1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Overlast; een psychologische benadering 15

timum, dat het midden houdt tussen lage en hoge arousal. Bij lage arousal

is het individu niet alert genoeg om een activiteit, handeling of taak

goed uit voeren, terwijl te hoge arousal juist afleidt van gerichte concentratie

op de activiteit. Overigens ligt het optimum bij eenvoudige taken

iets hoger dan bij complexe. Het valt te verwachten dat we bij overlast

(te) hoge arousalniveaus aantreffen, die negatief worden ervaren.

Verwant aan arousal, maar met een eigen onderzoekstraditie, is het

verschijnsel stress. De term stress werd in 1950 geïntroduceerd door de

arts Hans Seyle en is ontleend aan technisch vakjargon voor de kracht

die wordt uitgeoefend om materialen als glas en metaal te verbuigen, te

spannen of anderszins te vervormen. Seyle gebruikte het als term die

aangaf hoe mensen in hun dagelijkse leven blootstaan aan allerlei vormen

van belasting, inspanning, frustraties, pijn, enzovoort, waardoor we

zowel lichamelijk als psychisch onder druk komen te staan. Stress verwijst

dus zowel naar het gevoel van spanning dat mensen kunnen ervaren

wanneer ze onder druk komen te staan, als naar de oorzaak van die

druk zelf. In het laatste geval wordt ook wel van stressoren gesproken.

Stress speelt evenals arousal een belangrijke rol in het bewerkstelligen

van alertheid. Bij stress wordt in sneltreinvaart een fysiologisch systeem

in werking gezet dat helpt om op noodsituaties te reageren, en voor zover

het is gerelateerd aan vecht- en vluchtreacties is het van belang voor de

overleving van de menselijke soort (Vester, 1977).

In de moderne samenleving is deze functie echter gecorrumpeerd en

worden mensen dagelijks (onvrijwillig) aan grote hoeveelheden stressoren

blootgesteld die niet meer een adequate reactie mogelijk maken.

Lawaai, stank, overbevolking zijn enkele van die mogelijke stressoren die

in het moderne leven vaak niet ontvlucht of bevochten kunnen worden.

We moeten nu eenmaal iedere ochtend de file trotseren of de volle tram

in, of we willen of niet. Stress heeft daarmee vooral een negatieve betekenis

gekregen (Sapolsky, 1995; Vester, 1977).

Arousal en stress kunnen worden opgevat als psycho(fysio)logische

dimensies waarop de verhouding tussen persoon en omgeving kan worden

uitgedrukt. In beginsel zijn ze functioneel en zelfs noodzakelijk voor

de overleving van het individu. Een te hoge arousal heeft een negatief

effect op de kwaliteit van de uitvoer van gedrag. Stress treedt op wanneer

er geen adequate reactie mogelijk is. Het individu komt in een toestand

van verhoogde paraatheid, maar kan dat niet omzetten in adequaat gedrag.

Het opmerkelijke daarbij is dat stress niet alleen optreedt als reactie

op een actuele stressor, maar ook wanneer die wordt verwacht of wanneer

er onzekerheid bestaat over te verwachten stress. Dit ‘onzekerheidsprincipe’

zal hieronder aan de orde komen.

Controle

Arousal en stress werken in principe als waarschuwingssignaal. Ze verhogen

onze alertheid en bereiden voor op een reactie, hetzij om de effec-

More magazines by this user
Similar magazines