1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Justitiële verkenningen, jrg. 27, nr. 1, 2001 18

Sommige mensen zijn prikkelzuchtig: ze zoeken situaties met relatief

hoge arousal op. Anderen zullen dat soort situaties daarentegen proberen

te vermijden, omdat ze zich moeilijk aanpassen. Temperament is in

dit verband geïdentificeerd als determinant voor de aard van psychische

klachten en de mate van welbevinden van mensen (Visser, 1998).

Een belangrijke persoonlijkheidsdimensie is stimulus screening genoemd

en heeft betrekking op de mate waarin mensen de informatie die

uit de omgeving op ze afkomt, geneigd zijn te screenen op relevante en

minder relevante informatie (Mehrabian, 1976). In beginsel doen de

meeste gezonde mensen niets anders dan bepaalde informatie negeren

en andere juist extra aandacht geven. Het is niet voor niets dat het onvermogen

om informatie te selecteren een belangrijk kenmerk is van een

groot aantal (ernstige) psychiatrische beelden, zoals schizofrenie (Van

den Bosch, 1995) en autisme (Frith, 1989). Echter ook onder gezonde

individuen bestaan er verschillen in deze capaciteit, waarbij Mehrabian

(1976) screeners en non-screeners als hoofdcategorieën typeert.

Non-screeners zijn in tegenstelling tot screeners minder selectief in

hun response op de omgeving. Hun aandacht voor wat er om hen heen

gebeurt, is diffuser, minder gericht op het aanbrengen van hiërarchie in

de verschillende informatie en minder gericht op het aanbrengen of herkennen

van patronen op grond van importantie of relevantie. Nonscreeners

zullen om die reden ook gemakkelijker last hebben van concurrerende

bronnen van informatie in de omgeving. Wanneer een nonscreener

wordt gebeld, moet hij eerst de radio uitdoen voor hij ook maar

iets van de boodschap tot zich door kan laten dringen. In een café zal hij

waarschijnlijk de draad van het gesprek kwijtraken omdat hij zijn aandacht

niet goed weet te verdelen tussen zijn gesprekspartner en het geroezemoes

in het café, de muziek die er gedraaid wordt, enzovoort.

Screeners en non-screeners zullen proberen hun omgeving aan te passen

aan hun respectievelijke eigenschap. Dat zal trouwens zelden bewust

zijn, maar min of meer zonder er bij na te denken. Als de non-screener

wil gaan telefoneren, zal hij zich eerder terugtrekken naar een ruimte

waar hij alleen is, zal de radio of TV uitzetten, en dergelijke. Een nonscreener

zal ook hogere arousalniveaus laten zien in situaties waarin hij

te maken heeft met niet-relevante informatie. Overprikkeling wordt eerder

bereikt dan bij screeners. Blootstelling aan een omgeving met een

hoge informatie-dichtheid zal, in termen van complexiteit en onvoorspelbaarheid

van de omgeving, non-screeners meer belasten en eerder

uitputten dan screeners. Non-screeners zullen minder goed functioneren

in situaties die als onplezierig, gevaarlijk, angst- en/of arousalverhogend

worden ervaren en minder snel habitueren aan prikkels uit de omgeving.

De tolerantie voor negatieve informatie uit de omgeving zal

navenant geringer zijn bij non-screeners. De non-screener lijkt daarmee

gevoeliger voor de ervaring van overlast dan de screener.

More magazines by this user
Similar magazines