1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Overlast; een psychologische benadering 23

op maximale vrijheid. Aan de andere kant lijkt hij daar psychologisch

gezien onvoldoende voor toegerust en klaagt hij over de onmogelijkheid

om de drukte te ontvluchten, lijdt hij aan stressgerelateerde kwalen en

ervaart hij zijn medemensen als lastpakken. Hij ervaart voortdurend hinder

van zijn medemensen, die dezelfde vrijheid opeisen die hij zich permitteert,

en dat is waar de wal het schip keert.

Dit alles hoeft geen aanleiding te geven tot obligaat cultuurpessimisme,

waarin geklaag over het verval van normen en waarden

steevast de overhand neemt, maar waarvoor geen oplossingen bestaan

(Van Halen, 2000). In een pluriforme samenleving is het echter wel problematisch

om gemeenschappelijke normen en waarden te formuleren

en daar zal het publieke debat dan ook over moeten gaan. Er zit met andere

woorden niet veel anders op dan er ‘samen uit te komen’.

... en ik zal uwe bevelen onderhouden

Voor zover men overlast wil opvatten als symptoom van de huidige tijd,

dat, in termen van Komter, Burger e.a. (2000), ‘het cement van de samenleving’

aantast, dan vooral omdat het het wederkerigheidsprincipe onder

druk zet. Waar we het gevoel hebben dat anderen hun sociale verplichtingen

niet naleven, hebben we er moeite mee ze zelf na te leven, en zullen

we anderen gemakkelijk tot last zijn omdat zij ons ook tot last zijn. Zo

zal overlast door iedereen worden ervaren als een moeilijk te controleren

en onrechtmatige inbreuk op zijn privésfeer. Het ontbreken van sociale

controle kent in die zin een negatieve variant van het wederkerigheidsprincipe,

een soort ‘wetteloosheid’, waarin niemand zich iets gelegen laat

liggen aan de ander.

Het is een illusie om te verwachten dat het probleem van overlast zich

op het niveau van het individu laat oplossen. Het is in de sociale orde,

vertegenwoordigd in de instituties, de overheid, de politiek, enzovoort,

dat voorwaarden voor sociale binding in de samenleving moeten worden

geschapen. Pas als de samenleving voldoende bescherming biedt aan de

persoonlijke levenssfeer, en dat paradoxaal genoeg meer door de persoonlijke

autonomie in te perken dan te vergroten, is het (weer) mogelijk

je te voegen naar de wetten en regels van die samenleving. Misschien dat

de tekstdichter van Psalm 119, vers 134 dat bedoelde toen hij schreef:

‘Verlos mij van des menschen overlast, en ik zal uwe bevelen onderhouden’.

Maar daarmee hebben we ons zeker buiten het terrein van de psychologie

begeven.

More magazines by this user
Similar magazines