22.08.2013 Views

Religieus taalgebruik tussen werkelijkheid en waan

Religieus taalgebruik tussen werkelijkheid en waan

Religieus taalgebruik tussen werkelijkheid en waan

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

“Tast<strong>en</strong>d op zoek naar zin<br />

in dit broze bestaan”<br />

Zorg voor zingeving in de GGZ -<br />

e<strong>en</strong> gedeelde opdracht?<br />

Ko<strong>en</strong> De Fruyt


“Ik zie mijn tast<strong>en</strong>de lev<strong>en</strong>sloop …”<br />

E<strong>en</strong> citaat als motto<br />

“Wat is er met mij gebeurd?<br />

Wat van mijn ondergrondse lev<strong>en</strong><br />

kan het daglicht vel<strong>en</strong>?<br />

Ik zie mijn tast<strong>en</strong>de lev<strong>en</strong>sloop.<br />

Als e<strong>en</strong> traag dier sleept hij zich door het stof,<br />

bij elk kruispunt zoekt hij zijn weg.<br />

Heer, geef mij de g<strong>en</strong>ade van de oprechtheid<br />

<strong>en</strong> versterk mijn geheug<strong>en</strong>.<br />

Mijn lev<strong>en</strong>sopvatting is beslot<strong>en</strong> in mijn dad<strong>en</strong>,<br />

staat geschrev<strong>en</strong> op mijn gelaat.<br />

Op de vraag wat de zin van het lev<strong>en</strong> is,<br />

antwoordt iedere<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> opsomming<br />

van zijn lev<strong>en</strong>sloop.<br />

(G. Konràd, Konràd,<br />

Tuinfeest, Tuinfeest,<br />

1989, p. 7)


Opzet <strong>en</strong> opbouw<br />

van deze uite<strong>en</strong>zetting<br />

Aanleiding, probleemstelling, situering<br />

Zingeving: e<strong>en</strong> veelkleurig gegev<strong>en</strong><br />

Zingeving: e<strong>en</strong> meerstemmig gegev<strong>en</strong><br />

Psychisch lijd<strong>en</strong>, zinverlies, zingeving<br />

Zorg voor zinbeleving: wie <strong>en</strong> hoe<br />

Besluit


Aanleiding: e<strong>en</strong> hernieuwde interesse<br />

voor zingeving <strong>en</strong> spiritualiteit<br />

Tr<strong>en</strong>ds:<br />

de rec<strong>en</strong>te hype rond mindfulness<br />

welness <strong>en</strong> healing, healing,<br />

lev<strong>en</strong>skunst <strong>en</strong> spiritualiteit<br />

Studiedag<strong>en</strong>:<br />

Symposium Emergis: Emergis:<br />

‘Geloof ‘Geloof in in psychiatrie’ psychiatrie’ (Goes Goes, , 11/05)<br />

Studiedag VVCEPC: VVCEPC:<br />

‘Cliëntgerichte Psychotherapie <strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

Spiritualiteit’ Spiritualiteit’ (Leuv<strong>en</strong>, 11/06)<br />

Studiedag klinische psychotherapie: ‘E<strong>en</strong> ‘E<strong>en</strong> plek plek voor voor zingeving zingeving<br />

<strong>en</strong> <strong>en</strong> spiritualiteit?’ spiritualiteit?’ –OPZ OPZ (Geel, 11/07)<br />

Studiedag Kern/VVP Kern/ VVP: : ‘Spiritualiteit ‘Spiritualiteit <strong>en</strong> <strong>en</strong> lichaamsgerichte<br />

psychotherapie, e<strong>en</strong> e<strong>en</strong> nieuwe nieuwe dialoog dialoog <strong>tuss<strong>en</strong></strong> <strong>tuss<strong>en</strong></strong> lichaam lichaam <strong>en</strong> <strong>en</strong> ziel’ ziel’<br />

(G<strong>en</strong>t, 03/08)


Publicaties:<br />

(…)<br />

Religie Religie <strong>en</strong> <strong>en</strong> spiritualiteit, spiritualiteit, themanummer themanummer Tijdschrift Tijdschrift Klinische Klinische<br />

Psychologie Psychologie jg. 33 (2003) nr. 4<br />

Quelle Quelle place place pour pour la la spiritualité spiritualité dan dan les les soins?, soins?,<br />

themanummer<br />

themanummer<br />

Ethica Ethica Clinica. Clinica.<br />

Revue Revue francophone francophone d’éthique d’ éthique des des soins soins de de<br />

santé santé (2006) nr. 44<br />

Tijdschrift Tijdschrift Cliëntgerichte Cliëntgerichte Psychotherapie jg. 45 (2007) nr. 3<br />

Van Kalmthout M., Psychotherapie <strong>en</strong> <strong>en</strong> de de zin zin van van het het bestaan, bestaan,<br />

De Tijdstroom, Utrecht, 2005<br />

Leijss<strong>en</strong> M., Tijd Tijd voor voor de de ziel, ziel,<br />

Lannoo, Lannoo,<br />

Tielt, Tielt,<br />

2007<br />

Pargam<strong>en</strong>t K., Spiritually Spiritually integrated integrated psychotherapy.<br />

psychotherapy.<br />

Understanding Understanding and and addressing addressing the the sacred, sacred,<br />

The Guilford<br />

Press, Press,<br />

New York/London<br />

York London, , 2007


Probleemstelling<br />

Naar e<strong>en</strong> bio-psycho bio psycho-sociaal sociaal-spiritueel spiritueel model?<br />

Zingeving <strong>en</strong> spiritualiteit structureel integrer<strong>en</strong> in de GGZ? GGZ<br />

Cfer Nederlandse onderzoek<strong>en</strong> naar zinvraag <strong>en</strong> -aanbod aanbod<br />

Kunn<strong>en</strong> we hier sprek<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> tr<strong>en</strong>dbreuk?<br />

Van belijd<strong>en</strong> over bestrijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> vermijd<strong>en</strong>, naar toewijd<strong>en</strong>?<br />

Cfer onderzoek J. Kerssemaekers (1989)<br />

Kunn<strong>en</strong> we hier sprek<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> tr<strong>en</strong>dbreuk?<br />

Waarover sprek<strong>en</strong> we <strong>en</strong> wie doet wat?<br />

Voldo<strong>en</strong>de oog voor onderscheiding <strong>en</strong> interdisciplinariteit?<br />

Cfer Jochems<strong>en</strong> <strong>en</strong> van Leeuw<strong>en</strong>, Zinervaring Zinervaring in in de de zorg. zorg. Over Over<br />

de de betek<strong>en</strong>is betek<strong>en</strong>is van van spiritualiteit spiritualiteit in in de de gezondheidszorg (2005)<br />

Waarover sprek<strong>en</strong> we <strong>en</strong> wie doet wat?


Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is:<br />

waarover sprek<strong>en</strong> we?<br />

Geloof?<br />

Religiositeit?<br />

Spiritualiteit?<br />

Lev<strong>en</strong>skunst?<br />

Lev<strong>en</strong>sfilosofie?<br />

Lev<strong>en</strong>sfilosofie?<br />

Wereldbeeld?<br />

Wereldbeeld?<br />

M<strong>en</strong>svisie?<br />

M<strong>en</strong>svisie?<br />

Ethiek?<br />

Aard<strong>en</strong>?<br />

Coping?<br />

Coping


Ko<strong>en</strong> De Fruyt<br />

Situering<br />

Systematisch theoloog<br />

Pastoraal actief in de context van GGZ bij de BvL<br />

Publicaties<br />

Geloof Geloof <strong>en</strong> <strong>en</strong> zingeving zingeving in in psychiatrie: psychiatrie: complex, complex, gelaagd gelaagd <strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

meerstemmig, meerstemmig,<br />

in P&V P&V jg. 82 (2006) nr. 1, 40-49 40 49<br />

Pastorale Pastorale zorg zorg <strong>en</strong> <strong>en</strong> psychotherapie: verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong> verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong> in in<br />

gr<strong>en</strong>sgebied, gr<strong>en</strong>sgebied,<br />

in P&V P&V jg. 83 (2007) nr. 1, 38-51 38 51<br />

Zingeving Zingeving in in tijd<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong> van van interdisciplinariteit: e<strong>en</strong> e<strong>en</strong> gedeelde gedeelde <strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

gediffer<strong>en</strong>tieerde verantwoordelijkheid, verantwoordelijkheid,<br />

in P&V P&V jg. 84 (2008)<br />

nr. 1, 24-33 24 33


Terug naar de rode draad:<br />

waar zitt<strong>en</strong> we?<br />

Aanleiding, probleemstelling, situering<br />

Zingeving: e<strong>en</strong> veelkleurig gegev<strong>en</strong><br />

Zingeving: e<strong>en</strong> meerstemmig gegev<strong>en</strong><br />

Psychisch lijd<strong>en</strong>, zinverlies, zingeving<br />

Zorg voor zinbeleving: wie <strong>en</strong> hoe<br />

Besluit


Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is:<br />

e<strong>en</strong> brede werkdefinitie<br />

Zingeving gaat over:<br />

de heel concrete,<br />

in tijd <strong>en</strong> ruimte gesitueerde,<br />

tast<strong>en</strong>de lev<strong>en</strong>sloop waarin m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />

onderweg <strong>tuss<strong>en</strong></strong> geboorte <strong>en</strong> dood<br />

met vall<strong>en</strong> <strong>en</strong> opstaan prober<strong>en</strong><br />

iets moois van hun lev<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong>,<br />

dit te situer<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>isvol geheel<br />

<strong>en</strong> hier liefst ook zin aan te belev<strong>en</strong> -<br />

hier <strong>en</strong> nu, <strong>en</strong> dieper <strong>en</strong> verder<br />

Zingeving gaat over:


Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is:<br />

bronn<strong>en</strong> van zinbeleving<br />

Onderzoek naar wat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hun lev<strong>en</strong> zin geeft, leert<br />

dat twee clusters van bronn<strong>en</strong> doorgaans hoog scor<strong>en</strong>,<br />

in alle leeftijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> in uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong>de cultur<strong>en</strong>:<br />

vooreerst relaties in familiekring, vri<strong>en</strong>dschapp<strong>en</strong> e.d.<br />

vervolg<strong>en</strong>s succes in persoonlijke ontwikkeling <strong>en</strong> realiser<strong>en</strong><br />

van lev<strong>en</strong>sdoel<strong>en</strong> in werk, studie, hobby e.d.


(…)<br />

De verdere volgorde van bronn<strong>en</strong> van zingeving<br />

varieert. Als belangrijkste categorieën zi<strong>en</strong> we:<br />

varieert. Als belangrijkste categorieën zi<strong>en</strong> we:<br />

creativiteit<br />

natuur<br />

religie <strong>en</strong> spiritualiteit<br />

sociale <strong>en</strong> politieke activiteit<strong>en</strong><br />

ontspanning <strong>en</strong> cultuur<br />

gezondheid <strong>en</strong> uiterlijk<br />

geld <strong>en</strong> bezit<br />

gezondheid <strong>en</strong> uiterlijk<br />

geld <strong>en</strong> bezit<br />

(M. Leijss<strong>en</strong>, Zingeving Zingeving <strong>en</strong> <strong>en</strong> zingevingsproblem<strong>en</strong><br />

vanuit vanuit psychologisch psychologisch perspectief, perspectief,<br />

2004, p. 244-245) 244 245)


Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is:<br />

dim<strong>en</strong>sies <strong>en</strong> diept<strong>en</strong> van zinbeleving<br />

Bronn<strong>en</strong> van zingeving bestrijk<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de<br />

dim<strong>en</strong>sies van het m<strong>en</strong>selijk bestaan:<br />

het fysische<br />

het psychische<br />

het sociale<br />

het spirituele<br />

M<strong>en</strong> kan hier ook niveaus van diepte onderscheid<strong>en</strong>:<br />

hedonistisch<br />

persoonlijk<br />

altruïstisch<br />

zelfoverstijg<strong>en</strong>d


Zinbeleving, zingeving, zinervaring:<br />

de dim<strong>en</strong>sies <strong>en</strong> diept<strong>en</strong> in kaart gebracht<br />

Diept<strong>en</strong>: Diept<strong>en</strong>:<br />

hedonistisch persoonlijk altruïstisch overstijg<strong>en</strong>d<br />

Dim<strong>en</strong>sies: Dim<strong>en</strong>sies<br />

fysisch<br />

psychisch<br />

sociaal<br />

spiritueel


Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is:<br />

structurele compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />

De ervaring van zin omvat drie compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />

het cognitieve: de zin ontdekk<strong>en</strong> ‘van’<br />

het motivationele: motivationele:<br />

zin hebb<strong>en</strong> ‘om’<br />

het affectieve: zin belev<strong>en</strong> ‘aan’ of ‘in’<br />

De ervaring van zin omvat drie compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />

Zo kan m<strong>en</strong> zingeving omschrijv<strong>en</strong> als:<br />

“de zoektocht naar orde, sam<strong>en</strong>hang <strong>en</strong> richting in het<br />

bestaan,<br />

het nastrev<strong>en</strong> van doel<strong>en</strong> die de moeite waard zijn,<br />

<strong>en</strong> daaraan voldo<strong>en</strong>ing belev<strong>en</strong>”<br />

(M. Leijss<strong>en</strong>, Zingeving Zingeving <strong>en</strong> <strong>en</strong> zingevingsproblem<strong>en</strong><br />

vanuit vanuit psychologisch psychologisch perspectief, perspectief,<br />

2004, p. 248-253) 248 253)


De aloude zoektocht naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is<br />

in ons broze bestaan in beeld gebracht<br />

Tuss<strong>en</strong> geboorte …<br />

gesitueerd in de cultuur<br />

op op zoek zoek naar naar zin zin <strong>en</strong> <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is betek<strong>en</strong>is<br />

in dialoog met de omgeving<br />

… <strong>en</strong> sterv<strong>en</strong>


Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is:<br />

veelkleurig, meerdim<strong>en</strong>sionaal <strong>en</strong> gelaagd<br />

Spiritueel<br />

Putt<strong>en</strong>d uit meerdere bronn<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

dim<strong>en</strong>sies <strong>en</strong> op meerdere niveaus<br />

Psychisch Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is<br />

Sociaal<br />

Fysisch


Terug naar de rode draad:<br />

waar zitt<strong>en</strong> we?<br />

Aanleiding, probleemstelling, situering<br />

Zingeving: e<strong>en</strong> veelkleurig gegev<strong>en</strong><br />

Zingeving: e<strong>en</strong> meerstemmig gegev<strong>en</strong><br />

Psychisch lijd<strong>en</strong>, zinverlies, zingeving<br />

Zorg voor zinbeleving: wie <strong>en</strong> hoe<br />

Besluit


Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is:<br />

de brede werkdefinitie uitgebreid<br />

Zingeving gaat over:<br />

de heel concrete,<br />

in tijd <strong>en</strong> ruimte gesitueerde,<br />

tast<strong>en</strong>de lev<strong>en</strong>sloop waarin m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />

onderweg <strong>tuss<strong>en</strong></strong> geboorte <strong>en</strong> dood<br />

met vall<strong>en</strong> <strong>en</strong> opstaan prober<strong>en</strong><br />

iets moois van hun lev<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong>,<br />

dit te situer<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>isvol geheel<br />

<strong>en</strong> hier liefst ook zin aan te belev<strong>en</strong> -<br />

hier <strong>en</strong> nu, <strong>en</strong> dieper <strong>en</strong> verder<br />

<strong>en</strong> dit steeds in interactie met de omgev<strong>en</strong>de cultuur<br />

<strong>en</strong> in voortdur<strong>en</strong>d gesprek met zichzelf <strong>en</strong> ander<strong>en</strong>


Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is:<br />

e<strong>en</strong> dynamisch gegev<strong>en</strong><br />

Zingeving is ge<strong>en</strong> statisch gegev<strong>en</strong><br />

dat voor e<strong>en</strong>s <strong>en</strong> altijd vastligt<br />

dat je als e<strong>en</strong> object kunt bezitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> veilig stell<strong>en</strong><br />

Zingeving is ge<strong>en</strong> statisch gegev<strong>en</strong><br />

Zingeving is veeleer e<strong>en</strong> dynamisch gegev<strong>en</strong> waarbij<br />

in e<strong>en</strong> spel van do<strong>en</strong> <strong>en</strong> lat<strong>en</strong><br />

van construer<strong>en</strong> <strong>en</strong> deconstruer<strong>en</strong><br />

zin opgebouwd <strong>en</strong> opgedaan wordt<br />

zin tegelijk onbewust voortdur<strong>en</strong>d nagestreefd wordt<br />

soms expliciet <strong>en</strong> doelbewust bewerkstelligd wordt<br />

<strong>en</strong> soms onverwacht <strong>en</strong> onvermoed ervar<strong>en</strong> wordt<br />

Zingeving is veeleer e<strong>en</strong> dynamisch gegev<strong>en</strong> waarbij


Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is:<br />

e<strong>en</strong> meerstemmig <strong>en</strong> dialogisch gebeur<strong>en</strong><br />

Zingeving is ge<strong>en</strong> solipsistisch gegev<strong>en</strong><br />

dat je op je e<strong>en</strong>tje voltrekt<br />

los van de rest van de m<strong>en</strong>sheid<br />

Zingeving is wez<strong>en</strong>lijk e<strong>en</strong> interactief gebeur<strong>en</strong><br />

steeds (multi ( multi)cultureel )cultureel gesitueerd<br />

<strong>en</strong> in dialoog met vele ander<strong>en</strong>


H. Hermans & H. Kemp<strong>en</strong>, The The dialogical dialogical<br />

self. self.<br />

Meaning Meaning as as movem<strong>en</strong>t movem<strong>en</strong>t (1993)<br />

Voorbij het cartesiaanse monologische subject …<br />

… naar het meerstemmige of dialogische zelf als:<br />

e<strong>en</strong> dynamische meervoudigheid<br />

van relatief autonome ik-posities ik posities<br />

in e<strong>en</strong> imaginaire ruimte<br />

Twee c<strong>en</strong>trale gedacht<strong>en</strong>:<br />

het zelf als e<strong>en</strong> tijd-ruimtelijk<br />

tijd ruimtelijk gestructureerd narratief<br />

e<strong>en</strong> veelheid van ik-posities ik posities in gesprek met elkaar <strong>en</strong> ander<strong>en</strong>


Het meerstemmige <strong>en</strong> dialogische zelf –<br />

zingeving in gesprek met …<br />

E<strong>en</strong> zinvol bestaan uitbouw<strong>en</strong> do<strong>en</strong> we<br />

nooit in totale onafhankelijkheid<br />

maar steeds in gesprek met ander<strong>en</strong><br />

E<strong>en</strong> zinvol bestaan uitbouw<strong>en</strong> do<strong>en</strong> we<br />

Deze nimmer eindig<strong>en</strong>de dialoog voer<strong>en</strong> we<br />

reëel met talloze externe ander<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

imaginair met vele geïnterioriseerde ander<strong>en</strong><br />

Deze nimmer eindig<strong>en</strong>de dialoog voer<strong>en</strong> we<br />

Die ander<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zowel<br />

individuele betek<strong>en</strong>isvolle ander<strong>en</strong> zijn<br />

als cultureel invloedrijke collectieve ander<strong>en</strong>


Zingeving - e<strong>en</strong> proces van positioner<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

herpositioner<strong>en</strong> in continu gesprek<br />

Zingeving is e<strong>en</strong> proces van voortdur<strong>en</strong>d innem<strong>en</strong> van,<br />

beweg<strong>en</strong> <strong>tuss<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> verander<strong>en</strong> van posities<br />

Deze dynamiek gebeurt in e<strong>en</strong> constante dialoog met<br />

zichzelf <strong>en</strong> met betek<strong>en</strong>isvolle ander<strong>en</strong><br />

Wie dialoog zegt, zegt rolwisseling <strong>en</strong> alterner<strong>en</strong>de<br />

dominantie <strong>en</strong> dus intrinsieke asymmetrie<br />

Met alle kans<strong>en</strong> <strong>en</strong> mogelijke ontsporing<strong>en</strong> van di<strong>en</strong>


De meerstemmige zoektocht naar zin <strong>en</strong><br />

betek<strong>en</strong>is in beeld gebracht<br />

Tuss<strong>en</strong> geboorte …<br />

(multi multi-)cultureel )cultureel gesitueerd<br />

op op zoek zoek naar naar zin zin <strong>en</strong> <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is betek<strong>en</strong>is<br />

in dialoog met vele stemm<strong>en</strong><br />

… <strong>en</strong> sterv<strong>en</strong>


Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is:<br />

veelkleurig <strong>en</strong> meerstemmig<br />

Spiritueel<br />

Putt<strong>en</strong>d uit meerdere bronn<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

dim<strong>en</strong>sies <strong>en</strong> op meerdere niveaus<br />

Psychisch Op zoek naar zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is Sociaal<br />

Multicultureel gesitueerd <strong>en</strong><br />

in gesprek met meerdere stemm<strong>en</strong><br />

Fysisch


Terug naar de rode draad:<br />

waar zitt<strong>en</strong> we?<br />

Aanleiding, probleemstelling, situering<br />

Zingeving: e<strong>en</strong> veelkleurig gegev<strong>en</strong><br />

Zingeving: e<strong>en</strong> meerstemmig gegev<strong>en</strong><br />

Psychisch lijd<strong>en</strong>, zinverlies, zingeving<br />

Zorg voor zinbeleving: wie <strong>en</strong> hoe<br />

Besluit


Zingeving, zinbeleving,<br />

zinworsteling, zinverlies<br />

De zoektocht naar zinvolheid<br />

speelt zich fundam<strong>en</strong>teel af<br />

teg<strong>en</strong> de achtergrond van<br />

de mogelijkheid van zinverlies<br />

<strong>en</strong> is daarmee e<strong>en</strong> broos proces,<br />

kwetsbaar <strong>en</strong> uiteindelijk<br />

niet maakbaar of grijpbaar<br />

De zoektocht naar zinvolheid<br />

Zinverlies <strong>en</strong> zinworsteling<br />

hor<strong>en</strong> dus wez<strong>en</strong>lijk bij deze zoektocht<br />

<strong>en</strong> kleur<strong>en</strong> mee haar dynamiek


Psychisch lijd<strong>en</strong>, zinverlies<br />

<strong>en</strong> zinworsteling<br />

In de context van de GGZ laat de kwetsbaarheid van<br />

dit zoek<strong>en</strong> naar zin zich op twee manier<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>:<br />

ontspoorde zingeving psychisch lijd<strong>en</strong><br />

psychische stoornis zinverlies <strong>en</strong> zinworsteling<br />

In beide gevall<strong>en</strong> bots<strong>en</strong> we op het vage onderscheid<br />

<strong>en</strong> de geleidelijke gr<strong>en</strong>sovergang<strong>en</strong> <strong>tuss<strong>en</strong></strong>:<br />

gezonde omgang met zingeving, zinverlies, zinworsteling <strong>en</strong><br />

ongezonde omgang in stoornis <strong>en</strong> psychisch ziek zijn


Psychisch lijd<strong>en</strong>, zinverlies <strong>en</strong> worsteling –<br />

veelkleurig, meerdim<strong>en</strong>sionaal <strong>en</strong> gelaagd<br />

Zingeving <strong>en</strong> zinbeleving als e<strong>en</strong> veelkleurige,<br />

meerdim<strong>en</strong>sionale <strong>en</strong> gelaagde realiteit<br />

Zinverlies als implosie of ontsporing van dit proces<br />

soms gevolg van verlor<strong>en</strong> of niet gevond<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wicht<strong>en</strong><br />

vaak gepaard gaand met het bots<strong>en</strong> op gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong><br />

waarbij één verlies meerdere andere kan oproep<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> verliez<strong>en</strong> op meerdere diept<strong>en</strong>iveaus kunn<strong>en</strong> snijd<strong>en</strong><br />

Complexe realiteit<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> complexe zorg


Psychisch lijd<strong>en</strong>, zinverlies <strong>en</strong> worsteling –<br />

meerstemmig <strong>en</strong> dialogisch<br />

Zingeving <strong>en</strong> zinbeleving als e<strong>en</strong> meerstemmig <strong>en</strong><br />

dialogisch gebeur<strong>en</strong><br />

Zinworsteling als ontsporing of blokkering hiervan<br />

waarbij sommige stemm<strong>en</strong> zich al te dominant lat<strong>en</strong> geld<strong>en</strong><br />

Zinworsteling als ontsporing of blokkering hiervan<br />

waarbij sommige stemm<strong>en</strong> zich al te dominant lat<strong>en</strong> geld<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> andere onvoldo<strong>en</strong>de ruimte krijg<strong>en</strong> of verdrukt word<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> andere onvoldo<strong>en</strong>de ruimte krijg<strong>en</strong> of verdrukt word<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> weer andere nooit tot wasdom gekom<strong>en</strong> zijn<br />

Meerstemmige realiteit<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> meerstemmige zorg


Zinworsteling <strong>en</strong> zinvrag<strong>en</strong> in de GGZ: GGZ<br />

meerdere manier<strong>en</strong> van verschijn<strong>en</strong><br />

Att<strong>en</strong>tion: Att<strong>en</strong>tion:<br />

un train peut <strong>en</strong> cacher un autre! autre<br />

Zinverlies, zinworsteling <strong>en</strong> zinvrag<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zeld<strong>en</strong><br />

of zeker niet altijd op e<strong>en</strong> rechtstreekse manier ter<br />

sprake gebracht<br />

Soms uit<strong>en</strong> ze zich indirect in concrete vrag<strong>en</strong>:<br />

over bezoekur<strong>en</strong> of week<strong>en</strong>dverlof<br />

over financiële beslommering<strong>en</strong> <strong>en</strong> geldbeheer<br />

over werkplann<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrijetijdsplanning


Zinworsteling <strong>en</strong> zinvrag<strong>en</strong> in de GGZ: GGZ<br />

meerdere manier<strong>en</strong> van verschijn<strong>en</strong><br />

Zinverlies, zinworsteling <strong>en</strong> zinvrag<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zich<br />

voorts uit<strong>en</strong> in heel impliciete signal<strong>en</strong> als …<br />

vrag<strong>en</strong> over bijwerking medicatie<br />

klacht<strong>en</strong> over voeding <strong>en</strong> accommodatie<br />

verwaarlozing van hygiëne <strong>en</strong> zelfzorg<br />

aanvecht<strong>en</strong> van concrete vrijheidsbeperking<strong>en</strong><br />

therapieonverschilligheid of –weerbarstigheid<br />

weerbarstigheid<br />

grote <strong>en</strong> kleine verbale of fysieke agressie


Zinworsteling <strong>en</strong> zinvrag<strong>en</strong> in de GGZ: GGZ<br />

meerdere manier<strong>en</strong> van verschijn<strong>en</strong><br />

Zinverlies, zinworsteling <strong>en</strong> zichvrag<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zich<br />

echter ook heel expliciet uit<strong>en</strong>:<br />

Waarom moet mij dat overkom<strong>en</strong>?<br />

Hoe moet het nu met mij verder?<br />

Wat heb ik van mijn lev<strong>en</strong> gebakk<strong>en</strong>?<br />

Wat heb ik mijn gezin aangedaan?<br />

Wat is mijn lev<strong>en</strong> nog waard?<br />

Wat stel ik eig<strong>en</strong>lijk voor?<br />

Voor wie betek<strong>en</strong> ik nog iets?<br />

Waarom zou ik verder vecht<strong>en</strong>?<br />

Hoe overleef ik deze pijn?<br />

Sta ik er uiteindelijk alle<strong>en</strong> voor?<br />

Of is er Iemand die mij draagt?


Oog voor de constante wisselwerking<br />

<strong>tuss<strong>en</strong></strong> concrete <strong>en</strong> ultimate concerns<br />

Spiritueel<br />

ultieme zingrond<br />

uiteindelijke vrag<strong>en</strong><br />

ultieme veerkracht<br />

Psychisch Worstel<strong>en</strong>d met zinbeleving Sociaal<br />

mom<strong>en</strong>tane draagkracht<br />

concrete vrag<strong>en</strong><br />

directe zingeving<br />

Fysisch


Terug naar de rode draad:<br />

waar zitt<strong>en</strong> we?<br />

Aanleiding, probleemstelling, situering<br />

Zingeving: e<strong>en</strong> veelkleurig gegev<strong>en</strong><br />

Zingeving: e<strong>en</strong> meerstemmig gegev<strong>en</strong><br />

Psychisch lijd<strong>en</strong>, zinverlies, zingeving<br />

Zorg voor zinbeleving: wie <strong>en</strong> hoe<br />

Besluit


Zorg voor zingeving <strong>en</strong> zinbeleving<br />

in tijd<strong>en</strong> van interdisciplinariteit<br />

Als we het hebb<strong>en</strong> over de zorg voor zingeving <strong>en</strong><br />

zinbeleving in de G.G.Z., G.G.Z.,<br />

sprek<strong>en</strong> we over:<br />

e<strong>en</strong> gedeelde opdracht<br />

voor alle hulpverl<strong>en</strong>ers<br />

liefst concreet verankerd<br />

in de dagdagelijkse praktijk<br />

<strong>en</strong> in voortdur<strong>en</strong>d gesprek<br />

met de cliënt <strong>en</strong> onszelf<br />

waarbij elke hulpverl<strong>en</strong>er<br />

zijn verantwoordelijkhed<strong>en</strong><br />

maar ook gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> heeft


Zorg voor zingeving <strong>en</strong> zinbeleving:<br />

e<strong>en</strong> gedeelde verantwoordelijkheid<br />

Vanuit e<strong>en</strong> integrale zorgvisie is oog hebb<strong>en</strong> voor<br />

zingeving evid<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> opdracht voor elke<strong>en</strong><br />

Hierbij kunn<strong>en</strong> we al e<strong>en</strong> heel eind op weg met de<br />

klassieke cli<strong>en</strong>t c<strong>en</strong>tered grondhouding<strong>en</strong>:<br />

auth<strong>en</strong>tiek contact<br />

onvoorwaardelijke positieve aanvaarding<br />

empathisch verstaan<br />

Tegelijk lijkt er op dit vlak nood aan de verdere<br />

ontwikkeling van (g<strong>en</strong>eralistische) basiscompet<strong>en</strong>ties


De integrale b<strong>en</strong>adering: één realiteit,<br />

meerdere perspectiev<strong>en</strong><br />

Spiritueel<br />

De cliënt,<br />

di<strong>en</strong>s lev<strong>en</strong>sverhaal,<br />

Psychologisch exist<strong>en</strong>tiële beleving,<br />

Sociaal<br />

lev<strong>en</strong>sproblem<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> -vrag<strong>en</strong><br />

Biologisch


Zorg voor zingeving <strong>en</strong> spiritualiteit:<br />

differ<strong>en</strong>tiatie vanuit de complexiteit<br />

De onderscheid<strong>en</strong> disciplines met elk hun specifieke<br />

refer<strong>en</strong>tiekaders <strong>en</strong> invalshoek<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> elk e<strong>en</strong><br />

apart, noodzakelijkerwijs beperkt perspectief<br />

Elk vanuit hun gespecialiseerde invalshoek kunn<strong>en</strong> ze<br />

elkaar in deze materie mooi aanvull<strong>en</strong><br />

Doorverwijz<strong>en</strong>, sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> het gesprek aangaan<br />

– elk vanuit de eig<strong>en</strong> (specialistische) compet<strong>en</strong>ties –<br />

is dus de boodschap


Zorg voor zingeving <strong>en</strong> spiritualiteit:<br />

differ<strong>en</strong>tiatie vanuit de meerstemmigheid<br />

In de symbolische orde van e<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>ing GGZ<br />

neemt elke discipline e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> positie in – met alle<br />

associaties van di<strong>en</strong> die dit bij de cliënt oproept<br />

Vanuit die positie roep<strong>en</strong> we bij de cliënt bepaalde ik-<br />

posities op die tot gesprek, del<strong>en</strong> van beleving,<br />

zelfexploratie <strong>en</strong> herpositionering kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong><br />

Het is goed ons bewust te zijn van de kracht van die<br />

eig<strong>en</strong> rol, maar ook van de gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> hiervan <strong>en</strong> dus van<br />

de waarde meerdere gesprekspartners te hebb<strong>en</strong>


Zorg voor zingeving <strong>en</strong> zinbeleving:<br />

pleidooi voor bescheid<strong>en</strong>heid<br />

Onze eig<strong>en</strong> perspectiev<strong>en</strong>, compet<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> rol zijn<br />

onze kracht, maar mak<strong>en</strong> tegelijk onze beperktheid<br />

uit. Met het oog op e<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>de zorg voor zingeving<br />

is het belangrijk ons daarvan bewust te zijn<br />

Het bewust word<strong>en</strong> van deze gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> staat haaks op<br />

onze narcistische <strong>en</strong> megalomane fantasieën van:<br />

onze narcistische <strong>en</strong> megalomane fantasieën van:<br />

de alwet<strong>en</strong>de psychiater,<br />

de alwijze therapeut,<br />

de allround verpleegkundige,<br />

de algoede pastor …


Zorg voor zingeving <strong>en</strong> zinbeleving:<br />

begr<strong>en</strong>zing<strong>en</strong> vanuit gesitueerdheid<br />

Spiritueel<br />

De cliënt,<br />

di<strong>en</strong>s lev<strong>en</strong>sverhaal,<br />

Psychologisch exist<strong>en</strong>tiële beleving,<br />

Sociaal<br />

x<br />

x<br />

x<br />

x<br />

x<br />

lev<strong>en</strong>sproblem<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> -vrag<strong>en</strong><br />

x<br />

x<br />

x<br />

x<br />

Biologisch<br />

x<br />

x<br />

x


Zorg voor zingeving <strong>en</strong> spiritualiteit:<br />

begr<strong>en</strong>zing<strong>en</strong> vanuit het spirituele zelf<br />

Spiritueel<br />

De intimiteit van<br />

ieders heilige tekst,<br />

Psychologisch het heilige der heilig<strong>en</strong> Sociaal<br />

x<br />

x<br />

x<br />

x<br />

x<br />

<strong>en</strong> het tekort schiet<strong>en</strong><br />

van alle woord<strong>en</strong><br />

x<br />

x<br />

x<br />

x<br />

Biologisch<br />

x<br />

x<br />

x


Terug naar de rode draad:<br />

waar zitt<strong>en</strong> we?<br />

Aanleiding, probleemstelling, situering<br />

Zingeving: e<strong>en</strong> veelkleurig gegev<strong>en</strong><br />

Zingeving: e<strong>en</strong> meerstemmig gegev<strong>en</strong><br />

Psychisch lijd<strong>en</strong>, zinverlies, zingeving<br />

Zorg voor zinbeleving: wie <strong>en</strong> hoe<br />

Besluit


Besluit: zorg voor zingeving: gedeeld,<br />

gediffer<strong>en</strong>tieerd <strong>en</strong> bescheid<strong>en</strong><br />

In de zorg voor zingeving staan we als hulpverl<strong>en</strong>ers<br />

voor e<strong>en</strong> gedeelde verantwoordelijkheid<br />

Tegelijk dag<strong>en</strong> de complexiteit <strong>en</strong> meerstemmigheid<br />

van deze realiteit ons uit tot differ<strong>en</strong>tiatie<br />

Ler<strong>en</strong> doorverwijz<strong>en</strong>, sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> het gesprek<br />

hierover aangaan is dus de opdracht<br />

Voorbij de illusie van de alwet<strong>en</strong>de hulpverl<strong>en</strong>er,<br />

uitgedaagd tot groei<strong>en</strong> in bescheid<strong>en</strong>heid<br />

Het beeld van het park, de bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> het hondje<br />

Het beeld van de heilige grond: sandal<strong>en</strong> uit!


Enkele laatste woord<strong>en</strong> t<strong>en</strong> uitgeleide:<br />

ruimte bied<strong>en</strong> – in alle bescheid<strong>en</strong>heid<br />

Niet instrum<strong>en</strong>taliser<strong>en</strong><br />

instrum<strong>en</strong>taliser<strong>en</strong>,<br />

maar respectvol ruimte bied<strong>en</strong><br />

maar respectvol ruimte bied<strong>en</strong><br />

Niet alle<strong>en</strong> groei <strong>en</strong> heling,<br />

Niet alle<strong>en</strong> groei <strong>en</strong> heling,<br />

maar ook duisternis <strong>en</strong> leegte<br />

Niet weglop<strong>en</strong> of wegprat<strong>en</strong>,<br />

maar in kwetsbaarheid erbij blijv<strong>en</strong><br />

Niet weglop<strong>en</strong> of wegprat<strong>en</strong>,<br />

maar in kwetsbaarheid erbij blijv<strong>en</strong><br />

Niet met jezelf bezett<strong>en</strong><br />

Niet met jezelf bezett<strong>en</strong><br />

maar sacrale ruimte bied<strong>en</strong><br />

Van acc<strong>en</strong>t op interv<strong>en</strong>tie<br />

naar oef<strong>en</strong><strong>en</strong> in pres<strong>en</strong>tie<br />

Van acc<strong>en</strong>t op interv<strong>en</strong>tie<br />

Heilige grond: sandal<strong>en</strong> uit!

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!