsoord

Hazreti Ömer Tekke in Çatalköy.

Dan rijden rijden we het bergland in om

de imposante overblijfselen van

het kasteel kasteel St. Hilarion te bekijken.

Afrodite, marmer, uit de Romeinse

periode

’s Middags verkennen wij Kyrenia (Girne), een stad

met een oude geschiedenis die teruggaat tot de 10 e

eeuw voor Chr. We bekijken er o.m. het fort met het

daarin gevestigde museum. Tot slot gaan we naar

het bergdorpje Bellapais, ooit de woonplaats van de

schrijver Lawrence Durrell, maar vooral bekend om

de monumentale abdij.

3e dag – woensdag 3 april

Famagusta en Salamis

Salamis was ooit één van de rijkste havenplaatsen

van het eiland. De stad werd in de 11e eeuw voor Chr.

gesticht en bleef tot in de 4e eeuw van onze jaartelling

een stad van betekenis. Over een enorme oppervlakte

(bijna acht vierkante kilometer) bevinden

zich resten, waaronder een theater, thermen en een

renbaan. Na de verwoesting van Salamis door de

Arabieren in de 7e Arabieren in de 7 eeuw ontwikkelde het naburige

Famagusta zich en werd een belangrijke kruisvaardersvesting.

Hier bezoeken we onder meer de

gotische Sint Nicolaaskerk, thans in gebruik

als moskee.

4e dag – donderdag 4 april

Nicosia

De hele dag brengen we door in Nicosia

(Lefkosia), waar we zowel het noordelijke

(Turkse) als het zuidelijk (Griekse) deel

van de stad bezoeken. Ook hier bevinden

zich diverse kerken uit de kruisvaarderstijd,

een belangrijk archeologisch museum en

het aartsbisschoppelijk museum met een

belangwekkende iconenverzameling.

5e dag – vrijdag 5 april

Antiphonitis

Vandaag een rustig programma

met een bezoek aan het klooster van

Antiphonitis. De geschiedenis van dit

prachtig gelegen en qua architectuur en

frescokunst interessante klooster gaat

terug tot het einde van de 12e 5e dag – vrijdag 5 april

Antiphonitis

Vandaag een rustig programma

met een bezoek aan het klooster van

Antiphonitis. De geschiedenis van dit

prachtig gelegen en qua architectuur en

frescokunst interessante klooster gaat

terug tot het einde van de 12 eeuw.

De middag is ter vrije besteding.

6e dag – zaterdag 6 april

Karpasia

Vandaag bezoeken we het noordoostelijke

deel van het eiland, Karpasia (Karpaz)

geheten. Hier bevinden zich talloze kloosters

en kerken, waarvan we een aantal bezoeken,

zoals Panagia Theotokos en het Andreas-klooster.

Verder gaan we naar Agia Trias met zijn vroegchristelijke

basilica met vloermozaïeken en het

Kantara-kasteel.

7e dag – zondag 7 april

Soli en Vouni

Deze dag staat in het teken van het

Cultoura 154 19 november 2012

Salamis, resten badhuis

westelijke deel van het eiland, met bezoeken aan de

antieke steden Soli en Vouni. Soli heeft o.m. een theater

en een vroegchristelijke basilica. Vouni bestaat

voornamelijk uit een paleiscomplex uit de 5 e /4 e eeuw

voor Chr. Verder gaan we naar Güzelyurt, waar zich

het klooster van St. Mamas (nu museum) bevindt.

8e dag – maandag 8 april

Kyrenia en terugreis

U heeft nog een vrije ochtend alvorens in de loop

van de middag de terugvlucht naar Schiphol per

Turkish Airlines-lijndienst via Istanbul begint.

Aankomst ca. 22.00 uur.

Famagusta, gotische moskee

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.885,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 260,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• luchthavenbelastingen € 137,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

CULTUUR


HISTORIe

Troje

De stad van de Ilias

In 1871 begon de amateur-archeoloog Heinrich Schliemann zijn opgravingen

in de heuvel van Hissarlik vlakbij de Dardanellen in het noordwesten van

Turkije. Dat daar Troje gelegen had, daarvan was hij overtuigd. Daarentegen

meenden de vakgeleerden van zijn tijd dat de Ilias op een sage, misschien

wel een mythe, berustte en dat het zinloos was om naar een historisch Troje te

zoeken. In de Oudheid hadden Grieken in de ruïnes vlakbij de Dardanellen

wél het Troje van Homerus herkend en er vanaf ca. 700 v.Chr. een nieuwe,

Griekse, stad gebouwd, Ilion geheten. Die stad was blijven bestaan totdat

het rond 1300 door de Turken werd verwoest. Schliemann was er zeker van

hier het oude Troje te vinden. Al snel kwamen de eerste schatten – gouden

voorwerpen, vaatwerk – te voorschijn, waarna geleidelijk de meeste, maar

niet alle, geleerden toegaven dat zij zich vergist hadden.

Henk W. Singor

Heinrich Schliemann werd wereldberoemd,

maar bleef omstreden. De zich ontwikkelende

archeologie hekelde zijn amateuristische

en dikwijls destructieve wijze van opgraven.

Bovendien werd in de loop van de tijd

duidelijk dat Schliemann niet altijd eerlijk

of even nauwkeurig was geweest in zijn

opgravingsberichten. Niettemin mag men hem

erkentelijk zijn voor inderdaad baanbrekend

werk.

Cultoura 154 20 november 2012

Acht maal Troje

Schliemann en zijn opvolgers hadden in de heuvel

acht volgende lagen onderscheiden, van Troje I

(beginnend ca. 2900 v.Chr.) tot en met Troje VIIB

(eindigend rond 950 v.Chr). Daarna volgde een gat

in de tijd, waarna hier tegen 700 v.Chr. de Griekse

stad Ilion verrees. Welke van die oudere Trojes,

burchten uit de Bronstijd, was nu het Troje dat in

de Ilias bezongen werd? Troje II bleek een grote

en rijke koningsburcht met vermoedelijk ook een

benedenstad, maar viel veel te vroeg in de tijd

om met het Homerische Troje geïdentificeerd te

kunnen worden. Troje VI was nog groter en rijker

en heeft vestingmuren nagelaten die de bezoeker

nu nog imponeren, maar het ging rond 1250 v.Chr.

door een aardbeving ten onder. Het volgende,

kleinere Troje VIIA moet rond 1180 v.Chr. wél

door mensenhand zijn verwoest. Een gevonden

pijlpunt lijkt op gevechten te wijzen en zo hebben

de meeste archeologen en historici geconcludeerd

dat dit het Troje geweest moest zijn waarover de

Ilias verhaalde.

Mondelinge overleveringen

Tussen de ondergang van Troje VIIA rond 1180

v.Chr. en de compositie van de Ilias ergens tussen

750 en 700 v.Chr. ligt een lange en duistere tijd.

Praktisch zeker is de sagenstof van de Ilias vóór

Homerus mondeling overgeleverd gedurende

enkele eeuwen – en moet de historische aanleiding

tot dat epos hierdoor bijna onherkenbaar

zijn geworden. Zo bleef het lange tijd mogelijk om

ondanks de opgravingen van al die Trojes toch te

ontkennen dat één daarvan iets met het gedicht

van Homerus te maken had. Maar dit laatste lijkt

nu toch wel onmogelijk. In de twintigste eeuw zijn

er namelijk belangrijke ontdekkingen gedaan in

Turkije, waarbij met name het rijk van de Hittieten

aan het licht is gekomen. Hittitische kleitabletten

vermelden een stad Wilusa aan de noordwestrand

van het rijk. Dit kan niet anders dan Ilios zijn, de

andere naam voor Troje (waarvan de naam Ilias

weer is afgeleid). Bovendien berichten de Hittitische

bronnen over het land Achijawa in het

westen en dit moet volgens alle deskundigen op

het land van de Achaioi slaan, zoals de Grieken

bij Homerus vaak genoemd worden. Die Achaioi

traden agressief op tegen de Hittieten en tegen de

Hittische vazal of bondgenoot Wilusa. Als de sage

van de grote Griekse expeditie tegen Troje een

historische kern heeft, dan moet het inderdaad

om een oorlog van de Achaioi tegen Wilusa gegaan

zijn, eindigend met de verwoesting van de stad

rond 1180 v.Chr.

Houten paard?

De Duitse archeoloog Manfred Korfmann heeft

hier van 1988 tot 2005 gegraven en sporen

van een benedenstad met honderden woningen,

omgeven door een gracht (met palissade) aangetroffen.

Al deelt nog niet iedereen zijn interpretatie,

het lijkt er sterk op dat dit Troje inderdaad

meer was dan een burcht. Daarmee wil

allerminst gezegd zijn dat we alle verhalen over

de Trojaanse Oorlog ook als historisch moeten

accepteren – daarvoor is de afstand in de tijd

tot Homerus als gezegd veel te lang. Het Houten

Paard dat de Turkse autoriteiten tot lering en

vermaak van de bezoekers hebben neergezet mag

dan ook verwijzen naar de sage en de poëzie, met

de historische werkelijkheid heeft het vermoedelijk

weinig te maken.


Troje, Homerus en de Griekse cultuur

Westkust Turkije

8-daagse reis van 25 maart t/m 1 april 2013 o.l.v. dr. Henk W. Singor

Onze cultuurhistorische verkenningen beginnen in Istanbul, de keizerstad Constantinopel. Langs beroemde

plaatsen zoals Troje en Pergamon, reizen we richting Efese voor uitgebreide bezoeken aan de imposante

ruïnestad en omgeving.

Wij richten ons op drie cultuurperioden

uit de rijke Griekse (en Grieks-

Romeinse) cultuurgeschiedenis. Allereerst

op de prehistorie en de tijd van

Homerus (tot ongeveer 700 v.Chr.).

Hierin valt ook de grote tijd van het

oude Troje. Vervolgens op de Griekse

beschaving vanaf de archaïsche

tijd, maar met een nadruk op de hellenistische

(Pergamon en Priëne) en

Romeinse periode (Efese) en op de

laat-Romeinse of vroeg-Byzantijnse

periode in Istanbul en gedeeltelijk ook

in Efese.

1e dag – maandag 25 maart

Istanbul

Na een rechtstreekse ochtendvlucht per Turkish

Airlines van Amsterdam naar Istanbul, nemen

wij voor twee nachten onze intrek in het eersteklas

hotel Aziyade. Vanmiddag staat een oriënterende

rondrit per touringcar op het programma.

Welkomstdiner.

2e dag – dinsdag 26 maart

Istanbul

We bezoeken de voornaamste antieke monumenten

van Istanbul, het oude Constantinopel:

de Aya Sofia, de Hippodroom met aangrenzend de

restanten van het keizerlijk paleis en zijn beroemde

vloermozaïeken. ’s Middags gaan we naar het

archeologisch museum.

3e dag – woensdag 27 maart

Via Nicea en Bursa richting Troje

We verlaten de stad per touringcar, steken de

Bosporus over en rijden langs de Aziatische kust van

de Zee van Marmara door het antieke Bithynië langs

beroemde plaatsen uit de oudheid. We bezoeken in

Iznik, het antieke Nicea, ondermeer het Romeinse

theater. In Bursa maken we een korte stadswandeling

en via Cyzicus rijden we naar Çanakkale aan de

Dardanellen (de antieke Hellespont). We logeren in

het eersteklas hotel Iris.

4e dag – donderdag 28 maart

Via Troje naar Pergamon

Vandaag bekijken we de ruïnes van het oude

Troje met minstens acht lagen van verschillende

bewoning boven op elkaar: van het vroege derde

millennium v.Chr. tot de middeleeuwse Byzantijnse

stad. Imposant zijn de vestingmuren van Troje VI

en de resten van Troje VIIA dat zeer waarschijnlijk

het Troje was waarover Homerus verhaalde.

Vervolgens rijden we zuidwaarts en bezoeken

de overblijfselen van het antieke stadje Assos.

We logeren in het eersteklas hotel Halic Park te

Ayvalik.

5e dag – vrijdag 29 maart

Pergamon

’s Ochtends bezichtigen we het buitengewoon

imposante Pergamon, de hoofdstad van de hellenistische

koningen van het gelijknamige rijk dat

hier in de 3 e en 2 e eeuw v.Chr. bloeide. Tempels en

een koninklijk paleis zijn de belangrijkste bouwwerken

op de steile burchtheuvel. Op de helling ligt

een prachtig theater en in de vlakte een beroemd

heiligdom van Asklepios, waar eens de arts Galenos

werkte. De sculpturen van het altaar van Zeus

bevinden zich nu in Berlijn, maar de plaats zelf

biedt meer dan genoeg om een indruk op te doen

van dit antieke cultuurcentrum. Er was een grote

bibliotheek waar voor het eerst op perkament –

afgeleid van Pergamum – werd geschreven. In de

middag rijden we verder via Izmir (het antieke

Smyrna) - volgens een overlevering de geboorteplaats

van Homerus - naar Kusadasi, waar we drie

nachten zullen doorbrengen in het eersteklas hotel

Korumar.

6e dag – zaterdag 30 maart

Efese

Efese (of Efesos), de oud-Griekse metropool was

al in Homerus’ tijd een belangrijke stad, maar

bloeide vooral op in de eeuwen van de Romeinse

heerschappij. Uit de Romeinse tijd dateren dan ook

de meeste monumenten die we er nu nog kunnen

bewonderen, zoals de hoofdstraat met zijn arcaden,

bronhuizen en exedra’s, de Bibliotheek van Celsus

met zijn prachtige gevel, het theater en kerken uit de

Cultoura 154 21 november 2012

Efese, Bibliotheek van Celsus

Late Oudheid. We besluiten de dag met een bezoek

aan het archeologisch museum.

7e dag – zondag 31 maart

Priëne, Milete en Didyma

De excursie begint met een bezoek aan Priëne,

een Griekse stad die vooral in de hellenistische

tijd tot bloei kwam en waarvan nog indrukwekkende

overblijfselen zijn te zien (o.a. het beroemde

raadhuis). Vandaar gaan we door naar de plaats

van het oude Milete, evenals Smyrna en Efese

een stad die al uit Homerus’ tijd dateert en vooral

in de 6 e eeuw belangrijk was als economisch en

cultureel centrum. Het was de stad waar voor

het eerst de Griekse filosofie opbloeide. Even ten

zuiden ervan bevinden zich de geweldige resten

van de grote tempel van Apollo van Didyma, een

van de belangrijkste orakelplaatsen van de antieke

wereld.

8e dag – maandag 1 april

Terugreis

We rijden naar Izmir, waar omstreeks 12.00 uur

de terugreis naar Amsterdam, via Istanbul begint.

Aankomst ca. 17.30 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.375,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 155,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• luchthavenbelastingen € 155,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Dr. Henk W. Singor is historicus en

doceerde Oude Geschiedenis aan de

Universiteit van Leiden.

HISTORIe


HISTORIe

Het Rome van

Constantijn de Grote

De christelijke revolutie in het Romeinse rijk

Op 29 oktober 312 trok Constantijn als overwinnaar de stad Rome binnen.

Het hoofd van zijn verslagen tegenstander – en zwager – Maxentius werd op

een staak in de optocht meegedragen om het publiek ervan te overtuigen

dat een nieuwe keizer de macht in de oude hoofdstad had overgenomen.

Henk W. Singor

Met zijn overwinning had Constantijn zijn heerschappij

vanuit Brittannië, Gallië en Spanje over

Italië uitgebreid. Twaalf jaar later, in 324, zou hij na

een nieuwe burgeroorlog ook het oosten veroveren

om daarna tot zijn dood als enige keizer te regeren.

Die opeenvolgende successen schreef hij toe aan

zijn uitverkiezing door de christelijke god. Vanuit

het verre westen van het rijk had deze hem in

enkele stappen tot alleenheerser over de Romeinse

wereld gemaakt. Want dat de christelijke god hem

had uitverkoren, was sinds zijn overwinning in 312

Constantijns vaste overtuiging. In Rome drukte

de overwinnaar onmiddellijk zijn stempel op de

stad. Dat hadden keizers vóór hem, al dan niet met

geweld aan de macht gekomen, ook gedaan, maar

Constantijn ging verder en propageerde nadrukkelijk

óók het christendom als nieuwe en door

hem zelf begunstigde religie. Tegelijkertijd moest de

herinnering aan Maxentius, die hier zes jaar

geregeerd had, zo veel mogelijk worden uitgewist.

Maxentius had aan de noordoostkant van het

Forum Romanum een schitterende basilica laten

bouwen, een luxueuze hal die allerlei doelen diende,

van openbare rechtspraak tot informele ontmoetingen

van de burgers. Constantijn liet het gebouw

opnieuw inwijden als basilica Constantini en een

kolossaal beeld van een keizer uit de tweede eeuw

omwerken tot een brons-en-marmeren zittende

kolos van hemzelf. De grote marmeren kop die

in het Capitolijns Museum wordt bewaard, stamt

vermoedelijk van dit beeld. Bovenop de kazerne

van Maxentius’ bereden gardetroepen (die zich

tegen Constantijn doodgevochten hadden) liet

de nieuwe heerser een enorme en indrukwekkende

kerk bouwen die als bisschopskerk, dus als

kathedraal van Rome, moest dienen en nadrukkelijk

moest imponeren: de later zo genoemde San

Giovanni in Laterano. Er is in volgende eeuwen

veel aan verbouwd, maar het baptisterium aan de

rand van de kerk moet nog dateren uit de tijd van

Cultoura 154 22 november 2012

haar stichting. Het christendom was nog maar kort

(officieel pas sinds 311) een wettelijk toegestane

religie en de bouw van kerken moest grotendeels

nog beginnen. Daaraan heeft de eerste christelijke

keizer ruimschoots bijgedragen.

Basilieken en kerken van martelaren

De kerk van het Lateraan was een basiliek (van de

basilica-gebouwen afgeleid), dat wil zeggen een

langwerpige ruimte, meestal met twee rijen zuilen

in de lengte. Tegen het einde van zijn regering

zou Constantijn de aanzet geven tot de bouw van

een andere en nog beroemdere basiliek op het

Vaticaan, die van Sint Pieter. Bovendien liet de

keizer aan de christenen zijn goede gezindheid

blijken door op grote schaal begrafeniskerken

te bouwen op en rond de graven van populaire

martelaren. Vele gelovigen wilden namelijk zo

dicht mogelijk bij deze heiligen begraven liggen.

Die martyria lagen zoals alle graven buiten de

stad en zo verrezen onder Constantijns regering

enkele zeer grote kerken die in hun ruimten plaats

boden aan honderden vrome doden, in verschillende

lagen boven elkaar ter aarde besteld. Dat is

het arrangement van de kerk van San Lorenzo aan

de Via Tiburtina, van San Sebastiano aan de Via

Appia (aanvankelijk de Kerk der Heilige Apostelen

geheten) en van de Heiligen Pietro e Marcellino aan

de Via Labicana. Een vergelijkbare begrafeniskerk,

de Sant’Agnese, dateert van even ná Constantijn,

maar de vlakbij gelegen grafkapel voor Constantijns

zuster, de Santa Costanza met de schitterende

mozaïeken, stamt nog uit de regeringstijd van de

keizer. Want behalve de langwerpige basiliek kwam

als tweede grondplan voor een kerk in deze tijd de

rond- of achthoekige bouw op, die uiteindelijk op

het voor-christelijke mausoleum was geïnspireerd,

aangezien het ging om martyria of memoriae,

gedachteniskerken van heiligen of martelaren. Van

na Constantijn, maar uit de vierde eeuw, dateren

andere grote kerken van Rome: de Santa Maria

Maggiore, de Santa Croce in Gerusalemme en San

Paolo fuori le Mura.

Geschenk van de stad

Constantijns kerken omringden het oude stadscentrum

met zijn vele heidense monumenten

die voorlopig intact gelaten werden. Wel verrees

tussen het Forum en het Colosseum in 315 de

beroemde Boog van Constantijn, hem door de

senaat geschonken, waarin de overwinning van de

keizer in 312 heel diplomatiek aan ‘de aanzet van de

godheid’ (instinctu divinitatis) wordt toegeschreven,

een formulering waarin christenen en heidenen het

hunne herkend moeten hebben.


De antieke en de vroeg-christelijke stad

Rome

7-daagse standplaatsreis van 20 t/m 26 mei 2013 o.l.v. dr. Henk W. Singor

Stadswandelingen, veelal buiten de plaatsen waar het massatoerisme zich begeeft, worden afgewisseld met enkele

touringcartochten naar belangrijke monumenten buiten het centrum. Wij zien de spectaculaire getuigenissen van de

Romeinen uit de keizertijd, de monumenten van Constantijn zelf en een aantal prachtige vroeg-christelijke kerken.

Thema van deze reis is de overgang

van de antieke cultuur naar het christendom.

Hierbij speelt Constantijn de

Grote (312-337), de eerste keizer die het

christendom omhelsde, een grote rol.

Zie artikel op de linkerpagina.

Santa Pudenziana, detail apsismozaïek

1e dag – maandag 20 mei

Ochtendvlucht per KLM-lijdienst naar

Rome, waar we ons installeren in het

goed gelegen, eersteklas eersteklas hotel Massimo

d’Azeglio. Bij een welkomstdrankje

krijgt u een een korte inleiding over het het

thema ‘Rome in de overgang van heidendom

naar christendom’. christendom’. We maken

diezelfde middag middag een stadswandeling in

het hart van de stad in het gebied van

de Campo Marzio en bekijken o.a. het het

Pantheon, , waarna we dineren in een gezellig

Romeins restaurant.

2e dag – dinsdag 21 mei

Vandaag bezoeken we eerst het antieke

centrum centrum van de stad: stad: het Forum

Romanum met aangrenzend de Palatijn.

Na de lunchpauze bezichtigen bezichtigen we uitvoerig

de beroemde Boog van Constantijn

en wandelen dan langs het Colosseum

naar de kerk van San Clemente, Clemente, een

Beeld van Constantijn de Grote

vroeg-christelijke kerk die gebouwd is bovenop een

ouder heiligdom voor de god Mithras. Evenals de

volgende drie avonden, kunt u zich bij de reisleiding

aansluiten om gezamenlijk te dineren.

3e dag – woensdag 22 mei

In de ochtend wandelen we langs de keizersfora

naar het Capitool en bekijken we daar het Capitolijnse

Museum. Na de lunchpauze brengen we

een bezoek aan het antieke Forum Boarium en de

vroeg-Byzantijnse kerk van Santa Maria in Cosmedin.

Vervolgens wandelen we verder de Aventijn

op en bezichtigen de vroeg-christelijke kerken

Santa Prisca (waaronder zich ook een mithraeum

bevindt) en de beroemde Santa Sabina.

4e dag – donderdag 23 mei

Per touringcar rijden we naar de buiten de oude

stad gelegen indrukwekkende Sant’Agnese aan de

oude via Nomentana, een grote begrafeniskerk,

opgericht even na Constantijn bij het graf van de

populaire martelares Agnes. Vervolgens bezoeken

we de schitterende Santa Costanza, de grafkapel

voor Constantijns halfzuster Constantia, beroemd

om de schitterende mozaïeken. Na de lunchpauze

bezichtigen we het prachtige Museo Nazionale

Romano dat in het Palazzo Massimo is gevestigd,

waarna de rest van de middag vrij is.

5e dag – vrijdag 24 mei

Onze ochtendwandeling begint met een bezoek

aan de grootse Santa Maria Maggiore, een van de

zeven hoofdkerken van Rome. Vervolgens doen

we de San Giovanni in Laterano aan, de

door Constantijn aan de bisschop van

Rome geschonken kathedraal met zijn

beroemde 4e-eeuwse doopkapel.

We vervolgen onze tocht met

bezoeken aan de kleinere maar

zeer interessante San Prassede en

de prachtige Santa Pudenziana

met het beroemde 4e zeven hoofdkerken van Rome. Vervolgens doen

we de San Giovanni in Laterano

door Constantijn aan de bisschop van

Rome geschonken kathedraal met zijn

beroemde 4

-eeuwse

apsis-mozaïek. We besluiten de dag

met een bezoek aan het terrein van

de oude Thermen van Diocletianus

met het Thermenmuseum.

e-eeuwse doopkapel.

We vervolgen onze tocht met

bezoeken aan de kleinere maar

zeer interessante

de prachtige

met het beroemde 4

apsis-mozaïek. We besluiten de dag

met een bezoek aan het terrein van

de oude Thermen van Diocletianus

met het Thermenmuseum

6e dag – zaterdag 25 mei

Vandaag staan de Cata-

comben van Callixtus

(Callisto), de oudste christelijke

catacomben uit

ca. 200, gelegen aan de Via

Appia, op het programma. Vervolgens

wandelen we een stukje

over de beroemde Via Appia en

bekijken we o.a. de monumenten

die door keizer Maxen- Maxen-

Cultoura 154 23 november 2012

tius, de door Constantijn in 312 verslagen rivaal, hier

zijn opgericht, alsmede de vroeg-4 e-eeuwse grafkerk

van San Sebastiano. De rest van de middag is ter vrije

besteding. Afscheidsdiner in een van de goede lokale

restaurants.

7e dag – zondag 26 mei

Na een laatste stadswandeling in de omgeving van

de Porta Maggiore, heeft u ruim vrije tijd. Op weg

naar het vliegveld brengen we een bezoek aan de

basiliek San Paolo fuori le Mura. Omstreeks 20.00

uur begint de terugreis per KLM-lijndienst naar

Amsterdam. Aankomst ca. 22.30 uur.

Interieur Santa Costanza

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.560,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 310,-.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 450,-.

Inbegrepen

• ontbijten en 2 diners (incl. wijn)

• het boek: Constantijn en de Christelijke

revolutie in het Romeinse Rijk van

Henk Singor, dat in het voorjaar van

2013 verschijnt

• luchthavenbelastingen € 128,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 21.

HISTORIe


KUNST

Het moorse erfgoed

Andalusië

8-daagse reis van 1 t/m 8 april 2013 o.l.v. drs. Herman Holtmaat

Eeuwenlang heeft Spanje onder moorse invloed gestaan, in het huidige Andalusië maar liefst een kleine acht eeuwen.

Het gebied bezit nog prachtige voorbeelden van moorse bouwkunst met als hoogtepunten de schitterende Alcázar

in Sevilla, de Mezquita in Cordoba en het Alhambra in Granada. Na het vertrek van de moren bleef hun invloed nog

lange tijd herkenbaar in de mudéjarstijl die parallel opliep met ‘het nieuwe bouwen’ van de christelijke overheersers,

aanvankelijk nog de gotiek, later de renaissance. In Andalusië komt dat alles samen.

In een aangenaam voorjaarsklimaat bezichtigen wij al dat moois vanuit de standplaatsen Cordoba en Granada.

De voormalige paleisstad Medina Azahara

1e dag – maandag 1 april (2e Paasdag)

Naar Cordoba

Aan het begin van de avond vertrek per rechtstreekse

Transavia-lijndienst van Amsterdam naar

Malaga. Per touringcar reizen we naar Cordoba,

waar we voor vier overnachtingen onze intrek

nemen in het centraal gelegen hotel Al Cordoba

Palace.

2e dag – dinsdag 2 april

Cordoba

Tijdens een uitgebreide kennismaking met de stad

bezoeken we de Mezquita, maken een rondwandeling

door de Juderia met zijn vele nauwe steegjes

en nemen ook een kijkje in de oude synagoge.

Na de lunchpauze gaan we naar de Alcazar – een

van oorsprong versterkt moors paleis – en, niet te

vergeten, de Romeinse brug over de Quadalquivier.

Welkomstdiner in ons hotel.

3e dag – woensdag 3 april

Medina Azahara en Almodovar

Vandaag brengen we een bezoek aan de voormalige

paleisstad Medina Azahara. De bouw ervan begon

in 936, in opdracht van kalief Abd al-Rahman III

die zich kort tevoren tot kalief - plaatsvervanger van

Mohammed - had uitgeroepen.

De stad, met al zijn pracht, was nog maar net

voltooid toen zij in 1031 door een muitende bevolking

werd verwoest. We bezoeken het schitterend

gelegen kasteel Almodovar. Terug in Cordoba is de

rest van de middag ter vrije besteding.

Vanavond – en op 4 en 6 april – zal de reisleiding u

voorstellen doen voor een al dan niet gezamenlijk

diner.

4e dag – donderdag 4 april

Sevilla

Met de hogesnelheidstrein reizen we naar Sevilla.

We bezoeken er onder meer de kathedraal met de

Torre de Oro en de Alcazar en verkennen de steegjes

van de oude moorse en joodse wijken.

5e dag – vrijdag 5 april

Antequera en Parque Natural Torcal

Op weg naar Granada maken we een tussenstop

in Antequera dat behalve een moorse burcht ook

een prachtige renaissance kerk bezit met mooie

artesonado plafonds. ’s Middags maken we een

wandeling in het natuurpark Torcal met zijn

bizarre, eeuwenoude rotsformaties.

In Granada installeren wij ons voor drie overnachtingen

in het eersteklas, centraal gelegen hotel

Melia, waar we vanavond gezamenlijk dineren.

Cultoura 154 24 november 2012

6e dag – zaterdag 6 april

Granada

Vandaag brengen we een bezoek aan het wereldberoemde

Alhambra en de tuinen van de Generalife.

Op het programma staat ook een bezoek

aan de kathedraal en de Capilla Real waar Isabella

en Ferdinand, de katholieke koningen, begraven

liggen. De rest van de dag is ter vrije besteding.

7e dag – zondag 7 april

Nerja en het Albyzin

Via een mooie route langs de uitlopers van de Sierra

Nevada rijden we naar de kust. Ons doel is het

historische stadje Nerja, ook wel het ‘balkon van

Europa’ genoemd. Vanaf de mooi gelegen mirador

is op heldere dagen in de verte de Afrikaanse kust

te zien. Onderweg doen we Lanjarón aan, bekend

om zijn spa én om zijn ligging in de Alpujarras, het

berggebied waar de moren na hun verdrijving uit

Granada heen trokken.

Terug in Granada maken we aan het eind van de

middag een wandeling door de oude moorse stadswijk,

het Albayzin, vanwaar we een prachtig uitzicht

hebben op het Alhambra tegen de achtergrond van

de Sierra Nevada. Aan de voet van de Albayzin

gebruiken we ons afscheidsdiner.

8e dag – maandag 8 april

Alhama de Granada en Malaga

We verlaten Granada en rijden naar het spectaculair

aan een diepe kloof gelegen Alhama de Granada.

De reis wordt voortgezet naar Malaga. Daar biedt

het Castillo de Gibralfaro een mooi uitzicht over de

stad en de haven. We lunchen er en maken een korte

wandeling door de gezellige oude stad alvorens we

ons naar de luchthaven begeven voor de terugvlucht

per Transavia-lijndienst. Aankomst Schiphol ca.

23.00 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.595,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 320,-.

Inbegrepen

• ontbijten, 1 lunch en 3 diners (incl. wijn)

• luchthavenbelastingen € 47,-per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.


In de voetsporen van Don Quijote, ridderordes en el Cid

Castilië en La Mancha

8-daagse reis van 20 t/m 27 mei 2013 o.l.v. drs. Herman Holtmaat

Spanje, het land van zee en zon, is ook het land van weidse vergezichten, van bergen en diepe ravijnen, van

windmolens en verre kastelen. Het land van de grote verhalen: van de veroveraar El Cid, strijdend tegen moren én

christenen. Het land van dolende ridders en hun schildknapen, van Don Quijote en Sancho, op zoek naar avontuur

en hoofse liefde. Vanuit de strategisch gelegen standplaatsen Toledo en Valencia verkennen we stad en streek en

maken we mooie dagtochten.

1e dag – maandag 20 mei

Naar Toledo

Aan het begin van de middag vertrek per Iberia-

lijndienst naar Madrid en vervoer per touringcar

naar Toledo, waar we onze intrek nemen in het

eersteklas hotel San Juan de Los Reyes.

Diner, evenals de volgende dagen, in ons hotel.

2e dag – dinsdag 21 mei

Toledo

De stad bezit juweeltjes van architectuur uit onder

meer de moorse tijd. We maken een rondwandeling

door de stad en bezoeken onder meer de kathedraal,

de synagogen Del Tránsito en de Santa Maria

la Blanca en het Monasterio San Juan de los

Reyes. En natuurlijk vergeten we niet het beroemde

werk van El Greco ‘De Begrafenis van de Graaf van

Orgaz’ te bewonderen.

Cuenca, casas colgadas

3e dag – woensdag 22 mei

Alcalá de Henares, Chinchon en Aranjuez

Het plaatsje Alcalá de Henares is de geboorteplaats

van Cervantes. Wij bezoeken onder meer

zijn geboortehuis. Het stadje bezit voorts één van

de oudste universiteiten van Spanje, het Colegio

de San Ildefonso met een prachtige, voor Spanje

zo kenmerkende, plateresco-gevel. Via het mooie

plaatsje Chinchon rijden we naar Aranjuez waar

we het koninklijk paleis en zijn groots aangelegde

tuinen kunnen bewonderen.

4e dag – donderdag 23 mei

Cuenca en Uclés

Cuenca is één van de best bewaarde middeleeuwse

stadjes in Spanje. Het is door de moren gebouwd

op een strategische positie bovenop een rots,

vanwaar we uitkijken over een schilderachtige

omgeving. De ‘casas colgadas’ (hangende huizen)

aan de rotsen doen hun naam eer aan. Het kleine

dorpje Uclés, gebouwd rondom de top van een

heuvel, wordt gedomineerd door het Monasterio

de Uclés. Het behoorde tot de ridderorde

van Santiago. Het klooster bezit mooie plafonds

in artesonado-stijl.

5e dag – vrijdag 24 mei

Don Quijote achterna: Consuegra en Almagro

We treden in de sporen van Don Quijote

de La Mancha. We rijden naar het zuiden

richting Consuegra waar we al van verre het

kasteel en de windmolens zien staan waartegen

Don Quijote zou hebben gevochten. Almagro

was vroeger de hoofdvestiging van de ridders

van de Orde de Calatrava. We maken een

wandeling over de ‘plaza mayor’ en brengen daar

of in de nabijgelegen parador de lunchpauze

door. Via een alternatieve route door een

rustig en weids landschap rijden we terug naar

Toledo, waar de rest van de middag ter vrije

besteding is.

6e dag – zaterdag 25 mei

Alarcon en Valencia

Van één van de oudste steden van Spanje,

Toledo, trekken we vandaag via een mooie

route naar het moderne Valencia, de stad van El

Cid. De tocht brengt ons via Mota del Cuervo

met zijn ‘windmolens-à-la-Don-Quijote’ zeven

op een rij, naar San Clemente, een verstild

Spaans stadje met prachtige kerken, burgerpaleizen

en weer zo’n typisch Spaanse ‘plaza

mayor’. Aan het einde van de middag nemen

we onze intrek in het eersteklas hotel Puerta

Valencia in Valencia.

Cultoura 154 25 november 2012

Don Quijote en Sancho Panza

7e dag – zondag 26 mei

Valencia

Valencia, de derde stad van Spanje, gaat door voor

een ‘booming city’ en steekt met de moderne

architectuur van de beroemde Spaanse architect

Calatrava, Barcelona naar de kroon.

We nemen de tijd om de stad te verkennen. Behalve

de middeleeuwse stad met zijn kathedraal, het

gemeentehuis, de markt en het barokke Palacio del

Marqués de Dos Aguas, bezoeken we ook de nieuwe

stad: de Ciutat de les Arts i les Ciences - de stad van

de kunsten en wetenschappen. Afscheidsdiner in

een lokaal restaurant.

8e dag – maandag 27 mei

Na een rustige ochtend vertrekken we naar het

vliegveld van Valencia voor de terugreis per Iberialijndienst

via Madrid naar Amsterdam. Aankomst

ca. 18.30 uur

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.635,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 240,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• luchthavenbelastingen € 155,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

KUNST


MUZIeK

Muziek op ‘Amadeus Diamond’, een ballet en twee grote opera’s

Donaucruise

8-daagse muziekreis van 3 t/m 10 april 2013 o.l.v. operadeskundige erna Metdepenninghen

Ons drijvende hotel, de nieuwe en luxueuze ‘Amadeus Diamond’, voert ons over de Donau van Passau naar

Bratislava, Boedapest, Wenen en door de Wachau. We genieten intussen van lezingen, bezoeken aan de steden en

van een zeer gevarieerd muziekprogramma, zowel aan boord als in de grote theaters van Boedapest en Wenen.

Op het programma staan het ballet ‘Midsummer Night’s Dream’ en de opera’s: ‘Die verkaufte Braut’ en ‘Rigoletto’.

1e dag – woensdag 3 april

Heenreis en inscheping op de Amadeus Diamond

Ochtendvlucht per KLM-lijndienst naar München.

Vandaar gaan we per touringcar naar Passau in

Zuid-Beieren, waar we ons installeren op de Amadeus

Diamond. Dit luxueuze, in 2009 gebouwde

riviercruiseschip met drie dekken en een uitstekend

restaurant, heeft ruime hutten voorzien van een

eigen douche en toilet en tevens o.m. televisie en

telefoon.

De vaartocht begint met een prachtig stukje

van de Donau, de ‘Schlögener Schlinge’. Na het

welkomstdiner wordt ons aan boord het eerste

concert aangeboden.

2e dag – donderdag 4 april

Naar Bratislava

Tijdens onze vaartocht richting Bratislava krijgt

u een inleiding tot het muziekprogramma van

vanavond en het romantische ballet A Midsummer

Night’s Dream, dat u de volgende dag in de Staatsoper

van Boedapest kunt bijwonen.

Na de lunch bereiken wij Bratislava, de hoofdstad

van Slowakije. We maken er een stadsrondrit,

bezoeken de burcht en wandelen langs de barokke

paleizen. ’s Avonds wonen wij een concert bij in de

Klarissenkerk.

3e dag – vrijdag 5 april

Naar Boedapest

Terwijl de Amadeus Diamond richting Boedapest

vaart, maken wij een touringcartocht naar

het stadje Szentendre, het vroegere centrum van

de Grieks-orthodoxe Serviërs en we bezoeken

Esztergom. Het uitzicht over de Donauknie is er

fenomenaal. Vanavond staat in de Staatsoper van

Het luxueuze cruiseschip de ‘Amadeus Diamond’

Boedapest het ballet A Midsummer Night’s Dream

op het programma (facultatief).

De heerlijke muziek van Mendelssohn begeleidt de

wervelende dansers in het rijk van de elfenkoning

Oberon vol verrassingen en magie.

4e dag – zaterdag 6 april

Boedapest

Vandaag maken we ons op voor een stadsrondrit

in het historische hooggelegen stadsdeel Boeda.

We bezoeken er de omgeving van de Matthiaskerk

en het Vissersbastion. In het stadsdeel Pest

rijden we o.m. langs de Parlementsgebouwen

en het Heldenplein.

Vanavond klinkt muziek aan boord.

5e dag – zondag 7 april

Wenen

In de ochtend maar liefst twee lezingen over de opera’s

in Wenen: Die Verkaufte Braut van Smetana en

Rigoletto van Verdi. Aan het einde van de ochtend

arriveren wij in Wenen. We maken vanmiddag een

eerste stadswandeling.

De Volksoper biedt vanavond de voorstelling van

Die Verkaufte Braut van Smetana (facultatief).

Hoe in een Boheems dorp Jenik blijkbaar zijn meisje

Marenka verkoopt aan de huwelijksmakelaar Kezal

komt u te weten in de populairste Tsjechische opera,

vol kleur, humor en meeslepende melodieën.

6e dag – maandag 8 april

Wenen

Samen met de andere gasten van ons cruiseschip

maken we een tocht ‘In het spoor van de grote meesters:

het Wenen van Haydn, Mozart en Beethoven’,

die wordt besloten met een concert in een van de

Cultoura 154 26 november 2012

Weense paleizen. ’s Middags bezoeken we het paleis

Schönbrunn.

’s Avonds staat Rigoletto (facultatief) op het programma.

In een van Verdi’s meest geliefde drama’s

biedt de Staatsopera een uitgelezen bezetting met

Simon Keenlyside in de titelrol en de fantastische

Russische sopraan Olga Peretyatko als zijn dochter

Gilda.

7e dag – dinsdag 9 april

De Wachau

Vanochtend vroeg bereiken wij Weissenkirchen,

vanwaar een excursie door het hart van de Wachau

begint. We bezoeken o.m. het imposante Benedictijner

klooster van Melk, horen de muziek van de

streek en proeven de wijn.

Na het captain’s dinner volgt het afscheidsconcert

van het ensemble van de Amadeus Diamond.

8e dag – woensdag 10 april

Terugreis

Na het ontbijt verlaten we ons cruiseschip in Passau.

Via een mooie route reizen we naar München, om

vandaar ’s middags per KLM-lijndienst terug te

vliegen naar Schiphol. Aankomst ca. 16.00 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

Haydndek € 2.565,- per persoon

Straussdek € 2.915,- per persoon

Mozartdek € 3.225,- per persoon.

Toeslag 1-persoonshut

Haydndek € 530,-

Straussdek € 650,-

Mozartdek € 895,-.

Inbegrepen

• volpension en wijn aan tafel

• muziekprogramma aan boord, in

Bratislava, Wenen en de Wachau

• luchthavenbelastingen € 118,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Niet inbegrepen

Toegangskaarten opera’s en ballet

(bij boeking opgeven).

Prijzen opera’s en ballet

• Balletvoorstelling Boedapest € 55,-

• Die Verkaufte Braut in de

Volksoper € 105,-

• Rigoletto in de Staatsoper € 175,-.

Reisleiding

Zie pagina 53.


Pinksterfestival met opera, ballet en concert

Salzburg

5-daagse muziekreis van 17 t/m 21 mei 2013 o.l.v. erna Metdepenninghen

Het gezellige en elegante Salzburgse Pinksterfestival staat sinds vorig jaar onder de artistieke leiding van de

beroemde zangeres Cecilia Bartoli en kende een daverend succes: uitverkochte zalen, een enthousiast publiek en

een fantastische atmosfeer. Dus zijn we opgetogen dat we goede toegangskaarten hebben voor de tweede editie

opgebouwd rond het thema ‘Opfer’. Wij kozen voor de Stravinsky balletavond met o.m. ‘Le Sacre du printemps’,

‘Ein Deutsches Requiem’ van Brahms en de opera ‘Norma’ van Bellini te vertolken door Cecilia Bartoli omringd door

internationaal gevierde musici. Een buitenkans!

1e dag - vrijdag 17 mei

Na een rechtstreekse lijnvlucht naar München,

reizen we per touringcar naar Salzburg waar

we onze intrek nemen in het eersteklas hotel

Sheraton. Tijdens een oriënterende stadswandeling

verkennen we de oevers van de Salzach,

steken de pittoreske brug over naar de Altstadt

met zijn mooie barokke gebouwen en gezellige

marktpleintjes, de Festspielhäuser, Sankt Peter

met zijn stemmige kerkhof en kunnen we misschien

zelfs de Festung bezoeken die de stad

domineert. Na de inleiding tot het programma

van de volgende dag, dineren we in een van de

goede lokale restaurants.

2e dag – zaterdag 18 mei

Onze ochtendwandeling staat in het teken van

de beroemdste zoon van Salzburg, Wolfgang

Amadeus Mozart en wij bezoeken onder meer

zijn geboortehuis.

Na een vrije middag en na een vroeg diner,

krijgen wij vanavond in het Grosses Festspielhaus

een uitzonderlijk dansprogramma aangeboden,

boden, gebracht door het het ballet, ballet, koor en orkest

van van het befaamde befaamde Mariinski Theater van

Sint Petersburg Petersburg onder onder leiding leiding van Valery

Gergiev. Het is een volledige StravinskyStravinskyavond

bestaande uit uit het eerder folklofolkloristische Les Noces, , de mysterieuze en

opzwepende Le Sacre du printemps

en de exotische L’oiseau de feu in de

originele choreografieën van Bronislava

Nijinska, Nijinska, Vaslav Nijinsky Nijinsky en

Mikhail Fokin.

3e dag – zondag 19 mei

(1e Pinksterdag)

Een vrije ochtend met de mogelijkheid

een mis bij te wonen in een van

de kerken. ’s Middags verzamelen

we voor de inleiding tot de opera

Norma die wij vanavond bijwonen

in het Haus für Mozart, het voormalige

Kleines Festspielhaus.

We dineren vooraf. Norma

van Vincenzo Bellini is een

van de bekendste werken

van het 19e 3e dag – zondag 19 mei

Een vrije ochtend met de mogelijkheid

een mis bij te wonen in een van

de kerken. ’s Middags verzamelen

we voor de inleiding tot de opera

die wij vanavond bijwonen

in het Haus für Mozart, het voormalige

Kleines Festspielhaus.

Norma

van Vincenzo Bellini is een

van de bekendste werken

-eeuwse bel

canto-repertoire. Wie

werd nog niet bekoord

door de heerlijke melodie

van “Casta diva”, de

invocatie aan de maan

van de priesteres Norma?

Het is Cecilia Bartoli, altijd op zoek naar de

juiste historische uitvoeringspraktijk, die zelf de

virtuoze titelrol zal vertolken. Ze wordt omringd

door de soepele tenor van John Osborn als

de Romein Pollione, Norma’s minnaar en de

lichte sopraan van Rebeca Olvera als Adalgisa,

Norma’s jonge rivale. De stijlvolle bas Michele

Pertuse vertolkt Norma’s vader Oroveso. Giovanni

Antonini leidt het orkest La Scintilla en het koor

van de Radiotelevisione Svizzera. Moshe Leiser

en Patrice Caurier, Bartoli’s lievelings-regisseurs

ensceneren.

4e dag – maandag 20 mei

(2e Pinksterdag)

Tijdens een touringcartocht bekijken we de mooie

omgeving van de stad. We rijden langs de Attersee

en de Mondsee en bezoeken enkele plaatsjes die

heel wat muzikale associaties oproepen.

Na een inleiding gaan we naar het Grosses

Festspielhaus voor Ein Deutsches Requiem

van Johannes Brahms. Deze compositie is een

van zijn vroegste grotere koorwerken, geïnspi-

reerd door de dood van Robert

Schumann en de moeder

van Brahms. Het

Cultoura 154 27 november 2012

Cecilia Bartoli

Vincenzo Bellini (1801-1835) Igor Stravinsky (1882-1971)

is geen kerkelijk liturgische muziek, eerder een

menselijke uiteenzetting met de tragiek van de

dood, een confrontatie van vergankelijkheid en

hoop op eeuwigheid, van treurnis en hoop, dit op

vrij gekozen woorden uit de Bijbel. Daniel Barenboim

leidt het West-Eastern Divan Orchestra en

de Wiener Singverein. Solisten zijn de veelzijdige

Cecilia Bartoli en de uitstekende Duitse bas René

Pape. Afscheidsdiner in een van de goede lokale

restaurants.

5e dag – dinsdag 21 mei

Vanochtend bent u vrij. U kunt winkelen of nog

verder de stad ontdekken.

In de middag rijden wij terug naar München voor

onze retourvlucht naar Amsterdam.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.895,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 325,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• goede toegangskaarten opera,

ballet en concert

• luchthavenbelastingen € 112 ,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Toegangskaarten

In verband met de betaling van de

bestelde toegangskaarten geldt voor

deze reis een extra aanbetaling van

€ 500,- per persoon.

Reisleiding

Zie pagina 53.

MUZIeK


KUNST

Mozaïekkunst in Israël

Schoonheid in decoratie

Mozaïekkunst werd in de hellenistische tijd in Israël geïntroduceerd door

koning Herodes, bekend als ‘koning bouwer’. Zijn bouwprojecten hebben

kunst en economie gestimuleerd en zelfs hoogwaardigheidsbekleders uit

Rome waren diep onder de indruk. De tempel van Jeruzalem is zijn meest

bekende project: ‘wie Jeruzalem niet heeft gezien, heeft nooit in zijn leven

een mooie stad gezien’, lezen wij in de Talmud.

Diklah Zohar

Maar Herodes is ook bekend om de vele paleizen

die hij van de grootste luxe van zijn tijd heeft

voorzien en die hij door de beste kunstenaars

heeft laten decoreren: Masada, Herodium, en de

hoofdstad Caesarea. Omdat hij een vroom imago

bij de joden wilde opbouwen, koos hij – zelfs voor

zijn privévertrekken - voor niet figuratieve decoratie.

De mozaïeken tonen bloemvormen, omgeven

door lijsten van geometrische patronen en delicate

druivenplanten. De aristocratie van Jeruzalem

volgde snel het voorbeeld van de koning en mozaïek

werd in steeds meer woonhuizen toegepast.

Na de opstanden van de eerste en tweede eeuw tegen

het Romeins bewind verdween deze luxe echter.

In de derde en vierde eeuw begint het herstel van

de mozaïekkunst dankzij de inbreng van kunste-

Zebra in synagoge, 6e eeuw

Cultoura 154 28 november 2012

naars van buiten de provincie. En wat een herstel

was dat! Een van de mooiste mozaïeken uit deze

periode vinden we in het huis van Dionysus uit

Sepphoris: het portret van de zogenaamde ‘Mona

Lisa van Galilea’. Wie die geheimzinnige vrouw is

weten wij niet maar haar schoonheid spreekt ons tot

op de dag van vandaag aan. In de loop van de tijd

wordt de stad Sepphoris een productiecentrum van

mozaïeken met grootschalige projecten: het Nijl-

mozaïek in het ‘gemeentehuis’ en het zodiakmozaïek

in de synagoge getuigen hiervan. De dierenriem

wordt een populaire afbeelding in de decoratie

van synagogen. We zien ook puur joodse religieuze

symbolen, zoals de menorah van de tempel en de

leeuw van Judea. Ook Bijbelse verhalen, zoals het

offer van Abraham in Beit Alpha, ontbreken niet.

Vanaf de vierde eeuw voltrekt zich een ware revolutie:

het christendom wordt de dominante religie

terwijl de heidense cultussen langzamerhand verdwijnen.

Onder keizer Constantijn de Grote worden

de eerste grootschalige kerken op heilige plaatsen

gebouwd. Helaas is de decoratie van deze gebouwen

niet bewaard gebleven. In latere kerken is een duidelijke

religieuze boodschap te zien zoals in het

mozaïek van de broden en vissen in de kerk van de

vermenigvuldiging in Tabgha. Vooral in de zesde

eeuw, tijdens de vroeg-Byzantijnse periode, voltrekt

zich een enorme bloei in de bouw van kerken, die

allemaal ook van mozaïeken worden voorzien.

De ‘Mona Lisa van Galilea’, Sepphoris, 3e eeuw

Een van de mooiste voorbeelden is ongetwijfeld het

mozaïek uit Kissoefim, dat zich thans in het Israel

Museum in Jeruzalem bevindt. Het stelt de destijds

zo populaire rijke jachtscènes voor met exotische

dieren, zoals zebra’s en giraffes.

Na de Islamitische veroveringen in de zevende

eeuw bereikte de mozaïekkunst nog één laatste

hoogtepunt. Binnen de moskeeën werd echter geen

figuratieve kunst gebruikt. Bomen en planten, landschappen,

geometrische vormen en kalligrafische

inscripties vormen nu het belangrijkste deel van

de decoratie. Een goed voorbeeld hiervan zijn de

mozaïeken van de Rotskoepel in Jeruzalem.

Al deze kunstschatten zijn in het echt te

bewonderen tijdens de reis naar Israël die u op de

rechterpagina aantreft.


Mozaïeken in badhuizen, paleizen, kerken en synagogen

Israël

8-daagse reis van 7 t/m 14 april 2013 o.l.v. drs. Diklah Zohar

Vanuit slechts twee standplaatsen bezoeken wij het land met de vele goed bewaarde getuigenissen uit de

tijd van koning David tot heden. Belangrijk in ons programma zijn de vele plaatsen waar wij de magnifieke

voorbeelden van mozaïekkunst aantreffen.

1e dag – zondag 7 april

Naar Jeruzalem

Aan het einde van de ochtend vertrek per El Allijndienst

van Schiphol naar Tel Aviv, luchthaven

Ben Gurion. Vandaar reizen we per touringcar naar

Jeruzalem, waar we vier nachten logeren in het eersteklas

Ramada hotel. Wij komen aan tegen zonsondergang,

een mooi moment om het panorama

van de stad vanaf de Berg Scopus te aanschouwen.

Diner, evenals de volgende dagen, in het hotel.

2e dag – maandag 8 april

Citadel en de stad van David

Een goede kennismaking met de stad Jeruzalem is

een bezoek aan de citadel, die de naam ‘Toren van

David’ heeft gekregen. Vanaf de hellenistische tijd is

deze versterkte burcht uitgegroeid tot een imposant

complex dat het gezicht van de oude stad domineert.

Er is een bijzondere presentatie over de geschiedenis

van Jeruzalem te zien. Na een lunchpauze

verkennen wij de oude stad van koning David en de

tunnelopgravingen bij de westelijke muur.

3e dag – dinsdag 9 april

Oude stad en Israel Museum

Vandaag zetten wij het bezoek aan de oude stad

voort. Wij beginnen bij de Rotskoepel en nemen

de Via Dolorosa naar de Heilige grafkerk. Na de

lunchpauze staat het moderne Jeruzalem op het

programma. We bezoeken de Knesset en nemen een

kijkje in de tuin waar elk jaar duizenden tulpen uit

Nederland bloeien. Tegen het eind van de middag

opent het nabijgelegen Israel Museum de deuren.

Wij beperken ons tot de afdeling archeologie en

bekijken natuurlijk de ‘Shrine of the Book’ met de

Dode Zee-rollen. Het museum is daarna nog open

tot 21.00 uur.

Panorama Jeruzalem

4e dag – woensdag 10 april

Qumran en Masada

Tijdens een excursie richting woestijn en Dode Zee

bezoeken wij eerst het onlangs geopende mozaiekenmuseum,

de ‘Goede Samaritaan’, waar veel

topstukken uit verschillende opgravingen bijeen

zijn gebracht. Na ons bezoek aan Qumran, waar

in de grotten de Dode Zee-rollen zijn gevonden,

gaan we naar Masada, het winterpaleis van koning

Herodes dat op de werelderfgoedlijst van Unesco

staat. Hier speelde zich het drama af van de laatste

opstandelingen tegen de Romeinen. Ter afsluiting

van de dag is een snelle duik in de Dode Zee een

unieke ervaring.

5e dag – donderdag 11 april

Via Megido en Beit Shean naar Tiberias

Megido, evenals Masada Unesco werelderfgoed,

bevindt zich op een van de belangrijkste kruispunten

van het land en was door de eeuwen heen

een gewilde strategische plaats voor de verschillende

veroveraars. ’s Middags rijden wij verder

naar de beroemde synagoge van Beit Alpha en de

Romeins-Byzantijnse stad Beit Shean, de toenmalige

hoofdstad van de provincie Palestina Secunda,

een stad die aan de god Dionysos was gewijd.

Wij nemen voor drie overnachtingen onze intrek in

het eersteklas hotel Caesar in Tiberias.

6e dag – vrijdag 12 april

Rondom het Meer van Tiberias

Een afwisselende dag met bezoeken onder meer

aan het Bootmuseum, Kapernaum en Tabgha.

’s Middags gaan we naar Hammath-Gader, waar

zich naast het oude Romeinse badhuis ook een

moderne spa bevindt. We nemen onze zwemspullen

mee.

Cultoura 154 29 november 2012

Masada, winterpaleis van koning Herodes

7e dag – zaterdag 13 april

Mozaïeken en Beit Shearim

We bezoeken vanochtend in Tsippori (Sepphoris),

de stad met de indrukwekkende mozaïeken, onder

meer het huis van Dionysos, het huis van het Nijlfeest,

het Amazonemozaïek, de synagoge en andere

mozaïeken uit de nieuwe opgravingen. Na de lunchpauze

gaan we naar het nabijgelegen Beit Shearim:

een joodse necropolis uit de Talmoedische tijd. Wij

sluiten de dag met een bezoek aan de synagoge van

Hammat Tiberias.

8e dag – zondag 14 april

Caesarea en terugreis

In de ochtend bezoeken wij Caesarea, de hoofdstad

van Judea, door koning Herodus opgericht ter

ere van keizer Augustus. Met het theater, wegen,

mozaïeken en aquaduct is dat één van de grootste

opgegraven Romeinse steden in Israël.

’s Middags vertrekken we weer naar de luchthaven

en nemen we afscheid van het rijke verleden van dit

betoverende land.

Na een rechtstreekse vlucht per El Al-lijndienst

arriveren wij omstreeks 22.00 uur op Schiphol.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.975,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 410,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• luchthavenbelastingen € 64,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

KUNST


HISTORIe

Louisiana

Het land van bayous, cajun en evangeline

Samuel L. Clemens, beter bekend als Mark Twain, publiceerde in 1883

zijn memoires als stuurman van stoomboten onder de titel “Life on the

Mississippi”. De jonge Mark Twain en zijn kameraden uit Hannibal hadden

maar één ambitie, en dat was varen op de raderboten. Eenmaal per dag

arriveerde er uit Saint Louis een goedkope, opzichtig uitgemonsterde

raderboot in het stadje, en een tweede kwam stroomafwaarts uit Keokuk.

‘Voordat die boten kwamen was de dag prachtig, vol verwachting, na hun

vertrek doods en leeg’. Dat was nog in de tijd van de ongerepte rivieroevers,

waarlangs Huckleberry Finn, de beroemde creatie van Mark Twain, zijn

avonturen beleefde. Toen maakten vlotten van geurige dennenstammen,

met wigwams erop voor de opvarenden, vanaf de bovenloop een lange

passieve reis stroomafwaarts naar de hout- en timmerfabrieken.

Luc Jeurissen

De komst van de eerste stoomboten in 1812, die

tegen de sterke stroom van de meest kronkelige

en op twee na langste rivier ter wereld konden

optornen, bracht een begin van welvaart in deze

streken. De wassende geldstromen trokken veel

avonturiers aan, maar ook oplichters. Zij troffen

elkaar en hun slachtoffers in de salons van de eerste

casino’s van Amerika op de luisterrijk ingerichte

rader- en hekwielschepen. In 1833 voeren er vijfhonderd

rond; tijdens de bloeitijd moeten het er

zo’n tweeduizend zijn geweest. Natchez-under-the-

Hill is zo’n plaats waar de schepen aanlegden. Het

was ooit een beroemde verzamelplaats van dieven,

oplichters, gokkers en prostituees. Veel scheepslui

die uit New Orleans terugkwamen om naar huis te

gaan, naar het Noorden, raakten hun zuurverdiende

centen hier kwijt. Nu is het een toeristische plek,

waar de luxe raderboten, de Mississippi Queen en

de Delta Queen nog aanleggen. Ook in de haven

van New Orleans ligt een reusachtige replica van

een 19 e -eeuwse showboat afgemeerd, de door stoom

aangedreven Natchez met witte romp, brandweerrood

hekwiel en twee bovendekken.

Mississippi Delta

Van een ongerepte schoonheid zijn de bayous in

de 2.800 kilometer lange kustlijn van Louisiana.

Zij beslaan enorme gebieden in North en South

Carolina, Georgia, Florida en Louisiana. Het zijn

de koninkrijken van de stilte en het gevaar. De indianen

noemden het ‘Land van de Bevende Aarde’,

want zelfs de vaste bodem schijnt er onder de

voeten te trillen omdat het meestal slechts een drijvende

laag planten is, waarin maar met de handen

gegraven hoeft te worden om het zwarte, kleverige

water te bereiken. In de moerassige kreken in de

breed uitwaaierende delta van de Mississippi huizen

alligators, schildpadden, kleine zilverreigers, beverratten,

ibissen, wasbeertjes, otters en visarenden.

Als het mee zit zingt de gids een liedje in het

Frans en begeleidt hij zichzelf op gitaar of liever

nog op een accordeon die gemaakt is van een oud

cederhouten kistje en ander afgedankt huisraad.

Bayou is een Franse verbastering van het woord

bayuk, dat kreek of stroom betekent in de taal van

de Choctaw Indianen, die in deze streek woonden

voordat de Cajuns in 1785 in zeven schepen vanuit

Frankrijk arriveerden, waarmee een eind kwam aan

een dertig jaar durende odyssee.

Acadië

In het begin van de zeventiende eeuw stichtten

boeren uit Normandië en Bretagne in het oosten

van Canada een Franse kolonie Acadië genaamd.

Terwijl de Acadiërs dankzij de vruchtbare landbouwgrond

een betrekkelijke vorm van welvaart

Cultoura 154 30 november 2012

genoten, vochten Engeland en Frankrijk om de

hegemonie over dit gebied. Bij de Vrede van Utrecht

in 1713 werd het gebied toegewezen aan Engeland,

dat het omdoopte tot Nova Scotia. Vier decennia

later, toen er opnieuw een oorlog uitbrak tussen de

Fransen en de Engelsen, werden de Acadiërs door

de Britten van verraad beschuldigd. Voordat de

oorlog in 1763 eindigde werd twee derde van de naar

schatting 15.000 Acadiërs gedeporteerd naar de

Amerikaanse koloniën, waar men ze vervolgens als

krijgsgevangenen naar Engeland verscheepte. Een

ander deel zwermde uit naar Frankrijk, Quebec,

het Caraibisch gebied, Frans-West Indië en Frans

Guyana. Een paar honderd vestigden zich zo rond

1765 in Louisiana. Omdat de meer dan 2.500 verarmde

Acadiërs die in de Europese havensteden

terecht waren gekomen ten laste kwamen van de

Franse staat, rijpte al spoedig het plan om ze te

verenigen met hun verwanten in Louisiana. Voor

Spanje, dat Louisiana in 1792 van Frankrijk had

overgenomen, waren deze katholieke kolonisten

een welkome versterking tegen de Engelssprekende

buren.

Van Acadië naar cajun

Instinctief probeerden zij hun vroegere bestaan

weer op te bouwen door zich af te zonderen in

nederzettingen rond de bayous en prairies van zuidelijk

Louisiana. Hun medebewoners verkortten het

Franse Acadien tot Cadien en dit werd weer verbasterd

tot cajun. Ze woonden in drijvende huizen in

dorpen met een bayou als hoofdstraat. De weinige

zandwegen waren moeilijk begaanbaar. Met hun

prauw als belangrijkste vervoermiddel, gleden zij

over de met waterhyacinten gedecoreerde rivieren.

Ze waren arm, tamelijk onontwikkeld en leefden

van de garnalenvangst, de jacht en het verbouwen

van rijst en suikerriet. Ze dronken inktzwarte koffie

als opwekkend middel tegen de drukkende, vochtige

warmte en kweekten een grote verscheidenheid

aan geneeskrachtige kruiden.

De culturele traditie leeft voort in hun kookkunst

en muziek met vaak accordeon en viool in de frontlinie

en een vastberaden two step-beat. In speelfilms

worden cajuns nog steeds ten tonele gevoerd als

een archaïsch soort Frans mompelende moerasbewoners

aan wie de moderne wereld voorbij is

gegaan en waartussen de filmhelden in exotische

moeilijkheden geraken. Maar de meeste moerasbewoners

zijn allang verhuisd naar comfortabeler

oorden. De drijvende huizen met hun aanlegsteigers

zijn verdwenen of omgebouwd tot vakantiehuisjes.

Een motorboot brengt hun nu in een uur of twee

heen en terug naar de visgronden om een graantje

mee te pikken van de World wide crawfish craze.

De crawfish is een vuurrode rivierkreeft met zacht

en pikant vlees, die eigenlijk gekookt opgediend te

worden, maar als concessie aan de smaak van het

grote publiek tegenwoordig gebakken, gefrituurd

of gegrild verorberd kan worden. Terwijl de om

zijn exotische ingrediënten geroemde cajun-cuisine

(in Nederland zijn cajun kruidenmixen overal

verkrijgbaar) de wereld veroverde, ging het merendeel

van de half miljoen cajuns op in de moderne

Amerikaanse samenleving. De grote olievondsten

en de aanleg van de op betonnen pijlers rustende

snelwegen dwars door het moeras hebben dit deel

van Louisiana uit zijn isolement gehaald.

In het hart van Arcadië ligt het stadje St. Martinville,

destijds culureel centrum met als bijnaam

Le Petit Paris. Het meest in het oog springt de prachtige

katholieke kerk midden op het plein.


evangeline

Achter de kerk, waarover volgens een gevelsteen

aan het begin van deze eeuw een Belgische pater

de scepter zwaaide, bevindt zich het kerkhof en een

bronzen beeld. Het stelt een jonge vrouw voor in een

zittende houding, de handen vredig gevouwen op

haar schoot. Onder haar rokken staat in grote witte

letters: Evangeline. Haar naam stamt van de titel

van een episch gedicht uit 1847 van de dichter Longfellow.

Het gedicht beschrijft de omzwervingen en

zoektocht van Evangeline Bellefontaine naar haar

minnaar Gabriel. Uiteindelijk vindt zij op hoge leeftijd

haar geliefde terug in een armenhuis in Philadelphia,

waar hij in haar armen sterft. Het beeld van

Evangeline is geplaatst op het 18 e -eeuwse graf van

Emmeline Labiche, die zoals de Cajun-legende wil,

in het Amerika van de eerste kolonisten rondzwierf

op zoek naar haar minnaar Louis Arceneaux van

wie ze gescheiden was geraakt tijdens de gewongen

uittocht van de Acadiërs uit Nova Scotia. Uiteindelijk

trof ze Louis bij een oude eik aan Bayou Teche,

maar hij bleek met een ander verloofd te zijn. Zijn

ontrouw gaf Emmeline zo’n schok dat ze krankzinning

werd en kort daarna stierf. Volgens de cajuns

heeft Longfellow deze Emmeline gebruikt als voorbeeld

voor zijn zwervende heldin. Bij de oude eik

(Le Chêne d’Evangeline) getuigt een historical

marker in keurig Frans van de ontmoeting. Het

gezicht op het standbeeld, glad en mooi, en onaangetast

door de wildernis is gemodelleerd naar dat

van Dolores del Rio, de Mexicaanse actrice die in

1929 de rol speelde van Evangeline in de gelijknamige

film. Sindsdien is Evangeline het onbetwiste

symbool van Cajunland en dat zul je merken

ook: je hebt er de Evangeline Downs (paarden),

de Evangeline Speedway (auto’s), de Evangeline

Thruwy (vrachtwagens), de Evangeline Drive-in en

er schijnt zelfs een Sweet Evangeline Whorehouse te

zijn. Aan de rand van St. Martinville bevindt zich

de Longfellow-Evangeline State Commemorative

Area ‘where Romantic joins History’. Niet alleen de

eik aan Bayou Teche, maar ook dit oudste park van

Louisiana claimt de legendarische ontmoetingsplaats

van de twee geliefden. In werkelijkheid was

dit de ontmoetingsplaats van verbannen Franse

aristocraten op zoek naar een schuilplaats.

Het Franse zuiden van de Verenigde Staten

Langs de Mississippi

1e dag – zondag 12 mei

Naar Saint Louis

Aan het begin van de middag vertrek per Deltaairlines

van Amsterdam via Minneapolis naar Saint

Louis, waar we omstreeks 19.00 uur lokale tijd arriveren.

Wij logeren drie nachten in Saint Louis.

2e dag – maandag 13 mei

Saint Louis

Saint Louis, het door Franse kolonisten gestichte

Nouvelle-Orléans, werd genoemd naar de Franse

koning Lodewijk IX, de Heilige. De stad werd in 1804

vertrekpunt van de Lewis and Clark Expedition naar

het westen tot de kust van de Grote Oceaan.

Tijdens een oriënterende stadsrondrit bezoeken we

het Museum of Westward Expansion en bewonderen

we onder meer de Gateway Arch van de Amerikaanse

Fin Saarinen (1910-1960), een unieke stalen 192

meter hoge constructie. We dineren in een restaurant

met uitzicht op de stad en de Gateway Arch.

3e dag – dinsdag 14 mei

Saint Louis

We vervolgen onze stadsverkenningen in het centrum

van de oude stad. In de kathedraal treffen we schitterende

mozaïeken aan, die aan het begin van de 20 e

eeuw door Duitse vaklieden zijn vervaardigd.

We bezoeken het Saint Louis Art Museum, dat

behalve een uitgebreide collectie aan Duitse en Franse

impressionisten, bijzondere werken van 19 e -eeuwse

Amerikaanse kunstenaars bezit. Vervolgens bekijken

we de nieuwste attractie van de stad, de door kantoortorens

omringde en met sculptuur getooide City

Garden. We dineren in een historische omgeving.

Cultoura 154 31 november 2012

HISTORIe

15-daagse reis van 12 t/m 26 mei 2013 o.l.v. drs. Luc Jeurissen

Langs de Mississippi reizen we van Saint Louis naar New Orleans.

We bezoeken de goed bewaarde stadjes, veelal door kolonisten van Franse

afkomst gesticht en zien de getuigenissen van de bewogen geschiedenis

in het zuiden van de Verenigde Staten, beleven de cajun-cultuur en

genieten van de muziek van Elvis en de blues tot de jazz en dixieland.

4e dag – woensdag 15 mei

Via de Trail of Tears naar Cape Girardeau

(200 kilometer)

Op weg naar Cape Girardeau bezoeken wij het nationale

park Trail of Tears, het monument ter nagedachtenis

van de tragedie van de Cherokee-indianen. Het

park biedt een prachtig uitzicht op de Mississippi.

Tijdens onze verkenning van het karakteristieke

stadje Cape Girardeau, ooit een Franse handelspost

en in de 19e Zee 40C/10M/00Y/00K

Buurland 00C/05M/30Y/05K

Buurlandnaam 00C/20M/60Y/20K

Land (reisdoel) 00C/10M/40Y/10K

Land (gloed) 10C/20M/60Y/00K

effect–>stileren–>binnenste gloed

80 mm

kleur: 10C/20M/60Y/00K

afstand: 3 mm / dekking: 100%

Saint Louis

rasteren: normaal

60 mm

Meren/rivieren

Grenzen 35C/30M/20Y/00K

Plaatsen 00C/90M/90Y/20K

Cape Girardeau

rondje: ø 2mm / letter: Myriad Pro Con

buurlandnaam letter: MYRIAD PRO BOL

let op zwart overdruk!

Memphis

eeuw een levendige havenplaats aan

de Mississippi, bekijken wij onder meer de lange

muur waarop levendige, landelijke taferelen uit het

pre-industriële tijdperk met scènes uit het leven van

Vicksburg

alledag zijn geschilderd.

Natchez

5e dag – donderdag 16 mei

Naar Memphis Tennessee (275 kilometer)

Lafayette

New Orleans

We reizen verder zuidwaarts naar Memphis in de

staat Tennessee. We overnachten twee maal op wan-

GOLF VAN MEXICO delafstand van Beale Street, het Mekka voor de bluesliefhebbers.

’s Middags bezoeken we de Music Hall

of Fame. Naast een indringend beeld uit de dagen

van de slavernij, wordt de bezoeker ondergedompeld

in de bluesmuziek met o.a. zeldzame opnames van

Bessie Smith. Het museum bezit ook een grote verzameling

Elvis-materiaal.

Mississippi

6e dag – vrijdag 17 mei

Memphis

Vandaag genieten we van de onuitwisbare cultuur

van het warm kloppend hart van de zuidelijke staten.

We bezoeken Graceland, het domein van Elvis

Presley en de Sun Studio, een klein gebouwtje waar

Elvis werd ontdekt. Tijdens een rondleiding horen

we enkele originele opnames en bekijken muziekinstrumenten,

microfoons en opnameapparatuur van

de jaren vijftig. Later verwerken we onze indrukken

in het café dat maaltijden uit de vijftiger jaren serveert

zoals dixie fried banana pie en het favoriete

eten van Elvis zoals fried peanutbutter en banaan

op witbrood. Later op de dag gaan we naar de plaats

waar Martin Luther King vermoord werd. Een deel

van de middag is ter vrije besteding.

7e dag – zaterdag 18 mei

Via Clarksdale naar Vicksburg (350 kilometer)

Op onze tocht naar Vicksburg stoppen we halverwege

in Clarksdale, het stadje dat wel het centrum van de

blues-cultuur wordt genoemd. Het is de geboorteplaats

van de muzikanten Sam Cooke en Ike Turner

en van de legendarische bluesspelers John Lee Hooker

en Big Jack Johnson. Toneelschrijver Tennessee Williams

had er zijn zomerresidentie. We logeren vannacht

in Vicksburg, het op een hoge, steile klif in

de bocht van de rivier gelegen stadje, dat viel na een

langdurig beleg door de noordelijke troepen onder


HISTORIe

leiding van generaal Grant. Wij bezoeken de historische

plaats waar de geschiedenis van de Amerikaanse

burgeroorlog een beslissende wending kreeg.

8e dag – zondag 19 mei

Naar Natchez (115 kilometer)

We rijden door de prachtige Natchez Trace Parkway

naar Natchez, waar we een nacht logeren. Gesticht

in 1716, is Natchez een van de best bewaarde steden

van het oude Zuiden. Deze destijds zo rijke stad

was tot aan de Burgeroorlog ’s werelds belangrijkste

exporthaven van katoen. We maken een uitgebreide

stadsrondrit en bezoeken de talrijke statige plantershuizen,

die dateren uit de tijd van voor de Burgeroorlog.

We krijgen er een goede indruk van het leven

van destijds met de grootse feesten, kroonluchters

en galajurken. De middag is vrij om van deze aangename

omgeving te genieten.

9e dag – maandag 20 mei

Via Sint Francisville en St. Martinville naar

Lafayette (215 kilometer)

Op onze route verder zuidwaarts zullen we verschillende

plantages aandoen. Vandaag in Sint Francisville,

een van de mooiste dorpjes van Louisiana,

de Rosedown Plantation. In het in originele staat

bewaarde huis uit 1834 waant men zich in een

‘Gone with the wind’-decor. ’s Middags bezoeken

we St. Martinville, een van de meest karakteristieke

plaatsen van het cajun-gebied. Vroeger moet dit

stadje een cultureel centrum zijn geweest, bijna even

belangrijk als New Orleans. Van de aristocraten die

tijdens de Franse revolutie Parijs verlieten, kwam

er een flink aantal in St. Martinville wonen, wat het

stadje de bijnaam Le Petit Paris opleverde. Het ging

bergafwaarts toen de spoorwegen de stoomboten op

de bayou overbodig maakten. Het ruime stadsplein

is een toonbeeld van de glans van de gouden tijd.

We logeren twee nachten in Lafayette en dineren met

cajun-specialiteiten en muziek.

10e dag – dinsdag 21 mei

Lafayette

De stad werd in 1821 gesticht als Vermillionville door

de Franssprekende uit Nova Scotia afkomstige Acadiërs,

die er een bestaan opbouwden met visvangst

en stroperij. In 1884 kreeg de stad haar huidige naam

als eerbetoon aan de Franse militaire held generaal

Gilbert du Motier, marquis de Lafayette. De stad

is thans centrum van de cajun-cultuur (zie artikel

pagina 30). Wij gaan ’s ochtends naar het Atchafalaya

Visitor Center en we maken een boottocht door

de kreken en moerassen van het natuurreservaat

Atchafalya Bayou. Het is een paradijs voor vogels,

vissen en kaaimannen. ’s Middags bezoeken we het

Vermillionville Living History Museum & Folklife

Park, waar we kennismaken met de cajuns, hun

bewogen geschiedenis, hun tradities en ambachten.

We ontdekken de eeuwenlange strijd om trouw te zijn

aan taal en godsdienst ondanks sociale en politieke

overmacht van de Engelsen in het vroegere Acadië,

en later onder de creools Franse inheemse aristocratie

en plantage-eigenaren. ’s Avonds wederom een

avondmaal in een restaurant met cajun-specialiteiten.

11e dag – woensdag 22 mei

Via historische plantages naar New Orleans

(230 kilometer)

Onze laatste tocht langs de Mississippi voert

wederom langs enkele historische plantages: de creoolse

plantage Laura, waar destijds zo’n tweehonderd

slaven werkten en Oak Alley met de brede oprijlaan

naar het huis, beplant met driehonderd jaar oude

eiken. In New Orleans overnachten wij drie maal.

12e en 13e dag – donderdag 23 en vrijdag

24 mei

New Orleans

De eigenaren van de plantages verkochten hun

producten in New Orleans dat in de 18 e eeuw slechts

een stadje van goudzoekers en ‘trappers’ was. In de

Cultoura 154 32 november 2012

19 e eeuw groeide New Orleans uit tot een belangrijke

havenstad met statige gebouwen. In deze French

Quarter gedijde een intens sociaal leven onder de creolen.

Deze beroemde wijk is ongeschonden gebleven

na de doortocht van de orkaan Katrina. Vanaf een

uur of vier in de middag klinkt overal muziek. De

eretitel The Big Easy dankt de stad dan ook aan haar

roemruchte muziekverleden. In Bourbon Street is

het 365 dagen per jaar feest. Er klinkt muziek, zoals

zwoele jazz, blues, cajun en dixieland. Onze stadsverkenningen

beginnen met een tocht in een ouderwets

trammetje. We wandelen vervolgens naar de

omgeving van Jackson Square in het hart van de stad

waar veel kunstenaars hun producten aanbieden.

U zult er onder andere jazzmuzikanten, clochards,

tarotkaartlezers, tapdansers, zangers en jongleurs

zien en van de ene verbazing in de andere vallen.

We bezoeken de Cabildo, de zetel van de koloniale

regering en thans museum met een historische en

etnografische collectie. Het oorspronkelijke gebouw

werd vernield in de Great New Orleans Fire (1788) en

herbouwd tussen 1795-99 als de residentie voor het

destijds Spaanse bestuur. Het NOMA (New Orleans

Museum of Art) biedt moderne Europese kunst

met werken van de belangrijkste kunststromingen:

impressionisme, fauvisme, kubisme, Blaue Reiter en

surrealisme; moderne en hedendaagse Amerikaanse

kunst, waaronder werken van Jackson Pollock en

Georgia O’Keeffe. Op een van de avonden maken we

een cruise over de Mississippi met de ‘Natchez’, een

reusachtige replica van een 19 e -eeuwse showboat met

brandweerrood hekwiel en twee bovendekken.

14e dag – zaterdag 25 mei

New Orleans en terugreis

Na een rustige ochtend begint omstreek 14.00 uur

de terugvlucht per Delta-airlines via Atlanta naar

Amsterdam.

Aankomst op de 15e dag – zondag 26 mei

rond 08.00 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 4.595,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 615,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• luchthavenbelastingen € 355,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.


Paulus

Gods woord in europa

De loop van de geschiedenis wordt soms ruw verstoord door plotselinge,

onverwachte gebeurtenissen. Wie vermoedde rond het jaar 33 dat een

raadselachtige ommekeer in het leven van een radicale Farizeeër zo grote

gevolgen zou hebben voor de wereldgeschiedenis? Paulus, die bekend was

onder zijn joodse naam Saulus, was onderweg naar Damascus met brieven

van de hogepriester in Jeruzalem die hem machtigden om christenen te

vervolgen. Vol angst wachtte de christelijke gemeenschap in die stad op

zijn komst. Zijn reputatie was hem vooruitgesneld. Maar het liep allemaal

anders. Vlak buiten de stad werd alles wat tot dan toe voor hem van

waarde was geweest betekenisloos. Hij kreeg een visioen waarin Jezus hem

persoonlijk aansprak en hem vroeg toe te treden tot de kleine keurgroep

van verkondigers van zijn geloof. De tijdelijk met blindheid geslagen Saulus

gaf gehoor aan het verzoek, trad toe tot de jonge geloofsgemeenschap en

verkondigde het woord van God aan wie het maar horen wilde.

Fik J.A.M. Meijer

Onze reis door Noord-Griekenland staat gedeeltelijk

in het teken van de geloofsverbreiding van

Paulus. Hij heeft grote delen van de oostelijke

mediterrane wereld bereisd. Hij begon in Antiochië

aan de rivier de Orontes, het huidige Antakya,

en breidde zijn werkterrein steeds meer naar het

westen uit. Op zeker moment stak hij vanuit Troas

in Klein-Azië over naar het Noord-Griekse havenstadje

Neapolis. Er is niet veel meer van te zien.

Bijna alles ligt verscholen onder de bebouwing van

het moderne Kavala. Alleen de natuurlijke baai ver-

raadt nog dat schepen hier in het verre verleden een

veilige aanlegplaats hadden. Neapolis zou al lang in

de vergetelheid zijn geraakt, als de komst van Paulus

in de loop der tijden niet in een veel breder perspectief

was geplaatst. Vaak wordt verkondigd dat in

deze plaats de kiem werd gelegd voor de christelijke

component van de Europese beschaving. Er is niets

op tegen om het zo te beschouwen, maar we moeten

ons wel realiseren dat het een anachronistische

projectie is. Door de latere ontwikkelingen op het

Europese continent als criterium te nemen wordt de

Cultoura 154 33 november 2012

suggestie gewekt dat er in de eerste eeuw van onze

jaartelling een scheiding was tussen oost en west,

tussen Europa en Azië. Maar ten tijde van Paulus

was daarvan nog geen sprake. De beide continenten

waren niet gescheiden door natuurlijke grenzen.

De naam Europa was vooral verbonden aan de

mythe, waarin Europa, de dochter van de koning

van het Fenicische Tyrus, door Zeus in de gedaante

van een witte stier was geschaakt en meegenomen

naar Kreta. De mythe werd vaak aangevoerd als het

bewijs dat Europa was voortgekomen uit Azië. Het

Romeinse rijk zelf had ook Aziatische wortels, want

de stamvader van de Romeinen was een Trojaan, die

na de inname van zijn vaderstad na lange omzwer-

vingen in Italië was beland. Zowel Fenicië als Klein-

Azië maakten deel uit van het Romeinse rijk. Voor

reizigers zoals Paulus waren er geen grenzen tussen

Europa en Azië. Het hele gebied dat hij doorkruiste

was onderworpen aan hetzelfde gezag en beïnvloed

door dezelfde mengcultuur van Romeinen en hellenistische

Grieken.

Filippi

Vanuit Neapolis moesten Paulus en zijn metgezellen

nog zestien kilometer lopen naar Filippi, het

voorlopige einddoel van hun reis. Hun weg voerde

een stukje over de lange Via Egnatia, die vanaf

Dyrrhachium (Durrës in het huidige Albanië) in

zuidoostelijke richting liep naar Thessaloniki en

vandaar meer oostelijk via Amphipolis en Filippi

naar Byzantium. Filippi was in die tijd een stadje

van ongeveer tienduizend inwoners, met een voorgeschiedenis

die teruggaat terug tot 360 v.Chr., toen

Griekse kolonisten van het eiland Thasos zich hier

vestigden. Zij noemden de plek Krenides, afgeleid

van het Griekse woord krènè (bron), omdat er zo

veel water opwelde. Vier jaar later deden stammen

uit Thracië een aanval op het stadje, voor de inwoners

reden om koning Philippus II van Macedonië

te hulp te roepen. Hij verdreef de Thraciërs, nam

de stad en noemde die naar zichzelf. In 42 v.Chr.

zong de naam Filippi overal in het Romeinse rijk

rond, want in dat jaar verzamelden zich in de

nabije omgeving twee Romeinse legers die het tegen

elkaar opnamen met als inzet de heerschappij in het

Romeinse rijk. De legers van Octavianus en Antonius,

geestverwanten van de in 44 v.Chr. vermoorde

dictator Julius Caesar, versloegen de troepen van de

republikeinen Brutus en Cassius. Die overwinning

luidde het einde van de Romeinse republiek in.

Die gebeurtenissen waren intussen al lang geschiedenis

geworden. Toen Paulus Filippi binnenging,

had het gewone leven zijn loop hernomen. De

Romeinse oorlogsveteranen die zich hier gevestigd

hadden, leefden in goede harmonie met de Grieken

en de Macedoniërs. Heiligdommen voor de goden

Dionysos, Artemis en Apollo en voor de Romeinse

keizer getuigden van de serieuze religieuze interesses

van de bewoners. Anders dan in de steden

waar Paulus tot nu toe had gepreekt, was er in

Filippi geen joodse gemeenschap van een zodanige

omvang dat de gelovigen in een echte synagoge

samenkwamen. Bij afwezigheid van een gezamenlijke

ontmoetingsplaats voor de joden zou je verwachten

dat Paulus zich na aankomst onmiddellijk

tot de niet-joden wendde, maar hij bleef zijn oude

strategie volgen, in de overtuiging dat er wel degelijk

joden in de stad moesten wonen. Filippi werd voor

Paulus een testcase. Het liep voor hem niet helemaal

naar wens. We zullen daar in Filippi, lopend over de

restanten van een rijk verleden, uitgebreid aandacht

aan besteden.

CULTUUR


CULTUUR

In de voetsporen van Paulus door Griekenland

Van Thessaloniki naar Athene

9-daagse reis van 21 t/m 29 april 2013 o.l.v. prof. dr. Fik J.A.M. Meijer

De apostel Paulus heeft van 48 tot 51 in Griekenland vertoefd. Hij probeerde bekeerlingen te maken in steden met

een rijke beschaving en een lange religieuze traditie. Tijdens onze reis volgen we Paulus vanaf het moment dat hij

voet aan wal zette in Griekenland in Neapolis, via Thessaloniki en Filippi naar Athene, waar hij aan de voet van de

Areopagus het woord voerde. We bezoeken de plaatsen waar monumenten van de klassiek-Griekse, de Romeinse

en de Byzantijnse tijd getuigenis afleggen van rijke culturen.

Kavala, de oude havenstad Neapolis

1e dag – zondag 21 april

Naar Thessaloniki

Aan het begin van de middag vertrek per KLMlijndienst

naar Athene en aansluitend per Olympic

Airlines lijndienst naar Thessaloniki, waar we

voor vier overnachtingen onze intrek nemen in het

eersteklas hotel Les Lazaristes. Diner, evenals de

volgende dagen, in het hotel.

2e dag – maandag 22 april

Thessaloniki

Vandaag wandelen we door het centrum van de stad

Thessaloniki. We beginnen onze tocht bij het paleis

en de boog van keizer Galerius. Vervolgens besteden

we aandacht aan de Rotunda, nu de kerk van de heilige

Georgios, en gaan we naar het Romeinse forum

en de kerk van de heilige Dimitrios. In de middag

brengen we een bezoek aan het indrukwekkende

archeologisch museum. In de avond krijgt u een

inleidend college over Paulus.

3e dag – dinsdag 23 april

Kavala en Filippi

We maken een excursie naar Kavala, de oude havenstad

Neapolis, met het kleine maar mooi ingerichte

museum. Vandaar gaan we naar Filippi, een

belangrijke stad in de Romeinse en vroeg-christelijke

periode. We zien delen van de beroemde Via Egnatia,

het theater, de Romeinse agora met verscheidene tempelresten

en winkels. Ook bezoeken we de plaats waar

Paulus gevangen zou zijn gezet. Ten slotte brengen we

een bezoek aan het archeologisch museum. ’s Avonds,

ter voorbereiding van de volgende dag, krijgt u een

college over Alexander de Grote.

4e dag – woensdag 24 april

Vergina en Pella

Vandaag rijden we naar Vergina, de plek die

beroemd werd toen archeologen de grafheuvels van

de Macedonische koning Philippus II ontdekten. We

bezoeken eerst de akropolis, het paleis en het theater.

Vervolgens gaan we naar de grafheuvel met enkele

fraai bewaarde graven, waaronder vermoedelijk dat

van de Macedonische koning Philippus II. Daarna

brengen we een bezoek aan Pella, de geboorteplaats

van Alexander de Grote. We zien een deel van de

akropolis en de benedenstad. In het museum zien

we enkele treffende mozaïeken.

5e dag – donderdag 25 april

Meteora

We verlaten Thessaloniki en rijden naar de meteorenkloosters,

gelegen op hoog oprijzende rotsen.

We brengen een bezoek aan enkele daarvan,

zoals het Mega Meteoron, dat in de 14 e eeuw

werd gesticht door de heilige Athanasios. We

Via Egnatia

Cultoura 154 34 november 2012

overnachten in het eersteklas hotel Amalia in

Kalambaka.

6e dag – vrijdag 26 april

Via Hosios Loukas naar Delfi

We rijden door een schitterend landschap. Niet ver

voor Delfi houden we halt bij het beroemde klooster

van Hosios Loukas, daterend uit de tiende en elfde

eeuw en één van de belangrijkste monumenten

van de Byzantijnse periode in Griekenland. Het

is vooral bekend om zijn mozaïeken en fresco’s.

We overnachten eenmaal in het eersteklas hotel

Nafsika Palace in Itea. In de avond volgt een college

over Delfi.

7e dag – zaterdag 27 april

Delfi en naar Athene

Een groot deel van de dag kunnen we besteden aan

deze schitterende en terecht wereldberoemde plek,

waar de natuur met de scherpe rotswanden van de

Parnassos de aanblik van de antieke monumenten

nog indrukwekkender maakt. We bezoeken het

tempelterrein, de heilige straat met de schathuizen,

het theater en het stadion en kijken ook even bij de

bron Kastalia. Delfi was de plaats van het belangrijkste

orakel van Apollo en trok daarom al in de

Oudheid van heinde en verre bezoekers, die er

niet zelden prachtige geschenken, wijdingen aan

de god, achterlieten. Het kleine museum is dan

ook een ware schatplaats van Griekse kunst. Met

een bezoek daaraan besluiten we deze dag. In de

namiddag verlaten we Delfi en rijden naar Athene.

We dineren er in een van de gezellige tavernes en

brengen twee nachten door in het eersteklas hotel

Golden Age.


Klooster in Meteora

8e dag – zondag 28 april

Athene

We bezoeken de Agora, het centrale plein van het

oude Athene waar zich de belangrijkste publieke

gebouwen (o.m. de schitterende Hephaistos-tempel)

bevonden en waar het hart van de Atheense democratie

lag. We krijgen een mooie indruk van het

samenspel van politiek en religie en besteden

ruim aandacht aan Paulus die hier in debat ging

met Atheense filosofen. We bezoeken ook de Stoa

van Attalus met de mooie kunstcollectie. Via de

Areiopagos (de heuvel van Ares waar ooit de oudste

stadsraad zetelde) en de Pnyx, (plaats van de volksvergadering)

wandelen we naar de Akropolis, het

religieuze centrum van de klassieke stad, gedomineerd

door het Parthenon, het Erechtheion - allebei

tempels van Athena - en het toegangspoortgebouw

van de Propylaeën met ernaast het tempeltje van

Athena Nike. Tot slot bezoeken we het drie jaar

geleden geopende schitterende Akropolis Museum.

9e dag – maandag 29 april

Athene en thuisreis

In de ochtend bezoeken we de Kerameikos, de oude

begraafplaats even buiten de beroemde Dipylonpoort.

Hier ging Paulus, nadat hij in Piraeus aan

land was gegaan, de stad Athene binnen. Een aantal

prachtige grafmonumenten en het kleine museum

met een veelheid aan vazen geeft ons een goede

indruk van de grote betekenis van deze plaats. In de

namiddag begint de terugvlucht per KLM-lijndienst

naar Amsterdam. Aankomst ca. 20.00 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.995,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 275,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• Het boek van Fik Meijer dat 30 oktober

is verschenen: Paulus – Een leven tussen

Jeruzalem en Rome

• luchthavenbelastingen € 204,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

Schatten uit het British Museum

Bonn en Keulen

2-daagse excursie op 9 en 10 februari 2013 o.l.v. prof. dr. Fik J.A.M. Meijer

Het British Museum is wereldberoemd vanwege zijn enorme kunstcollectie.

De geschiedenis van de mensheid wordt er vanaf het vroegste begin

zichtbaar. De keerzijde van die omvangrijke verzameling is dat het moeilijk

is alles precies te duiden. Daarom is het een goed idee geweest van de

directie van het British Museum om een deel van de kunstobjecten buiten

het museum in samenhangend verband tentoon te stellen. De Kunst- und

Ausstellungshalle in Bonn kwam daarvoor direct in aanmerking. Al eerder

organiseerde dit museum grote tentoonstellingen en deze bijzondere

expositie past in dat patroon.

1e dag – zaterdag 9 februari

Bonn: Schatten van het British Museum

Vertrek per comfortabele internationale trein vanaf

Amsterdam, Utrecht of Arnhem naar Bonn, waar

we ons installeren in het nabij het station gelegen

eersteklas hotel Bristol Günnewig.

Vanmiddag bezoeken we de grote tentoonstelling

met westerse kunstwerken uit de oudheid en de

middeleeuwen, maar ook met talrijke objecten van

niet-westerse culturen. Zo krijgen we een goede

indruk van de rijkdom van de collectie van het British

Museum en tegelijk kunnen we de voorwerpen

uit zoveel uiteenlopende culturen in vergelijkend

perspectief plaatsen. Na het diner krijgt u een lezing

over de vraag welke taken voor de westerse musea in

de komende decennia zijn weggelegd.

Keizer Hadrianus, marmer. Collectie British

Museum

Cultoura 154 35 november 2012

Keulen, gezicht op de dom

2e dag – zondag 10 februari

Keulen: kunst van de Romeinen en de dom

We verlaten verlaten Bonn voor een korte treinreis naar naar

Keulen om er een bezoek te brengen aan het

prachtige, didactisch didactisch mooi mooi ingerichte Römisch-

Germanisches Museum. Museum. Centraal in de collectie

staat de Romeinse aanwezigheid in Keulen, Keulen, het

oude Colonia Claudia Ara Agrippinensium. Nadat

we we ook de dom dom bezichtigd hebben, heeft u vrije tijd

voordat tegen het einde van de de middag de de terugreis

per IC-trein naar Nederland Nederland begint. Aankomst

Amsterdam ca. 20.30 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 350,- per persoon

Toeslag 1-persoonskamer

€ 50,-

Inbegrepen

• 1 ontbijt en 1 diner

• treinretour vanaf Amsterdam, Utrecht

of Arnhem naar Bonn, v.v.

(toeslag 1 e klas op aanvraag)

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

CULTUUR


CULTUUR

Mozia

Strijdtoneel tussen Romeinen en Carthagers

De westkust van Sicilië van Trapani naar Mazara del Vallo is vlak en

moerassig. De zee nadert de kust in zilte moerassen, van oudsher de

plaatsen waar de oude volkeren zoutpannen inrichtten. Even voorbij het

stadje Marsala met zijn prachtige scheepvaartmuseum ligt niet ver uit de

kust het eilandje Mozia, het oude Motya. In de achtste eeuw v.Chr. kwamen

hier de eerste Carthaagse kolonisten. Ze richtten de eerste kolonie in als een

vooruitgeschoven post, van waaruit in een later stadium de westkust van

Sicilië werd gekoloniseerd.

Fik Meijer

Een bezoek aan het eiland is alleszins de moeite

waard. Met een klein bootje word je overgezet.

Na tien minuten ga je aan land vlakbij het kleine

museum waar enkele fraaie sculpturen zijn te

zien. De wandeling naar de opgravingen is mooi.

Over vlak terrein loop je door lage wijnstruiken

van zuid naar noord. Dan komt de (vroege) Carthaagse

geschiedenis tot leven. Aan de randen van

het eiland zie je resten van militaire gebouwen,

stadspoorten, huizen en de Tophet, de heilige

Carthaagse begraafplaats, waar volgens de overlevering

tot de vijfde eeuw v.Chr. de mannelijke

eerstgeborenen werden geofferd aan de godin

Tanth en haar echtgenoot Baäl Hammon.

enterbrug

De komst van de Carthagers op Sicilië riep natuurlijk

het verzet van andere volkeren op. Eerst waren

het de Grieken die vanuit hun steden Syracuse,

Agrigentum en Selinuntum de strijd aangingen,

maar zij slaagden er niet in de Carthagers van het

eiland te verdrijven. De komst van de Romeinen

maakte echter alles anders. In 260 v.Chr lagen

de Romeinse en de Carthaagse vloot tegenover

elkaar bij Mylae, tussen de Aeolische eilanden en

de noordkust van Sicilië. De Carthagers gingen

het gevecht in zoals ze dat eeuwenlang hadden

gedaan. Ze gingen ervan uit dat ze de vijandelijke

schepen zouden rammen, waarna de kapiteins van

de Romeinse schepen in paniek de steven zouden

wenden en naar de havens zouden terugvaren.

Maar hoewel de Romeinen geen lange nautische

ervaring hadden, deinsden ze niet terug. Zij

hadden een nieuw wapen, de enterbrug, op hun

schepen aangebracht en voeren de vijand onverschrokken

tegemoet. Ze gooiden de enterbrug

uit, renden over op de vijandelijke schepen en

maak ten een aantal daarvan buit. Voor de Carthagers

was de nederlaag een dramatische ervaring,

die ze zo snel mogelijk wilden vergeten.

Na enkele wisselende successen voor beide partijen

sleepte de oorlog zich voort. De Romeinen

hadden tien jaar na de slag bij Mylae de Cartha-

Cultoura 154 36 november 2012

gers weliswaar uit het grootste deel van Sicilië

verdreven, maar om hen uit hun westelijke steunpunten

Lilybaeum en Drepana te verdrijven

moesten ze hun leger en vloot tegelijk in stelling

brengen, wat ze daarvóór slechts bij hoge

uitzondering hadden gedaan. De blokkade van

Lilybaeum in 250 v.Chr. vlotte dan ook niet erg.

De vier legioenen die de Romeinen voor de stad

hadden gelegerd waren niet in staat de weerstand

van de belegerden te breken en de Romeinse vloot

van 120 schepen kon vanuit zee geen steun geven,

omdat de Carthagers nieuwe schepen hadden

ontwikkeld en met herwonnen zelfvertrouwen de

confrontatie zochten. Herhaaldelijk doorbraken

ze de Romeinse blokkade en konden nieuwe manschappen

en voedsel aanvoeren. De Romeinen

moesten zich met verliezen terugtrekken.

Bedrukte stemming

De gevolgen werden snel merkbaar. De Carthagers

dachten dat ze op zee weer het sterkst zouden zijn.

Hun zelfvertrouwen keerde terug, zeker toen een

jaar later een Romeins vlootonderdeel in een storm

verging. In Rome was de stemming bedrukt en

senatoren en volk twijfelden serieus aan de voortzetting

van de zeeoorlog. In de vijftien jaar dat

deze oorlog nu duurde waren bijna 700 schepen

verloren gegaan en geld voor een nieuwe vloot

was er niet. Slechts weinigen gaven nog iets voor

de Romeinse kansen. Herhaaldelijk verschenen

Carthaagse schepen voor de kusten van Italië en

overvielen stadjes en dorpen. Rome leek verslagen

maar richtte zich toch weer op, dankzij het initiatief

van een groep rijke aristocraten. Zij beloofden

op eigen kosten volledig uitgeruste schepen te

leveren, op voorwaarde dat ze bij een overwinning

rijkelijk zouden worden beloond. Voor de tweede

keer startten de Romeinen een intensief bouwprogramma.

Binnen een jaar werden er meer dan

tweehonderd schepen te water gelaten.

Grote verbazing maakte zich van de Carthagers

meester toen deze nieuwe vloot plotseling voor

de westkust van Sicilië verscheen en een blokkade

legde voor de havens van Drepana en Lilybaeum.

De vanuit Carthago toesnellende vloot arriveerde

te laat om dat te verhinderen en ging voor anker

bij een van de Aegatische eilanden. Daar viel

ook de beslissing. De Carthagers werden in de

door de stormwinden opgestuwde golven in een

onmogelijke positie gemanoeuvreerd en verloren

120 schepen, 70 daarvan vielen in handen van de

Romeinen.

De Carthagers zagen dat het spel uit was, aangezien

nieuwe versterkingen uit het moederland

niet te verwachten waren. Onderhandelingen met

de Romeinen volgden. De uitkomst was dat Carthago

de aanspraken op Sicilië opgaf. Het eiland

werd een Romeinse provincie. De Romeinen

lieten vervolgens overal hun invloed gelden, ook

op Mozia, zoals we zullen zien als we het kleine

museum bezoeken.

Reconstructietekening van het Carthaagse oorlogsschip


eiland met vele beschavingen

Sicilië

12-daagse reis van 24 mei t/m 4 juni 2013 o.l.v. prof.dr. Fik J.A.M. Meijer

In de mooie meimaand doorkruisen wij Sicilië op zoek naar oude beschavingen. We zien tempels van de Grieken,

mozaïeken van de Romeinen en de Byzantijnen, vestingwerken van de Carthagers en kunstwerken van de

Arabieren, Normandiërs en de Bourbons. Er zijn weinig plaatsen waar de verschillende culturen zo nadrukkelijk hun

sporen hebben nagelaten als op het eiland Sicilië.

Metope met Artemis, afkomstig uit Selinunte

1e dag – vrijdag 24 mei

Naar Palermo

Omstreeks 09.45 uur vertrek per Alitalia-lijndienst

via Turijn naar Palermo, waar we drie nachten

verblijven in het eersteklas, centraal gelegen hotel

Centrale. Na een eerste wandeling door het centrum

dineren we, evenals de volgende twee dagen, in een

lokaal restaurant.

2e dag – zaterdag 25 mei

Palermo

Vandaag zwerven we door Palermo. In de ochtend

bezoeken we het archeologisch museum met de

fameuze metopen van de tempels van Selinunte en

nog veel meer kunstwerken van de oude Grieken.

We wandelen langs de Quattro Canti naar de Piazza

Pretoria met de Martorana-kerk met zijn prachtige

12 e -eeuwse mozaïeken. ’s Middags wandelen we

verder naar de kathedraal, een indrukwekkend

bouwwerk met bouwstijlen uit de 12 e tot de 18 e

eeuw. Binnen zien we de vier sarcofagen van twee

van Sicilië’s Normandische vorsten en hun echtgenotes.

Hierna brengen we een bezoek aan het

Normandisch Paleis met de Cappella Palatina, waar

we ons vergapen aan de schitterende mozaïeken.

3e dag – zondag 26 mei

Cefalù en Solunto

We maken een uitstapje langs de mooie kust naar

Cefalù, waar we de Normandische kathedraal met

de mooie mozaïeken bekijken. Ook wordt u in de

gelegenheid gesteld een bezoek te brengen aan het

Museo Mandralisco met het beroemde mannenportret

van Antonella da Messina. We wandelen door

de middeleeuwse straatjes. Na de lunchpauze gaan

we naar de opgraving van Solunto, met een agora,

woonhuizen, cisternen en een klein odeion. Het

uitzicht is schitterend.

4e dag – maandag 27 mei

Via Monreale en Segesta naar Selinunte

We rijden dwars door Sicilië naar Selinunte. In het

hooggelegen Monreale bezoeken we de prachtige

12 e -eeuwse dom, van binnen en van buiten indrukwekkend.

We zien de uitgebreide cyclus mozaïeken

en de elegante kloostergang. Daarna rijden we door

naar de tempel van Segesta, mooi afgetekend in het

landschap. We aanschouwen ook het hooggelegen

theater. We installeren ons voor twee nachten in

Grand Hotel Selinunte, waar we ook dineren.

5e dag – dinsdag 28 mei

Marsala, Mozia en Cave di Cusa

In de ochtend rijden we naar Marsala, de oude

Carthaagse stad Lilybaeum, waar we een bezoek

brengen aan het indrukwekkende museum met

de zeldzame resten van een Carthaags (oorlogs?)

schip. We rijden vervolgens rond de lagune met

zijn zoutpannen. In de middag steken we over naar

het eiland Mozia/San Pantaleo, ooit een Punische

vestiging. Op de terugweg naar ons hotel zien we

de steengroeven van Cave di Cusa, te midden van

de olijfgaarden.

6e dag – woensdag 29 mei

Selinunte en naar Agrigento

In Selinunte zien we de restanten van de drie grote

Dorische tempels, waarvan we de metopen in

Palermo reeds aanschouwden. We lopen of gaan

per treintje naar de akropolis met een onlangs

blootgelegd heiligdom van Demeter Malophoros.

’s Middags rijden we naar Agrigento, waar we een

Taormina, theater. Foto Sjoerdtje van den Berg

Cultoura 154 37 november 2012

bezoek brengen aan de bovenstad met de dom als

belangrijkste monument. We nemen voor twee

nachten onze intrek in hotel Colleverde Park.

We dineren twee keer in het hotel.

7e dag – donderdag 30 mei

Agrigento

We beginnen onze verkenningstocht in het archeologisch

museum. Aansluitend zien we resten van de

hellenistisch-Romeinse stad. Daarna wandelen we

door de Vallei der Tempels en zien de tempels van

Hera, Zeus, Heracles en Concordia.

8e dag – vrijdag 31 mei

Via Piazza Armerina naar Caltagirone

Onderweg naar Caltagirone bezoeken we uitgebreid

de befaamde mozaïeken van Piazza Armerina. De

mozaïekvloeren in het gigantische huis leggen een

unieke getuigenis af van de laat-antieke villadecoratie.

We zien talrijke jachttaferelen en mythologische

voorstellingen. ’s Middags rijden we door naar

Caltagirone waar we een nacht logeren in het eersteklas

hotel Villa Mauro. We maken een wandeling

door de stad, bezoeken de dom en genieten van het

mooie majolica, waarvoor Caltagirone beroemd is.

9e dag – zaterdag 1 juni

Via Ragusa en Noto naar Syracuse

We rijden eerst naar Ragusa, waar we een stadswandeling

maken door de bovenstad en een bezoek

brengen aan de kathedraal van San Giovanni Battista.

In de benedenstad bezichtigen we de Duomo

San Giorgio. De reis wordt vervolgd naar Noto,

vermoedelijk de meest fascinerende barokstad van

Sicilië. Lopend langs de Corso Vittorio Emanuele

en over de vele dwarsstraten krijgen we een goede

indruk van deze bijzondere stad die werd ontworpen

na de aardbeving van 1693. We rijden door

CULTUUR


CULTUUR

Palermo, Cappella Palatina, detail mozaïeken

naar Syracuse waar we ons voor drie overnachtingen

installeren in het eersteklas hotel Villa Politi.

10e dag – zondag 2 juni

Syracuse

In de ochtend bezoeken we eerst het archeologische

park met het Griekse theater, de steengroeven, het

Oor van Dionysius, het grote altaar van Hiëro en het

Romeinse amfitheater. Aansluitend brengen we een

bezoek aan het prachtige archeologische museum. In

de middag maken we een wandeling door het historische

centrum en bezoeken o.a. de kathedraal, met

daarin verwerkt de zuilen van de antieke tempel van

Athene. We sluiten de dag af met een boottocht door

de haven en langs de stadsmuren. Diner in het hotel.

11e dag – maandag 3 juni

Taormina en Castello Eurialo

We rijden in noordwaartse richting naar het hooggelegen

Taormina. We wandelen door het stadje,

zien de dom en het stadhuis, genieten van het

prachtige uitzicht en bezoeken het grote Griekse

theater. Aan het einde van de middag bezoeken we

het vlak buiten Syracuse gelegen Castello Eurialo.

Met een oppervlakte van 1.500 m² is het een van

de grootste Griekse militaire bolwerken uit de

Grieks-Romeinse en Byzantijnse tijd.

Slotdiner in een lokaal restaurant.

12e dag – dinsdag 4 juni

Thuisreis

In de loop van de ochtend begint de terugreis via

Florence naar Schiphol per Alitalia-lijndienst. Aankomst

ca. 19.30 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 2.385,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 260,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• luchthavenbelastingen € 172,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

Betoverende architectuur en kunst

Cruise Oekraïne

13-daagse cruise van 14 t/m 26 september 2013 o.l.v. drs. Karel Onwijn

De nazomer is een prachtige tijd voor een cruise over de delta van de

Donau, de Zwarte Zee en de Dnjepr. U komt in plaatsen met klinkende

namen, zoals Kiev, Sevastopol, Jalta en Odessa die over de meest prachtige

kerken, paleizen en musea beschikken. Een boeiende, comfortabele en

ontspannende reis, die begint met een overnachting en een bezoek aan

Boekarest. Verder geen verkassingen. Wij gaan de tweede dag van de reis

aan boord en pakken onze koffer pas weer 80 mm in als we in Kiev naar het vliegveld

gaan voor de terugreis.

ROEMENIË

WITRUSLAND

MOLDAVIË

Tulcea

Boekarest

Donau

Kiev

Dnjepr

Zaporizja

RUSLAND

Het MS Watutin heeft met een lengte

van 129 meter vier dekken en kan

maximaal 280 passagiers vervoeren.

De buitenhutten zijn allemaal voorzien

zijn van douche, toilet en airconditioning.

Aan boord zijn behalve een

restaurant, twee bars, een bibliotheek,

een kapper en een zonnedek.

1e dag – zaterdag 14 september

Boekarest

Omstreeks 13.00 uur vertrek per rechtstreekse

KLM-lijndienst naar Boekarest, de hoofdstad van

Roemenië, waar we een nacht logeren. Diner in een

lokaal restaurant.

2e dag – zondag 15 september

Boekarest en begin cruise

De dag begint met een rondrit door Boekarest langs

de indrukwekkende, vaak gewaagde architectuur uit

het tijdperk van Ceausescu. Hier en daar ontdekken

we prachtige orthodoxe kerken. We vervolgen de

Cultoura 154 38 november 2012

60 mm

Odessa

ZWARTE ZEE

Cherson

Vilkowo Bachtsjysaraj

Sevastopol Jalta

reis naar Tulcea, waar het MS Watutin ’s avonds het

anker licht om te beginnen aan de vaartocht.

3e dag – maandag 16 september

Vilkovo en delta van de Donau

We doen vanochtend het in de delta van de Donau

gelegen stadje Vilkovo aan. Dit wordt wel het

‘Oekraïense Venetië’ of het ‘Oekraïense Giethoorn’

genoemd vanwege zijn vele kanalen en hoge bruggetjes.

In het programma is een stadswandeling

met bezoek aan de orthodoxe Sint Nicolaas-kerk

opgenomen. ’s Middags kunt u facultatief (dus niet

begrepen in de reissom) een bootexcursie maken

naar de monding van de Donau door het natuurgebied

met zijn voor Europa unieke flora en fauna en

dat ook bekend is als het Donau-delta Bioreservaat.

We varen verder richting Odessa.

4e dag – dinsdag 17 september

Odessa

De havenstad Odessa wordt wel het Marseille van

de Oekraïne genoemd, anderen proeven er een

sfeer zoals in Barcelona. Het is historisch gezien de

meest cosmopolitische stad van Oekraïne waar van

oudsher een groot aantal nationaliteiten hebben

gewoond. Het mooie oude centrum is na de val

van het communisme helemaal opgeknapt. En met

haar beschaduwde boulevards, het beroemde operagebouw,

leuke restaurantjes, ponywagentjes en

vroegere paleizen in Frans-Italiaanse stijl heeft het

iets juichends. We flaneren onder meer over de autovrije

Primorski-boulevard, waar we de beroemde

Potjomkin-trappen aantreffen. Deze zijn bekend

geworden door de propagandafilm Pantserkruiser

Potjomkin van de Sovjet-Russische filmregisseur

Sergej Eisenstein. ’s Middags bezoeken we het

Museum voor Schone Kunsten, dat is gevestigd

in het voormalige paleis van graaf Pototski. Het

herbergt een grote collectie Oekraïense en Russische

schilderkunst met onder meer werken van

Sjevtsjenko, Aivazovski en Repin. Vanavond kunt

u – facultatief – een concert met klassieke muziek in

de stad bijwonen.

5e dag – woensdag 18 september

Odessa

We zetten onze kennismaking met van de stad

voort. Eerst brengen we een bezoek aan de exotische

Privoz-markt. Dit is een uitgestrekte en oosters

aandoende markt waar de marktkooplui uitgebreid

hun eetwaren laten proeven en ook graag een praatje

aanknopen. Wanneer er nog tijd over is, lopen we

het Literair Museum binnen waar alle – voorname-


Kiev-Petsjersk Lavra. Foto’s Karel Onwijn

lijk Russische – schrijvers aan bod komen die een

rol hebben gespeeld in de geschiedenis van Odessa.

’s Middags varen we verder richting Sevastopol.

6e dag – donderdag 19 september

Sevastopol en Bachtsjysaraj

Sevastopol was tot laat in de jaren 1990 militair

gebied, voor niemand toegankelijk behalve voor

het personeel en hun families van de Russische

Zwarte Zeevloot die er nog altijd is gelegen, naast

de Oekraïense vloot. De laat 18 e -eeuwse havenstad

is gebouwd in Russische neo-classistische stijl en de

veelal witte gebouwen maken een opvallend nette

en ontspannen indruk. We maken er een stadstour

met bezoek aan de Sint Vladimir- kathedraal.

’s Middags laat een excursie naar Bachtsjysaraj

ons kennismaken met de Krim-tataren. Het van

oorsprong 16 e -eeuwse paleis van de khan, met zijn

romantische binnenhoven, haremvertrekken en

moskee is de moeite meer dan waard.

’s Avonds wacht ons een concert van het Zwarte

Zeevloot Ensemble. Orkest, koor en dansers

brengen u in de sfeer van het zeemansleven

met Russische en Oekraïense volksmuziek en

wereldberoemde hits.

7e dag – vrijdag 20 september

Dagexcursie Jalta

Per touringcar maken we een dagexcursie naar

Jalta. Deze badplaats in het zuiden van de Krim,

aan wat men graag de ‘Russische Rivièra’ noemt,

is altijd favoriet geweest bij de Russische heersers.

In de 19 e eeuw was ze al een geliefd kuuroord

onder de Russische aristocraten die de vele mooie

herenhuizen en villa’s hebben laten bouwen. Ook

de bekende Russische schrijver Anton Tsjechov

heeft hier gewoond en hij schreef hier zowel ‘De

kersentuin’ als ’De drie zusters’. We bezoeken er

het Livadia-paleis, waar in februari 1945 Stalin,

Churchill en Roosevelt de invloedssferen van de

Sovjet Unie en de westelijke bondgenoten vaststelden.

Het paleis werd in 1911 gebouwd voor

tsaar Nicolaas II.

8e dag – zaterdag 21 september

Delta van de Dnjepr

We varen verder en bereiken ’s middags de stad

Cherson, niet ver van de monding van de rivier

de Dnjepr. Deze stad is in 1778 gesticht tijdens de

Russische verovering van zuidelijk Oekraïne op

de Turken en Krim-Tataren. Met een kleine boot

maken we een tocht in de delta door de wetlands

naar het Visserseiland. U kunt er een wandeling

maken langs de traditionele huisjes, waarvan de

bewoners u soms binnen noden.

9e dag – zondag 22 september

Zaporizja

Om 11.00 uur komen we aan in Zaporizja, het

vroegere Aleksandrovsk. Op het hier in de Djnepr

gelegen eiland Chortytsja bevond zich in de 16 e en

17 e eeuw de Zaporizjka Sitsj, een van de bekendste

en machtigste Kozakkengemeenschappen van het

toenmalige Oekraïne. We bezoeken dit eiland waar

we een replica van de Sitsj aantreffen en we bekijken

een mooi Kozakkenmuseum. Ook wonen we er een

show bij van paardrijdende en dansende kozakken.

Om 17.00 uur varen we door.

10e dag – maandag 23 september

Op de rivier

We varen de hele dag op de machtige rivier, die

soms twintig(!) kilometer breed is. Onze reisleider

benut de gelegenheid voor een lezing en u kunt een

taalles of een Oekraïense kookles van de bemanning

volgen. Vanavond biedt de kapitein ons een feestelijk

diner aan.

11e dag – dinsdag 24 september

Kiev

Vandaag komen we aan in Kiev. De contouren van

de Oekraïense hoofdstad doen Russisch aan: mooi

opgepoetste pastelkleurige orthodoxe kerktorens

met gouden uienbollen afgewisseld met monumentale

witte neo-classistische overheidsgebouwen.

Duizend jaar terug was het nog de hoofdstad van het

eerste Russische Rijk, Kiev-Rus. In deze periode zijn

de Oost-Slaven – de Russen, Wit-Russen en Oekraieners

- tot het orthodoxe geloof bekeerd. Voor hen is

Kiev daarom een belangrijk bedevaartsoord.

’s Middags gaan we de binnenstad in en bezoeken

we onder meer de in 1037 gebouwde Sint Sophiakathedraal

met zijn honderden originele fresco’s en

prachtig bewaarde Byzantijnse mozaïeken en het

daarnaast gelegen ‘klooster met de gouden koepels’.

12e dag – woensdag 25 september

Grottenklooster en Kiev

Meer dan honderdduizend pelgrims bezoeken jaarlijks

het oude grottenklooster Kiev-Petsjersk Lavra

een immens complex van kerken, tunnels en ondergrondse

cellen, waarin monniken hun hele leven

Cultoura 154 39 november 2012

doorbrachten. Het is allemaal begonnen in 1051,

toen een van het Griekse Athos afkomstige monnik

zich hier in een grot vestigde. De plek is uitgegroeid

tot het ‘hoofdkwartier’ van de Oekraïens-orthodoxe

kerk, het spirituele hart van het land en een nationaal

heiligdom. De middag in Kiev is ter vrije

besteding. U kunt samen met de reisleider een kijkje

nemen in de Sint Vladimir-kathedraal, een okergeel

neo-Byzantijnse kerkgebouw met zeven blauwe en

gouden koepels die het een sprookjesachtige uitstraling

geven. Ook binnen kijkt u uw ogen uit vanwege

de prachtige muur- en plafondschilderingen.

Daarna wandelen we naar de weelderige barokke

Sint Andreas-kerk, het laatste meesterwerk van de

18e-eeuwse Italiaanse architect Rastrelli, dezelfde die

het Winterpaleis in Sint Petersburg ontwierp.

13e dag – donderdag 26 september

Kiev en terugreis

De ochtend is ter vrije besteding. U kunt bijvoorbeeld

een wandeling maken over de hoofdstraat

Chresjtsjatik die begint op het Majdan Nezalezjnosti,

het Onafhankelijkheidsplein. Dit meest centrale

punt van Kiev kent een groot ondergronds winkelcentrum

en de nodige boekenstalletjes. Dit plein

heeft internationale bekendheid gekregen omdat

hier in 2004 de Oranjerevolutie is begonnen.

Omstreeks 14.00 uur begint de terugvlucht per

rechtstreekse KLM-lijndienst naar Schiphol. Aankomst

omstreeks 16.00 uur.

Sevastopol, Russisch-classicistische architectuur

Snel boeken !

Wij hebben tot medio januari 2013 een

optie op een beperkt aantal buitenhutten,

verspreid over het schip, op

het hoofd-, midden- en het bovendek.

Het is zaak om snel te boeken.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 2.695,- per persoon (hutten middendek)

€ 2.795,- per persoon (hutten bovendek).

Toeslag 1-persoonshut

€ 430,- (hutten bovendek).

Toeslag 2-persoonshut voor alleengebruik

€ 530,- (hutten hoofddek)

€ 630,- (hutten middendek).

Inbegrepen

• volpension

• Dominicus-reisgids Oekraïne van Karel

Onwijn

• luchthavenbelastingen € 131,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

CULTUUR


CULTUUR

’s Werelds oudste christelijke natie

Armenië

8-daagse standplaatsreis van 18 t/m 25 mei 2013 o.l.v. drs. Karel Onwijn

Vanuit een comfortabel hotel in de hoofdstad Jerevan verkennen we het land met de zo rijke cultuurgeschiedenis,

prachtige monumenten en onstuimige landschappen.

Volgens de Armeniërs stammen zij af

van Noachs achterkleinzoon Hajk,

vandaar dat zij hun land Hajastan

noemen. De eerste Armeense staat

stamt uit de negende eeuw voor Chr.

In deze tijd is ook de huidige hoofdstad

Jerevan gesticht (782 voor Chr.) In de

eerste eeuw voor Chr. groeit Armenië

uit tot een machtig rijk dat zich uitstrekt

van de Kaspische tot de Middellandse

Zee. In de vierde eeuw omarmt het

als eerste land in de wereld het christendom

als staatsgodsdienst. Vervolgens

wordt het echter voortdurend in

haar voortbestaan bedreigd door de

Perzen, de Arabieren en de Turken.

Vanaf de negentiende eeuw komt een

aanzienlijk deel van Armenië onder

Russisch bestuur en vanaf 1921 behoort

het tot de Sovjet-Unie. Sinds 1991 is het

onafhankelijk. Hoewel Armenië in Azië

ligt, is het mede vanwege zijn christelijk

erfgoed nauw verbonden met Europa.

1e dag – zaterdag 18 mei

Naar Jerevan

Avondvlucht per Austrian Airlines via Wenen naar

Jerevan, waar we ons voor zeven overnachtingen

installeren in het eersteklas Tufenkien Historic

hotel.

2e dag – zondag 19 mei

Jerevan

Tijdens een stadsoriëntatie van Jerevan, een van

de oudste permanent bewoonde steden ter wereld,

bezoeken we onder meer het Nationale Museum

van Armenië met een rijke collectie aan Russische

en Armeense schilderkunst. ’s Middags

bezoeken we het huismuseum van de avant-garde

schilder Martiros Sarjan. Daarna gaan we naar het

monument van de Armeense genocide van 1915.

We dineren, evenals de volgende vier dagen, in het

hotel.

De berg Ararat

3e dag – maandag 20 mei

Garni-tempel en Geghard-kloostercomplex

We beginnen de dag met een bezoek aan de hellenistische

tempel Garni uit de 1 e eeuw na Chr.

Aansluitend gaan we naar het kloostercomplex

van Geghard, het ‘klooster van de Heilige Lans’.

De naam duidt op de speer die Jezus verwond zou

hebben bij de kruisiging. Van de drie kerken zijn er

twee geheel uit de rotsen gehouwen. De excursie eindigt

met een bezoek aan de authentieke oudste brandewijnstokerij

van Jerevan, symbool van de stad.

4e dag – dinsdag 21 mei

Kerkarchitectuur en -kunst

’s Ochtends bezoeken we het Armeense heiligdom,

het klooster Echmiadzin, sinds de 15 e eeuw zetel van

de patriarch-catholicos. In de schatkamer wordt

de Heilige Lans bewaard. De kathedraal werd in

301 gebouwd onder toezicht van St. Gregorius de

Verlichter en is de oudste kerk ter wereld. Vervolgens

gaan we naar de St. Hripsime-kerk, in 618

voltooid met prachtige schilderingen en reliëfs en

een met parelmoer ingelegd altaar uit de 18 e eeuw.

5e dag – woensdag 22 mei

Natuur en karavaanswegen

Tijdens een dagexcursie in de richting van het

vulkanische Sevan-meer doen wij onderweg het

dorpje Noradouz aan, bekend om zijn honderden

in het veld verspreide khatsjkars (grafstenen). We

vervolgen de tocht door een ruig berglandschap -

gedeeltelijk langs de oude zijderoute - en bezichtigen

een hoog op de Selim-pas gelegen 14 e -eeuwse karavanserai.

Ook Marco Polo zou deze plaats hebben

aangedaan.

6e dag – donderdag 23 mei

In de schaduw van de berg Ararat

Vandaag gaat de dagexcursie naar het Khor Virapklooster,

de dichtst bij de heilige berg Ararat gelegen

plaats in Armenië. Volgens de overlevering heeft

Gregorius de Verlichter hier eind 3 e eeuw dertien

jaar vast gezeten om daarna de Armeense koning

Tiridates IV te bekeren tot het christendom.

In het schilderachtig in een bergkloof gelegen

Cultoura 154 40 november 2012

13 e -eeuwse klooster Noravank proeven we versgebakken

brood en jonge wijn. De kloosterkerk, de

St. Astvatsatsin, telt twee verdiepingen, waarbij de

bovenste alleen bereikt kan worden via een smal

stenen trappetje dat uit de façade steekt.

7e dag – vrijdag 24 mei

Jerevan

Vanochtend bezoeken we het manuscriptenmuseum,

met een imposante collectie middeleeuwse manuscripten

en teksten over onderwerpen als (kunst)

geschiedenis, grammatica, filosofie en geneeskunde.

De middag is ter vrije besteding. Afscheidsdiner

in een van de goede lokale restaurants.

8e dag – zaterdag 25 mei

Zeer vroeg vertrek naar de luchthaven voor de

terugvlucht per Australian Airlines via Wenen naar

Amsterdam. Aankomst ca. 09.30 uur.

Khor Virap-klooster

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.695,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 475,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• Dominicus-reisgids Georgië-Armenië

van Karel Onwijn

• luchthavenbelastingen € 285,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.


Culturele Hoofdstad van europa

Marseille

6-daagse standplaatsreis van 18 t/m 23 juni 2013 o.l.v. drs. Angélique van der Horst

Marseille is in 2013 culturele hoofdstad van Europa. Daarom brengen wij een bezoek aan de - prestigieuze - nieuwe

musea, de gerenoveerde wijken in het historische centrum (rond de oude haven) en de vele interessante, tijdelijke

tentoonstellingen. Onze aandacht gaat in de eerste plaats uit naar de moderne kunst in de Midi: in de 19e en 20e eeuw

hebben veel grote kunstenaars hun hart aan deze streek verpand. Daarom bezoeken we niet alleen de stad Marseille,

maar ook Arles en Aix-en-Provence, én de kleinere plaatsen Aubagne en Martique.

Marseille is helemaal terug in het rijtje

Franse steden waar je echt geweest

moet zijn. Jarenlang was de havenstad

het zwarte schaap van het Franse

toerisme. Maar in de jaren negentig is

een wonderbaarlijke opleving in gang

gezet. De afgelopen jaren was de stad

één grote bouwplaats. En inmiddels

zijn de prestigieuze projecten (bijna)

klaar voor het grote publiek.

1e dag – dinsdag 18 juni

Marseille

Rond het middaguur vertrek per rechtstreekse Air

France-lijndienst naar Marseille en vervoer naar

het centraal gelegen, eersteklas hotel Novotel Prado.

Om een eerste indruk te krijgen van de culturele

hoofdstad bewonderen we het panorama over de

stad en de nieuwe skyline rond de haven. We maken

een wandeling over de Digue du Large, waar een

monumentaal kunstwerk van Kader Attia te zien is.

Diner in een van de goede lokale restaurants.

2e dag – woensdag 19 juni

Marseille

Tijdens een stadswandeling verdiepen we ons in de

geschiedenis van de stad. De ligging aan de Middellandse

Zee heeft Marseille een uniek karakter

gegeven: vanaf de tijd van de Carthagers, Grieken

en Romeinen is het hier een komen en gaan geweest

van reizigers. Dit heeft de stad een avontuurlijk en

kosmopolitisch tintje gegeven.

We bezoeken vandaag het Musée des Beaux Arts.

Hier is - in samenwerking met Aix-en-Provence -

een toonaangevende dubbeltentoonstelling georganiseerd:

‘Le Grand Atelier du Midi’. De titel van de

tentoonstelling in Marseille is ‘Van Gogh tot Bonnard’;

het accent ligt op de invloed van het mediterrane

licht op het kleurenpalet van de kunstenaars.

Vanavond, morgen en overmorgen, kunt u zich bij

de reisleiding aansluiten om naar een van de gezellige

restaurants te gaan.

3e dag – donderdag 20 juni

Arles

Een touringcar brengt ons naar Arles, waar we in het

– recent uitgebreide - Musée d’Arles de tentoonstelling

‘Rodin, l’ombre de l’antique’ bezoeken. U krijgt

er een goed beeld van de invloed van de oudheid op

de beeldhouwkunst van Rodin. In het gezellige centrum

van de stad bezoeken we de indrukwekkende

kathedraal Saint-Trophime uit de 12 e eeuw.

Na de lunchpauze in een van plaatselijke restaurants

Cézanne, de Golf van Marseille

vervolgen we onze wandeling door de oude stad

met een bezoek aan het theater én het amfitheater,

allebei neergezet door de Romeinen. Ook Van Gogh

komen we tegen: we bezoeken het ziekenhuis waar

hij verbleef na de ‘oor-affaire’. Op ons programma

staat het opmerkelijke Centre International de la

Photographie et de l’Image in het Parc des Ateliers,

ontworpen door Frank Gehry en Edwin Chan.

4e dag – vrijdag 21 juni

Aix-en-Provence

In het Musée Granet bekijken we het deel van de

tentoonstelling ‘Le grand Atelier du Midi’ met

werken van Cézanne tot Matisse. Het accent ligt

op de geschiedenis van de vormentaal. We nemen

ook de tijd voor de permanente collectie: met onder

andere vondsten uit de Romeinse tijd en schilderijen

vanaf de renaissance. Tijdens een stadswandeling

flaneren we ’s middags natuurlijk in alle rust over

de prachtige Cours Mirabeau. Verder bewonderen

we onder meer het nèt uitgebreide Conservatoire

de Musique, ontworpen door de Japanse architect

Kengo Kuma.

5e dag – zaterdag 22 juni

Aubagne en Martique

We maken een ontspannen touringcartocht in

mediterrane sferen. Eerst bezoeken we het plaatsje

Aubagne, bekend van de kleibeeldjes en van de oer-

Provençaalse schrijver Marcel Pagnol. We bezoeken

de tentoonstelling ‘Picasso, céramiste et la méditerranée’

met maar liefst 120 werken van de kunstenaar.

Vele ervan zijn zelden of nooit voor het publiek

Cultoura 154 41 november 2012

te zien geweest. U krijgt alle tijd om Aubagne verder

te verkennen. Daarna rijden we naar Martique, het

lievelingsoord van de schilder Dufy. We bekijken

er de tentoonstelling ‘Raoul Dufy, de Martique a

l’estaque’. Het Musée Ziem laat de ontwikkeling van

de schilder zien tijdens zijn verblijf in de Provence.

Een feest van mediterraan licht...

Afscheidsdiner op een mooie locatie.

6e dag – zondag 23 juni

Marseille

Vandaag is er ruim tijd om door Marseille te

slenteren, nog een of meer plaatsen met hedendaagse

kunst te bekijken en te genieten van een

mooie lunch. Aan het einde van de middag begint

de terugvlucht per Air France-lijndienst naar

Amsterdam. Aankomst ca. 19.00 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.395,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 325,-.

Inbegrepen

• ontbijten en 2 diners

• luchthavenbelastingen € 133,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

KUNST


CULTUUR

Bonte kleurenpracht

In de huizen van Pompeii

De schilderkunst in de huizen van Pompeii spreekt sterk tot onze verbeelding.

Door middel van herkenbare figuren en architectuurelementen wordt een

schijnwereld opgeroepen die aan de interieurs een rijk aanzien verleent.

Kleuren gemaakt van natuurlijke pigmenten zijn door vaardige schilders in

de frescotechniek aangebracht om een bonte pracht op te roepen. Dus

geen strak witte muren met hier en daar een lijntje, maar – als het geld er

was – een rijkdom aan zuilen, beelden, imitaties van kostbare voorwerpen en

figuratieve scènes.

eric M. Moormann

Het huis was een gedeeltelijk publieke ruimte,

waar de zakelijke en privérelaties van de familie

kon rondwandelen. Dure schilderingen droegen

bij aan het prestige van de huisheer en konden

een boodschap uitstralen. Niet van macht of

politiek, maar van succes en genot: het was geen

schande voor een bewoner van het oude Pompeii

om zijn maatschappelijke succes in zijn huis tot

gelding te laten komen.

Imitatie

Een belangrijke eigenschap van de schilderkunst

is nabootsing van de al even genoemde

bouwdelen en voorwerpen. Vooral die nadruk

op zuilen, nissen, verdiepingen weerspiegeld in

het platte vlak komt op de moderne toeschouwer

als een vervreemdend element over. Haalden die

oude bewoners de grote architectuur van tempels

en paleizen in huis? Al dan niet gecombineerd

met kostbare voorwerpen moest het huis inderdaad

een kostbare koninklijke residentie lijken.

Het gebruik van echte dure materialen zoals

platen van bont uitheems marmer of albast werd

niet aangemoedigd, omdat die een te grote luxe

zouden uitstralen, maar de suggestie in de vorm

van schilderingen mocht wel. Pas in de loop

van de eerste eeuw n.Chr. zou echt marmer op

vloeren en wanden zijn intrede doen in de particuliere

huizen van Pompeii en Herculaneum.

In de derde en tweede eeuw v.Chr. was de imitatie

van marmer vaak zeer realistisch, doordat er van

stucreliëf gebruik werd gemaakt en de lagen van

fictief marmer en kroonlijsten voelbaar werden.

Soms stonden er stuczuilen tegen de wanden

en werden in het bovengedeelte ramen gesuggereerd.

De reliëfs maakten kort na 100 v.Chr.

Cultoura 154 42 november 2012

plaats voor compleet geschilderde systemen, nog

steeds met nageschilderde marmeren blokken

en platen. Nu speelden zuilen en architraven

een grotere rol en werden openingen als deuren

en vensters in de wand gesuggereerd. Achter de

geschilderde muren van marmer leken andere

werelden te liggen, met tuinen en zuilengalerijen.

Menselijke figuren bleven grotendeels afwezig;

soms vlogen vogels door de imaginaire ruimte.

In de loop van de eerste eeuw werden deze

architectonische vormen versimpeld en tegelijk

fantasierijker, zodat de band met de echte architectuur

losser werd. Figuratieve voorstellingen

in het midden van de wand gingen een grotere

rol spelen.

Bonte kleuren en tuinschilderingen

Kleuren waren van groot belang. Soms koos een

schilder voor één dominante kleur, bijvoorbeeld

het beroemde Pompejaanse rood, soms bracht

hij bonte vlakken naast elkaar aan met daarop

nog weer anders gekleurde motieven. De goede

schilder hield ook rekening met de lichtinval:

donkere kamers kregen lichte decoraties, soms

met wit als dominante kleur, hel verlichte ruimtes

met de mediterrane zon als bron konden in

donkere kleuren worden gedecoreerd. Kleuren

hadden geen speciale betekenis, maar het gebruik

van kostbare pigmenten zoals Egyptisch blauw

of vermiljoenrood viel op en gaf een vertrek een

rijke uitstraling.

Een mooi genre van ruimtelijke suggestie en

figuratieve verbeelding vormde de categorie

tuinschilderingen: muren van gesloten kamers

werden in de vroege eerste eeuw na Chr. bedekt

met bloemen, struiken en planten waartussen

beelden stonden en vogels vlogen. Wie in zo’n

kamer was waande zich onder een pergola in

een mooie lusthof. Niet gek wanneer het in de

tuin zelf te koud of juist te warm zou zijn. Later

werden de tuinwanden zelf met zulke tuinen aangekleed

en kregen ze door deze toevoeging een

grotere ruimtelijke werking. In het interieur ging

het motief nu plaats maken voor fantasiearchitecturen

en fictieve schilderijenverzamelingen.

Schilderijtjes

Het woord pinacotheca (schilderijenverzameling)

werd gehanteerd om kamers te beschrijven

waarin ‘schilderijtjes’ deel uitmaakten van de

complete wanddecoraties. Echte paneelschilderijen

uit de oudheid zijn verloren gegaan, maar

de Pompejaanse schilderingen geven ons van

die kunst een goede indruk. Vooral goden en

godinnen in amoureuze verwikkelingen met

stervelingen waren geliefd. Een opdrachtgever

kon kiezen voor scènes die één verhaal in de

vorm van een cyclus vertelden of voor thema’s

die door gemeenschappelijke beeldmotieven

(landschap, liefdespaar, houding van de figuren

enz.) verbonden waren. Van sommige onderwerpen

zijn verschillende kopieën overgeleverd,

wat wijst op gemeenschappelijke bronnen van de

schildersateliers. Naaktfiguren behoren tot de

meest geliefde onderwerpen en de soms expliciete

seksuele activiteiten riepen geen gêne op;

zij behoorden tot de plezier en lust opwekkende

beeldtaal die nodig was om aan het huis een

aangename atmosfeer te verlenen. Alles moest

bijdragen aan de schijnluxe waardoor Pompeii

op velen een zo feestelijke en gelukkige uitstraling

heeft.


Van Pompeii tot Palladio

Londen

3-daagse standplaatsreis van 31 mei t/m 2 juni 2013 o.l.v. prof. dr. eric Moormann

Aanleiding voor een korte academische reis naar Londen is een belangrijke tentoonstelling met schatten uit

Pompeii en Herculaneum in het British Museum. Zo’n tweehonderdvijftig voorwerpen uit het Archeologisch

Museum van Napels en de collecties van de opgravingen zelf geven een fascinerend beeld van het leven in

het Italië van de vroege Romeinse keizertijd. Tijdens ons bezoek aan de cultuurhistorisch zo rijke stad, richt onze

aandacht zich op de invloed van de Oudheid op de neo-klassieke architectuur en het design van meubelen en

objecten in het Engeland van de 17e en 18e eeuw.

1e dag – vrijdag 31 mei

Vertrek om 10.30 uur per KLM-lijndienst vanaf

Schiphol naar London Heathrow. En route naar

ons hotel bekijken we Osterley Park, een 16e-eeuws landhuis dat in de 18e eeuw volledig in neoclassicistische

stijl verbouwd werd door de vermaarde

architect Robert Adam. Nadat we ons in het comfortabele

hotel Holiday Inn Bloomsbury hebben

geïnstalleerd, bezoeken we het bijzondere Soane’s

Museum. Het woonhuis van de architect Sir John

Soane is na zijn dood in oorspronkelijke staat

bewaard gebleven. Zijn collectie, die onder meer

honderden architectuurmodellen omvat, is op een

onnavolgbare wijze opgesteld en laat een fascinerende

schatkamer van oud en nieuw door elkaar

heen zien. Voorafgaand aan het gezamenlijk diner,

geeft Eric Moormann een inleiding over de geschiedenis

van Pompeii en Herculaneum en de kunst en

kunstnijverheid van deze steden en belicht hij de

tentoonstelling die we de volgende dag bezoeken.

Deze richt zich met name op het dagelijkse leven

in deze provinciestadjes die uitsluitend beroemd

werden, omdat ze in 79 na Chr. door een uitbarsting

van de Vesuvius van de kaart verdwenen. Gebruiksvoorwerpen,

meubels, sieraden en

wandschilderingen brengen ons

in contact met de oude bewoners

die tot die ramp niets vermoedend

een gelukkig leven leidden

in relatieve welvaart.

2e dag – zaterdag

1 juni

Na het ‘English breakfast’

in ons hotel gaan we naar

het British Museum. Museum Ons

bezoek aan dit gigantische

cultuurparadijs begint

met een rondleiding rondleiding langs

de tentoonstelling ‘Life and

death in Pompeii and Herculaneum’,

de eerste over

dit onderwerp in het British

Museum. De vitrines

bevatten objecten die uiteenlopende

aspecten van

het leven in de steden

rond de Vesuvius illustreren.Wandschilderingen

wekken de sfeer

van de interieurs van de

huizen op. Na de koffiepauze

krijgt u een rondleiding

langs een aantal

Burlington House in de 18e eeuw

topstukken van de Grieken en van de Romeinen.

Voorop staan de vermaarde Elgin Marbles, marmeren

sculpturen afkomstig van het Parthenon

in Athene en onlangs onderwerp van een mooie

Nederlandse roman van Willem Anker.

Vanmiddag gaan we naar Apsley House, het herenhuis

van de hertogen van Wellington. De beroemde

tegenstander van Napoleon kocht het huis in 1817

en richtte er een schilderijenverzameling in.

Het interieur verraadt de invloed van design uit

Pompeii en Griekenland. Daarna is er ruim vrije

tijd. Wellicht kunnen we nog een van de interessante

tijdelijke tentoonstellingen bezoeken.

3e dag – zondag 2 juni

Deze dag staat in het teken van Andrea Palladio

(1508-1580), die onder invloed van antieke bouwwerken

in Rome, in en rond Venetië een nieuwe

vormentaal in de architectuur had geïntroduceerd.

In de omgeving van de zetel van de Royal Academy

of Arts - Burlington House - bekijken we gebouwen

die door deze Italiaanse architect zijn beïnvloed.

Dankzij vroege vertalingen van diens werk en

positieve besprekingen door Inigo Jones en Sir

Christopher Wren werd de Italiaanse bouwstijl, met

klassieke elementen, gemeengoed onder de adellijke

families in het centrum van de stad en in hun

huizen op het platteland.

We bezoeken het Spencer House, een schitterend

Cultoura 154 43 november 2012

voorbeeld van een Palladiaanse stadsvilla. Dit huis

is alleen op zondag open en zal onder leiding van

een gids worden bezocht. De architect John Vardy

had over Inigo Jones gepubliceerd en past diens

ideeën toe in dit paleisje waar de rijke John en Georgina

Spencer grote partijen hielden.

Langs Wrens meesterlijke St. Paul’s met de door

Palladio en het Pantheon in Rome geïnspireerde

koepel, rijden we naar het vliegveld London Heathrow

waar aan het begin van de avond de terugreis

per KLM-lijndienst naar Schiphol begint. Aankomst

ca. 20.00 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 695,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 145,-.

Inbegrepen

• 2 Engelse ontbijten en 1 diner

• luchthavenbelastingen € 133,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

CULTUUR


KUNST

Hedendaagse en historische architectuur

Hanzestad Hamburg

5-daagse touringcarreis van 9 t/m 13 april 2013 o.l.v. dr. ing. Kees Peterse

Hamburg, de trotse metropool aan de Elbe, is op dit moment ‘the place to be’. De stad bouwt een spectaculaire

nieuwe waterfront, HafenCity, met als kroon de Elbphilharmonie. Een bijzondere relatie met het water kenmerkt de

stad, die meer bruggen telt dan Amsterdam en Venetië tezamen. Centraal in deze reis staat de nieuwe en historische

architectuur van de stad, maar ook het rijke centrum met luxe winkelgalerijen en promenades. Eveneens op het

programma staan het Archeologisch Park Kalkriese en het historisch centrum van de Hanzestad Bremen.

1e dag – dinsdag 9 april

Kalkriese en Hamburg

Om 10.30 uur vertrek per touringcar vanaf het

NS-station van Deventer naar het Archeologisch

Park Kalkriese, dat gewijd is aan de Varusslag in

het Teutoburgerwoud. In 9 na Chr. werden op deze

plek drie Romeinse legioenen vernietigd door Germanen.

We bezoeken het ook architectonisch interessante

museum en bezien hoe in het landschap

met moderne middelen de ingrijpende gebeurtenis

is gevisualiseerd. In de namiddag installeren we ons

in het eersteklas, centraal gelegen hotel Maritim te

Hamburg. Vervolgens hebben we een eerste kennismaking

met de stad. Diner, evenals de overige

dagen, in het hotel.

2e dag – woensdag 10 april

Hamburg: Speicherstadt en HafenCity

Toen Hamburg in 1871 als bondsstaat toetrad tot

het Duitse Rijk kreeg de stad het privilege van

vrijhaven. Voor het tolvrij opslaan, verwerken en

doorverkopen van goederen werd vanaf 1883 aan de

oever van de Elbe een groot gebied met pakhuizen

gebouwd (Speicherstadt). Onze touringcar brengt

ons naar deze unieke plek, waar we ook het Speicherstadtmuseum

bezoeken. Direct zuidelijk van

de Speicherstadt ontstaat aan de Elbe HafenCity.

Dit zeer ambitieuze project dat de aanblik van

Hamburg verandert, omvat kantoren en duurdere

woningen, maar ook horeca, onderwijsgebouwen

en als vlaggenschip de bijna voltooide Elbphilharmonie

van architecten Herzog & de Meuron. In het

Infocenter Kesselhaus bespreken we bij een grote

maquette het masterplan, waarna we een uitgebreid

bezoek brengen aan Hafencity met aandacht voor

de belangrijkste ontwerpen.

Speicherstadt

De in aanbouw zijnde Elbphilharmonie

3e dag – donderdag 11 april

Hamburg: Kontorhausviertel en Altstadt

De cholera-epidemie van 1892 was aanleiding om

het zuidoostelijk deel van de middeleeuwse stad

te saneren. Aanvankelijk wilde men hier betere

woningen bouwen, maar in 1919 werd gekozen voor

kantoren, waarna het Kontorhausviertel ontstond.

Het belangrijkste van de massale, in baksteenexpressionisme

vormgegeven kantoorgebouwen is het

beroemde Chilehaus (1922-1924). We wandelen door

het Kontorhausviertel dat inmiddels op de voorlopige

lijst van Unesco werelderfgoed staat en bespreken

de gebouwen. Liefhebbers kunnen een kort bezoek

brengen aan het in het Chilehaus ondergebrachte

retrowarenhuis Manufactum. Het volgende bezoek

geldt het beursgebouw uit 1841. In de neoclassicistische

Kamer van Koophandel bekijken we de

verbouwing uit 2007 door architect Stefan Behnisch.

Hij ontwierp een transparant metalen volume van

vijf verdiepingen dat als een doos in de centrale

ruimte is geplaatst. Ook het aangrenzende raadhuis

uit 1897 in neorenaissancestijl en de fraaie binnenplaats

tussen de beurs en het raadhuis staan op het

programma. Hierna bereiken we de Jungfernstieg

aan de Binnenalster, een monumentale promenade

en een van de duurste winkelstraten van Duitsland.

We bespreken de ontwikkeling van de plek, alsook

de vernieuwde inrichting van de openbare ruimte

naar ontwerp van André Poitiers. We lunchen aan

de Binnenalster, bijvoorbeeld in het Alsterpavillon of

onder de Alsterarcade. Na een ruime pauze bezoeken

we later in de middag de Kunsthalle die uit drie met

elkaar verbonden gebouwen bestaat. Onze aandacht

gaat uit naar de Galerie der Gegenwart uit 1995, een

ontwerp van Oswald Mathias Ungers. Daarna is er

tijd om de Kunsthalle met zijn beroemde collectie

oude meesters en hedendaagse kunst te bekijken.

Cultoura 154 44 november 2012

4e dag – vrijdag 12 april

Hamburg: ferrytocht havengebied en vrije middag

Onze touringcar brengt ons naar de in 1909

gebouwde Landungsbrücke aan de Elbe. We bekijken

de monumentale aanlegplaats en nemen dan de

ferry naar Dockland, een door architecten Bothe

Richter Teherani ontworpen glazen kantoorgebouw

in de vorm van een scheepsboeg. Vanaf het dakterras

hebben we een prachtig uitzicht over het havengebied.

Vervolgens wandelen we naar de pittoreske

Fischmarkt, waarna we onze ferrytocht vervolgen

met als eindpunt de Speicherstadt. De middag kan

een ieder naar eigen inzicht doorbrengen.

5e dag – zaterdag 13 april

Bremen

Op de terugreis bezoeken we de Hanzestad Bremen.

We maken een wandeling door de fraaie Altstadt

(Unesco werelderfgoed). We bezoeken ook het historische

wijkje rond de straat Schnoor en de Böttchenstrasse

met bijzondere huizen in baksteenexpressionisme.

Na de lunchpauze vervolgen we de terugreis.

Aankomst in Deventer omstreeks 18.00 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 875,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 320,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.


Rond de Via emilia en de Via Flaminia

Romagna en Le Marche

7-daagse standplaatsreis van 3 t/m 9 juni 2013 o.l.v. dr. ing. Kees Peterse en Marijke Dessing

Het afwisselende programma biedt u kunst en architectuur van de Romeinen in de streek waar illustere

renaissancefamilies heersten. Het landschap is betoverend: groene heuvels met op de toppen middeleeuwse

stadjes en op de achtergrond de besneeuwde Apennijnen.

Urbino, Palazzo Ducale

1e dag – maandag 3 juni

Via Bolgona naar Pesaro

Ochtendvlucht per KLM-lijndienst naar Bologna.

Na de lunchpauze op de gezellige Piazza Maggiore

en een korte stadsverkenning, rijden we naar

Pesaro, waar we ons voor de gehele reis installeren

in het goed gelegen, eersteklas hotel Savoy.

Tijdens een oriënterende stadswandeling bezoeken

wij aan het einde van de middag de dom met

indrukwekkende vroegchristelijke vloermozaïeken.

We dineren in een gerenommeerd visrestaurant

aan zee.

2e dag – dinsdag 4 juni

Romeinen in het gebied van de Malatesta-dynastie

Vanochtend bezoeken wij het historisch centrum

van Rimini voor een wandeling langs de vele sporen

van de Romeinen, waaronder een augusteïsche

poort en een brug uit de tijd van keizer Tiberius. We

bezoeken de beroemde Tempio Malatestiano, van

Leon Battista Alberti in opdracht van Sigismondo,

de laatste machtige telg van de familie Malatesta.

’s Middags rijden we de bergen in naar het stadje

Verucchio, oorsprong van de Malatesta-dynastie.

We vervolgen de route naar de op een hoge rots

gelegen vesting San Leo, gebouwd door Francesco

di Giorgio Martini. Op de terugweg doen we het

dwergstaatje San Marino aan.

Vanavond kunt u zich - evenals de volgende drie

avonden - bij de reisleiding voegen om gezamenlijk

te dineren.

3e dag – woensdag 5 juni

Senigallia en Ancona

We rijden zuidwaarts naar de aan zee gelegen stad

Senigallia. Behalve het kasteel van de familie Delle

Rovere vinden we er indrukwekkende resten van

een Romeinse stad. Het volgende bezoek geldt de

stad Ancona, waar zich in de 5 e eeuw voor Chr. uit

Syracuse verdreven Griekse kolonisten vestigden.

Vanaf de romaanse kerk San Ciriaco, waar onze

stadswandeling begint, zien we de beroemde triomfboog

van Traianus. We dalen af langs resten

van het amfitheater en bezoeken het archeologisch

museum, met een indrukwekkende verzameling

kunst van de Picenen, Grieken en Romeinen. We

bewonderen er o.m. een keltische goudschat.

4e dag – donderdag 6 juni

Castiglione di Suasa, Corinaldo en Pergola

Als eerste bezoeken we Castiglione di Suasa, van

oorsprong een keltische nederzetting. Na de slag bij

Sentinum in 295 v. Chr. ontstond hier een stad. De

opgravingen zijn nog in volle gang. Wij bezoeken

het amfitheater en een imponerende patriciërswoning

met mozaïekvloeren uit verschillende perioden.

In een renaissancepaleis worden de vondsten

bewaard. Via de oude Romeinse weg rijden we naar

het goed geconserveerde middeleeuwse stadje Corinaldo.

Na de lunchpauze vervolgen wij onze tocht

naar het stadje Pergola om de beroemde Romeinse

beeldengroep van verguld brons te bewonderen.

De Via Flaminia voert ons terug naar Pesaro.

5e dag – vrijdag 7 juni

Urbs Salvia, Helvia Ricina en Macerata

Dagtocht, wederom in zuidwaartse richting, naar

de zeer interessante resten van het antieke Urbs

Salvia. We vinden er Romeinse cisternen, een goed

bewaard amfitheater, een theater en de aan de godin

Salus Augusta gewijde tempel met muurschilderingen.

Vervolgens gaan we naar het Romeinse

theater van Helvia Ricina, waarna we lunchen in de

gezellige universiteitsstad Macerata. Daar bezoeken

we onder meer een 19 e -eeuwse balspelplaats. In

deze ‘Sferisterio’ wordt jaarlijks een hoog aangeschreven

operafestival gehouden. Op de terugweg

naar Pesaro bezoeken we de indrukwekkende en

verstilde romaanse kerk van Santa Maria in piè di

Chienti.

6e dag – zaterdag 8 juni

Urbino en Fano

Een bezoek aan Urbino, de renaissancestad van

de illustere Federico da Montefeltro, mag in ons

programma niet ontbreken. Wij bezoeken de in

zijn paleis, Palazzo Ducale, ondergebrachte kunstcollectie.

Het Romeinse Fanum Fortunae was de

plaats waar de Via Flaminia de Adriatische zeekust

Cultoura 154 45 november 2012

bereikte. We wandelen door de stadspoort, evenals

in Rimini genoemd naar keizer Augustus, en volgen

het nog zeer herkenbare Romeinse stratenpatroon.

Tijdens een vrije middag in het gezellige Pesaro

kunt u zich verdiepen in de levensloop van operacomponist

Gioacchino Rossini. De pinacotheek

bevat onder meer een beroemde ‘Kroning van de

Maria’ uit 1475 van Giovanni Bellini.

Afscheidsdiner in een van de goede restaurants.

7e dag – zondag 9 juni

Marzabotto en terugreis

Op onze route naar het vliegveld van Bologna

doen wij de opgravingen van de Etruskische

stad Marzabotto aan. We vinden er een

akropolis

en unieke

resten van

atriumhuizen.

Omstreeks

17.00

uur begint

de terugvlucht

naar

Amsterdam.

Aankomst ca.

19.00 uur.

Pergola,

ruiterstandbeeld,

verguld brons

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.455,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 165,-.

Inbegrepen

• ontbijten en 2 diners (incl. wijn)

• luchthavenbelastingen € 129,- per

persoon.

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

CULTUUR


KUNST

Het wonder van de renaissance

Florence en omgeving

7-daagse standplaatsreis van 13 t/m 19 mei 2013 o.l.v. prof. dr. Michael W. Kwakkelstein

Een bijzondere tentoonstelling gewijd aan de kunst van de vroege renaissance vormt de aanleiding voor deze reis.

Tijdens uitgebreide stadsverkenningen geniet u van de vele meesterwerken van de renaissance die zich op bekende

en minder bekende locaties bevinden. Om de bezoeken aan de wonderen van de Florentijnse renaissance te

completeren, maken we een excursie naar Siena.

1e dag – maandag 13 mei

Florence

Een rechtstreekse ochtendvlucht per Alitalialijndienst

brengt ons van Amsterdam naar Florence,

waar we ons installeren in het goed gelegen

eersteklas hotel Cellai. ’s Middags stadswandeling

met bezoeken aan de belangrijke stadspleinen, de

kerk en het museum van Orsanmichele, de dom

en het Museo dell’Opera del Duomo.

’s Avonds welkomstdiner.

2e dag – dinsdag 14 mei

De renaissance in Florence

De ochtend staat in het teken van de omvangrijke

overzichtstentoonstelling ‘La primavera del

rinascimento’ in Palazzo Strozzi met kunst van

1400 tot 1600. Deze tentoonstelling toont aan de

hand van hoogtepunten van beeldhouw- en schilderkunst

het wonder van de renaissance en biedt

topwerken van de beeldhouwers Brunelleschi,

Ghiberti, Donatello, Luca della Robbia en Verrocchio

en van de schilders Pisanello, Masaccio, Fra

Angelico, Filippo Lippi, Andrea del Castagno en

Piero della Francesca.

Na een ruime lunchpauze bezoeken we het Museo

Nazionale del Bargello, dat een unieke verzameling

meesterwerken van Florentijnse beeldhouwers

herbergt. Vanavond kunt u zich, evenals

de volgende vier avonden, bij de reisleiding aansluiten

om te dineren in een van de lokale restaurants.

Masaccio, detail fresco’s Brancacci-kapel

3e dag – woensdag 15 mei

Siena

Excursie naar Siena, een waar kunstparadijs voor

de liefhebbers van de vroege renaissance in Italië.

We bezoeken het Museo Civico dat in het raadhuis

van Siena, het Palazzo Pubblico, gehuisvest

is. Hoogtepunten zijn de fresco’s van Ambrogio

Lorenzetti en Simone Martini. Na de lunchpauze

bezoeken we de majestueuze dom Santa Maria en

het baptisterium waarin zich het beroemde doopvont

van Jacopo della Quercia bevindt, versierd

met reliëfs van onder meer Ghiberti en Donatello.

4e dag – donderdag 16 mei

Florence

Vanochtend staat een bezoek aan de Galleria degli

Uffizi op het programma, één van de belangrijkste

musea ter wereld waar we de ontwikkeling van de

Italiaanse renaissance schilderkunst zullen volgen

aan de hand de werken van o.a. Cimabue, Giotto,

Gentile da Fabriano, Masaccio, Botticelli, Perugino,

Leonardo, Rafaël, Michelangelo en Titiaan.

U krijgt vervolgens ruim vrije tijd alvorens we ons

naar de Franciscaanse basiliek van Santa Croce

begeven. Deze grootse kerk bevat niet alleen fresco’s

van beroemde meesters als Giotto en Agnolo Gaddi

en beeldhouwwerken van Donatello en Desiderio

da Settignano, maar ook de grafmonumenten van

beroemde Italianen, zoals Michelangelo, Machiavelli

en Galileo. De indrukwekkende Pazzi-kapel

aan de oostzijde van de kerk geldt als een van de

belangrijkste bouwwerken van Brunelleschi. In het

museum van de kerk bevinden zich gerestaureerde

meesterwerken die tijdens de overstroming van

1966 zijn beschadigd.

5e dag – vrijdag 17 mei

Florence

De stadswandeling begint met een bezoek aan de

Santa Maria Novella-kerk, waar we de beroemde

fresco’s van Domenico Ghirlandaio, Filippino

Lippi en Masaccio bekijken. Via Palazzo Rucellai

waarvan de façade een mijlpaal in de geschiedenis

van de westerse architectuur vormt, lopen

we verder naar de Brancacci-kapel. Hier genieten

we van de beroemde fresco’s van Masaccio. We

besluiten de kunsthistorische verkenningen met

een bezoek aan de Santo Spirito, ontworpen door

de beroemde architect Brunelleschi.

6e dag – zaterdag 18 mei

Florence

Vanochtend gaan we naar het Palazzo Medici-

Riccardi om de door Benozzo Gozzoli beschilderde

huiskapel van de illustere familie Medici te

bezichtigen. Tot slot bezoeken we de nabijgelegen

Cultoura 154 46 november 2012

Medici-kapel, detail beeld van Lorenzo de Medici van

Michelangelo

San Lorenzo, ontworpen door Brunelleschi en de

parochiekerk van de Medici. Tevens bezoeken we

de door Michelangelo ontworpen Medici-kapel

in de Nieuwe Sacristie waar zich indrukwekkende

marmeren beelden van zijn hand bevinden.

De middag is vrij alvorens we verzamelen voor het

afscheidsdiner.

7e dag – zondag 19 mei

Florence en terugreis

Tijdens onze laatste stadswandeling bezoeken we

het Museo di Santa Maria Novella, om er op een

van de wanden van het Chiostro Verde het fascinerende

fresco van de Zondvloed van Paolo Uccello

te bekijken en sluiten we af met een bezoek aan de

Sassetti-kapel met beroemde fresco’s van Ghirlandaio

in de Santa Trinita. Na ruim vrije tijd begint

de rechtstreekse terugvlucht naar Amsterdam per

Alitalia-lijndienst. Aankomst ca. 18.30 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.495,- per persoon.

Toeslag 2-persoonskamer voor alleengebruik

€ 395,-.

Inbegrepen

• ontbijten en 2 diners in lokale restaurants

(incl. wijn)

• luchthavenbelastingen € 128,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.


een internationale kunstdroom in de lagunenstad

Biënnale Venetië

6-daagse standplaatsreis van 11 t/m 16 juni 2013 o.l.v. dr. Arnold Witte

In Venetië mengen zich de oude-, moderne- en hedendaagse kunst buitengewoon goed en de afwisseling van

oud en nieuw biedt dan ook steeds opnieuw verrassende vergezichten.

Op 30 april 1895 werd in Venetië de

eerste internationale tentoonstelling

moderne kunst geopend in het

bijzijn van Koning Umberto en zijn

echtgenote Margherita. De ‘Prima

Esposizione Internazionale d’Arte della

Città di Venezia’ verleende naast het

Italiaanse paviljoen, tevens onderdak

aan geïnviteerde kunstenaars uit

een tiental Europese landen. Bij deze

eerste edities waren kunstenaars

van de Sezession populair en na de

eeuwwisseling verschenen schilders

als Sargent, Repin, Corot, Millet, Rodin

en Klimt. Kunstenaars zoals Ensor, Van

Gogh en de Franse impressionisten

traden pas in 1928 op de voorgrond.

Dit hing samen met het feit dat de

Biënnale van oorsprong een verkooptentoonstelling

was. Na de Tweede

Wereldoorlog komt er een omslag met

nieuwe stromingen, zoals het kubisme,

dada, het surrealisme en het futurisme;

bovendien wordt de Biënnale

dan een tentoonstelling die de laatste

ontwikkelingen in de hedendaagse

kunst wil tonen aan een internationaal

publiek. De hedendaagse kunst doet

na 1976 haar intrede als Richard Long

de gemotiveerde bezoeker met zijn

Land Art confronteert. Langzamerhand

verwerft de actuele kunst burgerrecht,

de museale context wordt

gerelativeerd en de tentoonstellingsmakers

worden curatoren met een

gedurfde armslag en een eigenzinnige

visie. In de komende editie van

de Biënnale is de artistieke leiding in

handen van Massimiliano Gioni van

het New Museum of Contemporary

Art in New York.

1e dag – dinsdag 11 juni

Rechtstreekse ochtendvlucht per KLM-lijndienst

naar Venetië. Een privé-boot brengt ons naar het

aan het Canale di San Marco gelegen stijlvolle,

eersteklas hotel Gabrielli Sandwirth. De kamers

zijn er aan de kleine kant, maar u logeert in een

oud palazzo waar beroemde films zijn opgenomen.

Vanaf het terras voor het hotel - en vanaf het dakterras

- heeft u een weids uitzicht over de heerlijke

stad en haar lagune. Een verkennende wandeling

brengt ons vanmiddag o.m. naar de Piazza San

Marco. Hier en daar ontwaren we al de kunstuitingen

anno 2013.

’s Avonds welkomstdiner in ons hotel.

2e dag – woensdag 12 juni

De ochtend is geheel gewijd aan het deel van de

Biënnale, dat zich afspeelt in het rustige gebied van

de Giardini. We maken een selectie van de ruim

veertig paviljoens. ’s Middags gaan we met de vaporetto

naar het Palazzo Ca’Pesaro, waar de collectie

moderne kunst van de stad wordt getoond en waar

het ‘verleden’ van de Biënnale zichtbaar wordt.

Voor een Venetiaans diner is er vanavond en de

volgende twee dagen keus te over. De reisleiding zal

u daarbij terzijde staan.

3e dag – donderdag 13 juni

’s Ochtends gaan we, wederom met de vaporetto,

naar de Galleria dell’Accademia waar we de ontwikkeling

van de Venetiaanse schilderkunst zullen

volgen aan de hand van werken van o.a. Gentile en

Giovanni Bellini, Carpaccio, Giorgione, Titiaan,

Tintoretto, Veronese en Tiepolo. Na de lunchpauze

in deze gezellige omgeving gaan we op zoek naar

moderne kunst in de Collezione Peggy Guggenheim

en naar de nieuwste kunstuitingen in het museum

Punta della Dogana, waar Bernard Pinault delen

van zijn omvangrijke collectie aan het publiek toont.

Onderweg doen we de indrukwekkende Santa

Maria della Salute aan, de meest barokke kerk van

Venetië en gebouwd vanwege de zware pestepidemie

die de stad teisterde in 1630.

4e dag – vrijdag 14 juni

Een groot deel van de dag wordt gewijd aan kunstverkenningen

in het nabij ons hotel gelegen gebied

Cultoura 154 47 november 2012

van het Arsenaal, de voormalige scheepswerf van

Venetië. De enorme dokken en utiliteitsgebouwen

tonen het verleden van de stad zoals de zeemacht,

en bieden tegelijkertijd een fantastisch decor voor

de actuele kunst.

Een deel van de middag is ter vrije besteding.

5e dag – zaterdag 15 juni

De ochtend staat in het teken van oude kunst. We

wandelen naar Palazzo Grimani, in de 16 e eeuw

gebouwd in een Romeinse stijl om een beroemde

kunstverzameling van een kardinaal uit de familie

onderdak te bieden. Vervolgens gaan we naar de

Scuola di San Giorgio degli Schiavoni waarvan de

vergaderruimte met beroemde werken van Vittore

Carpaccio is versierd. ’s Middags gaan we weer

op zoek naar hedendaagse kunstverkenningen op

andere locaties van de Biënnale, die zich in kerken

en verschillende palazzi bevinden.

Vanavond verzamelen wij voor het afscheidsdiner.

6e dag – zondag 16 juni

De laatste ochtend van de reis besteden wij aan

enkele tentoonstellingen van de Biënnale die pas

kort voor het begin bekend worden gemaakt. In

de loop van de dag vertrek per rechtstreekse KLMlijndienst

van Venetië naar Amsterdam. Aankomst

op Schiphol ca. 19.30 uur.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.495,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 170,-.

Inbegrepen

• welkomst- en afscheidsdiner (incl. wijn)

• luchthavenbelastingen € 122,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Reisleiding

Zie pagina 53.

KUNST


MUZIeK

Nabucco

Symbool van de Italiaanse ziel

Afkomstig uit een familie van herbergiers was Giuseppe Verdi trots op zijn

eenvoudige afkomst. Toen hij later in zijn carrière door de koning verheven

zou worden in de adelstand, was zijn reactie veelbetekenend: “Nee dank u,

ik blijf liever gewoon boer”. Zeker na het succes van Nabucco in 1842 werd

Verdi door veel Italianen gezien als het boegbeeld van de strijd voor een

nationale eenheidsstaat, het ‘Risorgimento’. Van 1861 tot 1865 was hij zelfs lid

van het eerste nationale parlement. De strijdkreet ‘Viva Verdi’ stond voor meer

dan alleen een eerbetoon aan de populaire componist; het was immers ook

een acroniem voor Viva Emanuel Re D’Italia. De naam Verdi kon ongestraft

op muren geschreven worden zonder de kans te lopen op gevangenschap.

Verdi was immers een internationaal gevierde componist.

Henriët Gerritse-Griffioen

Sinds de mislukte revolutie van 1848 was het

operatheater steeds meer het centrum geworden

van politieke onrust. De Verdi-opera’s uit de jaren

1830 en ’40 kunnen alle geïnterpreteerd worden

als een uiting van het streven naar een zelfstandig

Italië. Nabucco is daarvan wel het meest duidelijke

voorbeeld. Het vertelt het verhaal van het joodse

volk dat gevangen zit in Babylonië, ofwel, de

Italianen die werden overheerst door de Oostenrijkers.

Na het mislukken van de revolutie schreef

Verdi lange tijd opera’s waarin de politiek geen rol

meer speelde, denk aan Rigoletto, Il Trovatore en

La Traviata. Hoewel niet direct politiek geladen,

kwamen in deze opera’s wel de klassenstrijd, de

kritiek op de katholieke kerk en de hypocrisie van

de bourgeoisie duidelijk naar voren. Vanaf 1853

echter speelde de politiek opnieuw een belangrijke

rol in o.a. La Forza del Destino, Don Carlo en Aida.

Maar laten we terugkeren tot Nabucco. De Babylonische

koning Nabucco (Nebukadnezar) onderdrukt

het joodse volk en vernietigt de joodse

tempel in Jeruzalem. Verdi laat Nabucco transformeren

van aanvankelijke vijand tot redder van de

joden. De goden straffen Nabucco door middel van

een bliksemflits: hij wordt gek, verliest zijn kroon

en wordt gevangen gezet door zijn eigen dochter

Abigaille. In de gevangenis is hij de wanhoop

nabij en weer bij zijn verstand gekomen stuurt hij

de joden terug naar Israël met de opdracht een

nieuwe tempel te bouwen. Abigaille ziet in dat ze

heeft gefaald, vergiftigt zichzelf en bidt om vergiffenis.

Jaloezie, wraak, machtswellust maar bovenal

de vrijheidsdrang van het joodse volk vormen de

belangrijkste elementen van deze opera.

Nabucco begint met een overweldigend fortissimo

gezongen koor van het joodse volk. In de derde

Cultoura 154 48 november 2012

akte daarentegen, als de joden aan de oever van

de Eufraat het beroemde slavenkoor ‘Va pensiero’

zingen, schrijft Verdi een sotto voce voor, ofwel

met ingehouden stem. In dit beroemde slavenkoor

klinkt het verlangen naar het verloren vaderland.

Geheel tegen de gewoonte in schreef Verdi

deze pakkende melodie eenstemmig met een

eenvoudige orkestbegeleiding. Pas het crescendo

bij de tekst ‘arpa d’or’ geeft een bijna voorspelbaar

simpele meerstemmigheid door de overgang van

mineur naar majeur en de toevoeging van de terts

en de grondtoon van de harmonie; precies het

kenmerk van bijna alle Napolitaanse volksliedjes.

Grotere uitnodiging tot meezingen had Verdi niet

kunnen schrijven! Rossini noemde het slavenkoor

“een aria voor sopranen, alten, tenoren en bassen”

en daarmee doelde hij op de eenstemmige koorzang

die extra opviel omdat in opera’s tot dan toe

de koorpartijen altijd meerstemmig en complex

waren.

Het verhaal dat het slavenkoor al vanaf de eerste

uitvoering een encore kreeg is zeer onwaarschijnlijk.

Dat zouden de Oostenrijkse overheersers nooit

getolereerd hebben. Populair werd de melodie wel

meteen. Tijdens de uitvaart van Verdi in Milaan

1901 zong de hele bevolking het ‘Va pensiero’.

Maar daarna werd het stil rond Verdi. Pas in de

loop van de twintigste eeuw werden zijn opera’s

regelmatig opgevoerd en steeg de populariteit van

Verdi tot ongekende hoogten.

Tegenwoordig kan Nabucco niet meer uitgevoerd

worden zonder dat het slavenkoor een encore

krijgt. Riccardo Muti nam deze gewoonte in 2011

te baat door in het Teatro dell’Opera in Rome

voorafgaand aan het encore een korte toespraak te

houden waarin hij zijn zorgen over de teloorgang

van de Italiaanse cultuur uitte. Hij riep de zaal

op zich bij zijn kritiek aan te sluiten. Het chique

Romeinse publiek zong staande het ‘Va pensiero’

terwijl Muti met de rug naar het orkest het publiek

dirigeerde. Op het podium zong het echte koor in

tranen mee. Deze gebeurtenis kreeg veel mediaaandacht

en bracht de discussie op gang over de

toekomst van de Italiaanse opera. Dat Nabucco

nog steeds een belangrijke rol speelt in de Italiaanse

politiek is misschien wel het grootste compliment

dat we Verdi in dit jubileumjaar kunnen

geven.

Giuseppe Verdi (1813-1901)


Meesterwerken van Giuseppe Verdi onder de Italiaanse sterrenhemel

Verona

5-daagse muziekreis van 20 t/m 24 juni 2013 o.l.v. musicologe drs. Henriët Gerritse-Griffioen

In 2013 is het tweehonderd jaar geleden dat Giuseppe Verdi werd geboren en het programma in de Arena van

Verona bevat dit jubileumjaar voornamelijk opera’s van deze grote operacomponist. Om een mooi chronologisch

overzicht te krijgen van de indrukwekkende ontwikkeling kozen wij voor drie van zijn meesterwerken: ‘Nabucco’,

‘La Traviata’ en ‘Aida’. We logeren comfortabel in het centrum van Verona en bezoeken een aantal kunststeden en

plaatsen die aan Verdi herinneren.

Scène uit Aida in de Arena van Verona

1e dag – donderdag 20 juni

Het land van Verdi

Ochtendvlucht per KLM-lijndienst van Schiphol

naar Bologna. Alvorens we naar onze standplaats

Verona rijden, maken we een tocht door het land

van Verdi. We bekijken het geboortehuis van de

grote componist, brengen de lunchpauze door in het

nabijgelegen gezellige stadje Busseto en bezoeken de

villa te Sant’Agata die Verdi na zijn eerste successen

in 1848 liet bouwen. In Verona installeren we ons

in het centraal gelegen eersteklas hotel Giberti.

Na aperitief en muzikale inleiding op de reis,

dineren we – evenals de volgende dagen – in een

van de goede lokale restaurants.

2e dag – vrijdag 21 juni

Verona en Nabucco

Tijdens ons uitgebreide stadsbezoek onder deskundige

lokale leiding wandelen we langs de Arena en de

Piazza delle Erbe naar het Romeinse theater met het

archeologische museum. De middag is vrij te besteden.

Omstreeks 17.00 uur begint de inleiding op Nabucco.

De opera is gebaseerd op een verhaal uit het Oude

Testament over het joodse volk dat zucht onder het juk

van de Babylonische koning Nabucco. Het was Verdi’s

derde opera, die zijn grote doorbraak betekende en

het begin was van een glanzende carrière als operacomponist.

Ook wij beginnen onze ontdekkingstocht

naar Verdi met Nabucco. Zie artikel linkerpagina. Na

het diner gaan we voor de eerste maal naar de Arena.

3e dag – zaterdag 22 juni

Verona en La Traviata

De ochtend is ter vrije besteding. U kunt bijvoor-

beeld een bezoek brengen aan de San Zeno om

het beroemde triptiek van Mantegna te bekijken.

’s Middags verzamelen we voor aperitief en inleiding

op de opera La Traviata. Het verhaal is gebaseerd op

‘La Dame aux Camélias’ van Alexandre Dumas en

beschrijft het leven van de courtisane Violetta die

sterft in de armen van haar geliefde Alfredo. Deze

salontragedie is dankzij de verfijnde muziek van

Verdi een van zijn meest geliefde opera’s geworden.

4e dag – zondag 23 juni

Mantova en Aida

Overdag staat een tochtje op het programma naar

Mantova. We bezoeken onder meer het Palazzo

Ducale met de Camera degli Sposi van Mantegna.

Aan het einde van de middag begint de inleiding

tot Aida.

Een liefdesdriehoek vol rivaliteit en wraak vormt

de kern van misschien wel de meest spectaculaire

Scène uit La Traviata

Cultoura 154 49 november 2012

opera die Verdi heeft geschreven. Na de beroemde

triomfmars maakt de ingetogen slotscène extra veel

indruk: ingemetseld in een tombe sterven Aida en

haar geliefde Radames in elkaars armen. Op de

achtergrond klinkt zacht het gebed van de priesters.

5e dag – maandag 24 juni

Modena en terugreis

In de loop van de ochtend verlaten we de stad.

Onderweg naar het vliegveld van Bologna bezoeken

we Modena, de stad van Verdi-vertolker Luciano

Pavarotti. Na een rechtstreekse KLM-vlucht arriveren

wij omstreeks 19.00 uur op Schiphol.

ReISGeGeVeNS

Reissom

€ 1.295,- per persoon.

Toeslag 1-persoonskamer

€ 125,-.

Toeslag 2-persoonskamer voor

alleengebruik

€ 260,-.

Inbegrepen

• ontbijten en diners (incl. wijn)

• luchthavenbelastingen € 123,- per

persoon

• verder inclusief, zie pagina 54.

Toegangskaarten opera’s

Gezien de diversiteit van het prijsniveau

in de verschillende categorieën

plaatsen, kunt u kiezen uit drie mogelijkheden:

de vooraan in de Arena genummerde

plaatsen ‘poltronissime gold’;

de genummerde plaatsen ‘gradinate

numerate centrale’ op de onderste

treden en de ‘gradinata’, de overige

hoger gelegen, niet genummerde

plaatsen.

Wij verzoeken u uw voorkeur bij boeking

op te geven.

In verband met de vroegtijdige betaling

van deze kaarten, geldt voor deze reis

een extra aanbetaling van de prijs van

de toegangskaarten.

Prijzen toegangskaarten

• poltronissime gold: € 210,- per

voorstelling

• gradinate numerate centrale: € 110,-

per voorstelling

• gradinate: € 30,- per voorstelling.

Reisleiding

Zie pagina 53.

MUZIeK


gepubliceerde

Reizen

ReISAGeNDAReeds

Reissom € 1.495,- per persoon.

U kunt nog boeken voor de volgende

reizen, die in de mei-uitgave van

Cultoura zijn verschenen. Als deze

niet (meer) in uw bezit is, zenden wij

u graag een exemplaar toe.

Marrakech en de Hoge Atlas

Bezoeken aan de onsterfelijke stad worden gevolgd

door tochten langs imponerende berglandschappen,

lieflijke valleien, kasba’s en oases.

Periode van deze 8-daagse reis: 9 t/m 16 november

2012

Reisleiding: dr. Heimerick Tromp.

Ouarzazate

Muziekreis Parijs

In het feestelijk verlichte Parijs beleeft u boeiend en

gevarieerd muziektheater. In de 20 e -eeuwse Opéra

Bastille Carmen en het ballet Don Quichote; in het

in pompeuze stijl van het Second Empire gebouwde

Palais Garnier Cenerentola.

Overdag bezoeken aan de stad met de vele kunsttentoonstellingen.

U dineert steeds in mooie brasserieën.

Periode van deze 5-daagse reis: 22 t/m 26 december

2012

Reisleiding: operadeskundige Erna Metdepennighen

Reissom € 1.985,- per persoon.

Mozartwoche Salzburg

Een waar Mozartfeest met de opera Lucio Silla en

drie concerten van Mozart, omringd door composities

van Franz Schubert en Richard Wagner.

Periode van deze 5-daagse reis: 23 t/m 27 januari

2013

Reisleiding: dr. Eveline Nikkels

Reissom € 1.695,- per persoon.

In voorbereiding

Reisplannen 2013

In de volgende editie van Cultoura zullen de programma’s verschijnen

van de in deze rubriek aangekondigde reizen. Daarbij komen nog reizen

die betrekking hebben op de actualiteit: tijdelijke tentoonstellingen

en muziekmanifestaties. Belangstellenden kunnen zich voorlopig en

vrijblijvend voor deze reizen aanmelden.

Cultoura-trips

In de tweede helft van 2013 organiseren wij deze

– bij velen favoriete – excursies naar speciale

evenementen en tentoonstellingen in binnen- en

buitenland.

Aanleiding voor een Cultoura-trip is onder meer het

honderdjarig bestaan van het Frans Hals Museum.

De jubileumtentoonstelling biedt werken van Frans

Hals te midden van schilderijen van beroemde collega’s:

Rembrandt, Van Dyck, Jordaens en Rubens.

Cleopatra in Bonn

Het bewogen leven van Cleopatra VII (69-30 v.Chr.)

staat centraal in een omvangrijke tentoonstelling in

de Kunst- und Ausstellungshalle in Bonn. Aanleiding

genoeg voor een 2-daagse excursie.

Periode: 30 en 31 augustus 2013

Reisleiding: prof. dr. Fik J.A.M. Meijer.

Avant-garde musea Duitsland

De succesvolle serie architectuurreizen wordt in

2013 na Hamburg (zie pagina 44) voortgezet met

een nieuwe reis naar Berlijn.

Centraal in deze reis staat de avant-gardistische

architectuur van een zestal musea op het traject

van Osnabrück naar Berlijn, waaronder MARTa

van Frank Gehry in Herford, het Joods Museum

van Daniel Libeskind in Berlijn en Phaeno van

Zaha Hadid in Wolfsburg. Onze aandacht gaat uit

naar de gebouwen, de collecties die zij herbergen

en de relatie tussen beide. In Berlijn bezoeken we

eveneens de Hufeisensiedlung van Bruno Taut en

MARTa van Frank Gehry

Martin Wagner, het Corbusierhaus en de Nederlandse

Ambassade van Rem Koolhaas. Bovendien

maken we een themarondvaart over de Spree

gericht op de architectuur van de stad. En uiteraard

hebben we oog voor de bijzondere plaatsen waar

we verblijven en gaan we niet voorbij aan de ‘klassiekers’

van Berlijn.

Periode van deze 6-daagse reis: 13 t/m 18 augustus

2013

Reisleiding: dr. ing. Kees Peterse.

Cultoura 154 50 november 2012

Beethoven-festival Bonn

In het komend jaar zullen wij weer acte de présence

geven tijdens dit kwalitatief hoogstaande festival.

Op ons programma, dat geheel aan Ludwig van

Beethoven is gewijd, staat een pianoconcert door

András Schiff en de opera Fidelio.

Periode van deze 3-daagse reis: 28 t/m 30 september

2013

Reisleiding: drs. Henriët Gerritse-Griffioen.

Dresden

In de prachtige stad met zijn architectonische

rijkdom, bijgenaamd het Florence aan de Elbe, krijgt

u een programma gepresenteerd met een concert in

de gerestaureerde Frauenkirche en twee opera’s van

Wagner in de Semperoper. Overdag bezoeken we de

stad en de omgeving.

Periode van deze 6-daagse reis: 14 t/m 19 november

2013

Reisleiding: drs. Henriët Gerritse-Griffioen.

elzas en Lotharingen

Middeleeuwse kunst

Op de heenreis naar Elzas en Lotharingen maken

wij een tussenstop met overnachting in Luik om

in deze stad een bezoek te brengen aan de kerk van

St-Barthélemy met de beroemde bronzen doopvont

van Reinier van Huy uit het begin van de 12 e eeuw

en de rijke collectie aan middeleeuwse kunst in

het Grand Curtius Museum. In Elzas en Lotharingen

bezoeken we vanuit één centraal gelegen

standplaats een aantal romaanse kerken, onder

andere in Marmoutier, Murbach, Rosheim, Andlau

en Champ-le-Duc. Tot het programma behoren

ook bezoeken aan Straatsburg, in het bijzonder

voor de gotische kathedraal en Colmar, waar de

aandacht vooral zal uitgaan naar de kunstcollectie

van het Museum Unterlinden; het aangrijpende

Isenheimer-altaar van Matthias Grünewald uit

1512-1516 moet men toch ooit in zijn leven gezien

hebben. Verder wordt er waarschijnlijk een excursie

gemaakt naar de beroemde kapel Notre-Damedu-Haut

van Le Corbusier in Ronchamp. Op de

terugweg naar Nederland wordt een tussenstop met

overnachting gemaakt in Metz voor een bezoek aan

de kathedraal, vanwege de rijkdom aan 14 e -eeuwse

beglazing wel bekend als ‘la laterne de Dieu’.

Periode: 9-daagse reis: augustus/september 2013

Reisleiding: drs. Anton van Run.

Sylvester Parijs

Zoals altijd biedt de lichtstad in de Sylvesterperiode

een prachtig muziekprogramma. Wij

bieden u opera en ballet in de verschillende mooie

theaters.

Periode van deze ca. 6-daagse reis: december 2013/

januari 2014

Reisleiding: dr. Eveline Nikkels.


West-Cork

Chamber Music Festival

In het komend jaar gaan we weer naar het kamermuziekfestival

van West-Cork. Dit bijzondere festival

biedt iedere dag de combinatie van concerten

èn masterclasses. Zo kijkt u mee in de keuken en

geniet u van de opgediende gerechten in de vorm

van de ochtend– en avondconcerten. Desgewenst

zijn er zelfs ‘late night’- en middagconcerten.

In 2013 zullen naast het Cuarteto Casals, dat bezig

is met een bliksemcarrière, het Kelemen Kwartet

uit Hongarije, het Quatuor Daniel en het Jupiter

Kwartet uit de Verenigde Staten hun opwachting

maken. De ochtendconcerten in de kerk staan

meest in het teken van de barok en zijn voor klein

ensemble, de avond is gewijd aan de kwartetliteratuur

met uitbreidingen naar kwintetten dan wel

verkleiningen naar de trioliteratuur.

Periode van deze 6-daagse reis: 28 juni t/m 2 juli

2013

Reisleiding: dr. Eveline Nikkels.

Festival van Montreux

Als de bergen blauw gaan kleuren en de eerste

herfstbladeren neerdwarrelen is het goed toeven

aan het Meer van Genève, waar jaarlijks het

muziekfestival van Montreux wordt gehouden.

Château de Chillon

De concerten vinden plaats op maar liefst drie

verschillende locaties: de mooie concertzaal in

Montreux in het aan het water gelegen congrescentrum,

het sfeervolle theater in Vevey en het

Château de Chillon. Van intieme kamermuziek

tot het grote symfonische repertoire, alles passeert

de revue. In september zal het Royal Philharmonic

Orchestra optreden en voor de kamermuziek

worden o.a. de laureaten van de Verbier Festival

Academy uitgenodigd.

Periode van deze ca. 6-daagse reis: eerste helft

september 2013

Reisleiding: dr. Eveline Nikkels.

Wenen en Praag

In de voetsporen van Mahler

Oktober is de mooiste tijd om de gekleurde bossen

van Bohemen en de muziek van Mahler als het ware

te zien! We bezoeken ook de geboorteplaats van

Mahler, Kaliste, en de plaats waar de componist

opgroeide, Jihlava. Het muziekprogramma wordt

later bekend gemaakt, maar vrijwel zeker zullen wij

een opera van Mozart op onze weg vinden!

Periode van deze ca. 8-daagse reis: medio oktober

2013

Reisleiding: dr. Eveline Nikkels.

Muziekfestival Stresa

Aan het Lago Maggiore wordt jaarlijks het einde

van de zomer gevierd met concerten op de meest

verrassende locaties: in kerkjes, villa’s en paleizen.

We logeren in een statig, aan het meer gelegen hotel

en bezoeken overdag de mooie omgeving.

Periode van deze ca. 6-daagse reis: augustus/september

2013.

Apulië

Apulië is rijk aan monumenten uit veel cultuurperiodes.

Van de Griekse kolonisten treffen we

onder meer sporen aan in de havenstad Taranto.

De Romeinen bouwden een amfitheater en een

klein theater in Lecce, evenals de opgegraven stad

Egnazia. Op het beruchte slagveld bij Cannae versloeg

Hannibal een aantal van hun legioenen.

Apulië bevat bovenal monumenten uit de middeleeuwen

en de barok. Talloos zijn de kastelen die

de keizer van het Heilige Roomse Rijk, Frederik

II, er kort na 1200 liet bouwen. Een van zijn meesterwerken

is het mathematisch perfect gebouwde

Castel del Monte. Uit de 12 e /13 e eeuw dateert ook

een reeks kathedralen, waarvan die van Trani,

Bitonto en Bari tot de mooiste behoren.

Een comfortabele standplaats tijdens de gehele reis

is het centraal in Apulië gelegen hotel Sierra Silvana.

Periode van deze 8-daagse reis: 22 t/m 29 september

2013

Reisleiding: dr. ing. Kees Peterse.

Magna Graecia

‘Magna Graecia’ of ‘Groot-Griekenland’ noemden

de Romeinen het kustgebied van Zuid-Italië van

Taranto tot Napels, omdat daar zoveel door de

Grieken gestichte steden lagen. Daarvan zijn op

sommige plaatsen nog indrukwekkende overblijfselen

te zien, zoals de beroemde tempels van

Paestum. Verder zijn er schitterende musea die een

ware schat aan Griekse en Grieks-Romeinse kunst

herbergen. Vanuit Taranto in de hak van de Italiaanse

laars reizen we grotendeels de kust volgend

langs Metaponto en Sybaris zuidwaarts naar het

gebied van de teen van de laars en vandaar weer

noordwaarts tot onze uitvalsbasis Napels. De hele

streek ademt een bewogen geschiedenis: Grieken,

Romeinen, Byzantijnen, Normandiërs, later ook

nog de Spaanse overheersers, hebben hun sporen

nagelaten in de vorm van tempels, stads- en vestingmuren,

antieke theaters en kerken, en dat vaak

in een prachtige natuurlijke omgeving.

Periode van deze 11-daagse reis: 4 t/m 14 oktober

2013

Reisleiding: dr. Henk W. Singor.

Verona en omgeving

Met Verona als standplaats bezoeken wij een aantal

kunststeden met grote monumenten die herinneren

aan de Romeinen en latere culturen die over deze

streken heersten.

Behalve Verona bezoeken wij onder meer Sabbioneta,

Cremona, Mantova en Bergamo.

Periode van deze 8-daagse reis: oktober 2013

Reisleiding: dr. David Rijser.

Romeinen aan de Golf van Napels

Vanuit de gezellige standplaats Sorrento bezoeken

we de hoogtepunten van de Romeinse cultuur.

Onze aandacht gaat ditmaal vooral uit naar het

wonen aan de Golf van Napels. Op het programma

staan de vaak goed geconserveerde huizen en villa’s.

Voorbeelden van relatief vroege huizen vinden we

vooral in Pompeii en Herculaneum. Nadat we met

beide steden hebben kennisgemaakt, bezoeken we er

een selectie van bijzondere woningen, zoals de Casa

Cultoura 154 51 november 2012

del Fauno en de Casa dei Ceii. Maar ook het wonen

buiten de stad staat op het programma. Zo bekijken

we op de hellingen van de Vesuvius een kleine maar

uitzonderlijk goed geconserveerde villa rustica en

de wijnboerderij Villa Regina in Boscoreale. Ook

gaan we naar de luxe Villa di Poppea en de Villa San

Marco. Op Capri gaan we naar de Villa Jovis, de

residentie waar keizer Tiberius de laatste tien jaar

van zijn regeringsperiode en leven doorbracht. Wij

genieten daarbij van de prachtige landschappelijk

setting met uitzichten over de Golf van Napels.

Periode van deze 8-daagse reis: 21 t/m 28 oktober

2013

Reisleiding: dr. ing. Kees Peterse.

Rome

2000 jaar keizer Augustus

Centraal in deze speciale reis naar de Eeuwige Stad

staat de persoon van de eerste Romeinse keizer,

Augustus, die van 27 v.Chr tot 14 na Chr. aan de

macht was. We bezoeken de tentoonstelling Keizer

Augustus: 2000 jaar in de Scuderie del Quirinale

en gaan uitgebreid in op de vraag hoe het mogelijk

was dat de republiek ten einde liep en de monarchie

begon. Tijdens bezoeken aan het Forum Romanum,

de Palatijn, het Forum van Augustus en enkele

musea (Palazzo Massimo en Museo Altemps)

behandelen we de vraag wat Augustus voor de stad

Rome heeft betekend en waarom Benito Mussolini

hem als inspiratiebron beschouwde. Daarnaast

bezoeken we enkele opvallende monumenten: het

Colosseum, de tempels van de Largo delle Torre

Argentina, de Piazza Navona (het oude atletiekstadion)

en de thermen van Caracalla en Diocletianus.

We verlaten Rome voor bezoeken aan de villa van

Keizer Hadrianus in Tivoli en aan het stadje Ostia.

Ook komt het christelijke Rome uitgebreid aan bod.

Talrijke kerken, waaronder de San Clemente en de

SS Quatro Coronati maar ook de grote basilieken

worden bezocht.

Periode van deze 8-daagse reis: 4 t/m 11 november

2013

Reisleiding: prof. dr. Fik J.A.M. Meijer.

ReISAGeNDA


ReISAGeNDA

Barcelona

Tijdens deze najaarsreis staat de unieke culturele

gelaagdheid van de mediterrane havenstad Barcelona

centraal. We besteden zowel aandacht aan de

Romeinse aanwezigheid als aan de middeleeuwse

periode, toen Barcelona de belangrijkste stad was

van het koninkrijk Aragón. Uit deze tijd stammen

de schitterende kathedraal en de Santa Maria del

Mar. Vanzelfsprekend staan we uitgebreid stil bij

het werk van Gaudì en zijn tijdgenoten, een uiting

van het nieuwe zelfbewustzijn van de Catalaanse

hoofdstad vanaf het midden van de 19 e eeuw. We

brengen onder meer een bezoek aan Casa Battló,

Casa Milà, de Sagrada Familia, het Hospital de

Sant Pau en het Palau de la Música Catalana. Er zal

ook voldoende tijd zijn om de sfeer te proeven op

de Ramblas, iets te drinken op de Plaza Real of een

strandwandeling te maken.

Periode van deze ca. 6-daagse reis: najaar 2013.

Reisleiding: drs. Hettie Peterse.

Noord-Spanje

Het noorden van Spanje bezit nog prachtige kerken

uit de Visigotische en preromaanse periode, van

voor het jaar 700 tot omstreeks de millenniumwissel.

Vanuit slechts twee standplaatsen – Valladolid en

Oviedo – kunt u kennismaken met de hoogtepunten

van deze unieke architectuur en bezoeken wij onder

Bilbao, Guggenheim-museum

meer de steden Zamora, Burgos, Leon, Covadonga

en Bilbao. Een bezoek aan het Guggenheim-museum

zal in het programma niet ontbreken.

Periode van deze 8-daagse reis: 9 t/m 16 september

2013

Reisleiding: drs. Herman Holtmaat.

Koningssteden in Castilië

Vanuit de standplaats Segovia – vestingstad bij

uitstek met zijn Romeinse aquaduct – doorkruisen

wij Castilië. We bezoeken de koningssteden Avila,

geheel ommuurd en onder meer bekend van de

heilige Theresia, en Valladolid, de oude hoofdstad

van het land. Dit eeuwenoude gebied bezit nog een

grote rijkdom aan authentieke stadjes en stoere

kastelen zoals Predraza en Sepulveda, dat als een

Avila, stadsmuren

zwaluwnest tegen de ravijnwand is geplakt. Tegen

de achtergrond van de Sierra de Guadarrama en

de Sierra de Gredos vinden we er nog de sporen

van de Reconquista, de herovering van Spanje op

de moren.

Periode van deze 8-daagse reis: 7 t/m 14 oktober 2013

Reisleiding: drs. Herman Holtmaat.

Sintra en Lissabon

Paleizen en kunstcollecties

Vanuit een comfortabel hotel in het nabij Lissabon

gelegen elegante Sintra, bezoeken de kastelen en

buitenplaatsen, museumcollecties en de bijzondere

stad aan de Taag.

Op het programma in Sintra staan bezoeken aan het

oude koninklijk paleis, Palacio da Vila, het Wagneriaans

aandoende Palacio Nacional de la Pena, het

in een romantisch park gelegen huis Monserrate

en de meest curieuze en creatieve buitenplaats van

Portugal, de Quinta da Regaliera.

Tijdens stadsverkenningen in Lissabon bezoeken

wij onder meer het Museu dos Coches, met een

prachtige collectie historische rijtuigen, het klooster

van Jeronimos en het beroemde Gulbenkian

Museum. We gaan ook naar het in een oud klooster

gevestigde Museu do Azulejo en we bekijken het

gebied waar in 1998 de EXPO werd gehouden.

Periode van deze 6-daagse reis: september/oktober

2013

Reisleiding: drs. António Sérgio Rosa de Carvalho.

Klassiek Griekenland

In het spoor van de oude Grieken reizen we in een

rustig tempo langs de hoogtepunten van de klassieke

cultuur.

Na Athene met de altijd indrukwekkende akropolis

en zijn buitengewoon rijke musea bezoeken we eerst

het magnifiek gelegen Delphi, het orakelheiligdom

van Apollo; vervolgens Olympia, plaats van de oude

Olympische Spelen en net als Delphi een religieus

centrum. Behalve de prachtig gelegen resten van

de antieke tempels en andere bouwwerken bieden

Delphi en Olympia in hun musea schitterende

collecties Griekse kunst. De reis gaat verder over

de Peloponnesos: eerst naar Sparta en de nabijgelegen

Byzantijnse ruïnestad Mistra, dan naar het

schilderachtige Nauplion dat als uitvalsbasis voor

enkele excursies zal dienen: naar Epidauros met het

best bewaarde Griekse theater uit de Oudheid, naar

de imposante Bronstijdvestingen van Mycene en

Tiryns. Op de laatste dag bezoeken we de fascinerende

resten van Korinthe, een Griekse stad die in

de Romeinse tijd haar bloei beleefde.

Periode van deze 10-daagse rondreis: 20 t/m 29

september 2013

Reisleiding: dr. Henk W. Singor.

Republiek Cyprus

Eiland van Afrodite

Vanuit een centrale standplaats verkennen we de

vele sporen uit de rijke geschiedenis in het zuidelijk

deel van het mooie eiland van Afrodite met een

prachtig landschap, een heerlijk klimaat en een rijke

cultuur: Byzantijnse kerken en kloosters, vestingmuren

en koopmanshuizen, antieke tempels en theaters,

mozaïekvloeren en musea vol Griekse kunst.

Periode van deze 8-daagse reis: september 2013

Reisleiding: dr. Karel Innemée.

Zuid-Turkije en Cappadocië

In het spoor van Paulus

In de nazomer bezoeken we Zuid-Turkije en Cappadocië.

We volgen gedeeltelijk het spoor van de

Cultoura 154 52 november 2012

apostel Paulus tijdens zijn eerste zendingsreis en

verkennen uitgebreid Cappadocië, in de derde en

vierde eeuw het toevluchtsoord van talrijke christenen.

We bezoeken Göreme, bekend om de talrijke

holwoningen en kerken. Onze tocht gaat verder

naar de onderaardse stad Derinkuyu, evenals vele

andere gelijksoortige steden aangelegd tussen de 9 e

en de 13 e eeuw. Het landschap wordt steeds indrukwekkender

en in die overdadige natuur rijden we

naar Ortahisar, met de typische Cappadocische

architectuur.

Periode van deze ca. 8-daagse reis: september 2013

Reisleiding: prof. dr. Fik J.A.M. Meijer.

Sri Lanka

‘Costelyck Eylant’

Sri Lanka, Ceylon, het prachtige eiland in de Indische

Oceaan heeft vele benamingen: ‘Vaderland van

Adam en Eva’, ‘Gerookte ham’ en ‘Juweleneiland’.

Al die aanduidingen vertegenwoordigen evenveel

verschillende aspecten: koloniale fortificaties en

kerken, tropische wouden, theeplantages, eeuwenoude

muurschilderingen, wilde olifanten, Boeddhistische

stoepa’s en Hindoeïstische tempels. Het

‘Bounty-eiland’ waar onze voorouders in ongeveer

anderhalve eeuw (1640–1794) ook nog het Romeins-

Nederlands recht introduceerden; de allereerste

gedrukte Bijbelvertaling in het Tamil publiceerden

en een schat van leenwoorden achterlieten zoals

notaris, strijkijzer, kakhuis, stoep en kantoor.

Periode van deze 14-daagse reis: oktober/november

2013

Reisleiding: drs. Maria Dalmeijer.

Voorlopige aanmeldingen

Voor alle in deze rubriek genoemde

reizen geldt de regel dat u zich – telefonisch,

per fax of per e-mail – voorlopig

kunt aanmelden. Dat verplicht u tot

niets. U verwerft daarmee het recht om,

zodra de reis volledig is gepubliceerd,

met voorrang definitief voor een reis

te boeken. Voor ons is het belangrijk

op deze wijze aan de weet te komen

in welke mate voor een bepaalde reis

belangstelling bestaat. Zouden er geen

of heel weinig voorlopige aanmeldingen

binnenkomen, dan zou dat een reden

kunnen zijn te besluiten het reisplan in

kwestie terug te nemen. Het komt regelmatig

voor dat voor een reis meer dan

23 voorlopige aanmeldingen binnenkomen.

Het recht van voorrang blijft dan

vanzelfsprekend beperkt tot de eerste

23 aanmeldingen.


Reisleiders in woord en beeld

In deze rubriek vindt u degenen die de reizen in deze Cultoura inhoudelijk zullen begeleiden.

Drs. Maria Dalmeijer,

indologe, was o.m.

conservator aan het

Museum voor Volkenkunde

te Leiden. Zij leidde

vele academische reizen

naar landen in Zuid- en

Zuidoost-Azië.

Drs. Henriët Gerritse-

Griffioen, musicologe, was

muzieksamensteller voor

Radio 4, HOVO-docent

aan de VU en docent Conservatorium

Rotterdam.

Zij geeft diverse cursussen

over muziekgeschiedenis.

Drs. Herman Holtmaat,

Spanje-kenner bij uitstek,

leidde vele academische

reizen in Spanje. In deze

Cultoura vindt u zijn reizen

naar Andalusië en naar

het land van Don Quijote.

Drs. Angélique van der

Horst was lange tijd

hoofdredacteur van

‘En Route’, het tijdschrift

voor Frankrijkliefhebbers.

Zij schrijft reisgidsen voor

Uitgeverij Lannoo.

Dr. Karel C. Innemée

studeerde egyptologie,

kunstgeschiedenis en

archeologie. Hij is docent

aan de Universiteit van

Leiden en hij leidde vele

reizen.

Drs. Luc Jeurissen,

filosoof en econoom, is

afdelingshoofd en projectmedewerker

aan de

Universiteit van Tilburg bij

het Studium Generale/

Academic Forum. Hij is

tevens Amerika-kenner.

Drs. Stefan Kochanek,

kunsthistoricus is kenner

van museale kunst en

heeft zich gespecialiseerd

in moderne en actuele

kunst. Hij leidde vele

reizen.

Prof. dr. Michael W. Kwakkelstein

kunsthistoricus,

is directeur van het Nederlands

Interuniversitair

Kunsthistorisch Instituut in

Florence. Hij doceert aan

verschillende universiteiten

en leidde vele reizen.

Prof. dr. Fik J.A.M. Meijer

studeerde Klassieke

Letteren te Leiden en was

hoogleraar aude Geschiedenis

aan de Universiteit

van Amsterdam. Hij publiceert,

geeft lezingen en

leidde vele reizen.

erna Metdepenninghen,

publiciste, is een bekende

operapersoonlijkheid

in Vlaanderen. Zij is een

regelmatig bezoekster van

de internationale operahuizen

en –festivals en

leidde vele operareizen.

Prof. dr. eric M. Moormann

is hoogleraar Klassieke

Archeologie aan de

Radboud Universiteit

Nijmegen. Hij leidde vele

academische reizen.

Dr. eveline Nikkels, musicologe,

is actief bestuurslid

voor de Mahler-vereniging

en leidde vele muziekreizen.

In deze Cultoura

vindt u haar reizen naar Berlijn,

Baden-Baden, de Schubertiade

en Savonlinna.

Cultoura 154 53 november 2012

Drs. Karel Onwijn, historicus,

reist al vele jaren door de

landen van de voormalige

Sovjet-Unie en was er ook

correspondent. Hij schrijft

boeken over deze landen

en geeft er regelmatig colleges

en trainingen over.

Drs. Hettie Peterse,

kunsthistorica, is senior

beleidsadviseur bij de

Gemeente Nijmegen

en docent aan de Academie

van Bouwkunde in

Arnhem. Zij leidde diverse

academische reizen.

Dr. ing. Kees Peterse

is archeoloog en bouwhistoricus.

Vanuit zijn onderneming

PANSA BV maakt

hij wetenschappelijk opgebouwde

reconstructies

van Romeinse architectuur.

Hij leidde vele reizen.

Dr. Heimerick M.J. Tromp,

historicus, heeft zich gespecialiseerd

in historische

tuinen en buitenplaatsen in

binnen- en buitenland. Hij

leidde vele academische

reizen, onder meer naar

Marrakech.

Dr. Arnold Witte,

kunsthistoricus, met als

specialiteit Italiaanse kunst,

doceert cultuurgeschiedenis

aan de Universiteit

van Amsterdam. Hij leidde

vele kunstreizen.

Drs. Diklah Zohar

studeerde kunstgeschiedenis

in Jeruzalem en

Leiden. Zij is gespecialiseerd

in de mozaïekkunst

van de Late Oudheid en

doceert aan de HOVO in

Leiden en Utrecht.


Algemene reisvoorwaarden

Boekingen

U kunt boeken voor een reis door het inzenden of

faxen van het in Cultoura meegehechte inschrijfformulier

of via onze internetsite. Wij sturen u dan

een schriftelijke boekingsbevestiging. Eventueel kunt

u zich telefonisch, per email of per post voorlopig

en zonder verdere verplichtingen laten noteren als

belangstellende voor een reis. Maar ook dan geldt: wij

kunnen u slechts definitief boeken na ontvangst van

het inschrijfformulier. Geschiedt de boeking (mede)

voor andere deelnemers, dan is degene die ondertekent

aansprakelijk voor nakoming van de verplichtingen

door alle door hem geboekte deelnemers. Per reis

kunnen in het algemeen maximaal 23 deelnemers

boeken. Soms ligt dit aantal lager; dan is dat bij de

reisbeschrijving vermeld. Het minimum aantal wordt

per reis bepaald maar ligt tussen de 10 en 15 deelnemers.

Om zeker te zijn van plaatsen is het verstandig

om niet te lang met boeken te wachten. Regelmatig zijn

reizen snel na verschijnen van Cultoura volgeboekt.

De administratiekosten bedragen € 25,– per boeking.

Paspoort en tenaamstelling

U dient te beschikken over een paspoort, geldig gedurende

de gehele reis of tot en met de datum die wij vermelden

in de nadere reisgegevens: vaak tot zes maanden

na terugkomst. Eventueel benodigde visa worden in veel

gevallen door ons bemiddeld, maar wij houden ons niet

aansprakelijk als een deelnemer een visum zou worden

geweigerd. In verband met controle op Schiphol moet op

uw inschrijfformulier exact dezelfde naam staan als in uw

paspoort. Niet voldoen aan die eis betekent in alle gevallen

dat u moet rekenen op hoge extra kosten op Schiphol!

Indien de deelnemer de reis niet of niet geheel kan meemaken

bij gebrek aan de nodige documenten, komt zulks

met alle daaraan verbonden gevolgen voor zijn rekening.

Als u op de deelnemerslijst liever een afwijkende naam

wilt kunt u dat ons het beste telefonisch apart doorgeven.

Gezondheid

Om te kunnen deelnemen aan onze reizen is een

goede gezondheid vereist. Het tempo van de reizen ligt

doorgaans niet te hoog en wij verwachten dat ieder het

kan bijhouden. Wij bieden optimaal comfort, maar bij

reizen naar bestemmingen met een minder ver ontwikkelde

toeristische infrastructuur verwachten wij van de

deelnemers bereidheid zich aan te passen aan de lokale

omstandigheden.

een-persoonskamers

Een-persoonskamers zijn schaars, maar aanvragen

kunnen wij doorgaans van te voren bevestigen. De toepasselijke,

door de hoteliers gevraagde toeslag staat bij

elke reis vermeld. Veelal worden twee-persoonskamers

voor alleengebruik aangeboden, hetgeen hogere kosten

met zich meebrengt.

Wat is inbegrepen

Standaard inbegrepen in de reissommen*:

a. internationale vluchten met gerenommeerde

maatschappijen in de economy klasse

b. luchthaven- en vliegbelastingen, brandstof- en

veiligheidstoeslagen, enz. zoals bekend bij het ter

perse gaan van deze Cultoura. Indien deze kosten

verhoogd worden, zijn wij genoodzaakt deze extra

heffing alsnog door te belasten.

c. entreekosten, tenzij anders vermeld

d. alle vervoer zoals aangegeven in het betreffende

programma.

Wij gebruiken in de meeste gevallen onderweg

exclusief voor ons gezelschap gereserveerde touringcars,

taxi’s, e.d.

e. alle lokale belastingen, parkeergelden etc.

f. hotelaccommodatie in goede, eersteklas hotels,

tenzij uitdrukkelijk anders vermeld in de reisbeschrijving

g. alle ontbijten plus de maaltijden zoals aangegeven

bij de betreffende reis

h. de excursies, bezoeken e.d. volgens programma,

met uitzondering van als zodanig omschreven

facultatieve excursies

i. toegangskaarten bij muziekreizen volgens programma,

tenzij anders vermeld in de reisbeschrijving

j. de diensten van onze Nederlandse wetenschappelijke

reisleider

k. waar mogelijk en zinvol de diensten van een technisch

reisbegeleider

l. de eventuele diensten van lokale begeleiders/

gidsen

m. de diensten van kruiers in hotels e.d., waar

mogelijk

n. alle fooien en bedieningsgelden

o. kennismakingsbijeenkomst, indien vooraf genoemd

bij de reisbeschrijving.

Standaard niet inbegrepen bij de reissommen*

a. de reis van uw woonplaats naar Schiphol, vertrekplaats

touringcar of internationale trein, v.v.

b. alle niet bij de reis inbegrepen maaltijden

c. verzekeringen (zie volgende pagina)

d. uitgaven van persoonlijke aard zoals dranken,

souvenirs, wasserij e.d.

e. visakosten en eventuele kosten om deze te verkrijgen.

* eventuele afwijkingen worden bij de reisbeschrijvingen

aangegeven

Betaling

Bij boeking is een aanbetaling verschuldigd van 15%

van de reissom met een minimum van € 50,-. Bij

sommige reizen zoals muziekreizen of cruises is

een additionele aanbetaling vereist i.v.m. toegangskaarten,

reserveringskosten e.d. Dit staat dan vermeld

bij de reisgegevens van de betreffende reis. De

annuleringskostenverzekering verleent ook dekking

over deze extra aanbetaling. U behoeft de aanbetaling

niet zelf te berekenen: die vindt u terug op de

factuur. De aanbetaling wordt vermeerderd met de

premie van de eventueel door u af te sluiten annuleringskostenverzekering.

Zes weken voor vertrek dient het

restant van de reissom in ons bezit te zijn.

ANVR-Consumentenvoorwaarden

Ons bedrijf, KvK 33253818, is aangesloten

bij de ANVR. Deze vereniging

hanteert strenge normen voor het lidmaatschap en

bevordert de kwaliteit van de reizen en van de informatie

daarover. De reizen in deze reisgids worden

aangeboden onder het beding dat de ANVR-Consumentenvoorwaarden

(Deel A-Reisvoorwaarden - en/

of Deel B-Boekingsvoorwaarden) van toepassing zijn

op alle aanbiedingen in deze reisgids, tenzij uitdrukkelijk

wordt aangegeven dat dit niet het geval is. Deze

Cultoura 154 54 november 2012

ANVR-Consumentenvoorwaarden zijn opgenomen in

de ANVR- Informatiebrochure. De brochure bevat

naast de ANVR-Consumentenvoorwaarden ook andere

belangrijke informatie. Wij zullen u – indien gewenst –

een exemplaar van deze brochure verstrekken.

SGR

Onze organisatie is eveneens aangesloten

bij de Stichting Garantiefonds

Reisgelden. Alle in dit programma

gepubliceerde reizen vallen volledig onder de garantie

van de SGR. De garantie houdt in dat de consument

ervan verzekerd is zijn vooruitbetaalde reissom terug

te krijgen, als de reisorganisator, de vervoerder of de

accommodatieverschaffer door financieel onvermogen

de overeengekomen tegenprestatie niet kan nakomen.

Uw reissom is zo dus door de SGR gegarandeerd.

Calamiteitenfonds

Onze organisatie is ook aangesloten

bij de Stichting Calamiteitenfonds

Reizen. Alle door ons gepubliceerde

reizen vallen daarom onder de garantie

van het Calamiteitenfonds. Deze garantie houdt in dat

u als consument die deelneemt aan een door ons georganiseerde

reis:

- (een deel van) uw reissom terugkrijgt indien wij de

reis als gevolg van een calamiteit niet of niet volledig

kunnen uitvoeren

- de noodzakelijke meerkosten vergoed krijgt indien wij

als gevolg van een calamiteit de reis moeten aanpassen

of indien wij u onverhoopt vervroegd moeten repatrieren.

In de brochure ’Garantie voor uw vakantie’ staat

de volledige garantieregeling van het Calamiteitenfonds

beschreven. Kosten per boeking € 2,50.

Duurzaamheid

Duurzaam toerisme is niets

anders dan reizen en rekening

houden met milieu, mensen, natuur en cultuur, zodat

ook aan volgende generaties aantrekkelijke bestemmingen

kunnen worden aangeboden. De ANVRreisbranche

voelt zich hierbij betrokken en zet zich

in voor Duurzaam Toeristisch Ondernemen (DTO).

Ons bedrijf voldoet aan de ANVR-DTO verplichting

waarbij de reisonderneming o.a. een daartoe opgeleide

coördinator heeft aangesteld die met goed gevolg een

examen heeft afgelegd. Ook hebben wij een beleidsverklaring

en een programma met praktische maatregelen

opgesteld, waarin staat beschreven hoe wij nu en in

de toekomst met de zorg voor het milieu omgaan. U

kunt onze beleidsverklaring en programma m.b.t.

Duurzaam Toeristisch Ondernemen nalezen op onze

website. Via de organisatie GreenSeat kunnen onze

deelnemers nu ook op een groene stoel reizen. Indien

u hieraan meedoet, geeft u huishoudens in ontwikkelingslanden

toegang tot duurzame energie door de

CO2-uitstoot van uw reis te compenseren. Dit zorgt

voor minder CO2 en een verbetering van de leefomstandigheden

van de lokale families. De bijdrages

hiervoor zijn afhankelijk van de CO2-uitstoot van

uw reis en variëren van € 5,50 (binnen Europa en het

Middellandse Zeegebied) tot maximaal € 31,- (verre

bestemmingen) per persoon per reis. Alle informatie

kunt u vinden op: www.greenseat.nl. U kunt op uw

aanmeldingsformulier aangeven of u hieraan mee wilt

doen. Deze bijdrage is uiteraard geheel vrijblijvend.


Bagage

Bij vliegreizen geldt in het algemeen dat de deelnemers

maximaal 23 kg bagage per persoon mogen meenemen,

tenzij uitdrukkelijk anders vermeld in de reisbescheiden.

Bij vluchten naar bepaalde bestemmingen gelden andere

regelingen, zoals bijvoorbeeld een maximum van twee

stuks bagage.

enquêteformulieren

Korte tijd na terugkeer van een reis wordt aan alle

deelnemers een enquêteformulier gezonden. Het is

een belangrijk communicatiemiddel tussen reizigers

en organisatie. Als u aan de enquête deelneemt (en wij

hopen dat u dat doet) kunt u er zeker van zijn dat zulks

een waardevolle bijdrage is aan kwaliteitsbewaking

en, indien nodig, kwaliteitsverbetering. Het is echter

ondoenlijk dat Academische Reizen reageert op de

inhoud van elk formulier. Bedanken voor uw bijdrage

doen wij u hier bij voorbaat!

Wijzigingen

1. Tot 8 weken voor vertrek kunnen op verzoek van de

deelnemers - voor zover mogelijk - wijzigingen worden

aangebracht, waarvoor naast eventuele andere bijbetalingen,

per boeking € 35,- in rekening wordt gebracht.

Bij wijzigingen vanaf de 56 e dag voor de dag van vertrek

zijn in het algemeen de annuleringsbepalingen van

toepassing.

2. Buiten bovengenoemd bedrag zullen bovendien aan

de deelnemer(s) de communicatiekosten in rekening

worden gebracht voor een verandering c.q. overboeking.

3. Academische Reizen behoudt zich te allen tijde het

recht voor om kleine wijzigingen in het gepubliceerde

programma aan te brengen wanneer de omstandigheden

zulks wenselijk maken.

Prijswijzigingen

Wij behouden ons het recht voor om de reissom te

wijzigen indien (nieuwe) heffingen zoals vervoerstoeslag,

BTW, toeristenbelastingen, luchthavenbelastingen,

brandstoftoeslagen, veiligheidstoeslagen en toepasselijke

wisselkoersen daartoe aanleiding geven. Verhogingen

van deze kosten zullen daarbij netto, dus zonder opslag,

worden doorberekend.

Annulering

Annulering door Academische Reizen

Academische Reizen behoudt zich het recht voor tot

21 dagen voor vertrek een reis te annuleren indien er

onvoldoende aanmeldingen zijn. De bedoelde annulering

zal door ons zo tijdig mogelijk aan de deelnemers,

die geboekt hebben, worden meegedeeld. In dat geval

worden alle reeds betaalde bedragen aan de deelnemers

gerestitueerd. Indien zich gewichtige omstandigheden

voordoen die uitvoering van de reis onmogelijk of

onwenselijk maken kan de organisatie op elk moment

besluiten de reis te annuleren. Wij zullen dan proberen

een alternatief te bieden. Indien dit niet door de

reizigers wordt aanvaard worden alle reeds betaalde

gelden teruggestort. Indien het Nederlandse Ministerie

van Buitenlandse Zaken een negatief reisadvies heeft

gegeven dan beoordelen wij van geval tot geval hoe wij

daarmee omgaan. In alle gevallen zijn de toepasselijke

ANVR-voorwaarden van kracht.

Annulering door een deelnemer

Indien een deelnemer zijn inschrijving annuleert zijn per

persoon de volgende bedragen verschuldigd (volgens de

ANVR-voorwaarden):

a. bij annulering t/m 42 dagen vóór de dag van vertrek

15% van de reissom plus de eventuele extra aanbetaling

(o.m. bij muziekreizen);

b. bij annulering vanaf de 42e dag t/m de 28e dag vóór

de dag van vertrek: 35% van de reissom. De kosten van

annulering lopen op tot 100% op de dag van vertrek.

De premie voor een annuleringskostenverzekering

wordt niet gerestitueerd, daar u immers gedurende een

zekere tijd dekking heeft genoten. Door ondertekening

van het inschrijfformulier c.q. het doen van de verschuldigde

aanbetaling geeft de deelnemer te kennen, dat

hij/zij kennis heeft genomen van deze voorwaarden en

daarmee akkoord gaat.

N.B. Een annulering wordt eerst van kracht, als een

schriftelijke bevestiging hiervan door ons is ontvangen.

Bij bepaalde reizen zullen van het bovenstaande afwijkende

annuleringsbepalingen gelden, die dan bij de

desbetreffende reisbeschrijving zijn vermeld.

Klachten

Ondanks al onze bemoeienissen en zorgen is het mogelijk

dat de deelnemer een gerechtvaardigde klacht heeft.

Deze klacht dient voor zover mogelijk op de plaats

waar de reden tot de klacht ontstond bij onze reisleider

te worden ingediend. Als dat niet mogelijk is, of als

de klacht niet bevredigend wordt opgelost, moet deze

uiterlijk binnen één maand na terugkeer in Nederland

schriftelijk en gemotiveerd worden ingediend bij ons

kantoor. Mocht de klacht niet tot tevredenheid worden

afgedaan, dan heeft de deelnemer tot uiterlijk 3 maanden

na afloop van de reis de gelegenheid om zijn klacht tegen

een vergoeding te laten behandelen door de Geschillencommissie

Reizen, Postbus 90600, 2509 LP Den Haag.

De beslissing van deze commissie heeft de kracht van

een bindend advies. Dit houdt in dat na een beslissing

Verzekeringen

Wij bemiddelen bij reis- en annuleringskostenverzekeringen

in samenwerking met Europeesche verzekeringen.

U kunt op het inschrijfformulier aangeven welke verzekeringen

u wenst.

Annuleringsgarantieverzekering

Een annuleringsgarantieverzekering biedt niet alleen

vergoeding als u om een dringende reden moet annuleren

(b.v. overlijden, ziekte, ook van familieleden in de

1e en 2e graad), maar ook onder bepaalde voorwaarden

vergoeding van de gehele reissom als u de reis zou moeten

afbreken. De premie bedraagt 6% van de reissom plus

€ 3,50 poliskosten, plus assurantiebelasting van die

premie inclusief poliskosten. Met een toeslagpremie

van 1% kunt u ook uw waarnemer verzekeren, zodat u

Cultoura 154 55 november 2012

van de Geschillencommissie een beroep op de burgerlijk

rechter slechts beperkt mogelijk is.

Algemeen voorbehoud

Kennelijke fouten of vergissingen in dit reisprogramma

binden ons niet. Wij behouden ons het recht voor

wijzigingen aan te brengen in de reisroute en de bijbehorende

accommodatie wanneer hiertoe gegronde

redenen bestaan en stellen ons niet aansprakelijk voor

het eventuele ongerief. De reisorganisator aanvaardt

geen verantwoordelijkheid voor foto’s, folders en ander

voorlichtingsmateriaal, voor zover door derden uitgegeven,

zelfs indien deze via de reisorganisatie aan

reizigers wordt verstrekt.

Uitsluiting en aansprakelijkheid

1. Wanneer blijkt dat een deelnemer hinder of overlast

oplevert of kan opleveren, zodanig dat een goede

uitvoering van de reis daardoor naar ons oordeel in

sterke mate wordt bemoeilijkt, kan deze deelnemer van

(verdere) deelname worden uitgesloten. Alle daaruit

voortvloeiende kosten komen voor zijn rekening. De

betrokken deelnemer kan restitutie worden verleend van

de reissom of een gedeelte daarvan, indien hem ter zake

van zijn uitsluiting geen verwijt treft.

2. De aansprakelijkheid van Academische Reizen is

geregeld in de Reisvoorwaarden van de Vereniging van

ANVR-Reisorganisatoren. Krachtens die bepalingen

is Academische Reizen niet aansprakelijk voor schade

waarvoor aanspraak op vergoeding bestaat uit hoofde

van een reis- of annuleringskostenverzekering of de

regeling met het Calamiteitenfonds.

3. De reisorganisator aanvaardt geen aansprakelijkheid

voor de door de deelnemers reeds gemaakte kosten zoals

premies voor verzekeringen, vaccinatiekosten, visumkosten,

aanschaf van kleding en literatuur, indien een

reis niet kan doorgaan.

ook uitkering krijgt indien uw waarnemer uitvalt en u

daardoor niet aan de reis kunt deelnemen. Een annuleringskostenverzekering

moet binnen 7 dagen na boeking

worden afgesloten.

Reisverzekeringen

De basisdekking vormt het uitgangspunt

van de verzekering

en bestaat uit de onderdelen personenhulpverlening,

telecommunicatiekosten, buitengewone kosten (bijvoorbeeld

extra reis- en verblijfkosten door een ernstige

ziekte) en bagage. Als u de verzekering uitbreidt met de

Topdekking, heeft u de meest complete reisverzekering.

De Topdekking kent hogere verzekerde bedragen én ook

nog eens 2 jaar nieuwwaarde voor bagage. De premies per

persoon per dag bedragen:

Keuze Basisdekking Topdekking

Geneeskundige kosten en ongevallen:

Europa incl. Middellandse Zee-landen: € 1,60 € 2,10

Wereld: € 2,50 € 3,00

Toeslag voor geld € 0,50 per polis per dag. Poliskosten: €3,50.


Reisdoel of titel Reisduur Reisleiding Cultoura nr. Periode

Nederland

Schematisch overzicht van Academische Reizen in 2013

Cultoura-trips 1 Zie speciaal programma x

West-Europa jan feb mrt apr mei juni juli aug sept okt nov dec jan

Bonn en Keulen 2 Prof. dr. F. Meijer 154 9 - 10

Cleopatra in Bonn 2 idem 30 - 31

Wagner Berlijn 5 Mw. dr. E. Nikkels 154 20 - 24

Muziekfeest Baden-Baden 4 idem 154 30 - 2

Hanzestad Hamburg 5 Dr. ing. K. Peterse 154 9 - 13

Thüringen 6 Mw. drs. H. Peterse 154 16 - 21

Avant-garde musea Duitsland 6 Dr. ing. K. Peterse 13 - 18

Beethovenfestival Bonn 3 Mw. drs. H. Gerritse-Griffioen 28 - 30

Muziekfeest Dresden 6 idem 14 - 19

Marseille Culturele Hoofdstad 6 Mw. drs. A. van der Horst 154 18 - 23

Elzas en Lotharingen ca. 9 Drs. A. van Run x x

Sylvester Parijs ca. 6 Mw. dr. E. Nikkels x x

Londen 3 Prof. dr. E. Moormann 154 31 - 2

Muziekfestival West-Cork 6 Mw. dr. E. Nikkels 28 - 2

Midden-/Oost-/Noord-Europa jan feb mrt apr mei juni juli aug sept okt nov dec jan

Basel en omgeving 4 Drs. S. Kochanek 154 24 - 27

Muziekfestival Montreux ca. 6 Mw. dr. E. Nikkels x

Muziekcruise Donau 8 Mw. E. Metdepenninghen 154 3 - 10

Pinksterfestival Salzburg 5 Idem 154 17 - 21

Schubertiade Vorarlberg 5 Mw. dr. E. Nikkels 154 18 - 22

Wenen en Praag ca. 8 idem x

Cruise Oekraïne 13 Drs. K. Onwijn 154 14 - 26

Operafestival Savonlinna 6 Mw. dr. E. Nikkels 154 21 - 26

Zuid-Europa jan feb mrt apr mei juni juli aug sept okt nov dec jan

Florence 7 Prof. dr. M. Kwakkelstein 154 13 - 19

Rome 7 Dr. H. Singor 154 20 - 26

Sicilië 12 Prof. dr. F. Meijer 154 24 - 4

Romagna en Le Marche 7 Dr. ing. K. Peterse

en mw. M. Dessing 154 3 - 9

Biënnale Venetië 6 Dr. A. Witte 154 11 - 16

Verdi Verona 5 Mw. drs. H. Gerritse-Griffioen 154 20 - 24

Muziekfestival Stresa ca. 6 - x

Apulië 8 Dr. ing. K. Peterse 22 - 29

Magna Grecia 11 Dr. H. Singor 4 - 14

Verona en omgeving 8 Dr. D. Rijser x

Golf van Napels 8 Dr. ing. K. Peterse 21 - 28

Rome 8 Prof. dr. F. Meijer 4 - 11

Andalusië 8 Drs. H. Holtmaat 154 1 - 8

Castilië en La Mancha 8 idem 154 20 - 27

Barcelona ca. 6 Mw. drs. H. Peterse x

Noord-Spanje 8 Drs. H. Holtmaat 9 - 16

Koningssteden in Castilië 8 idem 7 - 14

Sintra en Lissabon 6 Drs. A. Rosa de Carvalho x

Van Thessaloniki naar Athene 9 Prof. dr. F. Meijer 154 21 - 29

Klassiek Griekenland 10 Dr. H. Singor 20 - 29

Noord-Cyprus 8 Dr. K. Innemée 154 1 - 8

Republiek Cyprus 8 idem x

Afrika, Azië en Amerika jan feb mrt apr mei juni juli aug sept okt nov dec jan

Marrakech en omgeving 8 Dr. H. Tromp 154 10 - 17

Westkust-Turkije 8 Dr. H. Singor 154 25 - 1

Zuid-Turkije en Cappadocië ca. 8 Prof. dr. F. Meijer x

Armenië 8 Drs. K. Onwijn 154 18 - 25

Israël 8 Mw. drs. D. Zohar 154 7 - 14

Birma 16 Mw. drs. M. Dalmeijer 154 27 - 14

Sri Lanka 14 idem x x

Langs de Mississippi 15 Drs. L. Jeurissen 154 12 - 26

2 0 1 4

More magazines by this user
Similar magazines