1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Justitiële verkenningen, jrg. 27, nr. 1, 2001 44

overtreding of van verandering van normen bij (kleine groepen van)

mensen, invloed kan hebben op de onveiligheidsbeleving.

Wanneer aangenomen wordt dat normen sociaal-cultureel bepaald

zijn, maatschappelijk geconstrueerd en dus dynamisch, dan is het niet

moeilijk voor te stellen dat wanneer een maatschappij verandert (bijvoorbeeld

van religieuze samenstelling), normen eveneens veranderen.

Gedragingen en fenomenen die wellicht nu wijd verbreid én (blijkbaar?)

geaccepteerd zijn, waren nog niet zo heel lang geleden, vanwege de toen

heersende normen, ondenkbaar. 15 Gedragingen kunnen genormeerd

worden, bijvoorbeeld in het strafrecht, of kunnen ongecodificeerd blijven.

De maatschappelijke afkeuring van dergelijke niet-strafrechtelijk

genormeerde gedragingen kan echter dusdanig toenemen, dat alsnog

wordt overgegaan tot criminalisering, zoals bijvoorbeeld bij ‘stalking’ het

geval is geweest (Groenhuijsen, 1998).

Normovertreding lijkt van invloed te zijn op de beleving van onveiligheid.

Ook gedrag dat niet strafbaar is gesteld, maar niet als normaal, fatsoenlijk

of betamelijk wordt beschouwd, kan van invloed zijn op de

onveiligheidsbeleving. Of er sprake is van ‘feitelijk kleinburgerlijke

overgevoeligheden’ (Van Swaaningen, 1996), of normovertredingen die

justitieel ingrijpen kunnen rechtvaardigen, is vooral problematisch voor

wetgever en rechtshandhaver, maar voor de beleving van veiligheid is dit

minder van belang. Niet-strafbare gedragingen, zoals bepaalde vormen

van seksuele intimidatie en lastig vallen, 16 in de vorm van obscene telefoontjes,

ongewenste toenaderingspogingen, ‘schuine’ of seksueel suggestieve

opmerkingen kunnen van grote invloed zijn op de individuele

onveiligheidsbeleving. Dit zijn onbeleefdheden of onbetamelijkheden

(incivilities) met een seksuele connotatie. Zowel sociale onbetamelijkheden

– bijvoorbeeld iemand gaat naast je zitten in de metro hoewel er

elders ruim voldoende plek is; de aanwezigheid van zogenoemde

‘hangjongeren’ –als meer fysieke onbetamelijkheden – bijvoorbeeld vandalisme,

rommel op straat, en (andere) tekenen van verval (Nasar en Fisher,

1993) – geven mensen een gevoel dat noch zij, noch de overheid de

controle in handen heeft (Donnely, 1988; Taylor en Hale, 1986).

In verschillende studies naar het verband tussen de hoeveelheid waargenomen

incivilities, onbetamelijkheden en de onveiligheidsbeleving is

de conclusie dat mensen meer angst ervaren wanneer zij meer, vooral

sociale, onbetamelijkheden waarnemen (Lewis en Salem, 1986;

LaGrange en Ferraro, 1992). Wanneer dergelijke onbetamelijkheden

meer voorkomen, dan zou dit zich moeten uiten in een verandering in de

onveiligheidsbeleving. Lijkt de mate of intensiteit van deze beleving de

15 Een voorbeeld is de recente reclamecampagne van de winkelketen H&M, waarbij grote

foto’s van het fotomodel Claudia Schiffer in eigentijdse lingerie in heel Nederland te zien

waren. Hoewel blijkbaar nu grotendeels maatschappelijk geaccepteerd, zou dit vroeger als

‘pornografisch’ kunnen zijn bestempeld.

16 Zie ook (Stanko, 1985; 1990), (Gardner, 1995), (Koss, Goodman e.a., 1994).

More magazines by this user
Similar magazines