05.08.2013 Views

2011-17 Op eigen benen verder; spenen met beleid

2011-17 Op eigen benen verder; spenen met beleid

2011-17 Op eigen benen verder; spenen met beleid

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

Praktijk<br />

Het verdient aanbeveling om de veulens tegelijk<br />

te <strong>spenen</strong>, dan vinden ze steun bij elkaar.<br />

In het verleden werd een minimale leeftijd<br />

van drie maanden aangehouden om een<br />

veulen te <strong>spenen</strong>, dit is inmiddels achterhaald.<br />

Voor en rond die tijd is immers de<br />

waardevolle moedermelk nog onmisbaar.<br />

Daarnaast zijn er zelfs aanwijzingen dat te<br />

vroeg af<strong>spenen</strong> <strong>met</strong> bijbehorende stress<br />

stereotype gedrag kunnen veroorzaken.<br />

De speenleeftijd in de vrije natuur is het<br />

andere uiterste. Zo tussen de negen en<br />

elf maanden laat de merrie haar veulen<br />

geleidelijk aan steeds minder drinken en<br />

droogt haar melkproductie op. Deze<br />

lange periode is in de huidige paardenhouderij<br />

meestal niet haalbaar. Een<br />

fokmerrie is rond die tijd meestal al weer<br />

een ink aantal maanden drachtig. Een<br />

dergelijk groot veulen zogen en tegelijkertijd<br />

goed voor zichzelf en het ongeboren<br />

veulen zorgen, is een hele opgave. Bij een<br />

sportpaard kan het zogen naast de training<br />

veel extra energie vergen hetgeen<br />

ten kostte gaat van haar <strong>eigen</strong> gezondheid<br />

en/of haar sportieve prestaties.<br />

• tekst : GEMMA JANSEN<br />

• foto’s : GEMMA JANSEN, CHARLOTTE DEKKER EN MARGOT HAGEMAN<br />

<strong>Op</strong> <strong>eigen</strong> <strong>benen</strong> <strong>verder</strong><br />

Spenen <strong>met</strong> <strong>beleid</strong><br />

Na een aantal maanden <strong>met</strong> hun moeder in de wei komt onvermijdelijk het moment van afscheid en moet een<br />

veulen op <strong>eigen</strong> <strong>benen</strong> <strong>verder</strong>. Een behoorlijk ingrijpend moment in het leven van zowel merrie als veulen.<br />

Voorafgaand aan het <strong>spenen</strong> zijn een aantal maatregelen te nemen, die het afscheid aanzienlijk verzachten. De<br />

eerste vraag is natuurlijk: wanneer halen we het veulen bij de merrie vandaan?<br />

22 IDS<strong>17</strong> • 25 augustus <strong>2011</strong><br />

Leeftijd<br />

De beste leeftijd om probleemloos<br />

gespeend te worden, is voor een veulen zo<br />

tussen de vierenhalf en zes maanden. Dit<br />

moet per veulen wel individueel worden<br />

bekeken; het ene veulen is immers vroegrijp<br />

terwijl een ander meer tijd nodig heeft om<br />

zelfstandig <strong>verder</strong> te kunnen gaan. Zo<br />

tussen de vier en zes maanden is het veulen<br />

niet langer alleen afhankelijk van de merriemelk.<br />

In de periode voorafgaand aan het<br />

<strong>spenen</strong> heeft het spijsverteringsstelsel van<br />

IDS<strong>17</strong>_P022 22 19-08-11 13:20<br />

Gemma Jansen


Gemma Jansen<br />

Charlotten Dekker<br />

Sprintjes trekken, samen slapen en spelen, in een koppel jonge paarden steken ze elkaar aan.<br />

het veulen zich namelijk voldoende kunnen<br />

ontwikkelen om de benodigde energie en<br />

voedingsstoffen te halen uit ruw- en krachtvoer.<br />

Om de ontwikkeling van het maagdarmstelsel<br />

te stimuleren kun je een veulen<br />

van enkele weken oud al laten wennen aan<br />

veulenbrokjes of zorgen dat de voerbak niet<br />

te hoog hangt, zodat hij krachtvoer mee kan<br />

eten <strong>met</strong> zijn moeder. Let er dan wel op, dat<br />

zijn moeder hem toelaat bij de voerbak en<br />

niet alle brokken voor zichzelf houdt. Er zijn<br />

ook speciale voerbakken <strong>met</strong> verstelbare<br />

stangen, waar alleen een veulenneus doorheen<br />

past waardoor de merrie niet bij de<br />

brokken kan komen. Zo snel mogelijk na de<br />

geboorte moeten het veulen en de merrie bij<br />

voorkeur geweid worden in een weiland <strong>met</strong><br />

voldoende, lang gras. Al snel gaat dan het<br />

veulen ook aan de grassprieten knabbelen<br />

en maakt zo een begin <strong>met</strong> het opnemen<br />

van ruwvoer. Een opgroeiend veulen dat de<br />

beschikking heeft over voldoende ruwvoer<br />

en een passende hoeveelheid krachtvoer,<br />

gaat automatisch steeds minder vaak drinken<br />

bij zijn moeder. Daardoor mist het de<br />

moedermelk vanzelf minder, als hij op een<br />

dag helemaal niet meer bij zijn moeder mag.<br />

Voordat je gaat <strong>spenen</strong>, moet het veulen<br />

natuurlijk zelf al water kunnen drinken. Zorg<br />

altijd voor schoon drinkwater en hou in de<br />

gaten of hij hiervan gebruik maakt.<br />

Uiteraard moet het veulen in goede conditie<br />

zijn als het wordt gespeend, want<br />

meestal volgt een kleine terugslag. Het<br />

gespeende veulen moet, zeker in de<br />

eerste weken nadat hij is weggehaald van<br />

zijn moeder, nauwlettend in de gaten<br />

worden gehouden. Wanneer het jonge dier<br />

fors terugloopt in conditie moeten zijn<br />

voeding of leefomstandigheden accuraat<br />

worden aangepast. Een te grote of langdurige<br />

terugval heeft gevolgen voor de<br />

weerstand van het veulen en in ernstige<br />

gevallen belemmert het zelfs de groei.<br />

Uit elkaar<br />

Er zijn verschillende manieren van <strong>spenen</strong>;<br />

een geleidelijke en een abrupte variant. De<br />

eerste <strong>met</strong>hode verdient aanbeveling,<br />

want dat is de meest natuurlijke. Als bij<br />

een zogend sportpaard de training weer<br />

rustig wordt opgepakt, dan zullen merrie<br />

en veulen al regelmatig, eerst kort maar<br />

uiteindelijk steeds langer, van elkaar<br />

gescheiden worden. De eerste keren dat<br />

ze van elkaar af gaan, is voor het veulen<br />

een stressvolle aangelegenheid. Geur-,<br />

reuk- of gevoelscontact <strong>met</strong> een soortgenoot,<br />

al dan niet van dezelfde leeftijd, in<br />

een naastgelegen stal voorkomt dan dat<br />

ze in paniek raken. Sowieso is het belangrijk<br />

dat de stal waarin ze op dat moment<br />

verblijven geen uitstekende onderdelen<br />

heeft. Geen smalle spijlen in het traliewerk,<br />

waarin ze vast kunnen komen te zitten of<br />

ruiten waar ze doorheen kunnen trappen.<br />

Echter fokmerries lopen <strong>met</strong> hun kroost<br />

vaak de hele zomer in het land en dan komt<br />

het er niet van om merries en veulens regelmatig<br />

van elkaar te scheiden. Bij deze<br />

groep gaat het <strong>spenen</strong> dan ook meestal<br />

abrupt. Het verdient aanbeveling om de<br />

veulens tegelijk te <strong>spenen</strong>, dan vinden<br />

steun bij elkaar. Een gepensioneerd sportpaard<br />

of oude fokmerrie kan nog uitstekend<br />

dienst doen als oppas. Jonge veulens<br />

Met elkaar in de wei<br />

Willie van Beek uit Schaijk staat te boek als de<br />

fokker van de KWPN-goedgekeurde Pavo Cuptopper<br />

IPS Bon Bravour. Hij is inmiddels zesenzestig<br />

jaar. <strong>Op</strong> zijn zeventiende kocht hij zijn<br />

eerste paard en begaf zich al snel daarna op het<br />

fokkerijpad. Ieder jaar worden bij hem op stal<br />

meerdere veulens geboren. Dit jaar waren dat er<br />

zeven: “Daarvan heb ik er inmiddels vijf<br />

verkocht. Twee veulens staan hier nu samen, ik<br />

houd nooit een veulen alleen! Spenen doe ik<br />

ongeveer op een leeftijd van vijf maanden. In<br />

ieder geval niet vroeger, want een veulen moet<br />

wel voldoende ontwikkeld zijn. Zodra ze het<br />

lusten, geef ik ze veulenbrok. Deze biks voer ik<br />

ze in een veulenbak. Sommige merries zijn er zo<br />

fel op, dat ze die bak afbreken. Die merries zet ik<br />

dan even vast voor het voeren. De veulens<br />

worden hier natuurlijk niet allemaal gelijktijdig<br />

geboren, maar <strong>spenen</strong> doe ik wel tegelijk. Ik laat<br />

dan het veulen wat het eerste is geboren, wat<br />

langer bij de moeder lopen, totdat ook het<br />

andere veulen oud en ontwikkeld genoeg is om<br />

gespeend te worden. De eerste dag is niet altijd<br />

leuk, want het gehinnik van merrie en veulen<br />

gaat door merg en been. Na twee of drie dagen<br />

wordt het rustiger en doe ik de veulens <strong>met</strong><br />

elkaar de wei in. Ik zorg wel dat de moeders niet<br />

in de buurt zijn en <strong>eigen</strong>lijk gaat dat altijd prima.<br />

Zeker in de eerste periode geef ik de veulens<br />

goed ruwvoer, maar ook behoorlijk wat krachtvoer.<br />

Recent heb ik een stoeterij in Denemarken<br />

bezocht, daar werden de merries ’s avonds bij<br />

het binnen zetten gescheiden van de veulens.<br />

Die liepen gezamenlijk een grote loopstal in. Dat<br />

verliep heel rustig en ordelijk. De volgende<br />

ochtend gingen ze weer <strong>met</strong> zijn allen de wei in.<br />

Dat is heel anders dan bij ons, maar was wel<br />

heel mooi om te zien.”<br />

hebben veel steun aan zo’n ‘nanny’, die het<br />

jonge grut, als de groep tenminste niet al te<br />

groot is, ook nog goede manieren kan<br />

bijbrengen. Het is heel belangrijk om in de<br />

gaten te houden, dat er geen veulen is wat<br />

buiten de groep valt, veel alleen staat of<br />

wordt verstoten van het voer.<br />

In de opfok<br />

Voordat een veulen definitief gespeend<br />

wordt, moet er over nagedacht zijn, waar<br />

het veulen na het <strong>spenen</strong> heengaat. Een<br />

merrieveulen kan na het af<strong>spenen</strong> best<br />

weer samen <strong>met</strong> haar moeder lopen.<br />

Merrie en veulen moeten wel minimaal een<br />

maand van elkaar gescheiden zijn geweest<br />

IDS<strong>17</strong> • 25 augustus <strong>2011</strong> 23<br />

IDS<strong>17</strong>_P023 23 19-08-11 13:20


Margot Hageman<br />

en de merrie moet het veulen niet meer<br />

toelaten tot haar uier. De oude en jonge<br />

merrie hebben dan wel gezelschap aan<br />

elkaar, maar het blijft saai om op te groeien<br />

in het gezelschap van alleen een volwassen<br />

merrie. Sprintjes trekken, samen<br />

slapen en spelen, doet een veulen niet zo<br />

makkelijk <strong>met</strong> haar moeder, in een koppel<br />

jonge paarden steken ze elkaar aan.<br />

Bovendien leert een veulen pas in gezelschap,<br />

hoe ze sociaal moet functioneren.<br />

Als je toch besluit om het veulen niet weg<br />

te brengen naar een opfokbedrijf, mag dat<br />

gezelschap ook best bestaan uit bijvoorbeeld<br />

een veulen van een jaar eerder.<br />

Een hengstveulen heeft een grotere<br />

behoefte aan rennen en vooral stoeien <strong>met</strong><br />

leeftijdgenoten, dan een merrieveulen. Heb<br />

je maar één hengstveulen dan kun je kiezen<br />

voor een professioneel opfokbedrijf. Ben je<br />

van plan om de ontwikkeling van je veulen<br />

nauwgezet te volgen en minstens een paar<br />

keer per maand op bezoek te gaan, dan<br />

speelt afstand van huis naar opfokbedrijf<br />

zeker ook een rol. Ben je tevreden <strong>met</strong> een<br />

regelmatige rapportage aangaande jouw<br />

veulen door een professionele opfokker,<br />

dan is de actieradius en dus de keuze voor<br />

een opfokbedrijf weer groter. Er is in Nederland,<br />

maar inmiddels ook in het buitenland<br />

een ruim aanbod van paardenopfokbedrijven.<br />

Het verdient zeker aanbeveling om<br />

persoonlijk poolshoogte te gaan nemen bij<br />

het voor jou favoriete opfokbedrijf en eventueel<br />

wat referenties op te vragen, dat voorkomt<br />

teleurstellingen. Een goed opfokbe-<br />

Van het hooi of kuilgras mogen jonge paarden naar behoefte eten.<br />

Uier controleren<br />

Een jonge merrie die gespeend wordt van haar eerste veulen, kan zeker de eerste dagen hartverscheurend<br />

hinniken om haar telg. Bij oudere merries die het klappen van de zweep kennen, is dit beduidend<br />

minder. Na een paar halfslachtige hinnikjes storten zij zich doorgaans op hun voer en genieten van het<br />

alleen zijn, zonder een opdringerig of veeleisend veulen bij zich in de box. Wie zich nog een sentimentele<br />

voorstelling maakt van een eventueel roerend weerzien na enkele weken van scheiding, komt bedrogen<br />

uit. De meeste merries maken <strong>met</strong> hun oren plat in de nek en zwiepende staart snel duidelijk, dat wat<br />

voorheen hun oogappel was, deze nu gepaste afstand dient te bewaren! Het is trouwens wel zaak om<br />

het uier van de merrie de eerste dagen na het <strong>spenen</strong> goed in de gaten te houden. Voorafgaande aan<br />

het <strong>spenen</strong> kun je de krachtvoergift van de merrie al terugschroeven, zodat de melkgift <strong>verder</strong> terugloopt.<br />

Willie van Beek: “Sommige mensen zetten om de melkgift terug te laten lopen de merrie in een<br />

kale wei na het <strong>spenen</strong>. Daar ben ik geen voorstander van, zeker niet bij een merrie die al veel ingeleverd<br />

heeft tijdens het zogen. Ik schroef wel de krachtvoergift terug. Ik zorg er ook voor dat de merries<br />

voldoende beweging krijgen, in de stapmolen of in de paddock. Tevens spuit ik drie keer per dag het uier<br />

af <strong>met</strong> koud water. Daarnaast melk ik een of twee keer per dag een paar stralen uit het uier, om de druk<br />

weg te nemen, maar ook om te controleren of er kleine witte vlokjes in die stralen zitten. Die moeten er<br />

uit, want anders kan de merrie uierontsteking krijgen. Dat heb ik in al die jaren slechts één keer meegemaakt<br />

en dat was een grote ellende. Je kunt beter voorkomen dan genezen!”<br />

drijf heeft de beschikking over een goede<br />

en veilige accommodatie, voldoende en<br />

grasrijk weiland, verstand van de voeding<br />

van een opgroeiend paard en de veulens<br />

worden er, liefst meerdere keren per dag,<br />

gecontroleerd. Bovendien moeten de<br />

veulens in de winterperiode in ruime loopstallen<br />

staan en bij voorkeur dagelijks naar<br />

buiten kunnen voor de broodnodige beweging.<br />

Veulens opfokken is niet iets dat je er<br />

zomaar bij doet, kennis is onontbeerlijk om<br />

het welzijn van een veulen en een gezonde<br />

groei te waarborgen!<br />

De veulens, die vroeg in het voorjaar<br />

worden geboren, kunnen na het <strong>spenen</strong>,<br />

het liefst dus <strong>met</strong> een of meerdere leeftijdgenoten<br />

nog de wei in. Voorwaarde<br />

hiervoor is wel dat er een schuilgelegenheid<br />

is, dat er voldoende gras in de wei<br />

staat en dat de omheining rond het<br />

weiland deugdelijk is, zonder uitsteeksels<br />

of zaken waaraan de veulens zich<br />

kunnen verwonden. De ‘late’ veulens<br />

gaan na het <strong>spenen</strong> vaak <strong>met</strong>een, in<br />

ieder geval ’s nachts op stal. Ook hier<br />

verdient groepshuisvesting de voorkeur.<br />

De stal moet ruim en licht zijn en als de<br />

veulens allemaal willen liggen moet<br />

daarvoor genoeg plaats zijn. Tevens<br />

moeten voer- en drinkbak op een hoogte<br />

zitten, waarvoor het veulen niet ‘op zijn<br />

tenen’ hoeft te gaan staan om erbij te<br />

kunnen. Het rantsoen voor een<br />

gespeend veulen moet bestaan uit voornamelijk<br />

hoogwaardig ruwvoer en<br />

krachtvoer in de vorm van brokken. Van<br />

het hooi of kuilgras mogen ze naar<br />

behoefte eten. In de natuur overeten ze<br />

zichzelf immers ook niet; als ze genoeg<br />

hebben dan stoppen ze vanzelf <strong>met</strong> eten.<br />

Een veulen moet in de eerste maanden<br />

na het <strong>spenen</strong> minimaal een kilo krachtvoer<br />

krijgen. Als ze ouder worden kan dit<br />

weer worden aangepast. Bijna alle gerenommeerde<br />

krachtvoerfabrikanten<br />

hebben lijsten <strong>met</strong> daarop de aanbevolen<br />

hoeveelheid krachtvoer per leeftijd. Je<br />

moet er wel voor oppassen, dat een jong<br />

paard niet te vet wordt. <strong>Op</strong> de meeste<br />

professionele opfokbedrijven is genoeg<br />

kennis aanwezig voor een verantwoorde<br />

voeding voor het jonge paard.<br />

IDS<strong>17</strong> • 25 augustus <strong>2011</strong> 25<br />

IDS<strong>17</strong>_P025 25 19-08-11 13:20

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!