1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Verbleekt gezag 65

Tanend gezag en individualisme

Gezagsdragers zijn in staat zichzelf en anderen onder controle te houden.

In het verleden, ontleende de autoriteit zijn macht voor een belangrijk

deel aan zijn vermogen de eigen lusten en emoties in bedwang te

houden en deze ondergeschikt te maken aan het belang van degenen die

aan zijn autoriteit waren onderworpen. De autoriteit was niet de despoot

met ongebreidelde macht, maar werd juist door zijn gezag gebreideld,

dat wil zeggen voelde zich verplicht zijn macht aan te wenden ten gunste

van degenen die eraan onderhevig waren. De mens met macht over zichzelf

wapent zich tegen de verleidingen van de cultuur en verzet zich tegen

de disciplinaire samenleving. Gezagsdragers zijn geïndividueerde

mensen. Zij hebben zich niet alleen gedifferentieerd van anderen maar

zijn ook tot een geïntegreerd zelfbeeld gekomen op grond van betrouwbare

‘ego-identificaties’ (Mahler e.a., 1975). De individuatie en de ontwikkeling

van een narcistische persoonlijkheid bij een gebrekkige individuatie

worden in de psychoanalyse vooral als een ontwikkeling in de

kindertijd gelokaliseerd. Maar Foucault (1984) wijst er op dat het behoud

van het zelf een permanente ‘zorg voor zichzelf’ vereist. Daarmee predikt

Foucault niet de dood maar het voortbestaan van het subject (De Boer,

1993). De autoriteit is de geïndividueerde mens die niet alleen in de kindertijd

in staat werd gesteld een afgebakend zelf te ontwikkelen, maar

die door de verdere levenscondities en door zelfdiscipline bestand bleef

tegen de verlokkingen van buiten. Hij kenmerkt zich door zijn psychologische

begrensdheid van zijn of haar vermogen de grenzen van het zelf

en die van anderen in verhouding tot elkaar te erkennen.

Geïndividueerde mensen zijn enigszins bestand tegen de druk ‘van

buitenaf’. In tegenstelling tot geïndividualiseerde mensen, die, volgens

Foucault, juist de resultante zijn van de disciplinaire samenleving. Het

individualistisch bewustzijn dat denkt heer en meester van het eigen leven

te zijn, is juist een slaaf van de disciplines. Het is het willoze slachtoffer

van maatschappelijke indelingen en ‘verdeel-praktijken’. Zij zijn niet

de naamloze onderdanen van een koninklijke autoriteit, maar behoren

tot een categorie over wie alles bekend is, tot aan hun DNA toe. Geïndividueerde

mensen onderwerpen zich aan de regels van de samenleving en

ontlenen daaraan hun eigen plek in de gemeenschap. Geïndividualiseerde

mensen lijken de samenleving eerder te zien als een reservoir aan

mogelijkheden die tot de individuele beschikking moeten worden gebracht

en zien juist geen noodzaak zich te onderwerpen aan gedeelde

regels. Deze individuen zijn in zichzelf vervat (Sampson, 1988) en zoeken

de ander eerder als potentiële partner in het individuele levensplan.

Ingrijpende beslissingen werden vroeger genomen door mensen met

gezag en met het machtsapparaat om deze uit te voeren. Dat leidde in de

geschiedenis niet zelden tot despotische toestanden. Er was geen democratische

controle en de enige rem was de verplichting die de adel

voelde. Tegenwoordig kunnen burgers zonder grote maatschappelijke

More magazines by this user
Similar magazines