1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Overlast; een psychologische benadering 21

principe aantasten en daarmee de gemeenschapszin. Met de toename

van de complexiteit van de leefwereld is tevens de voorspelbaarheid en

controle van die wereld afgenomen. We proberen de effecten daarvan te

maskeren door dat individuele vrijheid te noemen, maar niet altijd met

succes.

Last der vrijheid

‘Vrij maakt niet gelukkig’, kopte de Volkskant (18 november 2000) een

artikel van Rita Kohnstamm over de sterke toename in autonomie en

keuzevrijheid waarmee de moderne mens zich ziet geconfronteerd. Een

van de consequenties van keuzevrijheid is dat men zelf zal moeten bepalen

wat men wel of niet doet en dat betekent dat individuen steeds minder

vaak op het kompas van hun vanzelfsprekendheden kunnen varen.

Dat impliceert dat er een grote verantwoordelijkheid bij het individu zelf

komt te liggen. Dat niet iedereen daar altijd even goed mee om kan gaan,

blijkt vrijwel dagelijks. We zijn elkaar regelmatig tot last, maar niemand

beschikt over het gezag om daar iets tegen te doen. We kunnen ons wel

ergeren aan het mobiel telefoneren in een willekeurige treincoupé, een

café of andere publieke ruimte, maar zolang we daar niet de consequentie

aan verbinden dat we zelf dan ook afzien van dat gedrag, hebben we

weinig recht van spreken.

Deze tendens is al veelvuldig gediagnosticeerd en dat levert meestal

een somber beeld op. Volgens Sennett (1977) is de samenleving steeds

veeleisender geworden. Overal moet het individu optimaal voor de dag

komen en ‘zichzelf zijn’, maar dat is een vrijwel onmogelijke opgave.

Lasch (1979) heeft dit gerelateerd aan ‘een cultuur van narcisme’, waarin

mensen hun hoop en verwachtingen niet meer ontlenen aan de toekomst

van de samenleving, maar vluchten in zichzelf. Het tanende respect

voor anderen ziet Lasch als een bij-effect van een ernstige overschatting

van het Ik. Zelfverwerkelijking is een strijd geworden en

assertiviteit is één van de wapens waarmee die gevoerd kan worden.

Voor wie echter het respect voor anderen heeft verloren, kan die assertiviteit

gemakkelijk de gedaante aannemen van onbeschoftheid en onbeschaamdheid.

Ik doe wat ik wil en met wat anderen daar van (onder)vinden,

heb ik niets te maken.

We beschikken ook daadwerkelijk over steeds meer mogelijkheden om

ons in de publieke ruimte als privépersoon te manifesteren. Waar we ons

nog niet zolang geleden overbewust waren van de ogen en oren van anderen,

die ons er van weerhielden om onze intimiteit bloot te geven, daar

gedragen we ons nu soms alsof we ons in een cocon bevinden: immuun

voor de buitenwereld. Met de auto, het verlengstuk van onze privéwereld,

beschikken we trouwens ook in materiële zin over zo’n cocon.

Veel mensen ervaren hun auto als symbool van vrijheid. Het zal dan ook

wel niet toevallig zijn dat het verkeer bij uitstek een plek is waar mensen

elkaar als lastig ervaren.

More magazines by this user
Similar magazines