PAV Belastingen.indd - Uitgeverij De Boeck

Inhoud
1 De allergie die belasting heet 4
2 De verschillende soorten belastingen 9
2.1 Belastingen die we één keer per jaar betalen 9
2.2 Belasting op de toegevoegde waarde (btw) 11
2.3 Personenbelasting 13
2.4 Nog meer belastingen ... 20
2.4.1 Accijnzen 21
2.4.2 Registratierechten 21
2.4.3 Successierechten 22
3 De jaarlijkse belastingaangifte 25
3.1 Wie betaalt personenbelasting? 25
3.2 Waar haalt de Belg zijn inkomen vandaan? 26
3.3 Het aangifteformulier 28
3.3.1 Wat zit er in de bruine omslag? 28
3.3.2 De verschillende vakken op het aangifteformulier 29
3.4 Het invullen van de aangifte 31
3.4.1 Gegevens van het gezin en van de man 32
3.4.2 Gegevens van de vrouw 36
4 De berekening van de te betalen belasting 39
4.1 Inkomensschijven 39
4.2 Voorbeeld van een alleenstaande 39
4.3 Het aanslagbiljet 41
Kaftontwerp: beter ontwerpen bvba, Peter Stuyck
Vormgeving: Typ Top
5de druk, 1ste oplage 2006
© 2006 Uitgeverij De Boeck nv, Antwerpen
Verantwoordelijk uitgever: Uitgeverij De Boeck nv, Lamorinièrestraat 31-37, 2018 Antwerpen
Alle rechten voorbehouden. Behoudens de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen mag
niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand
of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder de voorafgaande en schriftelijke
toestemming van de uitgever.
Wettelijk depot: D/2006/9442/209
ISBN 90 455 1863 5
NUR 137

5 De jobstudent 47
5.1 De aangifte 47
5.2 Het loon van een jobstudent is niet gelijk aan ... 47
5.3 Hoeveel mag een jobstudent verdienen? 49
5.3.1 Voor de belastingen 49
5.3.2 Voor de belastingbrief van je ouders: ‘ten laste of niet ten laste’ 51
5.3.3 Voor de kinderbijslag 51
6 De invloed van aftrekbare uitgaven op de te betalen belasting 53
7 Hoe (on)eerlijk zijn de belastingen verdeeld? 55
8 Zwartwerk 58
8.1 Nadelen van zwartwerk 58
8.2 Nog enkele gevolgen van zwartwerk 60
8.2.1 Zwartwerk en verzekering 60
8.2.2 Zwartwerk en lenen 61
8.2.3 Zwartwerk en fiscaal aftrekbare uitgaven 61
8.2.4 Niet-geregistreerd huurcontract 62
8.2.5 Successierecht 63
8.2.6 Kinderopvang 63
8.2.7 Loon jobstudent 64
8.2.8 PWA-cheques 64
8.2.9 Zwartwerk en aansprakelijkheid 65
9 De staat beheert ons geld 66
9.1 Waar gaan de belastinggelden naartoe? 66
9.2 De staatsschuld 68
9.3 Begrotingstekort 69
9.4 Oorzaken van het begrotingstekort 70
9.5 Oplossingen voor het begrotingstekort 71
9.5.1 Wegwerken van het tekort door staatsleningen 71
9.5.2 Wegwerken van het tekort door besparingen 72
9.5.3 Wegwerken van het tekort door nieuwe belastingen te innen 72
9.5.4 Wegwerken van het tekort door misbruiken tegen te gaan 72
ICT-oefeningen 73
Documenten 103
Deze PAV-bundel bestaat uit drie delen:
– werkboek
– ICT-oefeningen (internet- en computeroefeningen)
– documenten (nodig voor het invullen van sommige taken)
De handigste manier om met deze bundel te werken is de cover losmaken en de losse
bladeren in een ringmap steken.
3

De allergie die belasting heet
Hoe denk jij over belastingen? Om een eerste beeld te vormen geef je je mening over
volgende standpunten door het bolletje te kleuren:
Juist Fout
a Een jobstudent die in ‘het zwart’ werkt verdient meer dan ❍ ❍
wanneer hij aangegeven werkt.
b Het onderhoud van de wagen is goedkoper als je geen factuur vraagt. ❍ ❍
c Hoe meer belastingen ik betaal, hoe minder ik overhoud. ❍ ❍
d Een eigenaar die huur ontvangt van een private woning, moet ook op ❍ ❍
dit inkomen belasting betalen.
e Wie samen woont betaalt minder belastingen dan wie gehuwd is. ❍ ❍
Voor de juiste antwoorden moet je nog even wachten. Lees eerst dit:
Belastingen … een woord waar de meeste Belgen allergisch voor zijn.
Het is raar: Belgen worden als het ware ‘zwaarbelast’ geboren. Niet alleen hebben
ze een baksteen in de maag, ze blijken ook heel vroeg de belastingziekte te vertonen.
Het is alsof ze met de paplepel is ingegeven. Ze gaat over van generatie op generatie,
alsof ze erfelijk is.
Eigenlijk zijn we een beetje ten onrechte gekant tegen alles wat enigszins met belastingen
te maken heeft: zonder het betalen van belasting kan de overheid niets ondernemen.
Het spreekwoord zegt: ‘koken kost geld’ en dat geldt ook voor de overheid.
Wij verwachten toch goede wegen, een uitstekende sociale zekerheid …
Het begrip ‘zwartwerk’ blijkt al op jonge leeftijd gekend. Zo vertelt een kind in het
eerste leerjaar over papa die ‘in het zwart’ dit of dat doet. Ik zeg wel ‘het begrip
is gekend’, niet de inhoud en de gevolgen van het begrip. Dat kan nog lang duren.
Sommigen moeten de pensioenleeftijd bereiken alvorens ze, tot hun schade en
schande, ervaren wat de gevolgen zijn. Een schoonmaakster die jarenlang in het
zwart circuit werkte, krijgt geen pensioen. Een jobstudent die zwartwerk doet moet
niet op vakantiegeld rekenen; de anderen hebben er recht op, zelfs als ze maar kortstondig
werkten. We hebben geen last van wat we niet weten …
Sommigen gaan al vrij jong zwartwerk beoefenen, soms voor het eerst als jobstudent.
Die jongeren denken dat ze hierbij winnen, maar niets is minder waar. Ze zijn
slecht geïnformeerd en dus een ideale prooi voor zij die wel weten waar de klepel
hangt en zich verrijken op basis van de onwetendheid van jongeren.
Er zijn heel wat redenen waarom zwartwerk onzin is voor de jobstudent. We komen
hier later op terug. Om je te sussen alvast één element: wist je dat je beneden 7 199
EUR inkomsten (belastbaar inkomen – we verklaren dat begrip later) per jaar, geen
belasting betaalt? De meeste jobstudenten verdienen dat niet in een jaar, dus …
Op latere leeftijd gaan (zeker de goed geïnformeerde) meer spitsvondig te werk en
houden zich bezig met belastingontduiking (-ontwijking).
4

Alles bij elkaar blijkt zwartwerk bijna een nationale sport te zijn voor de Belgen.
Merkwaardig genoeg behoren we in dat soort zaken bij de koplopers in Europa.
Volgens onderstaande diagram zou het alleen in Italië nog erger gesteld zijn dan bij
ons.
Zwitserland
VS
Nederland
Australië
Duitsland
Frankrijk
Ierland
Denemarken
Noorwegen
Zweden
België
Italië
1970
1998
Belg kampioen
in zwartwerk
Goed dertig jaar geleden
was het zwartwerk in België naar
schatting goed voor 11 procent
van het bruto binnenlands
product (bbp) – de waarde van
alle in België geproduceerde
goederen en diensten.
Vorig jaar zou al ruim
een vijfde van dat bbp
verdiend en
uitgegeven zijn
door en voor
zwartwerk.
(PDA)
Bron: Friedrich Schneider, Universiteit van Linz, Oostenrijk – NB infografiek/De Gentenaar
Dat verklaren is niet eenvoudig. Er liggen veel factoren aan de basis. We bekijken
hier drie elementen:
1 Onwetendheid is waarschijnlijk de belangrijkste factor: men denkt iets te winnen
met zwartwerk, maar is niet op de hoogte van de spelregels. Onwetendheid geeft
aanleiding tot vooroordelen. Denken we maar aan het voorbeeld van de jobstudent
die niet weet dat hij eigenlijk geen belasting moet betalen, maar per definitie in
het zwart werkt (dus gebaseerd op vooroordelen).
Als we zouden beseffen welke schade we zelf lijden door mee te werken aan het
creëren van zwart geld, zou veel zwartwerk verdwijnen. Heeft het niet vragen van
een factuur voor het onderhoud van de wagen wel zin? We zien later meer voorbeelden
en dan zul je begrijpen dat zwartwerk dikwijls geen zin heeft en ook veel
gevaren inhoudt.
Laat je nu nog niet verleiden tot een verdediging van zwartwerk: je weet er nog
niet voldoende over.
2 Onze binding – Belg zijn – is minder sterk aanwezig dan het nationalistische (soms
sterk chauvinistische) gevoel in onze buurlanden. We voelen ons te weinig Belg.
– Wie kent het nationale volkslied? Heb je al gemerkt hoe onwennig de Belgische
nationale voetbalploeg zich voelt bij het spelen van het nationale volkslied?
Zingt er iemand mee?
– Bij de geboorte van Prinses Elisabeth hoorde ik een Nederlandse dame op de
televisie zeggen: ‘In ons land zouden nu overal vlaggen aan de huizen hangen,
hier is dat blijkbaar anders.’
– In China, Japan en de VS begint de schooldag met de groet aan de vlag en het
nationale volkslied. Ik zie het hier nog niet onmiddellijk gebeuren.
5

6
Omdat we ons blijkbaar minder uitdrukkelijk identificeren met ‘België’, maken
we er ook geen groot probleem van de Belgische staat een beetje te bedriegen. We
vergeten echter dat we eigenlijk onszelf bedriegen, want wie is ‘de staat’?
In landen met een sterk nationalistisch gevoel – zoals Zwitserland – blijkt (nog
altijd volgens het diagram) weinig zwartwerk te bestaan. Hier heerst het gevoel
dat wie zwartwerk doet, de staat en dus zijn medemens bedriegt. Toch even duidelijk
maken dat het nationalistische gevoel bij de Zwitsers vrij groot is: overal vind
je, het hele jaar door, de Zwitserse vlag (voor elke chalet … tot op de exportproducten).
3 We betalen wel degelijk veel belasting. Het gevoel veel te moeten betalen werkt
zwartwerk in de hand. We vergeten echter dat we ook veel daarvoor in ruil krijgen.
Een vergelijking van wat we krijgen ten opzichte van wat we betalen maakt
al iets duidelijk.
We betalen: (benaderende cijfers – 2001)
In België In Zwitserland
Btw 21 % 7,5 %
Registratierechten aankoop huis 10 % 1,5 tot 2,5 %
Benzine per liter 1,04 EUR 0,86 EUR
Personenbelasting (gemiddelden) 33 % 12,5 %
Je kunt het nog anders uitdrukken: tot welke dag van het jaar moet men werken
voor de staat? Onderstaand diagram geeft een overzicht van de belasting in de geïndustrialiseerde
landen.
Men werkt tot … voor de fiscus
aug
juli
dagen
juni
mei
april
365
335
305
275
245
215
185
155
125
95
65
Zwitserland
Japan
V.S.
Turkije
Australië
Canada
Ver. Koninkrijk
35
5
25
3
Griekenland
Luxemburg
Spanje
Portugal
Ierland
Nederland
Oostenrijk
Frankrijk
Noorwegen
Finland
Italië
Denemarken
Duitsland
Zweden
België
29

Maar we krijgen ook veel: onderhoud en verlichting van wegen (België heeft het
dichtste wegennet in Europa), sociale uitkeringen enz.
In België zijn de autosnelwegen nog altijd belastingvrij voor personenwagens. Geen
enkel land heeft een sociale zekerheid die zoveel biedt.
Ter vergelijking: wie in Zwitserland werkloos is, kan maximum gedurende één jaar
een (minieme) uitkering krijgen. Gedurende die werkloosheid moet hij/zij elke taak
aannemen die de staat voorstelt (weigeren = geen uitkering meer). Na dat ene jaar is
de werkloze aangewezen op familie.
Zwitserland kende weinig of geen werkloosheid: 1,5 % is het normale cijfer. In de
jaren tachtig steeg het tijdelijk tot 6 %, om nu weer op het oorspronkelijke niveau te
zijn. In België schommelt het werkloosheidscijfer in betere tijden rond 10 %.
Ook in de VS, die voor ons toch dikwijls als ‘de moderne wereld’ doorgaan, is het
mager gesteld met de sociale voorzieningen. Je kunt hierover lezen in het document
met de naam ‘Inleiding’.
We hebben niet de bedoeling – of de pretentie – om jullie mening over belastingen
grondig te wijzigen. Wel willen we enkele mechanismen van de belastingen uitleggen.
Zo kunnen jullie op eigen kracht verder en zullen jullie gauw ontdekken dat
bijvoorbeeld zwartwerk niet altijd lonend is. Integendeel, heel wat mensen verliezen
enorm veel door zwartwerk.
Jullie kunnen dan zelf ontdekken hoe (on)eerlijk de belastingen verdeeld zijn of hoe
moeilijk het is om het ene maandloon met het andere te vergelijken.
Wie de elementaire spelregels van de belastingen kent, en die zijn niet zo moeilijk,
zal voor zichzelf snel uitmaken dat hij liefst veel meer belastingen zou betalen.
We besteden bijzondere aandacht aan de gevolgen van ‘zwartwerk’. Af en toe zie je
op een pagina dit bijlagenballonnetje staan:
zwartwerk:
lees nr. 8.2 …
Het staat bij onderwerpen in de tekst waarover jullie kunnen discussiëren: over al
dan niet ‘in het zwart’ omgaan met dat onderwerp. In het ballonnetje wordt telkens
verwezen naar een bladzijde achteraan in dit boekje, waar je over dat onderwerp
iets meer informatie vindt.
We zoeken verder nog uit waarvoor de belastingen worden gebruikt, hoe je een
belastingbrief invult, hoeveel je als jobstudent mag verdienen, wat de gevolgen kunnen
zijn enz.
7