01.08.2013 Views

Verkavelbaarheid van dragers - TU Delft

Verkavelbaarheid van dragers - TU Delft

Verkavelbaarheid van dragers - TU Delft

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

De verkavelbaarheid <strong>van</strong> de drager


Titelpagina<br />

docent: Ype Cuperus<br />

studenten: J.W. <strong>van</strong> Dijk 1057049<br />

H.C.G.W. de Jong 9402468<br />

-2-


Inleiding<br />

De positie <strong>van</strong> de overheid is de laatste jaren enorm ver-<br />

anderd. De overheid treedt terug. Zij is verworden tot een<br />

regulerende instantie en dit heeft drastische gevolgen voor de<br />

consument. Wijzigingen vinden plaats in de wijze waarop de<br />

consument zijn plaats inneemt op de markt. Daartegenover<br />

staat een steeds strakker en op seriematige bouw ingestelde<br />

aannemer. De bouwwereld is niet gericht op maatwerk (zoals<br />

geluidsisolatie-project Schiphol) De consument is mondiger<br />

en heeft duidelijker omschreven woonwensen.<br />

Flexibiliteit is de middelaar om bovengenoemde marktpartijen<br />

bij elkaar te brengen. De directeur <strong>van</strong> woningbouwvereniging<br />

Het Oosten te Amsterdam, verzorgde op bouwkunde onlangs<br />

een lezing over de toekomst <strong>van</strong> de woningbouw. Hij legde<br />

grote nadruk op het veranderbare. Hierin is de structuur de<br />

drager <strong>van</strong> de op te nemen functies. Ook Leupen redeneert<br />

in zijn boek over flexibiliteit over het kader en generieke. Wat<br />

is vast en wat is veranderbaar? In dezelfde lezingreeks kwam<br />

architect Robert Winkel aan het woord, hij maakte alleen de<br />

knopen <strong>van</strong> de constructie vast en de rest <strong>van</strong> de constructie<br />

flexibel. Hij kwam ook met de mogelijkheid louter het casco te<br />

bouwen en deze kaal te verkopen en te laten inrichten door<br />

de koper. De kosten konden erg laag blijven en het casco kon<br />

naar eigen welbevinden worden ingericht.<br />

Ons onderzoek is een korte verkenning <strong>van</strong> het gebruik <strong>van</strong><br />

-3-<br />

flexibiliteit en de domeinen <strong>van</strong> flexibiliteit.


Inhoudsopgave<br />

2 Titelpagina<br />

3 Inleiding<br />

5 Probleemstelling<br />

5 Onderzoeksvraag<br />

6 Flexibiliteit<br />

8 De geschiedenis <strong>van</strong> de flexibiliteit<br />

11 De verkavelbaarheid <strong>van</strong> de drager<br />

12 Eigenschappen <strong>van</strong> de verschillende <strong>dragers</strong><br />

14 Lichte woningscheidende wandsysteem<br />

16 Bijlage<br />

16 Japans flexibel systeem<br />

18 Literatuurlijst<br />

-4-


Probleemstelling<br />

In de bouwwereld is er een grote verandering gaande. De<br />

overheid treedt terug en geeft al haar verantwoordelijkheden<br />

aan aannemers en projectontwikkelaars. De overheid wil de<br />

mogelijkheden <strong>van</strong> de eindgebruiker vergroten en invloed<br />

geven op het bouwproces. Voor de bouwer is dit een moe-<br />

ilijke opgave om klantgericht te bouwen en wil seriematige<br />

structuren zo flexibel maken dat ze daarmee voldoen aan de<br />

wens <strong>van</strong> de klant. Hierin is het ontwerp <strong>van</strong> de draagstruc-<br />

tuur essentieel. Wat zijn daarbij de mogelijkheden en onmo-<br />

gelijkheden <strong>van</strong> seriematige bouwsystemen en hoe zijn deze<br />

dan in te richten. Een belangrijke vraag is welke technische<br />

middelen dan nodig zijn om deze verkaveling <strong>van</strong> de drager<br />

mogelijk te maken.<br />

Onderzoeksvraag<br />

Hoofdvraag: Wat zijn de verkavelingmogelijkheden <strong>van</strong><br />

een draagconstructies?<br />

Deelvragen: Wat zijn de verkavelingsmogelijkheden <strong>van</strong><br />

bestaand seriematig te bouwen <strong>dragers</strong>?<br />

Welke bouwkundige middelen kunnen worden gebruikt om<br />

binnen een open draagstructuur te verkavelen?<br />

-5-


Flexibiliteit<br />

De zoektocht naar flexibiliteit kent een lange geschiedenis.<br />

Een nieuw begin en vernieuwende kijk in de jaren 70 wordt<br />

gegeven door N. Habraken. Zijn boek: “de drager en de<br />

mensen” is een theoretische verhandeling over het dusdanig<br />

inzetten <strong>van</strong> de constructie dat deze in dienst staat <strong>van</strong> de<br />

mens. Habraken dacht <strong>van</strong>uit de constructie om daarmee<br />

ontwerpvrijheid te genereren en zo de woningplattegrond te<br />

differentieren. De drager is in dit concept een seriematige<br />

geproduceerde structuur.<br />

In bovenstaande perikoop staan de kernelementen <strong>van</strong> flexi-<br />

biliteit. Hierin zijn 3 vormen <strong>van</strong> flexibiliteit te onderscheiden:<br />

1. Ontwerpflexibiliteit<br />

2. Uitvoeringsflexibiliteit<br />

3. Gebruikersflexibiliteit<br />

De combinatie <strong>van</strong> ontwerpflexibiliteit en gebruikersflexibiliteit<br />

zijn voor ons de meest interessant, want deze gaan in op de<br />

indeling <strong>van</strong> de woning.<br />

-6-


Organisatie versus ruimtelijkheid.<br />

Het doel <strong>van</strong> ontwerpflexibiliteit zou alleen gericht kunnen zijn<br />

op het beeld wat de architect wil oproepen of het reageren<br />

op de stedenbouwkundige situatie. Dit deel is niet interes-<br />

sant voor ons onderzoek want speelt in op een voor ons niet<br />

interessant schaalniveau. Bij ons ligt de nadruk meer op hoe<br />

de ontwerper het systeem inzet ten behoeve <strong>van</strong> het gebruiks<br />

mogelijkheden. Je zou het verschil kunnen typeren als ge<br />

richtheid op ruimtelijkheid versus de gerichtheid op organi-<br />

satie. De ontwerper heeft als doel een ruimtelijk interessante<br />

woningen te maken die passen bij de gebruikers. De ontwer-<br />

per maakt gebruik <strong>van</strong> flexibiliteit om aan de verschillende<br />

woonwensen tegemoet te komen. Dan voldoet het systeem<br />

eenmalig aan de wens <strong>van</strong> de gebruiker en is daarna minder<br />

of niet flexibel meer.<br />

Bij de gebruikersflexibiliteit is het meer een constructivistische<br />

benadering, niet zozeer gericht op de ruimtelijkheid, maar op<br />

de mogelijkheden in het organiseren <strong>van</strong> het plan. Hoe dient<br />

het systeem de gebruiker zodanig dat deze vrijheid heeft om<br />

binnen de gegeven structuur zijn eigen woonwensen vorm te<br />

geven. Ook dit systeem heeft de neiging om na ingebruik<br />

name niet meer flexibel te zijn.<br />

-7-


Dom-ino skelet_ Le Corbusier<br />

De geschiedenis <strong>van</strong> de<br />

flexibiliteit ten aanzien <strong>van</strong><br />

verkavelbaarheid.<br />

De geschiedenis <strong>van</strong> de vraag naar flexibiliteit is jong. Won-<br />

ingen kunnen <strong>van</strong> zichzelf flexibel zijn door een overmaat in<br />

hoogte, diepte en breedte maar woningen werden tot voorkort<br />

ontworpen voor de functie. Het functionalistisch ideaal form<br />

follows function. Met het boek <strong>van</strong> Habraken komt de vraag<br />

in zwang of het einde <strong>van</strong> de massa woningbouw in zicht is<br />

gekomen. Zeker is dat er een omslag heeft plaatsgevonden<br />

in de benadering <strong>van</strong> de woningen. Zoals al beschreven in de<br />

inleiding is dit zichtbaar geworden bij verscheidene architec-<br />

ten. Weeber, Winkel, maar ook bij mannen als <strong>van</strong> de Broek<br />

en <strong>van</strong> de Werf speelde dit al.<br />

Met de komst <strong>van</strong> het boek <strong>van</strong> Habraken hebben velen<br />

voortgeborduurd op deze principes. Enkele voorbeelden zijn:<br />

- SAR 1973<br />

- SER<br />

- OBOM<br />

Chronologisch:<br />

1914 Le Corbusier is de grondlegger <strong>van</strong> de flexibele woning.<br />

Door het gebruik <strong>van</strong> beton is het mogelijk een draagsysteem<br />

te maken welk leidt tot een grote flexibiliteit in de woningin-<br />

-8-<br />

richting. Het plan maison Domino is wereldberoemd. Hierop<br />

volgt Les serie Citrohen. Hij maakt onderscheid tussen drager


Molenvliet_Papendrecht<br />

Frans <strong>van</strong> de Werff<br />

met een lange levensduur en het inbouwpakket <strong>van</strong> een<br />

kortere levensduur.<br />

1924 Rietveld ontwerp een uiterst flexibel interieur in de<br />

gedachte <strong>van</strong> de stijl. De activiteit lijkt hierin belangrijker dan<br />

de gebruikskwaliteit. Een meubelmakers interieur <strong>van</strong> grote<br />

klasse.<br />

1950 Van de Broek. Hij maakte een woningplattegrond die<br />

per dagdeel wijzigde en op zo’n manier dat bijvoorbeeld een<br />

studeerkamer (dag) getransformeerd kon worden tot slaapka-<br />

mer (s’nachts).<br />

1970 Molenvliet - flexibiliteit in de plattegrondvorming <strong>van</strong> de<br />

Werf<br />

1990 Japan - bouwkundige structuur waarbinnen vormvrijheid<br />

voor eigen ontwerp<br />

2000 Smarthouse Robert Winkel<br />

2002 ArchitectenCie - structuur voor havengebied Amsterdam<br />

– Frits <strong>van</strong> Dongen. Een stad in een structuur. Transformatie<br />

<strong>van</strong> het blok door grote ruimte in de bouwstructuur.<br />

De ontwikkeling wordt gekenmerkt door een verandering <strong>van</strong><br />

schaal. Bij Le Corbusier richt flexibiliteit op de woning en bij<br />

Van Dongen richt het zich op de schaal <strong>van</strong> het bouwblok<br />

-9-<br />

waarin diversiteit in woontypologie en afmeting <strong>van</strong> het kavel<br />

worden gecreerd.


Twee typen verkaveling<br />

Uit de voorgaande geschiedenis blijkt dat het verkavelen<br />

op 2 schaalniveau plaatsvind. In het begin is de drager een<br />

omhulling waarbinnen verkaveld wordt. Met name domino<br />

skelet richt zich op een vrije woningplattegrond en rietveld<br />

met name op de gebruikskwaliteit <strong>van</strong> de woning. Zo rond de<br />

zeventiger jaren vind er een kentering plaats op het schaal-<br />

niveau waarop verkaveling tot uiting komt. De functie <strong>van</strong> de<br />

draagconstructie als puur scheidend komt ter discussie te<br />

staan. Ontwerpers als <strong>van</strong> de Werf gebruiken dit als uitgang-<br />

spunt voor hun ontwerpopgave en richten zich op flexibiliteit<br />

tussen de woningen. De drager vervult hierbij een sleutelrol.<br />

Elke drager genereert bepaalde mogelijkheden maar heeft<br />

ook zijn beperkingen. In het volgende hoofdstukken studie<br />

naar gedaan.<br />

-10-


verschillende constructie typologieen<br />

De verkavelbaarheid <strong>van</strong> de<br />

drager<br />

Onderstaand schema geeft een helder overzicht <strong>van</strong> de<br />

soorten <strong>dragers</strong> die worden gebruikt in de woningbouw.<br />

Het schema is als volgt opgebouwd. De hoekpunten geven<br />

de typologische hoofdstructuur weer <strong>van</strong> de draagsystemen.<br />

Dit is in de top: kolommenstructuur<br />

rechtsonder : schijvenstructuur<br />

linksonder : doosconstructie | geveldrager<br />

Tussen 2 hoeken zijn hybride constructies getekend welke<br />

eigenschappen hebben <strong>van</strong> beide constructiesystemen. De<br />

schema’s zijn hier weergegeven zonder uitspraak te doen<br />

materialisatie en het bouwsysteem. Hierbij valt te denken aan<br />

de volgende mogelijkheden:<br />

1. Skelet <strong>van</strong> kolommen in beton (prefab of i.h.w.<br />

gestort) of staal. De stabiliteit is tot 4 a 5 lagen zonder kern<br />

gewaarborgd en mogelijk zonder het gebruik <strong>van</strong> balkcon-<br />

structies<br />

2. betonnen schijven op een vast stramien geplaatst.<br />

Deze zouden kunnen worden getunneld of via wandkisten<br />

en semi prefab vloersystemen gebouwd kunnen worden en<br />

prefab behoort ook tot de mogelijkheden. Stabiliteit moet dan<br />

nog naar gekeken in het laatste geval.<br />

-15-<br />

-11-<br />

3. vloeren overspannen <strong>van</strong> gevel tot gevel is een<br />

stabiele maar gesloten structuur.


Studie naar verkaveling <strong>van</strong> typologische <strong>dragers</strong><br />

Kolommenstructuur<br />

Plattegrond en doorsneden<br />

Kolom-wanden systeem<br />

Plattegrond en doorsneden<br />

Schijven systeem<br />

Plattegrond en doorsneden<br />

Eigenschappen <strong>van</strong> de verschillende<br />

<strong>dragers</strong><br />

De eigenschappen <strong>van</strong> de verschillende <strong>dragers</strong> worden<br />

onderzocht door ze in verschillende aanzichten te bekijken.<br />

In 3 richtingen kan flexibiliteit worden beschouwd dit word<br />

aangeduid middels rode pijlen.<br />

Kolommenstructuur<br />

Grid <strong>van</strong> kolommen geeft flexibiliteit in alle richtingen, bij<br />

toepassing <strong>van</strong> lichte woningscheidende wanden. Zowel voor<br />

het ontwerp als voor het gebruik geeft dit systeem optimale<br />

flexibiliteit.<br />

Kolom-wandensysteem<br />

Kolom-wanden beperkt de flexibiliteit tot 2 richtingen. De maat<br />

tussen de kolommen beperkt de relatie tussen de beuken tot<br />

de breedte <strong>van</strong> een deur. Dit systeem geeft tijdens gebruik en<br />

ontwerp een beperkte flexibiliteit.<br />

Schijven systeem<br />

De schijven geven de mogelijkheid om lichte woningschei-<br />

dende wanden in twee richtingen te plaatsen, of zelfs tussen<br />

de beuken in. Dit levert een groot aantal mogelijheden om<br />

tussen de schijven te verkavelen.Dit systeem is zowel voor<br />

het ontwerp als voor het gebruik flexibel.<br />

-12-


Studie naar verkaveling <strong>van</strong> typologische dagers<br />

wandensysteem<br />

Plattegrond en doorsneden<br />

U-wanden systeem<br />

Plattegrond en doorsneden<br />

Gesloten wanden systeem<br />

Plattegrond en doorsneden<br />

Wandensysteem<br />

De dragende scheidingswanden geven alleen de mogelijkheid<br />

om in de gevelzone uit te breiden. Zowel voor het ontwerp als<br />

voor het gebruik geeft dit systeem zeer beperkte flexibiliteit.<br />

U-wandensysteem<br />

Bij dragende U-vormige wanden is er zelfs maar aan een<br />

gevel mogelijkhied tot uitbreiding.Dit systeem geeft tijdens<br />

gebruik en ontwerp zeer beperkte flexibiliteit.<br />

Gesloten-wandensysteem<br />

Door dragende wanden rondom is er geen mogelijkheid tot<br />

eenvoudige uitbreiding <strong>van</strong> de woning.Dit systeem is zowel<br />

voor het ontwerp als voor het gebruik niet flexibel.<br />

-13-


Opbouw wandsysteem<br />

Lichte woningscheidende<br />

wandsysteem<br />

Om de flexibiliteit binnen woongebouwen te vergroten worden<br />

steeds vaker lichte woningscheidende wanden toegepast. De<br />

meest toegepaste systemen zijn gebaseerd op het bekende<br />

metalstud systeem voor ‘gewone’ scheidingswanden. Voor<br />

woningscheidende wanden moet het systeem echter uit<br />

twee gescheiden delen bestaan, elk bestaande uit stijl en<br />

regelwerk, <strong>van</strong> hout, aluminium of staal, waaraan gipsplaten<br />

worden bevestigd, met minerale wol daartussen. De aandacht<br />

voor het voorkomen <strong>van</strong> contactgeluid is erg belangrijk bij<br />

zo’n licht systeem, daarom is het <strong>van</strong> groot belang dat de<br />

twee geluidisolerende delen <strong>van</strong> elkaar gescheiden zijn. Ook<br />

dient de massa <strong>van</strong> de beplating en de isolatie voldoende te<br />

zijn om het geluidsoverdracht te beperken. Voor de brand-<br />

werendheid <strong>van</strong> de wanden dient de spouw gevuld te worden<br />

met steenwol en worden speciale brandwerende gipsplaten<br />

toegepast.<br />

-14-


Principe details<br />

Opbouwsandwich paneel<br />

- Vlasscheven met aan weerszijden gipskartonplaat<br />

de buitenzijde is volledig spijkerbaar en schroefvast.<br />

In de elementen zijn leidingsschachten aangebracht voor<br />

doorvoer <strong>van</strong> leidingen voor electra en dataverkeer.<br />

(vlasscheven zijn een mengsel linnen- papier- en lijn-<br />

zaadrestanten)<br />

- de elementen staan op een houten stelprofiel welke<br />

worden afgewerkt met een plint. In verband met de geluidiso-<br />

latie wordt tussen het stelprofiel en het element gepurd.<br />

- de spouw bestaat uit steenwolplaat in verband met<br />

de brandwering <strong>van</strong> de wand (90 minuten)<br />

- de andere zijde is <strong>van</strong> gelijke opbouw als 1e ele-<br />

ment.<br />

-15-


Space Vision 21 te Japan<br />

Bijlage<br />

Japans flexibel systeem<br />

Een uitzondering op de door onze gestelde opgave is dit<br />

Japanse bouwsel. Maar daarmee niet oninteressant. Het<br />

plan heeft een sterke relatie met ons onderwerp als het gaat<br />

om de drager en inbouw. Dit Japanse systeem-space vision<br />

21-bestaat uit een grid <strong>van</strong> kolommen, balken en vloeren,<br />

waartussen en waarop individuele woningen kunnen worden<br />

gemaakt. Tussen vier grote kolommen wordt een vloer op<br />

balken geplaatst. De afstand tussen de vloeren heeft een<br />

afmeting <strong>van</strong> twee verdiepingen. Iedere koper krijgt zo de<br />

mogelijkheid om tussen de kolommen en vloeren zijn eigen<br />

woning. Door het koppelen <strong>van</strong> meerdere eenheden naast en<br />

opelkaar ontstaat een groot woongebouw<br />

-12- -16-


de constructieve opbouw <strong>van</strong><br />

-14-<br />

-17-


Literatuurlijst<br />

Open ontwerpen<br />

<strong>van</strong> de Werf Uitgeverij 010<br />

Ruimte voor Woonwensen<br />

flexibel bouwen ontwerpen en beheren, SER<br />

Japans boek met 21 project beschrijving<br />

isbn:- 621 - 03742 - 0 C0052 P4944E<br />

Verkavelbare <strong>dragers</strong> en installaties<br />

SBR ir R.P. Geraedts<br />

ing. B. W. Kruishoop<br />

Flexibele woningbouw<br />

Volkshuisvesting Rotterdam, Jan Mulder en Wytze Patijn<br />

Modellen en plannen<br />

De weefselmethode SAR 1973<br />

OBOM De open bouwprincipes<br />

Dirk Smits<br />

-18-

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!