1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Justitiële verkenningen, jrg. 27, nr. 1, 2001 66

autoriteit beslissingen nemen (of fouten maken) met verstrekkende gevolgen.

Maar adel verplicht niet langer en risico’s worden in toenemende

mate door verzekeringen gedekt. Onze risicomaatschappij is een verzekeringsmaatschappij

geworden, waardoor ‘de relatie tussen (persoonlijke)

verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid vervaagt. Men voelt zich

nog nauwelijks verantwoordelijk voor handelingen waarvan de schadelijke

gevolgen door een verzekering zijn gedekt’ (Raes, 1999, pp. 26-27).

In de geïndividualiseerde samenleving beschouwt de mens zich als het

centrum van alle handelingen en betekenis. De primaire orde zou die

van de mens zijn en niet die van de geschiedenis en de toekomst van de

kosmos. De hedendaagse mens ziet zich als het middelpunt van betekenis

en handeling en kan het moeilijk verdragen zich te plaatsen in een

‘toevallig’ gevolg van een lange keten van gebeurtenissen waarvan de

loop buiten zijn invloedsfeer ligt. Een voorbeeld daarvan is de recente

wetswijziging van het naamrecht, die het mogelijk maakt dat echtelieden

samen uitmaken welke naam zij als familienaam aannemen. Het is de

mogelijkheid voor de mens zijn centrale positie in het leven te bevestigen,

maar getuigt ook van het onvermogen zich in te voegen in de naam

die wordt ingegeven door de groep en niet de individuele mens. De familienaam

die de geschiedenis van vorige generaties verbindt wordt van

minder waarde geacht dan de idee zelf het leven vorm te kunnen geven.

Het komt voort uit de illusie zich niet aan te hoeven passen aan de orde

van de samenleving, de illusie dat de symbolische orde is te manipuleren

door het individu en de illusie dat de keuze uiteindelijk aan de mens is

(Van Nijnatten, 1996). 1

Onzichtbare macht

De constructie van de individualiteit door de disciplines staat aan de basis

van de illusie van de individuele mens als centrum van alles. Het individu

richt zich minder op de gemeenschap om zijn gedrag te bepalen.

Gezagsrelaties putten hun symbolische kracht juist uit erkenning door

de gemeenschap. ‘Rechters, priesters en koningen ontlenen een symbolisch

charisma aan het ambt dat ze bekleden. Zij hoeven zich niet te legitimeren.

Hun gezag komt van elders’ (Moyaert, 1994, p. 45). De symbolische

kracht van het gezag beperkt het belang van de wijze waarop de

functie individueel wordt ingevuld. Maar het lijkt alsof die functie er

steeds minder toe doet. Van mensen wordt in het kader van algemene

inzetbaarheid eerder flexibiliteit en dynamiek verwacht dan gezag op

basis van expertise en bewezen deskundigheid (Sennett, 1998).

1 Dit staat nog los van mijn visie dat het in het belang van kinderen is als zij tenminste ook

de naam ontvangen van de man of vrouw met wie de moeder een langdurige partnerrelatie

is aangegaan en die de verantwoordelijkheid voor het welzijn van het kind op zich heeft

genomen of had moeten nemen.

More magazines by this user
Similar magazines