Rol van sport in stadsontwikkeling

isb.colo.ba.be

Rol van sport in stadsontwikkeling

Rol van sport in

stadsontwikkeling


Inhoud

Omgevingsanalyse publieke voorzieningen –

Pieter Beck (ruimtelijke planning stad Antwerpen)

Kennis vanuit beleidsdomein - Steven De Meyer

(sport & recreatie stad Antwerpen)

Case Park Spoor Noord – Manuel Verreet (AG

Stadsplanning Antwerpen)

Conclusies


Stad

leefomgeving van de mens,

hoge bevolkings- en bebouwingsdichtheid,

hoog voorzieningenniveau

schaarse ruimte


Publieke voorzieningen

wijk-, buurt- of stadsdeelniveau

ondersteunen de woonfunctie

leefbaarheid


Publieke voorzieningen

buurt-, wijk en stadsdeelgroen

speel-, buurtsport-, hondenloopterreinen

volkstuinen, openluchtsport

basis-, secundair-, deeltijds kunstonderwijs

kinderopvang, jeugdcentra, fuifruimten

sporthallen, zwembaden

biblitiotheken, cultuur- en ontmoetingscentra,

dienstencentra

supermarkten…


toegankelijk

open ruimte

gebruik


Sportvoorzieningen

ondersteunen de woonfunctie

leefbaarheid

vrijetijdsbesteding via fysieke inspanning


Sportvoorzieningen

buurtsportterreinen

buurt-, wijk- en stadsdeelgroen

loopparcours

openluchtsport (georganiseerde clubs)

sporthallen

zwembaden


Omgevingsanalyse

stap 1: bepalen locaties

stap 2: bereikzones & tekortzones

stap 3: rol van aantal inwoners

stap 4: omzetten naar ruimteclaim


stap 1: bepalen locaties

kaart: gelokaliseerde objecten op kaart (punten,

lijnen, polygonen)

tabel: informatie van het kaartobject


Hoboken


stap 1: bepalen locaties

toegankelijke openruimte


Stap 2: bereik- en tekortzones

bereik van:

• BUURTvoorzieningen

• WIJKvoorzieningen

• STADSDEELvoorzieningen


ereik buurtvoorzieningen

dagelijks/wekelijks gebruik

loopafstand: 400 m

tijdsafstand: 5 min wandelen


ereik buurtvoorzieningen

lokale

woonondersteunende

voorzieningen niveau

afstand in m

vogelvucht in tijd

Woonbuurt openruimte BouwblokBuurt 150-400 2-5 min

Speelterreinen BouwblokBuurt 150-400 2-5 min

Speelruimte BouwblokBuurt 150-400 2-5 min

Buurtsportterreinen Buurt 400 5 min

Kinderopvang Buurt 400 5 min

Gewoon basisonderwijs Buurt 400 5 min

Supermarkten en superettes Buurt 400 5 min


ereikzones

buurtsporttereinen


ereikzones

speelterreinen


ereikzones

buurtgroen


ereik wijkvoorzieningen

dagelijks/wekelijks gebruik

loopafstand: 800 m

tijdsafstand: 10 min wandelen


ereik wijkvoorzieningen

lokale w oonondersteunende

voorzieningen niveau

afstand in m

vogelvucht in tijd

Wijkgroen (>= 5 ha voor park, >=10 ha) Wijk 800 10 min

Hondenloopzones Wijk 800 10 min

Dienstencentra Wijk 800 10 min

Supermarkten Wijk 800 10 min


ereikzones

wijkgroen


ereikzones

hondenloopzones


ereik stadsdeelvoorzieningen

wekelijks/maandelijks gebruik

loopafstand: 1600 m

tijdsafstand: 20 min wandelen


ereik stadsdeelvoorzieningen

lokale w oonondersteunende

voorzieningen niveau

afstand in m

vogelvucht in tijd

Stadsdeelgroen (>=10 ha voor park, >=30 ha) Stadsdeel 1600 20 min

Volkstuinen Stadsdeel 1600 20 min

Districtshuizen en stadskantoren Stadsdeel 1600 20 min

Secundair onderwijs, 1ste graad Stadsdeel 1600 20 min

Deeltijds kunstonderwijs Stadsdeel 1600 20 min

Jeugdcentra Stadsdeel 1600 20 min

Fuifruimten (klein + groot) Stadsdeel 1600 20 min

Sporthallen WijkStadsdeel 800-1600m 10- 20 min

Overdekte zwembaden WijkStadsdeel 800-1600m 10- 20 min

Openluchtsportvelden (clubs) Stadsdeel 1600 20 min

Bibliotheken (zonder bibpunten) WijkStadsdeel 800-1600m 10- 20 min

Cultuur- en ontmoetingscentra Stadsdeel 1600 20 min


ereikzones

wijkgroen


ereikzones

volkstuinen


ereikzones

openluchtsport


ereikzones

sporthallen


Stap 3: rol van inwoners

-aantal inwoners

-bevolkingsdichtheid


aantal inwoners bevolkingsdichtheid


aantal kinderen kinddichtheid


Stap 3: rol van aantal inwoners

…evaluatie van de draagkracht van een

voorziening:

-aantal of oppervlakte van voorzieningen in een

buurt/wijk/stadsdeel

-aantal inwoners/kinderen/… in een

buurt/wijk/stadsdeel


Stap 3: rol van aantal inwoners

vergelijking met referentiewaarde:

norm of stedelijk gemiddelde


Stap 3: rol van aantal inwoners

buurtniveau

lokale w oonondersteunende voorzieningen

Norm/stedelijk

gemiddelde referentie

Woonbuurt openruimte Antwerpse norm (ov) 4 m² per inw oner

Speelterreinen Antwerpse norm 10 m² per 0 tot 11-jarige

Speelruimte Sted.gemidd. 89 m² per 0 tot 18-jarige

Buurtsportterreinen Sted.gemidd. 0,47 m² per inw oner

Kinderopvang Barcelonanorm 33 pl. per 100 0 tot 3-jarigen

Gewoon basisonderwijs norm 1 pl. per 2,5 tot 11-jarige

Supermarkten en superettes Sted.gemidd. 1,89 per 2.000 inw oners


uurtsportterreinen

stedelijk gemiddelde =

0,47 m²/inwoner


speelterreinen

norm = 10 m²/kind


uurtgroen

norm = 4 m²/inwoner


Stap 3: rol van aantal inwoners

wijkniveau

lokale w oonondersteunende voorzieningen

Norm/stedelijk

gemiddelde referentie

Wijkgroen (>= 5 ha voor park, >=10 ha) Antwerpse norm (ov) 8 m² per inw oner

Hondenloopzones Sted.gemidd. 0,30 m² per inw oner

Dienstencentra Vl.Programmatienorm 1 per 15.000 inw oners

Dienstencentra Antwerpse norm 1 per 3.000 65 plussers

Supermarkten Sted.gemidd. 1,94 per 6.000 inw oners


wijkgroen

norm = 8 m²/inwoner


Stap 3: rol van aantal inwoners

stadsdeelniveau

lokale w oonondersteunende voorzieningen

Norm/stedelijk

gemiddelde referentie

Stadsdeelgroen (>=10 ha voor park, >=30 ha) Antwerpse norm (ov) 16 m² per inw oner

Volkstuinen Sted.gemidd. 1,25 m² per inw oner

Secundair onderwijs, 1ste graad Sted.gemidd. 45,05 per 10.000 12 tot 15-jarigen

DKO - Muziek en Woord Sted.gemidd. 0,53 per 10.000 inw oners

DKO - Beeldende kunst Sted.gemidd. 0,47 per 10.000 inw oners

Jeugdcentra Sted.gemidd. 3,00 per 10.000 16 tot 24-jarige

Fuifruimten (klein + groot) Sted.gemidd. 0,35 m² per 16 tot 24-jarige

Sporthallen Blosonorm 0,22 m² sportopp. per inw oner

Overdekte zwembaden Blosonorm 0,014 m² sportopp. per inw oner

Openluchtsportvelden (clubs)

Bibliotheken (zonder bibpunten) Sted.gemidd. 0,36 per 10.000 inw oners

Cultuur- en ontmoetingscentra Sted.gemidd. 0,41 per 10.000 inw oners


stadsdeelgroen

norm = 16 m²/inwoner


sporthal

norm = 0,22 m²

sportoppervlakte/inwoner


Stap 3: rol van aantal inwoners

Doel: bepalen behoefte nieuwe voorzieningen


Bevolkingsprognose

tot 600 000 (2030)


Bewoningsdruk

druk op open ruimte

833ha ontwikkelbaar


Bewoningsdruk

druk op open ruimte

27% -> 23% groen

25m² -> 19m² gebruiksgroen per inwoner

+ 300ha groen nodig


Recreatieve druk

druk op open ruimte

+2,5ha speelterreinen

+5 ha buurtsportterreinen

+3 ha hondenloopzones


Integratie

-Samenwerking tussen groen, sport, recreatie,

jeugd

-Middelen en functies bundelen


Invalshoek vanuit sportdienst

Sport is (slechts) één onderdeel van

stadsontwikkeling. Ook andere domeinen hebben

tekorten en vragen ruimte.

Omgevingsanalyse of norm helpt om tekorten in

beeld te brengen (tussen wijken).

Omgevingsanalyse vooral interessant voor

voorzieningen op wijk/buurtniveau (vb. trapveld)


Invalshoek vanuit sportdienst

Analyse moet aangevuld worden met specifieke

kennis vanuit de sector om gegevens te

interpreteren en keuzes te kunnen maken.

Nog belangrijker: analyses en kennis aanvullen

met inspraak en participatie van bewoners en

gebruikers.


Informatieverzameling door o.a.

- Sportparticipatie-onderzoek bij volwassenen en

jongeren

- Seniorensportonderzoek

- Vitaliteitsonderzoek sportclubs

- Sportraad en districtssportraden

- Antwerpse monitor en stadsmonitor

- Overlegmomenten met clubs en partners

-…

Deze onderzoeken en contacten geven kennis over de concrete

sportbehoeften en vullen de omgevingsanalyses aan.


Inspraak en participatie door…

Participatiestuurgroep

Oor

Stedelijk wijkoverleg

Ontwerpdagen


Voorbeeld overlegmoment

Tijdens voorbereiding en uitvoering Park Groot

Schijn nauw overleg met partners (bewoners,

clubs, jeugd, volkstuinders, …) via

participatiestuurgroep.


Voorbeeld overlegmoment


Dubbele beweging: lokale voorzieningen in de

wijken brengen, bovenlokale voorzieningen

clusteren

Locatie voor grotere (bovenlokale) infrastructuur

(sporthal, zwembad, …) via apart locatieonderzoek

op basis van afwegingskader.


Afwegingskader

In welke sporten investeren?

Omgevingsanalyse

Bereikbaarheid

Grondeigenaar

Grondstatuut

Mogelijke partners


Schijnbare knelpunten

Georganiseerde sport in open ruimte tegen over

het ongeorganiseerd, vrij gebruik van de ruimte.

Visies ruimtelijke planning

Ruimteclaims van andere sectoren

Allerlei reglementering


Knelpunten oplossen

Samenwerking is sleutel tot succes

Stadsontwikkeling, andere beleidsdomeinen of

andere overheden zijn geen concurrenten maar

partners. Samenwerken om een leefbare stad te

creëren. De burger staat centraal.

Niet alleen de ruimte wordt schaarser. Ook andere

middelen staan onder druk.


Knelpunten oplossen

Brede allianties zoeken (binnen en buiten de

organisatie) om projecten sterker/haalbaar te

maken door clusteren (bvb jeugdcentrum +

sporthal + onderwijs).

Zoeken naar creatieve oplossingen bvb

zwemvijver Boekenberg.


dus

Sport en recreatie spelen, samen met andere

domeinen, een belangrijke rol in leefbare

stadsontwikkeling.

Sportinfrastructuur kan bijdragen om een wijk op

de kaart te zetten (vb. thuis in de stadprijs voor

badboot)


Ook sportevenement dragen bij tot

stadsontwikkeling: vb Big Air of ISB congres op het

Eilandje, parcours Ten Miles,…


Park Spoor Noord

ISB – congres – 20 maart 2013


UNIEK

“Een unieke impuls op een unieke plek op een

uniek moment via een uniek traject”

2001


Een uniek ‘impuls’ gebied, een

buitenkans

• Oud treinterrein van 24ha in

Antwerpen Noord (1,6 km lang)

• Gewestplan: gebied voor

stedelijke ontwikkeling

• Eigendom NMBS

– Barrière tussen wijken

– Zeer dicht bebouwde en bevolkte

kansarme omgeving

– 1 op 8 woningen heeft private

buitenruimte


Specifieke timing

onder/dankzij bovenlokale druk

Start van het project

• NMBS verlaat terrein (2000)

• Intrede subsidieprogramma’s

– Federaal grootstedenbeleid

– Doelstelling II

=> 38 000 000 €

Uitvoeringsbudget voor start

der werken!


Specifieke timing

onder/dankzij bovenlokale druk

Planningsproces

1. Fase I: Visie

2. Fase II: Deal en open oproep

3. Fase III: Uitvoering / realisatie


INNOVATIEF

“”

“Een tuin voor de buurt

Een park voor de stad”


Innovatief teamwerk en regie

1. Dagelijkse regie van A tot Z

2. Multidisciplinair teamwork

(10 mensen: 1 stedenbouwkundige,

1 sociologe, 2 wervend programma,

1 communicatie, 1 zakelijk leider, 1

werfleider, 1 architect, 2

parkbeheerders (sociaal & fysiek

beheer)

3. Huisvesting Projecthuis

Damstation

4. Sturing door stuurgroep en

college


Innovatief proces

1. Degelijk en onderbouwd

basisdebat op basis van

behoeftenonderzoek &

participatie

2. Structuur van AG ANN

(regie en financiering) en

AG ANNEIS (vehicel ifv

parkeren van

subsidiemiddelen + regie

via grondpositie) als

voorloper van AG

Stadsplanning


Innovatieve participatie

Evenementen bij belangrijke

mijlpalen in het planningsproces

‘Trek je plan dag’, Park in zicht, Tourneé

générale, …

Evenementen op de plek / wervend

programma / onbekend is onbemind

‘tijdelijke kunst op het terrein’,‘vliegeren en

urban golf’, ‘’t winkelend noord’, Bon bazaar,

Park in beeld, Stratenloop spoor noord, Film

Plein Publiek

Sterke iconen en wervend drukwerk

/ de boodschap in een oogopslag

Verspreid in 2060 (scholen, horeca…)

=> DRAAGVLAK EN FEEDBACK!


Beheerplan: park voor 21 e eeuw

• Opmaak geïntegreerd beheerplan

(Groentechnisch beheer, onderhoud, toezicht…)

• Parkcoordinator en parkprogrammator

(fysiek & sociaal beheer, uniek in de

stadsorganisatie / experiment, parkcoördinator

wordt opgevolgd door buurtregisseur met expliciet

mandaat)


VISIE

“Stad en bewoners”

“Een tuin voor de buurt

Een park voor de stad”

2001


In beeld brengen behoeften

• Stad aan de stroom (1993), bewonersenquête (1999)

• Drie denkdagen met stadsdiensten en kabinetten

– Wetenschappelijke onderbouwing adhv GIS – analyse

– Behoeften uit alle beleidsdomeinen, groenbehoeften…

– Nood aan open groene ruimte. Minimum 10 hectare.

• Drie parallelle denkdagen met bewoners + tentoonstelling Damstation

Villages and Metropolis

Park Spoor Noord, Antwerp September 2003


In beeld brengen behoeften

PRODUCT: Consensusnota / structuurschets (beleids- en visiedocument)

Basis en rode draad voor vervolgtraject!

• “buik” van het park

• Verbinden wijken

• Stedelijke ontwikkeling

• Behoud spoorweggebouwen

•…


DEAL

“Stad en NMBS”

“18 ha publieke ruimte & 6 ha vastgoed”

2001


Programma

18ha park – 6ha/192.000m² bouwrechten

• Visie stad blijft overeind tijdens onderhandelingen

• 18 ha gesaneerde grond voor 1 euro naar de stad in ruil voor bouwrechten op

de Kop (192.000 m²)

• BPA met V/T 0,8 à 1,2

Beleidsovereenkomst

AG ANN & AG ANNEIS


ONTWERP

“Stad en ontwerpers”

“Programma als antwoord op (boven)lokale behoeften”

“Ruimtelijke kwaliteit”

Open oproep procedure Vlaamse Bouwmeester

2002 / 2003


Ontwerpwedstrijd

• Open Oproep / Internationale ontwerpwedstrijd

• Winnend ontwerp ‘VILLAGES AND METROPOLIS’:

2003 Studio Secchi-Vigano (I) & - Kromwijk (NL)


Ontwerp

Uitgangspunten en grammatica

• Twee schaalniveaus: buurt en stad Evenwicht tussen bovenlokaal en lokaal

publiek. “Tuin voor de buurt, park voor de stad.”

• Voldoende groot: ‘ieder heeft zijn plaats’

• Eenvoudige grammatica / Basic en robuust park

met groeiscenario & bijsturingen - wordt gerespecteerd!

• Padenstructuur als verbinding van missing links

• Transparant ifv veiligheid


Ontwerp

Uitgangspunten en grammatica

• Maximaal behoud historiek (lengte, contouren, reliëf, viaducten,

gebouwen, materialen) + toevoeging van hedendaagse elementen

(kiosken, nieuw reliëf, …

• Duurzaamheid als centraal thema


Andere ontwerpwedstrijden

Open oproep Vlaamse Bouwmeester

• Parkloods 2007: Verdickt en Verdickt (B)

• Parkbrug 2007: Ney and Partners (B)

Uitgebreide offertevraag met selectiecommissie

• Shelter 2006: Stramien (B)

• Watertorens 2007: Pat Heylen (B)

• Opleidingsgebouw 2008: 360 architecten (B)

• Grote zandspeeltuin 2008: Kompan (B)


REALISATIES

“stad en

ontwerpers/aannemers”

“stad en bewoners”

Work in progress

Gefaseerde toe-eigening

2005 / …


Realisaties

• 2005: Damplein en Damstation


Realisaties

• 2007: BMX Bowl


Realisaties

• 2008: Opening Park Deel West


Realisaties

• 2009: Opening Park Deel Oost


Realisaties

• 2008 - 2011:Spoorweggebouwen met publieke en recreatieve invulling


Realisaties

• 2008 - 2011:Spoorweggebouwen met publieke en recreatieve invulling


Realisaties

• 2008 - 2011:Spoorweggebouwen met publieke en recreatieve invulling


Realisaties

• 2012… Ontwikkeling Kop Spoor Noord


SPORT EN SPEL

“stad en bewoners”

“stad en gebruikers”


Doelstellingen

voor sport- en speelplekken

• Gevarieerd & actief aanbod voor jeugd

• Gezinspark / bespeelbaar park (sleeën…)

• Sport: polyvalent karakter, geen georganiseerd sportgebruik (geen

clubverband…)


Aanbod speel- en sportplekken

• 5x “speeleitjes” voor de allerkleinsten -6

• 1 grote zandspeeltuin (cfr centrale plek) +6

• Waterspeeltuinen (kleine en grote)

• Speelaanleidingen langs hoofdpad: 3-99

• Speelaanleidingen op de heuvels zijn multifunctioneel (spel,

fitness, zitplek)

• Sport: outdoor en indoor, geen georganiseerd sportgebruik

(geen clubverband…)


Aanbod speel- en sportplekken

=> Westelijk deel voor spel en evenementen

=> Oostelijk deel park voor sport


Speeleitjes


Grote zandspeeltuin


Waterspeeltuinen


Waterspeeltuinen


Waterspeeltuinen

• Watertuin op expliciete vraag van de buurt

• Ondiep verfrissend speelwater met fonteinen

• Urban Beach, uniek in binnenstad, bovenlokale

aantrekking

• Combinatie met horeca (zomerbar) in shelter

• Divers publiek: water als integratie-element


Aanbod open lucht sport

• Polyvalente en informele terreinen,

geen ingerichte en uitgeruste

sportvelden, geen club- en

reservatiesystemen

• 1 voetbalveld (zonder goals), 3

onverharde terreinen, 3 verharde

terreinen (basket), 5

pingpongtafels

• Slingerpaden voor wandelaars,

skeelers en joggers


Bmx- en graffitizone

• Op expliciete vraag van jeugddienst en BMX –

scène

• Veelvuldig en bovenlokaal gebruik op maat

• (inter)nationale concours en happenings

• Aansluitend verharde (en droge) ruimte onder het

viaduct

• Graffiti plek onder het viaduct: geen graffitivrije

bowl, weinig graffiti in park (enkel tags)


Aanbod overdekt sport

• Perrierhal als tijdelijke

buurtsportloods: laagdrempelige

werking, ‘start to sport

programma’s.

• Herbestemming voormalige WDT

– loods (herstelplaats voor

locomotieven) tot Parkloods voor

cultuur en sport


Parkloods


Parkloods

• Onderdak voor buurtsportloods

(met basis inrichting) voor

buurtsportwerking

• Onderdak voor sporthal (met

complete inrichting) voor

afwisselend gebruik door

Artesis Hogeschool en

buurtsport.

Synergie in gebruik!

Ruimtelijke kwaliteit!


Conclusie sport- en speelplekken

Onderbouwd basisdebat op basis van

• omgevingsanalyse

• behoeftenonderzoek (stadsbreed)

Evenwicht tussen bovenlokaal en lokaal publiek

Evenwicht tussen polyvalent / buurtgebonden karakter en enkele rake

(boven) lokale functies als publiekstrekker

inzetten op kwaliteit en “uitstraling”


EVALUATIE

“stad en parkcrew”

“stad en gebruiker”

“Het park is van iedereen”

2010


EFFECTIEF

“park en wijk”

“Het park is van iedereen”

2010


Voor


Voor


Voor


Voor


Voor & tijdens / na

• leegstand 2002 • leegstand 2007


Voor & tijdens / na

• renovaties 2000 • Renovaties 2007


Voor & tijdens / na

• kansarmoede 2002 • kansarmoede 2007


Conclusies

Schaarse ruimte en middelen

daarom: streven naar een optimaal ruimtegebruik

daarom: samenwerken tussen verschillende

sectoren = noodzakelijk


Conclusies

Belangrijk om als stad zelf te waken over lokale

publieke voorzieningen

Sport & recreatie speelt samen met andere beleidsdomeinen

een belangrijke rol in stadsontwikkeling

daarom: via een onderbouwde stadsbrede visie voor

sport samenwerking opzoeken met stadsbrede visies

van de andere beleidsdomeinen


Conclusies

Gebiedsgerichte analyse (omgevingsanalyse &

ontwerpend onderzoek)

Verschillende beleidsdomeinen betrekken in een

stadsontwikkelingsproject.

More magazines by this user
Similar magazines