31.07.2013 Views

2007-12 Is mijn veulen groot genoeg? - Mijn KWPN

2007-12 Is mijn veulen groot genoeg? - Mijn KWPN

2007-12 Is mijn veulen groot genoeg? - Mijn KWPN

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

vraag<br />

“Het is een mooi <strong>groot</strong> <strong>veulen</strong>” of<br />

“hij is iets aan de kleine kant”, dat<br />

zijn zo ongeveer de eerste dingen die<br />

over een pasgeboren <strong>veulen</strong> worden<br />

gezegd. Fokkers willen eigenlijk direct<br />

weten of een pasgeboren <strong>veulen</strong><br />

de potentie heeft om uit te groeien<br />

tot een goed ontwikkeld volwassen<br />

paard. Logisch, we fokken immers<br />

rijpaarden en een paard dat blijft<br />

steken in de ponymaat is niet wat we<br />

nastreven. Onze fokproducten moeten<br />

presteren in de paardenrubrieken<br />

onder volwassen ruiters en daarom<br />

willen we snel weten of de ‘paarden-<br />

stokmaat’ van 158 cm gehaald gaat<br />

worden. Het liefst willen we veilig en<br />

ruim over die minimummaat heen.<br />

Vorig jaar is de regio Zeeland gestart<br />

met het scoren en meten van alle<br />

<strong>veulen</strong>s en dat initiatief wordt dit jaar<br />

gevolgd in onder meer Zuid Holland,<br />

Gelderland, Overijssel, Friesland,<br />

Drenthe en Limburg. Ook tijdens deze<br />

activiteiten wordt met regelmaat aan<br />

de inspecteurs gevraagd:<br />

“<strong>Is</strong> <strong>mijn</strong> <strong>veulen</strong> <strong>groot</strong> <strong>genoeg</strong>?”<br />

de feIten<br />

- Bij de geboorte is de gemiddelde schofthoogte<br />

ongeveer 101 cm.<br />

- Jonge <strong>veulen</strong>s groeien het hardst. De<br />

schofthoogte neemt in de eerste levensmaand<br />

zo’n 10 cm toe. Die maandelijkse<br />

toename is halverwege het eerste jaar<br />

afgenomen tot zo’n 3 cm en in het laatste<br />

gedeelte van het eerste levensjaar groeit<br />

een <strong>veulen</strong> nog ongeveer 2 cm per maand.<br />

- Een jaarling heeft een schofthoogte van<br />

ongeveer 150 cm en groeit ruwweg 1 cm<br />

per maand.<br />

- Een tweejarige begint gemiddeld met een<br />

schofthoogte van 160 cm.<br />

- Volwassen <strong>KWPN</strong> paarden hebben een<br />

gemiddelde schofthoogte van 166.0 cm.<br />

Dat geldt voor alle paarden met geboortejaar<br />

2003 die inmiddels officieel gemeten<br />

zijn. Voor paarden geboren in 1983, 20<br />

26 I d S - 1 2 2 1 j u n i 2 0 0 7<br />

de fokkersvraag<br />

jaar eerder, bedroeg dat gemiddelde 164.7<br />

cm. Onze paarden zijn dus in dat tijdstraject<br />

ongeveer 1.5 centimeter groter<br />

geworden gemiddeld. Opvallend is dat de<br />

afgelopen vijf jaar (geboortejaren 1998 tot<br />

2003) de gemiddelde schofthoogte onveranderd<br />

is gebleven op ongeveer 166 cm.<br />

- Schofthoogte gemeten aan volwassen<br />

paarden is zeer sterk erfelijk bepaald. In<br />

vakjargon: de erfelijkheidsgraad van dit<br />

kenmerk bedraagt 0.6 en dat is hoog tot<br />

zeer hoog.<br />

- Een <strong>veulen</strong>keuring is een prima middel<br />

om te toetsten of een <strong>veulen</strong> voldoende<br />

ontwikkeld is. Dat geldt zeker voor de wat<br />

grotere keuringen waar <strong>veulen</strong>s in leeftijdsgroepen<br />

zijn ingedeeld.<br />

antwoord<br />

Het Paardenpraktijkonderzoek dat destijds<br />

in Lelystad was gevestigd, heeft van<br />

honderden jonge <strong>KWPN</strong>-ers de ontwikkeling<br />

bijgehouden. Aan de hand van die<br />

gegevens is de groeitabel samengesteld<br />

die bij dit artikel is geplaatst. Uitgaande<br />

van een groeiproces dat gelijkmatig<br />

verloopt wordt de gemiddeld genomen<br />

schoft- en kruishoogte op verschillende<br />

leeftijden weergegeven. Met behulp van<br />

de tabel is dus een goede indruk krijgen<br />

of uw <strong>veulen</strong> een normale ontwikkeling<br />

doormaakt of duidelijk achterblijft.<br />

Bedenk echter wel dat de tabel het<br />

gemiddelde beeld laat zien, er zijn zowel<br />

uitschieters naar boven als naar beneden.<br />

Zo zijn bijvoorbeeld eerstgeborenen vaak<br />

wat aan de kleine kant. Op latere leeftijd<br />

kan zo’n achterstand volledig gecompenseerd<br />

worden. Deze grote individuele<br />

variatie maakt het moeilijk om te zeggen<br />

wanneer je je zorgen moet gaan maken<br />

over de stokmaat.<br />

Petro Trommelen, inspecteur van de regio<br />

Zeeland, krijgt met enige regelmaat de<br />

vraag voorgelegd: ‘is <strong>mijn</strong> <strong>veulen</strong> <strong>groot</strong><br />

<strong>genoeg</strong>?’. In deze regio worden nu voor<br />

het tweede jaar alle geboren <strong>veulen</strong>s<br />

gescoord en gemeten. Voor zichzelf heeft<br />

hij een criterium geformuleerd: “Als er<br />

twee of meer maanden verschil zit tussen<br />

de werkelijke leeftijd van het <strong>veulen</strong> en<br />

de leeftijd die het <strong>veulen</strong> zou hebben op<br />

basis van zijn stokmaat in de Lelystadtabel,<br />

dan vind ik dat een serieus verschil.”<br />

Dat lijkt een werkbaar uitgangspunt.<br />

Maar dan de vervolgvraag. Stel een<br />

<strong>veulen</strong> is te klein, wat kan dan er worden<br />

gedaan? De mogelijkheden zijn helaas<br />

beperkt. Het optimaliseren van de omstandigheden<br />

voor een goede groei, veel meer<br />

is niet mogelijk. In praktische zin betekent<br />

dat veelal een goed ontwormingsschema,<br />

een goed ontwormingsmiddel en<br />

de juiste voeding voor zowel merrie als<br />

<strong>veulen</strong>. Voorop blijft staan dat de uiteindelijke<br />

stokmaat van voor het <strong>groot</strong>ste<br />

gedeelte gebaseerd is op de genetische<br />

achtergrond die het <strong>veulen</strong> heeft meegekregen.<br />

De erfelijkheidsgraad van dit<br />

kenmerk is bijzonder hoog (0.6) en dat<br />

betekent dat jonge dieren die niet hard<br />

<strong>genoeg</strong> groeien maar moeizaam kunnen<br />

worden aangejaagd door middel van<br />

voedings- of verzorgingsmaatregelen.<br />

Misschien lukt dat nog wel ten aanzien<br />

van het gewicht en in een bepaald leef-<br />

tabel<br />

Schoft- en kruishoogte van jonge<br />

<strong>KWPN</strong> rijpaarden op verschillende leef-<br />

tijden bij gelijkmatige groei.<br />

leeftijd schoft kruis<br />

(maand) (cm) (cm)<br />

0 101 103<br />

1 111 113<br />

3 <strong>12</strong>4 <strong>12</strong>8<br />

6 135 138<br />

9 143 146<br />

<strong>12</strong> 149 151<br />

15 153 156<br />

18 156 159<br />

21 158 159<br />

24 160 161<br />

27 162 162<br />

Uit: Veulen in beweging,<br />

PR Lelystad, 1998<br />

<strong>Is</strong> mIjn <strong>veulen</strong> groo<br />

IDS<strong>12</strong>_Fokkersvraag.indd 26 18-06-<strong>2007</strong> 10:25:46


Dit hengst<strong>veulen</strong> van Voice uit de sport(dress)-merrie Megan (v.Highline) is <strong>groot</strong><br />

<strong>genoeg</strong>. Hij is op de foto anderhalve maand oud en heeft een schofthoogte van 117 cm.<br />

Zijn ontwikkeling zit dus iets boven het gemiddelde groeiverloop van <strong>KWPN</strong> <strong>veulen</strong>s.<br />

tijdstraject, maar niet zozeer als het gaat<br />

om hoogte op volwassen leeftijd. De hoge<br />

erfelijkheidsgraad maakt dat de schofthoogte<br />

wel relatief gemakkelijk te verbeteren<br />

is met de hengstenkeuze. Het <strong>KWPN</strong><br />

publiceert fokwaarden voor het kenmerk<br />

hoogtemaat van haar hengsten. Hengsten<br />

moeten daarvoor tenminste vijf gescoorde<br />

kinderen hebben op stamboekkeuringen<br />

of eerste bezichtiging. Een voorbeeld:<br />

de hengst Oklund heeft een fokwaarde<br />

hoogtemaat van 0.97. Dit is zijn vererving<br />

in centimeters ten opzichte van het populatiegemiddelde.<br />

Dat populatiegemiddelde<br />

bedraagt ruwweg 165 cm. De genetische<br />

aanleg van Oklund zit hier dus 0.97<br />

cm - zeg maar 1 cm - boven en bedraagt<br />

dus 166 cm. In fokkersjargon: Oklund<br />

verhoogt de stokmaat. Kiest u consequent<br />

voor hengsten die <strong>groot</strong> fokken<br />

dan wordt de genetische aanleg van uw<br />

fokproducten voor hoogtemaat relatief<br />

snel verbeterd.<br />

Tot slot: het is geen doel om zo <strong>groot</strong> mogelijke<br />

paarden te fokken. Het stamboek<br />

hanteert een zogenaamde ondergrensselectie<br />

voor dit kenmerk. Merries dienen<br />

minimaal een stokmaat 158 cm te hebben,<br />

hengsten moeten tenminste 160 cm meten.<br />

Het effect van deze maatregelen samen met<br />

de selectie die fokkers doorvoeren heeft<br />

ertoe geleid dat de stokmaat de afgelopen<br />

ot <strong>genoeg</strong>?<br />

R e n s P r u m m e l<br />

afleverIng 22<br />

Carla Haak, Hoek<br />

Carla Haak uit het Zeeuwse Hoek<br />

fokt ieder jaar enkele <strong>veulen</strong>tjes.<br />

De hengsten worden verkocht, uit<br />

de merries wordt getracht de beste<br />

aan te houden. Heel recent werd<br />

van Carla Haak een jonge Lupicor uit<br />

Selusiena ster PROK (Ferro x Joost)<br />

nog ster verklaard op de stamboek-<br />

keuring in Heikant. “De stokmaat is<br />

in onze fokkerij eigenlijk niet echt<br />

een probleem”, steekt Carla van wal.<br />

“Het is zelfs zo dat mensen regelmatig<br />

zeggen ‘wat hebben jullie altijd grote<br />

<strong>veulen</strong>s’. Ik let dan ook heel conse-<br />

quent op de maat bij de hengsten-<br />

keuze. Een hengst moet tenminste<br />

168 cm anders gebruik ik hem niet.<br />

Ook kijk ik naar de fokwaarden of een<br />

hengst wel vergrotend werkt. Soms<br />

groeien de kinderen uit een bepaalde<br />

merrie lang door. Dat is het geval bij<br />

Pandora (elite v.Jazz uit de moeder<br />

van de hengst Rousseau). Dan lijkt<br />

een <strong>veulen</strong> soms wat klein te zijn,<br />

zoals vorig jaar een jonge Krack C.<br />

Inspecteur Petro Trommelen heeft haar<br />

stokmaat met de tabel vergeleken en<br />

ze zat duidelijk onder het gemiddelde.<br />

Nu, een jaar later, is ze alweer bijna<br />

even <strong>groot</strong> als een jonge Mermus R die<br />

als <strong>veulen</strong> juist weer erg <strong>groot</strong> was.<br />

Ik blijf het dan ook moeilijk vinden<br />

om de volwassen stokmaat te voor-<br />

spellen aan de hand van het <strong>veulen</strong>. Je<br />

moet een merrie kennen om te weten<br />

hoe de <strong>veulen</strong>s zich ontwikkelen en<br />

hoe lang ze doorgroeien. Ik ben er<br />

van overtuigd dat hoogtemaat sterk<br />

genetisch bepaald is. Als het gene-<br />

tisch goed zit, dan trekt een even-<br />

tuele groeiachterstand later vaak weer<br />

gewoon bij”.<br />

20 jaar met 1.5 cm is toegenomen tot gemiddeld<br />

166cm voor de nu jong volwassen<br />

paarden. De laatste vijf jaar is dat gemiddelde<br />

contant gebleven.<br />

2 1 j u n i 2 0 0 7 I d S - 1 2<br />

IDS<strong>12</strong>_Fokkersvraag.indd 27 18-06-<strong>2007</strong> 10:25:54<br />

27<br />

d e f o k k e r s v r a a g

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!