1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Justitiële verkenningen, jrg. 27, nr. 1, 2001 16

tiviteit van ons gedrag te optimaliseren dan wel dreigend gevaar af te

wenden. Als zodanig zijn arousal en stress niet ongunstig en in veel situaties

kan spanning het functioneren ten goede komen. Sporters, musici

en artiesten, om maar eens wat te noemen, zijn er bij gebaat om

scherp en alert te zijn en gebruiken spanning doelbewust om zo optimaal

mogelijk te kunnen presteren.

Een van de effecten van arousal en stress is dat het individu gaat zoeken

naar de bron ervan: ligt die in jezelf of in je omgeving, ligt ze binnen

je bereik of ver daarbuiten, kan ik me er aan aanpassen of kan ik er wat

aan doen?

In de meeste gevallen zullen arousal en stress vanzelf afnemen doordat

het individu zich aanpast aan de bron ervan: er treedt habituatie op.

Aanvankelijk reageren we vaak met een sterke gevoeligheid – sensitisatie

– op (nieuwe) prikkels, maar na verloop van tijd neemt die gevoeligheid

af (desensitisatie). De mens is een gewoontedier en over het algemeen

habitueren we gemakkelijk aan constante stimuli. Het tikken van de wekker

op het nachtkastje lijkt aanvankelijk een oorverdovend lawaai te maken,

maar wordt al snel niet meer opgemerkt.

Ook door adequaat te reageren kan negatief ervaren stress worden gereduceerd.

Wanneer wij last hebben van de activiteiten van onze buurman

en wij vragen hem zijn geluidsinstallatie wat zachter te zetten, zal

de stress onmiddellijk afnemen als hij gehoor geeft aan ons verzoek.

Waar aanpassing of reactie niet succesvol is, kunnen arousal en stress

permanente gevoelens van onvrede geven, het welzijn aantasten en zelfs

ziekmakend zijn. Veel arousal- en stressonderzoek is gebaseerd op dierexperimenten.

Uit onderzoek bij ratten is gebleken dat het verlies van

controle over de situatie, met name wanneer dat vervelende consequenties

heeft, nadelige effecten heeft en de ratten een maagzweer bezorgt.

Daarentegen kan zelfs de illusie van controle een gunstig effect hebben.

Zo werden ratten in een onderzoek getraind om een knop in te drukken

waarmee ze een elektrische schok konden vermijden. In het eigenlijke

experiment werkte de knop echter niet. Wel bleef de rat de knop indrukken,

maar hij kreeg wel degelijk schokken. Toch waren deze ratten minder

gestresst dan hun soortgenoten die de training niet hadden gekregen

(Seligman, 1979).

Sapolsky (1995) wijst er op dat het bij mensen waarschijnlijk nog wat

gecompliceerder ligt. Zolang zij menen invloed uit te oefenen, zullen zij

ook minder gestresst reageren, maar als zij ontdekken dat hun handeling

geen effect heeft, gaan ze zich afvragen waarom uitgerekend zij er niet in

slagen om de schokken te vermijden. Juist omdat ze het zichzelf aanrekenen

zullen ze het gevoel hebben te falen en de stress extra sterk ervaren.

Het gevoel geen controle uit te kunnen oefenen over de situatie heeft

in veruit de meeste gevallen een negatief effect op het welzijn. Onzekerheid

over wat je te wachten staat, speelt daarbij een belangrijke rol in de

stresservaring. In die zin is de mate van ervaren stress nauw verwant met

de (on)voorspelbaarheid van de stressor. Wanneer je bijvoorbeeld bij de

More magazines by this user
Similar magazines