Optimalisatie capaciteit operatiekamers - College bouw ...

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG
Datum 23 mei 2005 Kenmerk Kn Uw brief van
Betreft Optimalisatie capaciteit operatiekamers
Afdeling Ziekenhuizen Uw kenmerk
Uw beleid is er op gericht om de kapitaalIasten op termijn integraal onderdeel te laten uitmaken van de
DBC-tarieven van een ziekenhuis. Hierdoor zullen investeringsbeslissingen aangaande bouw van
ziekenhuizen in een andere context komen te staan. De zekerheid van (volledige) nacalculatie van
ziekenhuisgebouwen vervalt en wordt vervangen door een systeem van dekking van kapitaallasten via
de productie (DBC’s) die in concurrentie met andere zorgaanbieders verkregen dient te worden.
Hierdoor zullen instellingen, meer dan voorheen, geprikkeld worden om efficiënt met hun vastgoed om
te gaan en daar waar mogelijk een optimalisatie en rationalisatie hiervan na te streven.
Tegen bovengenoemde achtergrond heeft het Bouwcollege besloten om, in vervolg op het in 2004
uitgevoerde onderzoek naar effecten van bedrijfstijdverlenging in ziekenhuizen (rapportnummer: 570),
een drietal afdelingen in het ziekenhuis nader te onderzoeken op het punt van optimalisatie en
rationalisatie en de consequenties hiervan voor met name de bouw. Het betreft hier de operatieafdeling,
de polikliniek en de verpleegafdeling. Met de betreffende onderzoeken wordt mede invulling
gegeven aan het in het Werkprogramma 2005 opgenomen onderwerp ‘Nieuwe modellen/concepten
voor ziekenhuizen’ (§ 2.4).
De betreffende onderzoeken zijn met name bedoeld voor het informeren van instellingen en andere
veldpartijen (o.a. zorgverzekeraars) die deze informatie als input kunnen gebruiken voor de verdere
ontwikkeling van de ziekenhuisinfrastructuur in Nederland.
Recentelijk is het onderzoek inzake de optimalisatie capaciteit operatiekamers afgerond. Naast
informatievoorziening voor instellingen en andere veldpartijen heeft het Bouwcollege dit onderzoek
tevens aangegrepen voor een aanpassing van de vuistregels, die mede bepalend zijn voor het aantal te
bouwen operatiekamers, zoals opgenomen in de bijlage van de door u goedgekeurde bouwmaatstaven
operatiekamers (maart 2004).
Cbz/nr 0332-05

Optimalisatie capaciteit operatiekamers
Door middel van onderhavige brief wil het Bouwcollege u informeren over de uitkomsten van deze
aanpassing van de vuistregels.
Het onderzoek inzake optimalisatie capaciteit operatiekamers is in opdracht van het Bouwcollege
uitgevoerd door de Plexus Medical Group te Amsterdam, hetgeen heeft geresulteerd in een rapport dat
u bijgaand aantreft.
De onderzoeksopdracht bestond uit het ontwikkelen van een methodiek voor optimalisatie van de
capaciteit van OK-complexen als zodanig. Dit betekent dat met name gekeken is naar de mogelijkheden
van optimalisatie van het logistieke proces op de OK. Wat de gevolgen zijn voor de overige schakels
(voor- en natraject) in het zorgproces is geen onderwerp van de onderzoeksopdracht geweest.
De door Plexus ontwikkelde methodiek gaat uit van het organiseren van het logistieke proces rondom
de verschillende zorgvragen van patiënten, ofwel zorgcircuits. Daarbij maakt zij onderscheid in een snel
circuit (korte ingrepen en hoge turnover) en in een langzaam circuit.
Het snelle circuit is opgebouwd uit een behandelkamercircuit, het gespecialiseerde
behandelkamercircuit en het ambulante OK-circuit. Het behandelkamercircuit is een behandelsetting
waarin hoog volume en lichte ingrepen worden gedaan zonder dat een anesthesioloog hierbij betrokken
is. Het behandelkamercircuit wordt veelal buiten het OK-complex gesitueerd op de polikliniek.
Het gespecialiseerde behandelkamercircuit is een behandelsetting waarbij wel een anesthesioloog
betrokken is. Bij voldoende benutting is het mogelijk het gespecialiseerde behandelcircuit eveneens
buiten het OK-complex te situeren. Veelal wordt het gespecialiseerde behandelcircuit binnen het OKcomplex
gecombineerd met het ambulante OK-circuit.
Dit ambulante OK-circuit is een operatiesetting waar de patiënt lopend naar de OK gaat en niet wordt
omgebed. Het betreft ingrepen die thans onder dagbehandeling plaatsvinden maar ook ingrepen
waarvoor minimaal één nacht voor overgebleven moet worden.
Het langzame circuit bestaat uit het klinische OK-circuit en indien aanwezig het topspecialistische OKcircuit.
Het klinische OK-circuit is de tradionele OK waar de patiënt op een bed de OK binnen komt,
uitslaapt op de verkoever en weer per bed vertrekt. In het topspecialistische circuit vinden langdurige
ingrepen plaats waarbij speciale nazorg op de verkoever of IC nodig is (bv. hartchirurgie,
neurochirurgie). Dit circuit wordt overwegend aangetroffen bij topklinische opleidingsziekenhuizen en
academische ziekenhuizen die hiervoor over extra OK’s beschikken.
Bij de ontwikkeling van de hiervoor beschreven herinrichting van het logistieke proces op de OK heeft
Plexus zich mede laten inspireren door ‘extremen’ (in binnen en buitenland) op het gebied van
optimaliseren van de capaciteit van operatiekamers. Daarnaast is gebruik gemaakt van
geanonimiseerde en geaggegreerde ervaringsgegevens afkomstig uit een door haar opgezet
benchmarkonderzoek (dat uitgevoerd wordt sinds 2003) naar de kwaliteit en doelmatigheid van OKcomplexen,
waaraan inmiddels meer dan 30 ziekenhuizen in Nederland hebben deelgenomen.
Uit dit benchmarkonderzoek blijkt dat op een aantal ijkpunten (bezetting, spoedingrepen, wisseltijden)
de ziekenhuizen ten opzichte van de Best Practice gevarieerd scoren, hetgeen betekent dat op deze
punten efficiëncy-voordeel te behalen is.
In de door Plexus ontwikkelde methodiek is uitgegaan van een maximale benutting van deze efficiëcyvoordelen
door het benodigde aantal OK’s per zorgcircuit te berekenen op basis van Best Practice
ingreepduur en benutting van beschikbare OK-tijd voor de verschillende specialismen.
Doorrekening van deze methodiek leidt volgens Plexus in vergelijking met de gemiddelde prestaties op
een OK-complex tot een besparing aan OK-capaciteit die kan oplopen tot circa 30% – 40%.
Cbz/nr 0332-05 2

Optimalisatie capaciteit operatiekamers
Het Bouwcollege constateert - tegen de achtergrond van de toenemende eigen verantwoordelijkheid
van instellingen aangaande investeringsbeslissingen - dat onderhavig onderzoek, dat mede gebaseerd
is op ervaringsgegevens van ziekenhuizen zelf, duidelijk maakt dat er mogelijkheden zijn om voor een
kapitaalintensieve afdeling zoals het OK-complex een duidelijke optimalisatieslag te maken. Naast
financiële voordelen voor de instelling kan deze optimalisatieslag ook bijdragen aan een vermindering
van de wachtlijsten en verbetering van de service aan de patiënt.
Overigens zal de door Plexus becijferde optimalisatie niet in elk ziekenhuis vanzelfsprekend in dezelfde
mate gerealiseerd kunnen worden. Zo varieert de samenstelling van de zorgvraag en de verdeling
hiervan over de zorgcircuits over de ziekenhuizen. Verder is de operatieafdeling één logistieke schakel
in het totale zorgproces. In het voor- en natraject zijn vele disciplines betrokken, hetgeen afstemming
van werkzaamheden tussen verschillende afdelingen noodzakelijk maakt. Efficiëncy-voordelen behaald
door optimalisatie in de ene afdeling kunnen voor een deel weer teniet worden gedaan door meerkosten
van een andere afdeling die ten gevolge van deze optimalisatie anders zou moeten gaan werken. Het
identificeren van deze meerkosten heeft geen deel uitgemaakt van onderhavig onderzoek.
Verder constateert het Bouwcollege dat de grondslag voor de capaciteitsberekening in de door Plexus
ontwikkelde methodiek afwijkt van de grondslag zoals deze thans opgenomen is in de door u in 2004
goedgekeurde bouwmaatstaven operatie-afdeling. Hoewel hierdoor geen één op één doorvertaling kan
plaatsvinden van de uitkomsten van de ene methodiek naar de ander methodiek is het Bouwcollege van
mening dat op basis van de uitkomsten van onderhavig onderzoek een aanpassing van de thans
gebruikte vuistregels aangewezen is.
Rekening houdend met bovenstaande nuanceringen ligt het in de rede om voorlopig uit te gaan van een
opwaartse aanpassing van circa 10% tot 20%. Dit betekent dat waar tot dusver uitgegaan werd van de
vuistregel van gemiddeld 9.000 operatie-eenheden (gewogen gemiddelde op basis van CTGparameters)
per OK per jaar het in de rede ligt om voortaan uit te gaan van de vuistregel van gemiddeld
10.000 tot 11.000 operatie-eenheden.
Ten aanzien van de status van deze vuistregel merkt het Bouwcollege op dat dit referentiewaarden
betreffen die als benchmark kunnen fungeren voor instellingen om afgewogen keuzen te maken omtrent
de aanwending van investeringen binnen het vigerende maximale investeringskostenkader voor de
nieuwbouw van ziekenhuizen.
Hoogachtend,
de algemeen secretaris, de voorzitter,
mr. T. Vroon drs. R.L.J.M. Scheerder
Cbz/nr 0332-05 3