31.07.2013 Views

2008-16 Beeldvormende technieken deel 2; Echografie

2008-16 Beeldvormende technieken deel 2; Echografie

2008-16 Beeldvormende technieken deel 2; Echografie

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

paard & gezondheid<br />

Bij echografie wordt gebruik gemaakt van<br />

ultrageluid, geluid met een frequentie<br />

tussen de 2 en 15 megahertz, oftewel<br />

2.000.000 en 15.000.000 hertz. Dit geluid<br />

kunnen wij mensen niet horen. Om een idee<br />

te krijgen: geluid van tussen de 20 en<br />

20.000 hertz kunnen wij horen. Het ultrageluid<br />

wordt elektrisch opgewekt in de transducer,<br />

een soort ‘staaf’ die de gebruiker op<br />

het te onderzoeken object plaatst en die<br />

verbonden is aan een computer en een<br />

beeldscherm. Deze transducer zendt de<br />

geluidsgolven uit en vangt het teruggekaatste<br />

geluid weer op. Er zijn verschillende<br />

transducers beschikbaar. Sommige zijn<br />

geschikt om heel oppervlakkige structuren<br />

in beeld te brengen, van andere kunnen de<br />

geluidsgolven juist heel diep doordringen,<br />

dit is afhankelijk van de frequentie. Hoe<br />

lager de frequentie, hoe verder de golven<br />

zullen reiken. Ook is de vorm van de transducer<br />

van belang voor het gebruik. Om<br />

bijvoorbeeld de baarmoeder van een merrie<br />

te scannen wordt een transducer gebuikt<br />

die de geluidsgolven aan één zijkant<br />

uitzendt. Bij uitwendig onderzoek wordt<br />

meestal gebruik gemaakt van een transducer<br />

die de geluidsgolven via de top uitzendt,<br />

en dit kan weer op een heel klein oppervlak<br />

of juist een heel breed oppervlak. Welke<br />

transducer wordt gebruikt is helemaal<br />

afhankelijk van het doel van het onderzoek.<br />

Echo<br />

De door de transducer uitgezonden geluidsgolven<br />

worden ge<strong>deel</strong>telijk door het weefsel<br />

teruggekaatst en vervolgens door dezelfde<br />

transducer weer opgevangen. Het beeld<br />

wordt dus opgebouwd uit de door het weef-<br />

sel teruggekaatste geluidsgolven, de<br />

echo’s, en vandaar de naam ‘echografie’.<br />

De mate waarin het geluid door de verschillende<br />

weefsels wordt teruggekaatst is<br />

afhankelijk van de dichtheid van het weefsel<br />

en van de snelheid van het geluid in dat<br />

weefsel. Als op het grensvlak van twee<br />

verschillende weefsels de geluidssnelheid<br />

verandert, kaatst een <strong>deel</strong> van het geluid<br />

terug. De rest van het geluid gaat door en<br />

kaatst vervolgens op een ander grensvlak<br />

terug. De teruggekaatste golven worden<br />

opgevangen en omgezet in een elektrisch<br />

signaal, dat vervolgens door de computer<br />

wordt omgezet in een beeld dat op het<br />

• tekst : Yvonne Buis-Franken<br />

• foto : aFdeling diagnostische Beeldvorming van de Faculteit diergeneeskunde in utrecht.<br />

<strong>Beeldvormende</strong> <strong>technieken</strong> (<strong>deel</strong> 2)<br />

<strong>Echografie</strong><br />

In de tweede aflevering van deze serie besteden we aandacht aan de echografie. Deze techniek, op basis van<br />

geluidsgolven met een zeer hoge frequentie, is met name geschikt voor het onderzoeken van zachte structuren.<br />

Het ‘scannen’ van merries is bij de fokker meer en meer ingeburgerd. Maar deze techniek heeft nog vele andere<br />

toepassingsmogelijkheden.<br />

50 IDS<strong>16</strong> • 14 augustus <strong>2008</strong><br />

Echografisch onderzoek van de buigpezen van een achterbeen.<br />

beeldscherm is te zien. Naarmate er meer<br />

verschil is tussen de geluidssnelheid in de<br />

weefsels, zal meer geluid worden teruggekaatst.<br />

Soms zijn deze verschillen zo groot<br />

dat alle geluidsgolven in één keer worden<br />

teruggekaatst waardoor de geluidsgolven<br />

niet dieper in het lichaam kunnen komen.<br />

Dat gebeurt bijvoorbeeld bij de overgang<br />

van weke delen naar bot, en bij de overgang<br />

van weke delen naar lucht, bijvoorbeeld in<br />

longen of darmen. Om geen geluidsverlies<br />

te hebben tussen de transducer en de huid<br />

van het dier wordt de huid meestal geschoren<br />

en vervolgens ingesmeerd met een<br />

speciale echogel of alcohol.<br />

IDS<strong>16</strong>_Veterinair.indd 50 08-08-<strong>2008</strong> 09:18:21


echt.<br />

Net als bij röntgenfoto’s zijn de gemaakte<br />

afbeeldingen in grijstinten. Vloeistof, zoals<br />

urine of de inhoud van een eiblaas, zijn<br />

echoloos omdat ze alle geluidsgolven<br />

zonder reflectie doorlaten. Achter vloeistof<br />

dringen de geluidsgolven nog zeer ver door.<br />

Het tegenovergestelde gebeurt bij bot, maar<br />

ook bij lucht of bijvoorbeeld steentjes in de<br />

urine of galblaas. Achter deze structuren<br />

worden geen geluidsgolven meer doorgelaten<br />

waardoor over de structuur zelf niets is<br />

te zeggen en er achter een zwarte band<br />

ontstaat. Daarnaast zijn er een heleboel<br />

weefsels die meer of minder geluidsgolven<br />

doorlaten en ook als dusdanig op het beeld<br />

verschijnen. Weefsels die weinig geluidsgolven<br />

terugkaatsten noemen we ‘echoarm’ en<br />

worden donkergrijs afgebeeld. ‘Echorijke’<br />

weefsels kaatsten wat meer geluid terug en<br />

worden lichter grijs afgebeeld.<br />

Wanneer geluidsgolven weerkaatsen op<br />

bewegende structuren, zoals het bloed in<br />

de bloedvaten, zal de frequentie van het<br />

teruggekaatste geluid veranderen. Dit is het<br />

dopplereffect dat we bijvoorbeeld kennen<br />

van de verandering van het geluid van de<br />

sirene van de ziekenwagen wanneer deze<br />

naar ons toe of van ons af rijdt. Deze verandering<br />

van geluidsfrequentie wordt bij echografie<br />

omgezet in kleur. In blauw zie je de<br />

bloedstroom van de transducer af, in rood<br />

naar de transducer toe.<br />

Toepassingen<br />

<strong>Echografie</strong> bij paarden wordt met name<br />

toegepast in de verloskunde, bij verdenking<br />

op peesproblemen en bij onderzoek van het<br />

hart. In de verloskunde wordt de transducer<br />

inwendig, via de anus ingebracht waarna de<br />

baarmoeder en de eierstokken kunnen<br />

worden bekeken.<br />

Zo kan de staat van de baarmoeder worden<br />

advertentie<br />

Dwarsdoorsnede van de buigpezen van het achterbeen van een paard, net boven de kogel. 1: Oppervlakkige buigpees<br />

• 2: Diepe buigpees • 3: Met vloeistof overvulde sesamschede en woekeringen van de binnenzijde van de wand.<br />

bekeken, het tijdtip binnen de cyclus of<br />

eventuele dracht en of er afwijkingen zijn,<br />

bijvoorbeeld in de vorm van vocht in de<br />

baarmoeder, cysten in de eierstokken maar<br />

ook een ongewenste meerlingdracht.<br />

In het geval van peesproblemen wordt de<br />

pees in zijn geheel gescand. Normaal<br />

hebben pezen een fraai, in de lengterichting<br />

verlopend vezelpatroon. Wanneer er sprake<br />

is van een probleem kunnen deze vezels<br />

een onregelmatige structuur vertonen of<br />

kan er zelfs vocht in de pees worden<br />

gezien. Ook kan zwelling rond de pees of in<br />

de peesschede worden waargenomen.<br />

Wanneer de pees zich na een beschadiging<br />

herstelt kan dit worden herkend door het<br />

weer echorijker worden van de structuur en<br />

het herstel van het normale vezelpatroon.<br />

Bij onderzoek van het hart kan beoor<strong>deel</strong>d<br />

worden hoe wijd de boezems en kamers<br />

zijn, hoe dik de wand is, in welke mate het<br />

hart zich samentrekt en of er lekkage van de<br />

kleppen is.<br />

Er zijn ook nog andere toepassingen van de<br />

echografie bij paarden die minder bekend<br />

zijn. Bij koliek bijvoorbeeld kan worden<br />

gezien of er sprake is van een buikvliesontsteking<br />

en met name bij veulens kunnen<br />

ook de darmen in beeld worden gebracht,<br />

Voorspelbaar hengstig<br />

en veulens volgens plan!<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

waarbij verstoppingen kunnen worden vastgesteld.<br />

Bij leverproblemen kan met echografie<br />

de structuur worden bekeken en kan<br />

onder echogeleide gericht met een dunne<br />

naald een stukje weefsel uit de lever worden<br />

genomen voor nader onderzoek. Bij longvliesontstekingen<br />

kan tussen de ribben door<br />

het vlies worden bekeken en de mate van<br />

ontsteking worden vastgesteld en ook is het<br />

mogelijk een echo van het oog te maken<br />

wanneer er sprake is van een ernstige<br />

ontsteking (maanblindheid) of bijvoorbeeld<br />

een vreemd voorwerp. Ook bij wonden kan<br />

worden gezocht naar vreemde voorwerpen,<br />

of de vorming van lucht, wat kan wijzen op<br />

gasvormende bacteriën. Verder wordt de<br />

echo ook gebruikt bij onderzoek naar<br />

gewrichtsproblemen, vaak in combinatie<br />

met röntgenfoto’s. Het voor<strong>deel</strong> van echografie<br />

is dat dit kraakbeen in beeld kan<br />

brengen, in tegenstelling tot röntgenologisch<br />

onderzoek.<br />

Dit artikel kwam mede tot stand met hulp van<br />

prof.dr. George Voorhout van de Afdeling<br />

Diagnostische Beeldvorming van de Faculteit<br />

Diergeneeskunde in Utrecht.<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

Regumate® Equine bevat per dosis van 1 ml 2,2 mg altrenogest. Indicatie: ter onderdrukking / preventie van hengstigheid bij merries en het controleren van het tijdstip van initiatie van hengstigheid en synchronisatie<br />

van ovulatie. Contra-indicatie: niet gebruiken bij hengsten of bij merries met een baarmoederontsteking. Toediening: oraal, draag handschoenen. Bijwerkingen: uiterst zeldzaam baarmoederinfectie.<br />

Wachttijd: slacht 21 dagen. Gebruik bij lacterende dieren die melk voor humane consumptie produceren is niet toegestaan. Reg NL 10264 UDA. Overige informatie: zie volledige bijsluiter. Aflevering uitsluitend<br />

door uw dierenarts. Vraag uw dierenarts om advies.<br />

<br />

IDS<strong>16</strong> • 14 augustus <strong>2008</strong> 51<br />

IDS<strong>16</strong>_Veterinair.indd 51 08-08-<strong>2008</strong> 09:18:22

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!