1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Het gezag van de politie

C.D. van der Vijver en L.G.H. Gunther Moor *

Vroeger… Toen was het wel anders. Toen had je nog gezag. Wie twijfelde

aan de regering, het koningshuis, God? Als je een agent zag dan maakte

je dat je weg kwam. Als de leraar zei dat je je mond moest houden dan

deed je dat, als de pastoor zei dat het Gods wil was dat er kinderen kwamen

dan kwamen ze en als de directeur zei dat je kon gaan dan ging je.

Het gezag had immers gesproken? Gezag. Of gaat het hier om macht? Wij

moeten aannemen dat het om gezag gaat. De ‘bovenschikking’ werd niet

in twijfel getrokken. Er werd legitimiteit toegekend aan het oordeel en

het gedrag werd vrijwillig aangepast. En dat zijn kenmerken die binnen

de sociologie gewoonlijk als onderscheidende criteria worden gehanteerd

voor het onderscheid tussen macht en gezag. Gezag is aanvaarde

macht (zie bijvoorbeeld Zijderveld, 2000). De voorbeelden laten overigens

zien dat hier een interessant vraagstuk speelt. Hoe komt het dat er

in al die gevallen sprake was van acceptatie van het gezag? Immers, een

paar decennia verschil en van de vroegere algemeen geaccepteerde

gezagsaanvaarding is weinig meer over dan een onbegrijpelijke acceptatie

van bestaande verhoudingen, een slaafs aandoende gehoorzaamheid.

Toegegeven, gemakkelijk voor degenen die aan de goede kant van de

streep zaten. Een lichte frons was immers voldoende? En zelfs voor degenen

die niet aan de goede kant zaten, want als de dingen des levens Van

God Gegeven zijn dan hoef je je ook niet in te zetten voor verandering.

Maar toch. De voorbeelden roepen onontkoombaar de vraag op of de

hedendaagse behoefte aan een terugkeer naar het oude gezag niet eerder

moet worden gezien als interessant empirisch vraagstuk dan als een belangrijke

maatschappelijke doelstelling. Waar gezag vroeger gemakkelijk

werd geaccepteerd, lijken wij heden ten dage te maken te hebben met

een groot probleem in de acceptatie van gezag. Grote groepen trekken

zich nauwelijks meer iets aan van wat de leraar of de politie zegt. Sterker

nog, als een corrigerende opmerking niet bevalt dan zijn gewelddadige,

of tenminste agressieve, reacties aan de orde van de dag. Klachten van

conducteurs in trein, tram of bus, van toezichthouders, van politie, vanuit

het onderwijs, de sociale dienst en vanaf het voetbalveld wijzen alle

in dezelfde richting. Je mag mensen geen strobreed in de weg leggen.

Iedereen moet vooral kunnen doen waar hij of zij zin in heeft zonder met

anderen rekening te houden. En waag het niet er iets van te zeggen, dan

zul je ervan lusten! Je mag alleen nog respect betonen. Er wordt respect

gevraagd, vooral door degenen die zelf niet voorop lopen in het betonen

* De auteurs zijn respectievelijk hoogleraar Politiestudies aan de Universiteit Twente in

Enschede en directeur van de Stichting Maatschappij, Veiligheid en Politie (SMVP) in

Dordrecht.

72

More magazines by this user
Similar magazines