1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Overlast; een psychologische benadering 17

tandarts zit en die vindt het nodig om eens flink in je kiezen te boren dan

is dat op zichzelf een stressvolle gebeurtenis. Als je hem echter na een

tijdje vraagt hoe lang het nog duurt dan maakt het nogal wat uit of hij

zegt: ‘nog twee keer boren en dan ben ik klaar’ of ‘dat weet ik niet, het

kan kort duren, maar ook lang’. In het laatste geval blijf je in onzekerheid

wachten wanneer het eindelijk voorbij zal zijn en juist die conditie is

stressverhogend.

Met andere woorden, constantie van een stimulus en het gevoel van

controle dan wel het gebrek daaraan zijn belangrijke factoren in de ervaring

van stress. Overal waar habituatie niet mogelijk is, draagt het gevoel

van controle over de eigen leefomstandigheden bij aan de ervaring van

welbevinden (Bell e.a., 1996). Wanneer mensen daarentegen bij herhaling

het gevoel hebben dat ze geen controle over de situatie kunnen uitoefenen,

kan dat een toestand van afhankelijkheid en passiviteit bewerkstelligen

die door Seligman (1979) learned helplessness is genoemd. Bij

aangeleerde hulpeloosheid gaan mensen er vanuit dat ze de situatie per

definitie niet kunnen controleren of weerstaan. Niet alleen in situaties

waarin ze dat ook daadwerkelijk niet kunnen, maar ook in situaties die in

principe wel het hoofd geboden kunnen worden. Ernstige vormen van

aangeleerde hulpeloosheid kunnen gemakkelijk overgaan in depressies

en zelfs levensbedreigend zijn. Ook bij minder ernstige varianten zullen

mensen echter het gevoel hebben dat ze op gespannen voet staan met

hun (bedreigende) omgeving. Wanneer een persoon (te) weinig controle

over zijn omgeving kan uitoefenen, kan de ervaring van overlast symptomatisch

worden.

Screeners en non-screeners

Langdurige stress kan worden opgevat als een indicatie voor een structurele

asymmetrie tussen persoon en omgeving, in die zin dat de omgeving

te complex is voor het individu, te veel nieuwe informatie bevat die door

het individu niet adequaat kan worden voorspeld en verwerkt. Die asymmetrie

kan het gevolg zijn van omgevingskenmerken, maar waarom zijn

sommige mensen gevoeliger voor stress dan anderen, waarom ervaren

sommigen ogenschijnlijk bij het minste geringste overlast, terwijl anderen

nergens last van lijken te hebben?

Verschillen in de ervaring van (a)symmetrie kunnen leeftijdsgebonden

zijn. Zo hebben jonge kinderen en ouderen over het algemeen meer

moeite met het verwerken van grote hoeveelheden informatie en ervaren

ze dus eerder problemen dan jonge mensen en volwassenen. Mensen

kunnen onderling ook verschillen in termen van hun persoonlijkheid.

Temperament is een van de meest basale kenmerken waarop mensen

zich van elkaar onderscheiden. Reeds vanaf de geboorte lijken sommige

kinderen energieker dan anderen, oefenen meer controle uit over hun

omgeving, terwijl anderen afwachtender, passiever zijn, en eerder geneigd

hun gedrag door de omgeving te laten bepalen (Kagan, 1994).

More magazines by this user
Similar magazines