1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Justitiële verkenningen, jrg. 27, nr. 1, 2001 20

sociale controle, maar heeft de mensen ook gedeeltelijk geïsoleerd en

geanonimiseerd in hun alledaagse situatie.

Onderzoek naar de effecten van urbanisatie bevestigt dit beeld. Er

wordt in dichtbevolkte gebieden meer stress ervaren. Mensen zijn minder

snel geneigd elkaar te helpen, terughoudender in het aangaan van

sociale contacten, kijken elkaar minder aan, terwijl gevoelens van vijandigheid

worden versterkt (zie voor een overzicht Bell, e.a., 1996). Er is

tevens op gewezen dat er ‘natuurlijke’ grenzen zijn aan het aantal sociale

contacten dat we op een effectieve manier kunnen onderhouden. Waar

we die grenzen overschrijden, gaat dit ten koste van de kwaliteit van die

contacten (Dunbar, 1996; Gladwell, 2000).

Ten tweede is de omgang met de naaste omgeving fragmentarischer en

beperkter geworden. Niet zelden weten we amper wie onze buren zijn,

laat staan dat we bij hen over de vloer komen. In het slechtste geval hebben

we alleen maar last van onze buurman en zouden we hem maar wat

graag ruilen voor een verre vriend. Ook familiale banden zijn minder

hecht en bepalend voor ons doen en laten geworden.

Ten derde is, volgens John Locke (1998) in The de-voicing of society, de

aard van de omgang tussen mensen ingrijpend aan het veranderen. Bij

het aangaan van sociale contacten speelde nabijheid – het ontmoeten

van anderen – een belangrijke rol. Het is vaak in het contact vis-à-vis dat

sociale interactie het gemakkelijkst tot stand komt, de grootste voldoening

kan geven, maar ook de grootste sociale binding en wederzijdse verplichting

geeft. We kunnen onszelf beter presenteren in het fysieke contact

en zijn beter in staat anderen te begrijpen, aan te voelen, enzovoort.

Zakenmensen willen voor het afsluiten van een grote deal, graag de andere

partij in de ogen kunnen zien. Ook in allerlei alledaagse contacten

staan we anders tegenover iemand wanneer we daadwerkelijk contact

hebben. Zo is het moeilijker om tegen iemand te liegen wanneer je oogin-oog

met hem staat dan wanneer je hem bijvoorbeeld aan de telefoon

hebt.

Voor zover nabijheid een bijdrage levert aan de kwaliteit van ‘het cement

van de samenleving’, staat dat tegenwoordig sterk onder druk, aldus

Locke. Steeds meer van onze contacten hebben een min of meer zakelijk

karakter gekregen, zijn incidenteel en kortdurend. Zelfs met

vrienden moeten we een afspraak maken en wordt eerst de agenda getrokken,

waarna we niet zelden constateren dat we de komende maand

vol zitten. Veel contacten verlopen via intermediairs als telefoon, fax,

e-mail of internet en ontberen ieder fysiek contact. Mensen besteden

volgens Locke meer tijd aan het kijken naar talk-shows dan dat ze met

vrienden en verwanten daadwerkelijk gesprekken voeren over hun alledaagse

besognes.

Deze veranderingen hebben de (virtuele) bewegingsvrijheid van het

individu enorm vergroot, maar niet zonder dat daar een prijs voor moet

worden betaald. Anonimiteit in de sociale omgang tussen mensen kan

gemakkelijk het fundament van het stilzwijgende wederkerigheids-

More magazines by this user
Similar magazines