1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Veranderde beleving van onveiligheid 45

afgelopen decennia ongeveer gelijk te zijn, dan lijkt er inderdaad iets te

moeten zijn veranderd in de aard van de onveiligheidsbeleving.

De angst voor het risico: ‘riskism’

Op Eerste Kerstdag 2000, was het best bekeken televisieprogramma de

kersttoespraak van koningin Beatrix. Zo’n 1,6 miljoen inwoners van Nederland

hoorden en zagen hoe zij de angst voor ongewenste uitkomsten

als volgt verwoordde: ‘De behoefte aan veiligheid is algemeen menselijk.

Als het even kan, willen wij risico’s mijden en tegenslag uitsluiten’.

Het uitsluiten van risico’s lijkt samen te vallen met een idee van veiligheid,

men is niet meer bereid (on)nodige risico’s te lopen, of het nu op

het gebied is van voedsel, dienstverlening of technologie. De verzorgingsstaat

is een veiligheidsstaat geworden, waarin risico’s, onzekerheden

en bedreigingen worden beheerst en voorkomen (Boutellier en Van

Stokkom, 1995). In een interview met De Volkskrant wordt de vraag gesteld

of het, gezien het aantal fouten dat jaarlijks gemaakt wordt, nog wel

veilig is in het ziekenhuis. De geïnterviewde inspecteur-generaal van

Inspectie voor de Gezondheidszorg Herre Kingma reageert hierop bevestigend:

Het probleem is alleen dat de samenleving geen enkel risico accepteert,

maar de gezondheidszorg is net als in een auto stappen: er zitten

nu eenmaal risico’s aan medische behandelingen’ (Baart, 2000). Het

willen uitsluiten van risico’s, het niet meer bereid zijn risico’s te lopen en

daarom een beroep doen op instituties als de overheid, zou ik ‘riskism’

willen noemen.

In het geval dát er dan een ongeluk plaatsvindt, wordt ‘onmiddellijk

naar schuldigen gezocht en worden maatregelen geëist om herhaling te

voorkomen’ (Van Dam, 2001). Marcel van Dam signaleert ‘een trend die

vrij snel in de samenleving is gaan woekeren’. Hij doelt hiermee eveneens

op ‘riskism’, op de behoefte aan een risicoloze samenleving, aan een

maatschappij waarin iedere ongewenste gebeurtenis door regels en

strenge handhaving bestreden wordt, ‘zo snel mogelijk en zo radicaal

mogelijk’ (Van Dam, 2001).

Het idee dat ongewenste maatschappelijke verschijnselen met behulp

van regels, handhaving, wetenschap en technologie bestreden of uitgebannen

worden is een goed voorbeeld enerzijds van de gedachte dat de

sociale werkelijkheid maakbaar is, anderzijds van het vertrouwen in wetenschap

en technologie. Al eerder is in dit artikel het vertrouwen in de

technologie aangestipt, figuur 1 is daar een illustratie van. Dit vertrouwen

in het vermogen van technologie en wetenschap om oplossingen te

bieden voor maatschappelijk ongewenste verschijnselen als criminaliteit

en onveiligheid, is een belangrijk kenmerk van een modern wereldbeeld

(Peper, 2000). 17 De samenleving is maakbaar en ten goede veranderbaar,

wanneer menselijke interventie plaatsvindt. Onveiligheidsbeleving en

17 Bij dit moderne wereldbeeld past het modern risicodenken van Pieterman (1999).

More magazines by this user
Similar magazines