1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Overlast; een psychologische benadering 19

Beter een verre vriend dan een lastige buur

In het voorgaande is de frictie tussen privé- en publiek domein toegespitst

op de relatie tussen persoon en omgeving, om zo zicht te krijgen

op de psychologische factoren die mogelijkerwijs een rol spelen bij het

ontstaan van overlast. Ik heb echter gesteld dat overlast in laatste instantie

een probleem van de sociale orde is. Het wordt dan ook tijd daar de

aandacht op te richten.

De individuele leefruimte is gekenschetst als het product van de relatie

tussen persoon en omgeving. Die leefruimte maakt echter deel uit van

een grotere sociale orde die weer op allerlei manieren de individuele

leefruimte beïnvloedt. Door persoon en omgeving van elkaar te onderscheiden,

zouden we bijna vergeten dat veruit het grootste en belangrijkste

deel van de omgeving van een persoon bestaat uit andere personen

en dat iedere persoon zelf onderdeel vormt van de omgeving van anderen.

Wanneer wij last hebben van onze omgeving, hebben we dus veelal

last van elkaar.

De sociale orde speelt een belangrijke rol in het reguleren van de omgang

tussen de verschillende deelnemers in het sociale verkeer en bestaat

bij de gratie van onderlinge afspraken en een (minimale) bereidheid

om ons aan die afspraken te houden. Die afspraken zijn niet vast

omschreven en in veel gevallen niet expliciet. Misschien dat de beste regulering

van het sociale gedrag zelfs impliciet verloopt: mensen houden

zich aan afspraken en verplichtingen die tot het domein van het vanzelfsprekende

behoren. We zijn daarin niet onbaatzuchtig. Wij houden rekening

met anderen in de hoop en verwachting dat anderen rekening met

ons houden. Dat wederkerigheidsprincipe ligt ten grondslag aan de notie

dat in alledaagse situaties een ‘goede buur’ vaak zoveel belangrijker is

dan een ‘verre vriend’.

Misschien is het ook wel zo dat veel stilzwijgende afspraken pas expliciet

worden wanneer de samenleving, de sociale orde, ingrijpend verandert.

Dan gaan mensen zich beklagen over het verlies aan normen en

waarden, de ontbinding van sociale structuren, het gebrek aan sociale

cohesie en solidariteit (Komter, Burgers e.a., 2000). Er is een groot aantal

historische en maatschappelijke factoren die bijdragen aan veranderingen

in de sociale orde, maar ik zal me hier beperken tot een drietal die

psychologisch relevant zijn.

Ten eerste is, door toename van mobiliteit, globalisering, technologische

vernieuwingen, de invloed van de media, het aantal mensen waarmee

we in contact (kunnen) komen sterk toegenomen. Die mensen zijn

wat betreft hun sociale, culturele en/of etnische achtergrond dan ook

nog eens veel diverser dan in het betrekkelijk recente verleden. De traditionele

bindingen die er bestonden binnen bijvoorbeeld sociale lagen

van de bevolking, levensbeschouwelijke zuilen, geografische streken,

stadswijken of buurten, zijn minder bepalend vergeleken met enkele decennia

geleden. Dat heeft ons deels verlost van de dwang die uitgaat van

More magazines by this user
Similar magazines