22.08.2013 Views

Zicht op... de waarde van kunst- en cultuureducatie - Cultuurnetwerk.nl

Zicht op... de waarde van kunst- en cultuureducatie - Cultuurnetwerk.nl

Zicht op... de waarde van kunst- en cultuureducatie - Cultuurnetwerk.nl

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

<strong>Zicht</strong> <strong>op</strong>… <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>- <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong><br />

Update april 2010<br />

<strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland, Utrecht 2010


Inhoud<br />

Vooraf 5<br />

1 Algeme<strong>en</strong> 7<br />

1.1 Kunst <strong>en</strong> cultuur 7<br />

1.2 Kunst- <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> 20<br />

2 Sam<strong>en</strong>levings<strong>op</strong>bouw <strong>en</strong> sociale cohesie 31<br />

2.1 Kunst <strong>en</strong> cultuur 31<br />

2.2 Kunst- <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> 39<br />

3 Economische groei 43<br />

3.1 Kunst <strong>en</strong> cultuur 43<br />

3.2 Kunst- <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> 48<br />

4 Persoo<strong>nl</strong>ijke ontwikkeling 51<br />

4.1 Kunst <strong>en</strong> cultuur 51<br />

4.2 Kunst- <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> 53<br />

Bibliotheek <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland 59


Vooraf<br />

Gek toch dat we altijd weer naar argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> om <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>elname aan <strong>kunst</strong> <strong>en</strong><br />

cultuur te on<strong>de</strong>rbouw<strong>en</strong>. Alsof we ook steeds <strong>op</strong> zoek gaan naar re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> om te et<strong>en</strong>, drink<strong>en</strong> of<br />

slap<strong>en</strong>. Deelname aan <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur staat in economisch spann<strong>en</strong><strong>de</strong> tij<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r druk, althans zo<br />

lijkt het als je <strong>de</strong> discussies erover in <strong>de</strong> krant leest, of het internet bezoekt. En wij maar roep<strong>en</strong> dat<br />

het goed is voor <strong>de</strong> persoo<strong>nl</strong>ijke ontwikkeling, dat het verrijkt, dat het <strong>de</strong> sociale cohesie bevor<strong>de</strong>rt,<br />

<strong>de</strong> maatschappelijke participatie versterkt, <strong>de</strong> gezondheid behoudt <strong>en</strong> <strong>de</strong> economie tot bloei br<strong>en</strong>gt.<br />

Maar is dat ook zo, vin<strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>rs, politici <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rnemers dit bijvoorbeeld ook?<br />

Geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ontkom<strong>en</strong> <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> niet aan bezuiniging<strong>en</strong>, maar als het aan <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />

Westerveld <strong>en</strong> Heerl<strong>en</strong> ligt, om er maar e<strong>en</strong>s twee te noem<strong>en</strong>, gaat dit niet t<strong>en</strong> koste <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong><br />

cultuur. Sterker nog: invester<strong>en</strong> in cultuur biedt kans<strong>en</strong>. Cultuuraspect<strong>en</strong>, aldus wethou<strong>de</strong>r Anry<br />

Kleine Deters <strong>van</strong> Westerveld, bepal<strong>en</strong> <strong>de</strong> i<strong>de</strong>ntiteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te <strong>en</strong> mak<strong>en</strong> het aantrekkelijk<br />

voor zowel inwoners als toerist<strong>en</strong>. Daarnaast stimuler<strong>en</strong> we <strong>de</strong> <strong>de</strong>elname aan cultuur door educatieve<br />

project<strong>en</strong> voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong>. Ook wordt in <strong>de</strong> hal <strong>van</strong> het geme<strong>en</strong>tehuis vier keer per jaar<br />

e<strong>en</strong> expositie gehou<strong>de</strong>n met werk<strong>en</strong> <strong>van</strong> lokale, professionele <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars om <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> dichter bij <strong>de</strong><br />

m<strong>en</strong>s te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Kleine Deters: 'Er zijn altijd m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die vin<strong>de</strong>n dat geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> er teveel geld aan<br />

uitgev<strong>en</strong>, maar aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant zijn er ook g<strong>en</strong>oeg inwoners die vin<strong>de</strong>n dat er veel meer aan<br />

moet wor<strong>de</strong>n besteed. Ik vind dat je je altijd sterk moet mak<strong>en</strong> voor <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur, ook in tij<strong>de</strong>n<br />

<strong>van</strong> bezuiniging<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> biedt het kans<strong>en</strong>, want het uitgebrei<strong>de</strong> '<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuuraanbod' trekt<br />

veel toerist<strong>en</strong> naar onze geme<strong>en</strong>te <strong>en</strong> daar profiter<strong>en</strong> bijvoorbeeld <strong>de</strong> winkels weer <strong>van</strong>.'<br />

De geme<strong>en</strong>te Heerl<strong>en</strong> bevindt zich aan <strong>de</strong> rand <strong>van</strong> Limburg in e<strong>en</strong> sociaal zwakkere regio <strong>en</strong> dat<br />

maakt het, volg<strong>en</strong>s wethou<strong>de</strong>r Pé Die<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, misschi<strong>en</strong> wel extra belangrijk om in cultuur te<br />

invester<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> goed cultureel aanbod vergroot namelijk <strong>de</strong> leefbaarheid in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te. Die<strong>de</strong>r<strong>en</strong>:<br />

'Zo richt<strong>en</strong> we ons on<strong>de</strong>r meer <strong>op</strong> <strong>cultuureducatie</strong> <strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> meest uite<strong>en</strong>l<strong>op</strong><strong>en</strong><strong>de</strong> festivals, <strong>van</strong> jazz <strong>en</strong><br />

blues tot p<strong>op</strong> <strong>en</strong> dance. Kunst <strong>en</strong> cultuur <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>elname eraan verhoogt het zelfbewustzijn <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

trots <strong>van</strong> onze inwoners <strong>en</strong> hiermee verbetert <strong>de</strong> leefbaarheid in Heerl<strong>en</strong>, <strong>en</strong> dat heeft weer e<strong>en</strong><br />

positieve invloed <strong>op</strong> <strong>de</strong> economie. Cultuur zorgt er bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> voor dat creatieveling<strong>en</strong> zich graag in<br />

<strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te vestig<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat br<strong>en</strong>gt weer bedrijvigheid met zich mee. In e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek <strong>van</strong> het<br />

ministerie <strong>van</strong> VROM on<strong>de</strong>r 25 geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> eindig<strong>de</strong> Heerl<strong>en</strong> in 2009 <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> plaats wat betreft <strong>de</strong><br />

leefbaarheid in wijk<strong>en</strong>. Hierbij is gekek<strong>en</strong> naar veiligheid <strong>en</strong> cultuur. Dit is e<strong>en</strong> goed voorbeeld <strong>van</strong> het<br />

belang <strong>van</strong> cultuur, daar moet je niet <strong>op</strong> bezuinig<strong>en</strong>.' 1<br />

En wat vindt het bedrijfslev<strong>en</strong> hier nu <strong>van</strong>? In het Brabants Dagblad <strong>van</strong> 13 maart 2010 roep<strong>en</strong> grote<br />

Tilburgse on<strong>de</strong>rnemers <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraad <strong>op</strong> uiterst terughou<strong>de</strong>nd te zijn met bezuiniging<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

culturele begroting. Want, zo zegg<strong>en</strong> zij, culturele activiteit<strong>en</strong> prikkel<strong>en</strong> <strong>de</strong> verbeelding <strong>en</strong> schepp<strong>en</strong><br />

ongek<strong>en</strong><strong>de</strong> vergezicht<strong>en</strong> die m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> inspirer<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitzicht bie<strong>de</strong>n <strong>op</strong> <strong>de</strong> zin <strong>van</strong> het bestaan.<br />

Aandacht (blijv<strong>en</strong>) beste<strong>de</strong>n aan cultuur is volg<strong>en</strong>s h<strong>en</strong> dan ook <strong>van</strong> groot economisch belang. Zij<br />

do<strong>en</strong> dit beroep ook omdat zij merk<strong>en</strong> hoe belangrijk e<strong>en</strong> prettige leefomgeving is voor <strong>de</strong> bewoners<br />

1 Hoorn, N. (2010). Bezuinig<strong>en</strong> <strong>op</strong> cultuur is onverstandig. 15 januari 2010. www.geme<strong>en</strong>te.nu/web/Actueel/1-teg<strong>en</strong>-1/1-teg<strong>en</strong>-1-<br />

Artikel/Bezuinig<strong>en</strong>-<strong>op</strong>-cultuur-is-onverstandig.htm, geraadpleegd 24 maart 2010.<br />

5 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


<strong>van</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te. De on<strong>de</strong>rnemers zijn er <strong>van</strong> overtuigd dat <strong>de</strong> financiële effect<strong>en</strong> <strong>van</strong> bezuiniging<strong>en</strong><br />

<strong>op</strong> cultuur gering zijn, terwijl het negatieve maatschappelijke effect juist zeer groot is. 2<br />

De voorbeel<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong> <strong>de</strong> brief <strong>van</strong> 2 maart 2010, die e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> coalitie <strong>van</strong> instelling<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

het gebied <strong>van</strong> cultuurparticipatie stuur<strong>de</strong> naar <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke politieke partij<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> <strong>op</strong>roep om <strong>de</strong><br />

bre<strong>de</strong> actieve <strong>de</strong>elname aan <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur te blijv<strong>en</strong> stimuler<strong>en</strong>.<br />

In <strong>de</strong> brief met <strong>de</strong> titel Kunst, heel gewoon… Kunst draagt bij aan <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> lev<strong>en</strong> ton<strong>en</strong> zij aan<br />

dat <strong>de</strong> bevor<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>- <strong>en</strong> cultuur<strong>de</strong>elname loont, <strong>op</strong> basis <strong>van</strong> ervaring <strong>en</strong> empirisch<br />

on<strong>de</strong>rzoek. De brief is on<strong>de</strong>rtek<strong>en</strong>d door <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland, Erfgoed Ne<strong>de</strong>rland, Fonds voor<br />

Cultuurparticipatie, Jeugdcultuurfonds Ne<strong>de</strong>rland, Kunstconnectie, Kunstfactor, Ne<strong>de</strong>rlands C<strong>en</strong>trum<br />

voor Volkscultuur <strong>en</strong> Raad <strong>van</strong> Twaalf. 3<br />

Deze <strong>Zicht</strong> <strong>op</strong>… <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>- <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> laat e<strong>en</strong> selectie zi<strong>en</strong> <strong>van</strong> uitsprak<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />

politici, bestuur<strong>de</strong>rs, beleidsmakers, adviesra<strong>de</strong>n, columnist<strong>en</strong> <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoekers uit Ne<strong>de</strong>rlandstalige<br />

bronn<strong>en</strong>. Deze uitgave is e<strong>en</strong> update <strong>van</strong> <strong>de</strong> gelijknamige <strong>Zicht</strong> <strong>op</strong>… die in 2008 versche<strong>en</strong>.<br />

We beseff<strong>en</strong> dat het e<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>t<strong>op</strong>name is <strong>en</strong> dat lang niet alle mogelijke bronn<strong>en</strong> – zoals die <strong>op</strong><br />

lokaal niveau – gebruikt zijn. We streef<strong>de</strong>n niet naar volledigheid, wel naar e<strong>en</strong> vali<strong>de</strong> overzicht <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> soort<strong>en</strong> argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> nieuwe inzicht<strong>en</strong>.<br />

Piet Hag<strong>en</strong>aars<br />

Directeur <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />

2 Tilburgse bedrijfslev<strong>en</strong> neemt het <strong>op</strong> voor cultuur. http://i<strong>nl</strong>og.org/2010/03/17/tilburgse-bedrijfslev<strong>en</strong>-neemt-het-<strong>op</strong>-voor-cultuur,<br />

geraadpleegd 24 maart 2010.<br />

3 <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland, Erfgoed Ne<strong>de</strong>rland, Fonds voor Cultuurparticipatie, Jeugdcultuurfonds Ne<strong>de</strong>rland, Kunstconnectie, Kunstfactor,<br />

Ne<strong>de</strong>rlands C<strong>en</strong>trum voor Volkscultuur & Raad <strong>van</strong> Twaalf (2010). Kunst, heel gewoon…<br />

www.cultuurnetwerk.<strong>nl</strong>/communicatie/docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>/Kunst_heel_gewoon.pdf, geraadpleegd 24 maart 2010.<br />

6 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


1 Algeme<strong>en</strong><br />

1.1 KUNST EN CULTUUR<br />

[…] tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> verkiezingsstrijd toon<strong>de</strong> Sietse Fritsma zich e<strong>en</strong> verklaard ADO-fan. Weet Fritsma<br />

hoeveel subsidie er <strong>de</strong> afgel<strong>op</strong><strong>en</strong> jar<strong>en</strong> naar die eeuwig noodlij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> club is gegaan? Hoeveel<br />

verzoek<strong>en</strong> om overheidssteun zijn club heeft gedaan? Weet hij hoeveel Ne<strong>de</strong>rlandse belastingbetalers<br />

die helemaal niet <strong>van</strong> voetbal hou<strong>de</strong>n <strong>op</strong>hoest<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> dure hobby <strong>van</strong> e<strong>en</strong> elite die zich handig als<br />

'het volk' pres<strong>en</strong>teert <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rtuss<strong>en</strong> schaamteloos <strong>van</strong> geme<strong>en</strong>schapsgeld profiteert? Waarom moet<br />

ik als hardwerk<strong>en</strong><strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>r blijv<strong>en</strong> meebetal<strong>en</strong> aan het faciliter<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Haagse club die<br />

h<strong>op</strong>eloos on<strong>de</strong>raan bungelt in <strong>de</strong> eredivisie? Moet<strong>en</strong> we die niet heel snel uit haar lij<strong>de</strong>n verloss<strong>en</strong>?<br />

Het scheelt geme<strong>en</strong>schapsgeld, politie-inzet <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ho<strong>op</strong> ell<strong>en</strong><strong>de</strong>. […] Wat is het maatschappelijk<br />

belang <strong>van</strong> voetbal? Stel <strong>de</strong> vraag <strong>en</strong> je krijgt hetzelf<strong>de</strong> gestotter als wanneer je iemand vraagt het<br />

belang <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> te ver<strong>de</strong>dig<strong>en</strong>. […] Je hoeft het nut <strong>van</strong> waar je plezier aan beleeft niet meer te<br />

bewijz<strong>en</strong>. […] Kunst kan sociaal zijn, maar het is ge<strong>en</strong> sociaal werk. Voor voetbal geldt hetzelf<strong>de</strong>. Het<br />

is onzinnig te veron<strong>de</strong>rstell<strong>en</strong> dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> aan alles moet <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> waar hij voor betaalt – gewoon<br />

gelijk overstek<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet zeur<strong>en</strong> wanneer <strong>de</strong> e<strong>en</strong> wat meer voor zijn rek<strong>en</strong>ing neemt dan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r.<br />

De 'elite' die naar <strong>de</strong> concert<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Resi<strong>de</strong>ntie Orkest gaat, betaalt, als ze echt e<strong>en</strong> elite is, veel<br />

meer belasting<strong>en</strong> dan <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> ADO-supporter. […] Ook al ga je nooit naar e<strong>en</strong> concert in <strong>de</strong><br />

Doel<strong>en</strong>, dan kun je het belang voor <strong>de</strong> stad er nog wel <strong>van</strong> inzi<strong>en</strong>. Rotterdam heeft het RPhO net zo<br />

hard nodig als Fey<strong>en</strong>oord – het verlies <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>van</strong> bei<strong>de</strong> zou e<strong>en</strong> verlies voor <strong>de</strong> stad als<br />

geme<strong>en</strong>schap betek<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />

Bron: B. Heijne, columnist. Weg met <strong>de</strong> voetbal-elite!. NRC Han<strong>de</strong>lsblad, 6 maart 2010.<br />

Veel geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> in cultuur e<strong>en</strong> gemakkelijke prooi om te bezuinig<strong>en</strong> <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> crisisjar<strong>en</strong>. […]<br />

Ze zi<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur als <strong>de</strong> kers <strong>op</strong> <strong>de</strong> taart, e<strong>en</strong> leuk extraatje voor als het goed gaat. [...] Veel<br />

meer dan bij an<strong>de</strong>re beleidsterrein<strong>en</strong> staat <strong>de</strong> legitimiteit <strong>van</strong> het cultuurbeleid ter discussie. Het<br />

belang <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> is niet uit te drukk<strong>en</strong> in zoveel meer gezondheid, zoveel min<strong>de</strong>r criminaliteit of e<strong>en</strong><br />

zo veel lager begrotingstekort. Maar e<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>mocratische beschaving kan niet zon<strong>de</strong>r e<strong>en</strong><br />

cultureel aanbod waar e<strong>en</strong> breed <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking <strong>van</strong> profiteert. Cultuurbeleid di<strong>en</strong>t namelijk<br />

e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> belang. E<strong>en</strong> <strong>de</strong>mocratie kan niet zon<strong>de</strong>r publieke ruimte voor bevraging, weerwoord,<br />

nieuwe verhal<strong>en</strong> <strong>en</strong> inzicht<strong>en</strong>. […] Zon<strong>de</strong>r <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur ge<strong>en</strong> bezieling, vernieuwing <strong>en</strong><br />

vooruitgang. Zon<strong>de</strong>r <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars ge<strong>en</strong> krachtige publieke ruimte. In e<strong>en</strong> crisistijd waarin<br />

verwachting<strong>en</strong> over <strong>van</strong>zelfsprek<strong>en</strong><strong>de</strong> multiculturaliteit of ongebrei<strong>de</strong>l<strong>de</strong> groei aan het schuiv<strong>en</strong> gaan,<br />

is het juist <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aar die <strong>van</strong>wege zijn autonome positie <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving e<strong>en</strong> spiegel kan<br />

voorhou<strong>de</strong>n. Dat is ge<strong>en</strong> luxe, maar e<strong>en</strong> basisvoorzi<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> e<strong>en</strong> beschaaf<strong>de</strong> <strong>de</strong>mocratie.<br />

Bron: M. Peters (Gro<strong>en</strong>Links), Twee<strong>de</strong> Kamerlid & R. Grashoff (Gro<strong>en</strong>Links), wethou<strong>de</strong>r Rotterdam.<br />

Laat <strong>de</strong> crisis onze <strong>kunst</strong> niet verschral<strong>en</strong>. Volkskrant, 27 februari 2010.<br />

In <strong>de</strong> culturele sector wordt met relatief weinig geld veel werk verzet. Kunst<strong>en</strong>aars werk<strong>en</strong> vaak voor<br />

(min<strong>de</strong>r dan) e<strong>en</strong> minimumloon. Relatief kleine bezuiniging<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> daarom e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>sgroot effect.<br />

Daar komt bij dat in veel geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in goe<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong> goed werk<strong>en</strong><strong>de</strong> culturele infrastructuur is<br />

<strong>op</strong>gebouwd: instelling<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>, hebb<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> programma's ontwikkeld, kunn<strong>en</strong> elkaars<br />

publiek uitwissel<strong>en</strong>. Er zijn verban<strong>de</strong>n gelegd met an<strong>de</strong>re sector<strong>en</strong> als on<strong>de</strong>rwijs, citymarketing, <strong>en</strong><br />

bedrijfslev<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> ondoordachte bezuiniging kan jar<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>op</strong>bouwwerk met e<strong>en</strong> p<strong>en</strong>n<strong>en</strong>streek<br />

vernietig<strong>en</strong>. Geme<strong>en</strong>schapsgeld wordt weggegooid. […] De overheid als verantwoor<strong>de</strong>lijke voor <strong>de</strong><br />

publieke ruimte moet <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving lat<strong>en</strong> profiter<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> rijkdom <strong>van</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars <strong>en</strong><br />

cultuurinstelling<strong>en</strong>. […] Bezuinig<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur is vaak symbolisch: het maakt korte mett<strong>en</strong><br />

met 'linkse hobby's' maar zet financieel weinig zo<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> dijk. Tegelijk staat zo'n keuze wel<br />

7 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


symbool voor e<strong>en</strong> verarm<strong>de</strong> visie <strong>op</strong> <strong>de</strong> publieke ruimte. E<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>dige, uitdag<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> mooie<br />

publieke ruimte is onmisbaar in tij<strong>de</strong>n <strong>van</strong> economische <strong>en</strong> politieke hervorming. Ondoordachte<br />

geme<strong>en</strong>tebesluit<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> grote effect<strong>en</strong> die <strong>de</strong> kleine bezuiniging niet waard zijn.<br />

Bron: M. Peters (Gro<strong>en</strong>Links), Twee<strong>de</strong> Kamerlid & R. Grashoff (Gro<strong>en</strong>Links), wethou<strong>de</strong>r Rotterdam.<br />

Laat <strong>de</strong> crisis onze <strong>kunst</strong> niet verschral<strong>en</strong>. Volkskrant, 27 februari 2010.<br />

[Cultuur] verhoogt het zelfbewustzijn <strong>en</strong> trots <strong>van</strong> onze inwoners <strong>en</strong> hiermee verbetert <strong>de</strong><br />

leefbaarheid in Heerl<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> leefbaarheid heeft weer e<strong>en</strong> positieve invloed <strong>op</strong> <strong>de</strong> economie.<br />

Cultuur zorgt er bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> voor dat creatieveling<strong>en</strong> zich graag in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te vestig<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat br<strong>en</strong>gt<br />

weer bedrijvigheid met zich mee. In e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek <strong>van</strong> het ministerie <strong>van</strong> VROM on<strong>de</strong>r 25<br />

geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> eindig<strong>de</strong> Heerl<strong>en</strong> vorige maand <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> plaats wat betreft <strong>de</strong> leefbaarheid in wijk<strong>en</strong>.<br />

Hierbij is gekek<strong>en</strong> naar veiligheid <strong>en</strong> cultuur. Dit is e<strong>en</strong> goed voorbeeld <strong>van</strong> het belang <strong>van</strong> cultuur,<br />

daar moet je niet <strong>op</strong> bezuinig<strong>en</strong>.<br />

Bron: P. Die<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (PvdA), wethou<strong>de</strong>r geme<strong>en</strong>te Heerl<strong>en</strong>. Bezuinig<strong>en</strong> <strong>op</strong> cultuur is onverstandig.<br />

www.geme<strong>en</strong>te.nu/web/Actueel/1-teg<strong>en</strong>-1/1-teg<strong>en</strong>-1-Artikel/Bezuinig<strong>en</strong>-<strong>op</strong>-cultuur-isonverstandig.htm,<br />

geraadpleegd 23 maart 2010.<br />

Er zijn m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, die vin<strong>de</strong>n dat <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur e<strong>en</strong> luxegoed is, waar <strong>de</strong> maatschappij als geheel niet<br />

aan hoeft bij te drag<strong>en</strong>. Dat is niet alle<strong>en</strong> beledig<strong>en</strong>d teg<strong>en</strong>over e<strong>en</strong> grote groep hardwerk<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

creatieve m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, ook wordt voorbijgegaan aan het feit, dat <strong>kunst</strong>instelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars<br />

teg<strong>en</strong>prestaties lever<strong>en</strong>, die ess<strong>en</strong>tieel zijn voor <strong>de</strong> maatschappij <strong>en</strong> dat <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur e<strong>en</strong><br />

waar<strong>de</strong>vol product is voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving als geheel. Bij bezuiniging<strong>en</strong> is <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur e<strong>en</strong><br />

gemakkelijk slachtoffer. Het is dan ook bizar te constater<strong>en</strong>, dat veel culturele instanties of groep<strong>en</strong><br />

geprez<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n om hun prestaties <strong>en</strong> tegelijkertijd geconfronteerd wor<strong>de</strong>n met bezuiniging<strong>en</strong>.<br />

Hierdoor is het uitgeslot<strong>en</strong>, dat zij e<strong>en</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> keer tot e<strong>en</strong>zelf<strong>de</strong> prestatie in staat zull<strong>en</strong> zijn,<br />

waarvoor zij nu geprez<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n.<br />

Bron: J. <strong>van</strong> Oss<strong>en</strong>brugg<strong>en</strong> (VVD), voormalig raadslid geme<strong>en</strong>te Hoorn. Bezuiniging<strong>en</strong> <strong>op</strong> cultuur<br />

onverstandig!, 31 januari 2010. www.hoorn.vvd.<strong>nl</strong>/actueel_6412/23415, geraadpleegd 23 maart<br />

2010.<br />

Terwijl sam<strong>en</strong> zing<strong>en</strong> ontzett<strong>en</strong>d belangrijk is. Het is goed voor je sociale <strong>en</strong> emotionele ontwikkeling.<br />

Het helpt je te ler<strong>en</strong> om sam<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> is goed voor je conc<strong>en</strong>tratie. Je moet zo concreet over<br />

cultuur prat<strong>en</strong> als ik nu doe, aangev<strong>en</strong> dat het e<strong>en</strong> eerste lev<strong>en</strong>sbehoefte is. Ik <strong>de</strong>nk dat <strong>de</strong> stad<br />

Amsterdam niet was gewor<strong>de</strong>n wat het nu is zon<strong>de</strong>r cultuur <strong>en</strong> culturele on<strong>de</strong>rnemers. Je moet dus<br />

<strong>de</strong> verbon<strong>de</strong>nheid met <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> stad steeds b<strong>en</strong>adrukk<strong>en</strong>. […] Cultuur heeft e<strong>en</strong><br />

signaalfunctie, het confronteert, het verbindt. Als je het alle<strong>en</strong> maar over armoe<strong>de</strong>, on<strong>de</strong>rwijs,<br />

bereikbaarheid, ruimtelijke ontwikkeling <strong>en</strong> veiligheid hebt dan wordt <strong>de</strong> stad e<strong>en</strong> dorp of e<strong>en</strong><br />

provinciestad. Amsterdam is e<strong>en</strong> werelddorp, maar het moet ge<strong>en</strong> provinciestad wor<strong>de</strong>n. Het is waar<br />

dat <strong>kunst</strong> in het politieke <strong>de</strong>bat vaak wordt weggezet als linkse hobby <strong>en</strong> elitair, maar ik <strong>de</strong>nk dat er<br />

g<strong>en</strong>oeg argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn om dat te weerlegg<strong>en</strong>.<br />

Bron: C. Gehrels (PvdA), wethou<strong>de</strong>r cultuur geme<strong>en</strong>te Amsterdam. Hard hoofd, 26 februari 2010.<br />

www.hardhoofd.com/2010/02/26/interview-caroli<strong>en</strong>-gehrels, geraadpleegd 23 maart 2010.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur sterk<strong>en</strong> <strong>de</strong> verbeeldingskracht waardoor je <strong>op</strong> zak<strong>en</strong> kunt reflecter<strong>en</strong>. Ze help<strong>en</strong> om<br />

on<strong>de</strong>rscheid te mak<strong>en</strong>, nuances te zi<strong>en</strong>, teg<strong>en</strong>stelling<strong>en</strong> te snapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> harmonie te ervar<strong>en</strong>. […] Het<br />

culturele klimaat is e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> belangrijkste argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> locatiekeuze <strong>van</strong> bedrijv<strong>en</strong>. Omdat<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> graag won<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> stad waar wat te belev<strong>en</strong> valt. Dat geldt ook voor toerist<strong>en</strong>.<br />

On<strong>de</strong>rzoekers als Florida <strong>en</strong> Marlet bewijz<strong>en</strong> wat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> wel weet: All you can be is thirsty in a town<br />

with no cheer. […] Ons culturele erfgoed is ons aller bezit. Massaal gaan we naar concert<strong>en</strong>,<br />

t<strong>en</strong>toonstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> festivals. Mijn buurman drumt, mijn collega zingt in e<strong>en</strong> koor, mijn tante<br />

8 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


schil<strong>de</strong>rt. Vrijwel ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> doet aan <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur, actief of passief. We zijn er door omringd <strong>en</strong> er<br />

is voor ie<strong>de</strong>r wat wils. Wie roept dat <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur <strong>van</strong> <strong>de</strong> elite is, geld kost, ge<strong>en</strong> nut heeft <strong>en</strong> dus<br />

kan wor<strong>de</strong>n wegbezuinigd, gaat voorbij aan <strong>de</strong> persoo<strong>nl</strong>ijke <strong>en</strong> economische meerwaar<strong>de</strong> <strong>en</strong> w<strong>en</strong>st<br />

ons allemaal <strong>de</strong> grote verveling, innerlijke armoe<strong>de</strong> <strong>en</strong> doodse ste<strong>de</strong>n toe.<br />

Bron: S. Wei<strong>de</strong>, directeur Ne<strong>de</strong>rlandse Museumver<strong>en</strong>iging. Kunst <strong>en</strong> crisis.<br />

www.museumver<strong>en</strong>iging.<strong>nl</strong>/mailing/MB_10_02.html, geraadpleegd 23 maart 2010.<br />

Aan <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur besteedt <strong>de</strong> overheid maar 0,6 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> haar budget. Als je daar nog ver<strong>de</strong>r<br />

<strong>op</strong> gaat beknibbel<strong>en</strong>, dreigt kaalslag. Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn kernwaar<strong>de</strong>n in onze beschaving. Als je die<br />

niet overeind houdt, gaat onze beschaving schuiv<strong>en</strong>.<br />

Bron: E. Swaab, voorzitter Raad voor Cultuur. Kunst<strong>en</strong>aars wor<strong>de</strong>n door PVV als profiteurs gezi<strong>en</strong>.<br />

Volkskrant, 20 januari 2010.<br />

Kunst bevor<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> het lev<strong>en</strong>. Het <strong>op</strong><strong>en</strong>t <strong>de</strong> geest. Het ontmaskert behoudzucht, maakt<br />

hart <strong>en</strong> hers<strong>en</strong>s l<strong>en</strong>ig, bevor<strong>de</strong>rt het discours. […] 64 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur wordt betaald door<br />

het Rijk, <strong>de</strong> provincies <strong>en</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, omdat <strong>kunst</strong> noodzakelijk is geblek<strong>en</strong>. Niet voor niets wordt<br />

het al langer dan sinds m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>heug<strong>en</strong>is beoef<strong>en</strong>d. Daarbij is <strong>de</strong> noodzaak om zich artistiek uit te<br />

drukk<strong>en</strong> net zo m<strong>en</strong>seig<strong>en</strong> als <strong>de</strong> behoefte om getuige te zijn <strong>van</strong> wat e<strong>en</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aar overdraagt.<br />

Bezuiniging<strong>en</strong> zijn mogelijk <strong>en</strong> str<strong>en</strong>g beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> is altijd gebo<strong>de</strong>n. Maar zon<strong>de</strong>r ontzag voor heilige<br />

huisjes, <strong>en</strong> steeds in di<strong>en</strong>st <strong>van</strong> <strong>de</strong> kwaliteitsbewaking, niet omdat <strong>kunst</strong> no<strong>de</strong>loos zou zijn of<br />

voorbehou<strong>de</strong>n aan e<strong>en</strong> beperkte groep die er best zelf voor kan betal<strong>en</strong>. Wie, zonodig met e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

vele geme<strong>en</strong>telijke voor<strong>de</strong>elpass<strong>en</strong>, musea bezoekt, voorstelling<strong>en</strong>, concert<strong>en</strong> of ev<strong>en</strong>em<strong>en</strong>t<strong>en</strong> als het<br />

Filmfestival Rotterdam, ervaart hoe e<strong>en</strong> gevarieerd publiek massaal leeft met <strong>kunst</strong>. Kunst sluit<br />

niemand buit<strong>en</strong>, ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> mag erbij.<br />

Bron: Redactioneel NRC Han<strong>de</strong>lsblad, 3 maart 2010.<br />

http://weblogs.nrc.<strong>nl</strong>/comm<strong>en</strong>taar/2010/03/03/het-cruciale-<strong>van</strong>-<strong>kunst</strong>, geraadpleegd 23 maart 2010.<br />

E<strong>en</strong> beschaaf<strong>de</strong> politiek houdt <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur<strong>en</strong> voor <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur wijd <strong>op</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> laat kille marktwerking<br />

<strong>en</strong> politieke dogma's niet toe. Want <strong>kunst</strong> loont. […] De PVV wil af <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>subsidies. Die zou<strong>de</strong>n<br />

<strong>en</strong>kel <strong>de</strong> elite spekk<strong>en</strong>, tot slecht <strong>kunst</strong>, machtsbolwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> geldverspilling lei<strong>de</strong>n. Deels waar, maar<br />

dat geldt ook voor het teg<strong>en</strong><strong>de</strong>el: subsidies mak<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> bereikbaar voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>van</strong>af prille<br />

leeftijd, help<strong>en</strong> tal<strong>en</strong>t ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>, bie<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>bare infrastructuur, gev<strong>en</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars vrijheid<br />

<strong>en</strong> veiligheid. […] Afschaffing luidt e<strong>en</strong> culturele woest<strong>en</strong>ij in, zeker als <strong>de</strong> vernielzucht wordt<br />

ingegev<strong>en</strong> door rancune teg<strong>en</strong>over e<strong>en</strong> 'elite' of <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aar als slampamper <strong>en</strong> profiteur.<br />

Bron: N. Marbe, schrijfster. Links <strong>en</strong> rechts teg<strong>en</strong> <strong>kunst</strong>. Volkskrant, 28 februari 2010.<br />

Kunst is armoe<strong>de</strong>bestrijding <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijs. En toerisme <strong>en</strong> economie. Kunst is ge<strong>en</strong> luxe.<br />

Bron: W. <strong>van</strong> Zeil. Van Zeil over… De noodzaak <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>. Volkskrant 26 februari 2010.<br />

Ontwikkelingskans<strong>en</strong> zijn niet voor alle kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> gelijk. Waar je wieg heeft gestaan bepaalt nog<br />

steeds me<strong>de</strong> welke kans<strong>en</strong> je als jongere hebt, welk <strong>op</strong>leidingsniveau als haalbaar wordt gezi<strong>en</strong> <strong>en</strong> of<br />

<strong>en</strong> zo ja in welke mate je <strong>de</strong>elneemt aan het culturele lev<strong>en</strong>. De kans om mee te do<strong>en</strong> wordt al vroeg<br />

bepaald: in het on<strong>de</strong>rwijs. Daar wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> startkwalificaties verkreg<strong>en</strong>, niet alle<strong>en</strong> voor <strong>de</strong>elname<br />

aan <strong>de</strong> arbeidsmarkt, maar aan <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving <strong>en</strong> aan het gevarieer<strong>de</strong> <strong>en</strong> rijke culturele lev<strong>en</strong>. Goed<br />

on<strong>de</strong>rwijs beperkt zich niet tot het ler<strong>en</strong> foutloos te schrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> goed kunn<strong>en</strong> <strong>op</strong>tell<strong>en</strong>. […] Jonger<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> jongvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong> die <strong>van</strong> huis uit met min<strong>de</strong>r kans<strong>en</strong> aan het on<strong>de</strong>rwijs beginn<strong>en</strong>, bijvoorbeeld<br />

omdat het <strong>op</strong>leidings- <strong>en</strong> inkom<strong>en</strong>sniveau <strong>van</strong> ou<strong>de</strong>rs dat daarvoor in belangrijke mate bepal<strong>en</strong>d is<br />

niet toereik<strong>en</strong>d is, kom<strong>en</strong> niet meer <strong>van</strong>zelfsprek<strong>en</strong>d in aanraking met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur. Op sociale<br />

gron<strong>de</strong>n wordt e<strong>en</strong> grote groep scholier<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis te nem<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>en</strong> zelf <strong>de</strong>el te nem<strong>en</strong> aan<br />

culturele activiteit<strong>en</strong>. Scholier<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n niet meer geprikkeld om geïnteresseerd te rak<strong>en</strong> in wat<br />

9 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Amsterdam aan musea, erfgoed, theater, dans, muziek <strong>en</strong> film te bie<strong>de</strong>n heeft. Belangstelling voor<br />

het buit<strong>en</strong>schoolse aanbod <strong>van</strong> <strong>de</strong> muziekschol<strong>en</strong>, <strong>de</strong> jeugdtheaterschol<strong>en</strong>, in gezelschapsverband<br />

bedrev<strong>en</strong> <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing, het ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> <strong>van</strong> tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied <strong>van</strong> <strong>de</strong> dans <strong>en</strong> <strong>de</strong> musical kan<br />

niet meer wor<strong>de</strong>n gestimuleerd. Wie <strong>van</strong> huis uit e<strong>en</strong> achterstand heeft, lo<strong>op</strong>t die niet meer in. E<strong>en</strong><br />

volg<strong>en</strong><strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie volwass<strong>en</strong> musea- <strong>en</strong> theaterbezoekers zal weer voornamelijk bestaan uit in<br />

economische zin bevoorrechte Amsterdammers. […] Kunst <strong>en</strong> cultuur drag<strong>en</strong> bij aan het positieve<br />

imago <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad. Het culturele karakter, het ruime <strong>kunst</strong>aanbod <strong>en</strong> <strong>de</strong> aanwezigheid <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />

creatieve sector spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol bij <strong>de</strong> keuze voor Amsterdam als vestigingsplaats voor (internationale)<br />

bedrijv<strong>en</strong>.<br />

Bron: Amsterdamse Kunstraad. Inzet <strong>op</strong> Herstel - Heroverwegings<strong>op</strong>eratie 2010 – 2014. Brief aan<br />

lijsttrekkers <strong>van</strong> <strong>de</strong> politieke partij<strong>en</strong> verteg<strong>en</strong>woordigd in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraad Amsterdam. 2010.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur mak<strong>en</strong> slimmer, br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> welvaart <strong>en</strong> verbin<strong>de</strong>n m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met elkaar. Heel veel<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> do<strong>en</strong> daarom aan <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur, alle<strong>en</strong> <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>. Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn meer dan kleur <strong>en</strong><br />

smaak, ze gev<strong>en</strong> vorm aan onze i<strong>de</strong>ntiteit, ze vervull<strong>en</strong> ons met trots <strong>en</strong> vreug<strong>de</strong> <strong>en</strong> bie<strong>de</strong>n troost <strong>en</strong><br />

inzicht. Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn <strong>van</strong> <strong>en</strong> voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>. Daarom zijn <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur e<strong>en</strong> publieke zaak,<br />

daarom draagt ook <strong>de</strong> overheid bij aan <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>en</strong> toegankelijkheid er<strong>van</strong>. […] Kunst <strong>en</strong><br />

cultuur zijn <strong>van</strong> alle tij<strong>de</strong>n <strong>en</strong> <strong>van</strong> alle volker<strong>en</strong>. Ook nu. Meer dan <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse<br />

bevolking zingt, schil<strong>de</strong>rt, danst, speelt toneel, fotografeert of filmt, schrijft verhal<strong>en</strong> <strong>en</strong> gedicht<strong>en</strong>.<br />

Meer dan 60% <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking bezoekt t<strong>en</strong>minste 3 keer per jaar e<strong>en</strong> voorstelling of concert, of<br />

gaat naar e<strong>en</strong> museum of t<strong>en</strong>toonstelling. Bijna alle jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> flink <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

bezoekt regelmatig e<strong>en</strong> bibliotheek. 100% <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking luistert of kijkt naar muziek, theater <strong>en</strong><br />

film <strong>op</strong> radio, CD, internet. 80% leest verhal<strong>en</strong> <strong>en</strong> romans. Allemaal g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> we <strong>van</strong> mooie<br />

binn<strong>en</strong>ste<strong>de</strong>n <strong>en</strong> gaan er <strong>op</strong> vakantie. E<strong>en</strong> bedrijf dat e<strong>en</strong> nationaal of internationaal congres<br />

organiseert doet dat niet <strong>op</strong> <strong>de</strong> hei, maar in e<strong>en</strong> stad met e<strong>en</strong> rijke geschie<strong>de</strong>nis <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> rijk<br />

cultureel aanbod. Hoezo elitair? Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn <strong>van</strong> <strong>en</strong> voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>.<br />

Bron: Fe<strong>de</strong>ratie Cultuur, Cultuurformatie, FNV Kiem & Kunst<strong>en</strong> '92. Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn <strong>van</strong> <strong>en</strong> voor<br />

ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>. Visiedocum<strong>en</strong>t. 2010.<br />

Het belang <strong>van</strong> e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> <strong>de</strong>elname aan het culturele lev<strong>en</strong> kan nauwelijks wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rschat. Voor<br />

individu<strong>en</strong>, maar ook voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving als geheel. Culturele ontplooiing is sterk verbon<strong>de</strong>n met<br />

i<strong>de</strong>ntiteit, met binding <strong>en</strong> met zingeving. Maar wat daaraan vooraf gaat is dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zich<br />

aangetrokk<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> <strong>kunst</strong>werk, plezier belev<strong>en</strong> aan het spel<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> theatervoorstelling,<br />

aan het zing<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> band, of g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> gebouw of landschap.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong> minister <strong>van</strong><br />

on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap aan <strong>de</strong> Voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer <strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal.<br />

D<strong>en</strong> Haag, 16 september 2009.<br />

In <strong>de</strong> crisis moet je m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> ho<strong>op</strong> gev<strong>en</strong> met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur.<br />

Bron: J. Leerdam (PvdA), Twee<strong>de</strong> Kamerlid. Kamer moet <strong>kunst</strong>subsidies eerlijker ver<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.<br />

Volkskrant, 2 november 2009.<br />

Door globalisering is er in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving steeds meer behoefte aan k<strong>en</strong>nis over <strong>en</strong> beleving <strong>van</strong><br />

lokale, regionale <strong>en</strong> nationale i<strong>de</strong>ntiteit. Groep<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> individu<strong>en</strong> zijn <strong>op</strong> zoek naar<br />

ankerpunt<strong>en</strong> om vorm <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is te gev<strong>en</strong> aan vrag<strong>en</strong> als: wie zijn wij, wat bindt ons, welke<br />

verhal<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> wij <strong>en</strong> wat voor betek<strong>en</strong>is hebb<strong>en</strong> die in het licht <strong>van</strong> <strong>de</strong> toekomst? Om e<strong>en</strong><br />

he<strong>de</strong>ndaags wereldburger te kunn<strong>en</strong> zijn, zijn die ankerpunt<strong>en</strong> <strong>van</strong> lev<strong>en</strong>sbelang.<br />

Immaterieel erfgoed biedt zo'n ankerpunt. Culturele gebruik<strong>en</strong>, tradities, verhal<strong>en</strong>, ambachtelijke<br />

vaardighe<strong>de</strong>n, die tezam<strong>en</strong> ons immateriële erfgoed vorm<strong>en</strong>, wor<strong>de</strong>n steeds <strong>op</strong>nieuw gecreëerd <strong>en</strong><br />

<strong>van</strong> e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijke betek<strong>en</strong>is voorzi<strong>en</strong>.<br />

10 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bron: R. Plasterk (PvdA), minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong> minister <strong>van</strong><br />

on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap aan <strong>de</strong> Voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer <strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal.<br />

D<strong>en</strong> Haag, 1 <strong>de</strong>cember 2009. [Twee<strong>de</strong> Kamer 2009-2010, 31 482, nr. 53].<br />

De legitimatie <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> is voor alles geleg<strong>en</strong> in <strong>de</strong> zeggingskracht <strong>van</strong> die <strong>kunst</strong>. Dat is wat blijft,<br />

soms ook na eeuw<strong>en</strong>. […] Van politici mog<strong>en</strong> we h<strong>op</strong><strong>en</strong> dat ze het belang <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur voor<br />

<strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving durv<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>dig<strong>en</strong>, ook in moeilijker tij<strong>de</strong>n. Er zijn argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oeg. Kunst <strong>en</strong><br />

politiek zijn niet geschikt voor bange m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. Teg<strong>en</strong> <strong>de</strong> stroom <strong>op</strong>roei<strong>en</strong> kan heel bevredig<strong>en</strong>d zijn.<br />

Bron: A. 's Gravesan<strong>de</strong>, voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Ver<strong>en</strong>iging voor <strong>kunst</strong>, cultuur <strong>en</strong> erfgoed / Kunst<strong>en</strong> '92.<br />

Accepteer <strong>de</strong> spanning tuss<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> politiek. Boekman 81, 2009.<br />

De overheid zal haar rol moet<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> om <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur te faciliter<strong>en</strong>, te on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n <strong>en</strong><br />

bereikbaar te mak<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> breed publiek. […] E<strong>en</strong> overheid die wil dat nieuwkomers zich onze<br />

cultuur eig<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>, zal zich t<strong>en</strong> minste verantwoor<strong>de</strong>lijk moet<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> voor het hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />

cultuur <strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>en</strong>nismaking daarmee door onze eig<strong>en</strong> bevolking. Daaraan schort het zeer. Kunst <strong>en</strong><br />

cultuur zijn on<strong>de</strong>rgeschov<strong>en</strong> kindjes binn<strong>en</strong> het on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n daardoor steeds meer het<br />

domein <strong>van</strong> e<strong>en</strong> kleine, bevoorrechte elite. […] Kunst <strong>en</strong> cultuur kunn<strong>en</strong> het besef terugbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> voor<br />

wat <strong>van</strong> werkelijke waar<strong>de</strong> <strong>en</strong> schoonheid is. Alle<strong>en</strong> al om die re<strong>de</strong>n zijn <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur het laatste<br />

waar<strong>op</strong> zou moet<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n bezuinigd, terwijl het zo hoog <strong>op</strong> het lijstjes staat <strong>van</strong> ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> die <strong>de</strong><br />

kaasschaaf ziet als verantwoord beleidsinstrum<strong>en</strong>t. […] Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn tot 'nut <strong>van</strong> het<br />

algeme<strong>en</strong>' <strong>en</strong> daarom onze gezam<strong>en</strong>lijke verantwoor<strong>de</strong>lijkheid.<br />

Bron: M. Thieme (Partij voor <strong>de</strong> Dier<strong>en</strong>), woordvoer<strong>de</strong>r cultuur <strong>en</strong> fractielei<strong>de</strong>r. Wegkijk<strong>en</strong> is ge<strong>en</strong><br />

<strong>kunst</strong>. Boekman 81, 2009.<br />

Kunst heeft e<strong>en</strong> belangrijke rol in onze alledaagse individuele <strong>en</strong> maatschappelijke werkelijkheid. Ze<br />

geeft e<strong>en</strong> stem aan die werkelijkheid. Daarbij blijkt <strong>kunst</strong> niet stek<strong>en</strong> in <strong>de</strong> empirische werkelijkheid,<br />

maar roept ook verlang<strong>en</strong> <strong>op</strong> naar <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> schepping die door God is bedoeld. […] Juist te mid<strong>de</strong>n<br />

<strong>van</strong> maatschappelijke gebrok<strong>en</strong>heid kan <strong>kunst</strong> e<strong>en</strong> bevrij<strong>de</strong>nd perspectief bie<strong>de</strong>n. Ook in <strong>de</strong> huidige<br />

maatschappelijke verhouding<strong>en</strong> br<strong>en</strong>gt <strong>kunst</strong> e<strong>en</strong> stuk ontspanning. Ze is bijvoorbeeld e<strong>en</strong> kracht die<br />

in staat is <strong>de</strong> verstikk<strong>en</strong><strong>de</strong> gelijkheidslogica te doorbrek<strong>en</strong>. […] Kunst is per <strong>de</strong>finitie elitewerk. Gelijke<br />

kans<strong>en</strong> bestaan in <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> niet. Niet ie<strong>de</strong>r m<strong>en</strong>s is met <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> gav<strong>en</strong> begiftigd, <strong>en</strong> <strong>kunst</strong> blijft e<strong>en</strong><br />

gave. […] Kunst komt pas werkelijk tot lev<strong>en</strong> wanneer zij niet gebon<strong>de</strong>n is aan <strong>de</strong> beperking die het<br />

maatschappelijk lev<strong>en</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>. Zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze vrijheid zal zij nooit tot <strong>de</strong> gew<strong>en</strong>ste hoogte stijg<strong>en</strong>.<br />

Bron: B. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Vlies (SGP), woordvoer<strong>de</strong>r cultuur <strong>en</strong> fractievoorzitter. Vertrouw<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> kracht <strong>van</strong><br />

<strong>kunst</strong>. Boekman 81, 2009.<br />

Cultuur omringt ons. Gelukkig maar. We zou<strong>de</strong>n niet zon<strong>de</strong>r kunn<strong>en</strong>. Ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele beschaving kan<br />

zon<strong>de</strong>r.<br />

Bron: H. t<strong>en</strong> Broeke (VVD), woordvoer<strong>de</strong>r cultuur. Cultuur teruggev<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> burger. Boekman 81,<br />

2009.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur moet<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n betrokk<strong>en</strong> bij planvorming, welstandstoezicht, <strong>de</strong> vormgeving <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> <strong>op</strong><strong>en</strong>bare ruimte, het archeologie- <strong>en</strong> monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>beleid, economische zak<strong>en</strong>, ste<strong>de</strong>nbouw <strong>en</strong><br />

toerisme. Kunst <strong>en</strong> cultuur moet<strong>en</strong> integraal bij stads- (<strong>en</strong> dorps-)ontwikkeling betrokk<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n.<br />

Want cultuurbeleid is […] meer dan alle<strong>en</strong> subsidiebeleid […]. Cultuuron<strong>de</strong>rwijs voor jonger<strong>en</strong> is<br />

belangrijk <strong>en</strong> zal […] <strong>de</strong> sleutel moet<strong>en</strong> zijn naar e<strong>en</strong> verbreding <strong>van</strong> het <strong>kunst</strong>publiek. […]<br />

E<strong>en</strong> stevig cultureel zelfbewustzijn zi<strong>en</strong> wij als e<strong>en</strong> voorwaar<strong>de</strong> voor e<strong>en</strong> <strong>op</strong><strong>en</strong> bejeg<strong>en</strong>ing <strong>van</strong><br />

an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Wie zijn culturele verworv<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n meedraagt als e<strong>en</strong> innerlijke zekerheid, als e<strong>en</strong> steun in<br />

<strong>de</strong> rug, die in staat stelt tot welwill<strong>en</strong><strong>de</strong> omgang met an<strong>de</strong>rs<strong>de</strong>nk<strong>en</strong><strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r angst voor<br />

i<strong>de</strong>ntiteitsverlies, blijft in onze overtuiging slagvaardig <strong>en</strong> tot veran<strong>de</strong>ring in staat. Wie daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong><br />

11 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


culturele i<strong>de</strong>ntiteit pr<strong>op</strong>ageert als e<strong>en</strong> mid<strong>de</strong>l om het verschil te marker<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> groep <strong>en</strong><br />

<strong>de</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, komt gemakkelijk terecht in e<strong>en</strong> reactionair schermergebied. E<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving vol<br />

'gepantser<strong>de</strong>n' drijft in argwaan uite<strong>en</strong>; e<strong>en</strong> maatschappij <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met cultuur als rugg<strong>en</strong>graat<br />

kan groei<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong>heid in verschei<strong>de</strong>nheid.<br />

Bron: B. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ham (D66), woordvoer<strong>de</strong>r cultuur & C. Wijn, consultant <strong>en</strong> lid D66. De kracht <strong>van</strong><br />

cultuur. Boekman 81, 2009.<br />

Wat mij betreft zou<strong>de</strong>n politiek <strong>en</strong> beleidsmakers min<strong>de</strong>r bang moet<strong>en</strong> zijn om <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur als<br />

beleidsinstrum<strong>en</strong>t in te zett<strong>en</strong>. Natuurlijk heeft cultuur e<strong>en</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong>, maar juist omdat we<br />

erk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> dat er méér is dan l'art pour l'art, krijg<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur ook maatschappelijke rele<strong>van</strong>tie.<br />

[…] Daarbij is cultuur <strong>van</strong> emin<strong>en</strong>te waar<strong>de</strong> voor e<strong>en</strong> innovatieve, creatieve sam<strong>en</strong>leving. Kunst die<br />

als iets natuurlijks aanwezig mag zijn, in het straatbeeld, <strong>op</strong> school, <strong>op</strong> <strong>de</strong> werkvloer, vormt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>,<br />

laat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> na<strong>de</strong>nk<strong>en</strong>. Waarom zou het verwerpelijk zijn om te stell<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> overheid <strong>kunst</strong> <strong>en</strong><br />

cultuur nadrukkelijk mag erk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> in het overheidsbeleid? […] Het is goed als zoveel mogelijk<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur in aanraking kom<strong>en</strong>. Per slot <strong>van</strong> rek<strong>en</strong>ing zett<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> aan het <strong>de</strong>nk<strong>en</strong>, br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> h<strong>en</strong> bij elkaar, kunn<strong>en</strong> h<strong>en</strong> weerbaar mak<strong>en</strong>. Ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>, maar dan<br />

ook ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland moet daarom <strong>de</strong> kans krijg<strong>en</strong> om met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur in aanraking te<br />

kom<strong>en</strong>. […] Het zelf beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> in ver<strong>en</strong>igingsverband bevor<strong>de</strong>rt het groepsgevoel <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

saamhorigheid. Daarbij, <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing, of dat nu drama, muziek of tek<strong>en</strong><strong>en</strong> is, is belangrijk voor<br />

<strong>de</strong> sociale <strong>en</strong> emotionele ontwikkeling <strong>van</strong> kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Het leert kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> om te gaan met hun emoties<br />

<strong>en</strong> maakt h<strong>en</strong> creatief. We will<strong>en</strong> e<strong>en</strong> innovatieve sam<strong>en</strong>leving, <strong>en</strong> dan moet je jonge m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> ler<strong>en</strong><br />

om creatief te zijn. […] Will<strong>en</strong> we voorkom<strong>en</strong> dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zich verlor<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> in hun omgeving, dan<br />

biedt <strong>de</strong> cultuur dicht bij huis h<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijk anker.<br />

Bron: N. <strong>van</strong> Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA), woordvoer<strong>de</strong>r cultuur. Kunst als beleidsinstrum<strong>en</strong>t: het mág.<br />

Boekman 81, 2009.<br />

Mijn stellige overtuiging is dat overheid <strong>en</strong> <strong>kunst</strong> niet zon<strong>de</strong>r elkaar kunn<strong>en</strong>, omdat <strong>de</strong> overheid <strong>de</strong><br />

vrijheid én <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n moet creër<strong>en</strong> om <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> cultuur te lat<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong>. Het is e<strong>en</strong><br />

basisbehoefte, net zoals et<strong>en</strong> <strong>en</strong> drink<strong>en</strong>. Door culturele brugg<strong>en</strong> te slaan, wor<strong>de</strong>n strat<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

werel<strong>de</strong>n met elkaar verbon<strong>de</strong>n. En zon<strong>de</strong>r overheidsgeld <strong>en</strong> –bemoei<strong>en</strong>is komt <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur<br />

aanmerkelijk moeilijker tot stand, zo wijst <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis uit.<br />

Bron: C. Gehrels (PvdA), wethou<strong>de</strong>r cultuur Amsterdam. Kunstgeld is <strong>van</strong> ons allemaal. Parool, 13<br />

juni 2009.<br />

Er is niets wat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> meer <strong>en</strong> sneller bij elkaar br<strong>en</strong>gt dan e<strong>en</strong> culturele omgeving <strong>van</strong> muziek,<br />

dans, toneel, poëzie, of noem maar <strong>op</strong>. Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn in staat ons ev<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> grond te till<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> mee te nem<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant <strong>van</strong> <strong>de</strong> berg. Waar wij elke dag prober<strong>en</strong> invulling te gev<strong>en</strong><br />

aan <strong>de</strong> ho<strong>op</strong> <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>op</strong> e<strong>en</strong> betere wereld, kunn<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur ons help<strong>en</strong> ons<br />

voorstellingsvermog<strong>en</strong> te vergrot<strong>en</strong> <strong>en</strong> te verdiep<strong>en</strong>.<br />

Bron: J. Marijniss<strong>en</strong> (SP). SP-Festival SPELEN 2008 <strong>op</strong> 18 mei.<br />

www.sp.<strong>nl</strong>/nieuws/tribune/200804/janm.shtml, geraadpleegd 23 maart 2010.<br />

Kunst vindt haar bestaansrecht in <strong>de</strong> notie <strong>van</strong> e<strong>en</strong> maakbare sam<strong>en</strong>leving. Het is m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>werk. Als je<br />

alles wel best vindt, alle indrukk<strong>en</strong> voor zoete koek slikt <strong>en</strong> <strong>de</strong>ze wereld aanvaardt als <strong>de</strong> beste <strong>van</strong><br />

alle <strong>de</strong>nkbare werel<strong>de</strong>n, zal er weinig behoefte zijn tot scheppingsdrang. […] Kunst belichaamt het<br />

i<strong>de</strong>aal <strong>van</strong> ver<strong>de</strong>re ontplooiing. Het kunn<strong>en</strong> uitdrukk<strong>en</strong> <strong>van</strong> eig<strong>en</strong> gevoel<strong>en</strong>s <strong>en</strong> inzicht<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />

kunn<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> uitdrukking <strong>van</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn onmisbare waar<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong><br />

ontwikkeling <strong>van</strong> e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving. […] Zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> k<strong>op</strong>peling tuss<strong>en</strong> vrijheid <strong>van</strong> <strong>de</strong>nk<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrijheid<br />

<strong>van</strong> han<strong>de</strong>l<strong>en</strong> kan <strong>kunst</strong> niet bestaan <strong>en</strong> is vrijheid e<strong>en</strong> loos begrip. De legitimatie <strong>van</strong> subsidies zit in<br />

het mogelijk mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> han<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, <strong>van</strong> het do<strong>en</strong>, <strong>van</strong> het mak<strong>en</strong>. Dat is e<strong>en</strong> investering die om e<strong>en</strong><br />

12 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


aantal re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> niet aan <strong>de</strong> markt kan wor<strong>de</strong>n overgelat<strong>en</strong>. De markt verteg<strong>en</strong>woordigt immers die<br />

an<strong>de</strong>re waar<strong>de</strong>, die <strong>van</strong> <strong>de</strong> klink<strong>en</strong><strong>de</strong> munt […].<br />

Bron: H. <strong>van</strong> Leeuw<strong>en</strong> (SP), Twee<strong>de</strong> Kamerlid. Kunst moet uit <strong>de</strong> kast kom<strong>en</strong>. Boekman 77, 2008.<br />

Kunst helpt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in hun bestaan. Daaraan ontle<strong>en</strong>t zij haar bestaansrecht. […] Wat <strong>kunst</strong> levert is<br />

uniek voor <strong>de</strong> <strong>kunst</strong>. Juist dat unieke is echter <strong>van</strong> grote waar<strong>de</strong> voor individu <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving. […]<br />

De ervaring <strong>van</strong> (goe<strong>de</strong>) <strong>kunst</strong> […] is er e<strong>en</strong> die je bewaart. Het is e<strong>en</strong> ervaring die je met je<br />

me<strong>en</strong>eemt, waar<strong>van</strong> je rijker wordt, e<strong>en</strong> waar<strong>de</strong>volle ervaring. De ervaring <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> is niet beperkt<br />

tot het hier <strong>en</strong> nu. In <strong>de</strong>ze ervaring wordt, aldus <strong>de</strong> filosoof Hei<strong>de</strong>gger, e<strong>en</strong> wereld ontslot<strong>en</strong>. Door<br />

<strong>kunst</strong> is <strong>de</strong> wereld niet meer e<strong>en</strong> <strong>op</strong>telsom <strong>van</strong> ding<strong>en</strong> die zich aan ons voordo<strong>en</strong>, maar e<strong>en</strong><br />

betek<strong>en</strong>isvol geheel, waarin we ons kunn<strong>en</strong> beweg<strong>en</strong>. Voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die <strong>van</strong> nature zo slecht voor het<br />

lev<strong>en</strong> toegeruste wez<strong>en</strong>s, is dit e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>snoodzaak.<br />

Bron: K. Vuyk, filosoof <strong>en</strong> universitair hoofddoc<strong>en</strong>t aan <strong>de</strong> master<strong>op</strong>leiding Kunstbeleid <strong>en</strong> –<br />

Managem<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> Universiteit Utrecht. De controverse over <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>. Boekman 77,<br />

2008.<br />

Culturele artefact<strong>en</strong> <strong>en</strong> cultuur in <strong>de</strong> bre<strong>de</strong> zin <strong>van</strong> het woord vorm<strong>en</strong> ons cultureel erfgoed,<br />

verteg<strong>en</strong>woordig<strong>en</strong> onze waar<strong>de</strong>n <strong>en</strong> norm<strong>en</strong>, verschaff<strong>en</strong> ons i<strong>de</strong>ntiteit én verbeel<strong>de</strong>n, interpreter<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> analyser<strong>en</strong> onze historie <strong>en</strong> ons gedachtegoed. De schoonheid er<strong>van</strong> veraang<strong>en</strong>aamt <strong>en</strong> verrijkt<br />

het lev<strong>en</strong>. […] Cultuur biedt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dat wat het lev<strong>en</strong> waar<strong>de</strong>vol maakt: schoonheid, ho<strong>op</strong> <strong>en</strong><br />

respect. Het g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> concert, het bewon<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schil<strong>de</strong>rij, of het lez<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> mooi<br />

boek, het zijn <strong>de</strong> ding<strong>en</strong> die het lev<strong>en</strong> veraang<strong>en</strong>am<strong>en</strong>. […] Kunst <strong>en</strong> cultuur gev<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> e<strong>en</strong> plek<br />

in <strong>de</strong> wereld. Culturele wortels bepal<strong>en</strong> t<strong>en</strong>slotte wie, waar <strong>en</strong> waarom je b<strong>en</strong>t.<br />

Bron: E. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Plas, directeur Prins Claus Fonds. Cultuur is e<strong>en</strong> basisbehoefte. Boekman 77, 2008.<br />

Sam<strong>en</strong>leving<strong>en</strong> die recht do<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> culturele factor, zijn <strong>op</strong><strong>en</strong>er, rijker, mooier <strong>en</strong> daardoor<br />

stimuler<strong>en</strong><strong>de</strong>r voor haar le<strong>de</strong>n dan sam<strong>en</strong>leving<strong>en</strong> waar dat niet het geval is. Dat heeft alles te mak<strong>en</strong><br />

met het fundam<strong>en</strong>tele gegev<strong>en</strong> dat in <strong>de</strong> <strong>kunst</strong>, naar inhoud <strong>en</strong> vorm, niet alle<strong>en</strong> ding<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />

b<strong>en</strong>oemd <strong>en</strong> herb<strong>en</strong>oemd die wij al min of meer wist<strong>en</strong>. Kunst ontsluit werel<strong>de</strong>n die er voordi<strong>en</strong> niet<br />

war<strong>en</strong>. Zon<strong>de</strong>r Bach of Van Gogh zou het lev<strong>en</strong> kaler, armer zijn. En niet zo'n beetje ook. Waar dat<br />

besef leeft <strong>en</strong> wordt gecultiveerd, zijn m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> nieuwsgieriger <strong>en</strong> toleranter dan war zulke ding<strong>en</strong><br />

domweg niet bestaan […].<br />

Bron: T. Adams, voormalig directeur algeme<strong>en</strong> cultuurbeleid <strong>van</strong> het ministerie <strong>van</strong> OCW. De<br />

grondvesters <strong>van</strong> ons cultuurbeleid. Boekman 77, 2008.<br />

Te sprek<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> veran<strong>de</strong>r<strong>en</strong><strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving is e<strong>en</strong> cliché <strong>van</strong> alle tij<strong>de</strong>n, maar daarom niet min<strong>de</strong>r<br />

waar, <strong>en</strong> precies in <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur wor<strong>de</strong>n die veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> het eerst on<strong>de</strong>rzocht <strong>en</strong> becomm<strong>en</strong>tarieerd.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Basisinfrastructuur 1.0. Subsidieplan advies 09-12. Algem<strong>en</strong>e i<strong>nl</strong>eiding. D<strong>en</strong><br />

Haag: Raad voor Cultuur, 2008.<br />

Wie actief e<strong>en</strong> <strong>kunst</strong>discipline beoef<strong>en</strong>t, k<strong>en</strong>nisneemt <strong>van</strong> cultuuruiting<strong>en</strong> of reflecteert <strong>op</strong> <strong>kunst</strong>,<br />

erfgoed <strong>en</strong> media draagt immers bij aan e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>dig cultureel klimaat.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Subsidieplan advies 09-12. Amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong>. D<strong>en</strong> Haag:<br />

Raad voor Cultuur, 2008.<br />

De overheid on<strong>de</strong>rsteunt cultuur <strong>van</strong>wege <strong>de</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> positieve maatschappelijke<br />

effect<strong>en</strong>: cultuur is cruciaal voor informatieverwerving <strong>en</strong> m<strong>en</strong>ingsvorming in <strong>de</strong> <strong>de</strong>mocratie, draagt<br />

bij aan <strong>de</strong> individuele ontplooiing <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan <strong>de</strong> economische groei.<br />

13 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bron: R. Plasterk (PvdA), minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Vaststelling <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

begrotingsstat<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap (VIII) voor het jaar 2009<br />

[Twee<strong>de</strong> Kamer 2008-2009, 31 700 VIII, nr. 2].<br />

De voorwaar<strong>de</strong>n voor e<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong>d cultureel lev<strong>en</strong> bestaan uit e<strong>en</strong> vrij, kwalitatief hoogwaardig<br />

<strong>kunst</strong>lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> <strong>de</strong>elname aan cultuur. Passief, als toeschouwer <strong>en</strong> actief, als beoef<strong>en</strong>aar<br />

moet<strong>en</strong> zoveel mogelijk m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n betrokk<strong>en</strong> bij culturele activiteit<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Vaststelling <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

begrotingsstat<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap (VIII) voor het jaar 2009<br />

[Twee<strong>de</strong> Kamer 2008-2009, 31 700 VIII, nr. 2].<br />

Wij beschouw<strong>en</strong> cultuur als e<strong>en</strong> belangrijke factor voor <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> lev<strong>en</strong> in ste<strong>de</strong>n <strong>en</strong> dorp<strong>en</strong>.<br />

Cultuur is <strong>van</strong> ons allemaal, raakt ons allemaal <strong>en</strong> bindt ons allemaal. Cultuur vertelt ons wie we zijn<br />

<strong>en</strong> waar we <strong>van</strong>daan kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> gunt ons daarmee ook e<strong>en</strong> blik <strong>op</strong> <strong>de</strong> toekomst. Cultuur maakt het<br />

bestaan mooier, leuker, inspirer<strong>en</strong><strong>de</strong>r. Cultuur nodigt uit om ernaar te kijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> te luister<strong>en</strong> <strong>en</strong> er zelf<br />

aan mee te do<strong>en</strong>. Met ons cultuurbeleid voor Zuid-Holland will<strong>en</strong> wij bijdrag<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> provincie waar<br />

het goed won<strong>en</strong>, werk<strong>en</strong>, vestig<strong>en</strong> <strong>en</strong> vertoev<strong>en</strong> is. Bewoners <strong>en</strong> bezoekers meer bewust mak<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />

het kleurrijke Zuid-Hollandse verle<strong>de</strong>n, meer kunn<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> profiter<strong>en</strong> <strong>van</strong> het rijk gevarieer<strong>de</strong><br />

cultuuraanbod. Dat zijn onze ambities. Cultuur is zo bezi<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> kost<strong>en</strong>post maar e<strong>en</strong> investering die<br />

zich meer dan terugbetaalt.<br />

Bron: Provincie Zuid-Holland. Cultuurplan 2009-2012. Mooi <strong>en</strong> Meedo<strong>en</strong>. Méér ruimtelijke kwaliteit <strong>en</strong><br />

cultuurparticipatie. D<strong>en</strong> Haag: Provincie Zuid-Holland, 2008.<br />

Cultuur is <strong>van</strong> wez<strong>en</strong>lijk belang voor e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving. Niet alle<strong>en</strong> <strong>van</strong>wege <strong>de</strong> economische functie<br />

<strong>en</strong> <strong>de</strong> aanzuig<strong>en</strong><strong>de</strong> werking voor <strong>de</strong> vestiging <strong>van</strong> grote internationale instelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> bedrijv<strong>en</strong>.<br />

Cultuur is juist <strong>van</strong> belang omdat het e<strong>en</strong> bin<strong>de</strong>nd elem<strong>en</strong>t is in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. E<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving die<br />

in korte tijd ingrijp<strong>en</strong>d <strong>van</strong> sam<strong>en</strong>stelling is veran<strong>de</strong>rd <strong>en</strong> waar<strong>van</strong> regelmatig wordt gezegd dat zij in<br />

i<strong>de</strong>ntiteitscrisis verkeert. Cultuur inspireert, <strong>en</strong>thousiasmeert <strong>en</strong> zet aan tot reflectie, kan teg<strong>en</strong>stelling<strong>en</strong><br />

<strong>op</strong>roep<strong>en</strong> waardoor <strong>de</strong>bat <strong>en</strong> discussie ontstaat, maar kan daardoor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> juist ook weer<br />

dichter bij elkaar br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> tot ontmoeting lei<strong>de</strong>n tuss<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> publieksgroep<strong>en</strong>. Immers,<br />

e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>bat <strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r ontmoeting is e<strong>en</strong> do<strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Cultuur is e<strong>en</strong><br />

ess<strong>en</strong>tiële voorwaar<strong>de</strong> voor e<strong>en</strong> dynamische, lev<strong>en</strong>dige sam<strong>en</strong>leving. Cultuur is om met Albert<br />

Verwey te sprek<strong>en</strong> e<strong>en</strong> 'won<strong>de</strong>rlijke noodzaak'.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te D<strong>en</strong> Haag. 'Won<strong>de</strong>rlijke noodzaak'. Meerjar<strong>en</strong>beleidsplan <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur 2009-<br />

2012. D<strong>en</strong> Haag: Geme<strong>en</strong>te D<strong>en</strong> Haag, 2008.<br />

In e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving die aan allerlei veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rhevig is, is <strong>de</strong> inspirer<strong>en</strong><strong>de</strong> kracht <strong>van</strong> <strong>kunst</strong><br />

<strong>en</strong> cultuur hard nodig. E<strong>en</strong> innovatief <strong>en</strong> visionair cultuurbeleid kan ontwikkeling<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving<br />

zichtbaar mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> stimuler<strong>en</strong> <strong>en</strong> draagt bij aan economische <strong>en</strong> sociale doelstelling<strong>en</strong>.<br />

Cultuurbeleid kan ook help<strong>en</strong> bij het gev<strong>en</strong> <strong>van</strong> antwoor<strong>de</strong>n <strong>op</strong> vrag<strong>en</strong> in <strong>de</strong> ruimtelijke or<strong>de</strong>ning <strong>en</strong><br />

kan <strong>de</strong> culturele dim<strong>en</strong>sie binn<strong>en</strong> provinciale vraagstukk<strong>en</strong> aanwijz<strong>en</strong> <strong>en</strong> ver<strong>de</strong>r ontwikkel<strong>en</strong>. Met<br />

an<strong>de</strong>re woor<strong>de</strong>n cultuur levert e<strong>en</strong> krachtige bijdrage aan <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving omdat het bijdraagt aan<br />

innovatie <strong>en</strong> ontwikkeling, verbinding <strong>en</strong> verrijking <strong>en</strong> <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> omgeving. De provincie<br />

voelt zich (me<strong>de</strong>)verantwoor<strong>de</strong>lijk voor het behoud <strong>en</strong> <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> cultuur als kracht <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

sam<strong>en</strong>leving <strong>en</strong> wil ervoor zorg<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> bijdrage <strong>van</strong> cultuur aan <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving <strong>op</strong>timaal is.<br />

Bron: Provincie Utrecht. Cultuur is kracht. Ontwerp cultuurnota 2009-2012. Utrecht: Provincie<br />

Utrecht, 2008.<br />

M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> belev<strong>en</strong> plezier aan <strong>en</strong> hal<strong>en</strong> inspiratie uit <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur. In dit ka<strong>de</strong>r vin<strong>de</strong>n wij het<br />

belangrijk dat zo veel mogelijk inwoners <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan cultuur, als bezoeker of als maker. Het<br />

14 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


eoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> cultuur draagt bij aan e<strong>en</strong> gevoel voor schoonheid, waar<strong>de</strong>ring voor het verle<strong>de</strong>n <strong>en</strong><br />

aan kwaliteit <strong>van</strong> lev<strong>en</strong>. Wij realiser<strong>en</strong> ons steeds meer dat het cultureel bewustzijn ess<strong>en</strong>tieel is om<br />

ook in <strong>de</strong> toekomst e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> leefomgeving te behou<strong>de</strong>n. Cultuurparticipatie draagt bij aan sociale<br />

cohesie <strong>en</strong> aan <strong>de</strong> vorming <strong>van</strong> i<strong>de</strong>ntiteit. Vanuit dit perspectief zett<strong>en</strong> wij naast het stimuler<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />

amateur<strong>kunst</strong>, specifiek in <strong>op</strong> het versterk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong> <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong> via het on<strong>de</strong>rwijs. Het<br />

on<strong>de</strong>rwijs is immers <strong>de</strong> plek om alle kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> te bereik<strong>en</strong>, ongeacht hun culturele <strong>en</strong><br />

sociale achtergrond. We drag<strong>en</strong> met ons beleid bij aan het vergrot<strong>en</strong> <strong>van</strong> het publieksbereik, aan <strong>de</strong><br />

persoo<strong>nl</strong>ijke ontwikkeling <strong>van</strong> burgers <strong>en</strong> aan het stimuler<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> jeugd als cultuurconsum<strong>en</strong>t <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> toekomst.<br />

Bron: Provincie Utrecht. Cultuur is kracht. Ontwerp cultuurnota 2009-2012. Utrecht: Provincie<br />

Utrecht, 2008.<br />

Kunst is e<strong>en</strong> belangrijke bouwste<strong>en</strong> in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Naast economische betek<strong>en</strong>is, hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>kunst</strong><strong>en</strong> e<strong>en</strong> positieve uitwerking <strong>op</strong> <strong>de</strong> i<strong>de</strong>ntiteit, creativiteit, het welzijn <strong>en</strong> het ver- <strong>en</strong><br />

inbeeldingsvermog<strong>en</strong>. Kortom <strong>kunst</strong> is <strong>van</strong> invloed <strong>op</strong> <strong>de</strong> persoo<strong>nl</strong>ijke groei <strong>van</strong> <strong>de</strong> individuele burger<br />

èn <strong>van</strong> <strong>de</strong> maatschappij als geheel. Wij vin<strong>de</strong>n het belangrijk dat er voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> ruimte is voor <strong>de</strong>ze<br />

waar<strong>de</strong>volle bijdrage <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> aan <strong>de</strong> maatschappij.<br />

Bron: Provincie Utrecht. Cultuur is kracht. Ontwerp cultuurnota 2009-2012. Utrecht: Provincie<br />

Utrecht, 2008.<br />

Rotterdam is rijk aan cultuur <strong>en</strong> cultuur is e<strong>en</strong> verrijking. Deelnem<strong>en</strong> aan cultuur, of het nu gaat om<br />

het g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> <strong>van</strong> het aanbod <strong>van</strong> culturele instelling<strong>en</strong> of om het zelf beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>, draagt bij<br />

aan maatschappelijke participatie. Het heeft e<strong>en</strong> persoo<strong>nl</strong>ijk elem<strong>en</strong>t, omdat het je emotioneel raakt,<br />

omdat je je passie erin kwijt kunt, of omdat je je (culturele) compet<strong>en</strong>ties als verbeelding, creativiteit<br />

<strong>en</strong> zelfontplooiing erdoor vergroot. Cultuur beweegt je, ontroert je, zet je aan het <strong>de</strong>nk<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat je<br />

k<strong>en</strong>nismak<strong>en</strong> met nieuwe werel<strong>de</strong>n. Tegelijkertijd zorgt cultuur voor cohesie tuss<strong>en</strong> diverse groep<strong>en</strong>,<br />

stimuleert zij ontmoeting<strong>en</strong>, zorgt zij voor saamhorigheid, maakt zij problem<strong>en</strong> zichtbaar <strong>en</strong><br />

bespreekbaar, houdt zij e<strong>en</strong> spiegel voor <strong>en</strong> bevor<strong>de</strong>rt zij het creatieve vermog<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving.<br />

Zoals <strong>de</strong> Kunstfactor, het eind 2006 <strong>op</strong>gerichte lan<strong>de</strong>lijke sectorinstituut voor amateur<strong>kunst</strong>,<br />

het zo treff<strong>en</strong>d formuleert: cultuur<strong>de</strong>elname draagt bij aan het 'Bruto Nationaal Geluk'.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Rotterdam. In verbeelding <strong>van</strong> elkaar sam<strong>en</strong> het toneel <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad zijn.<br />

Uitgangspunt<strong>en</strong> voor het cultuurbeleid 2009-2012. Rotterdam: Geme<strong>en</strong>te Rotterdam, 2008.<br />

Kunst kan het besef <strong>van</strong> gezam<strong>en</strong>lijkheid versterk<strong>en</strong>, heft <strong>de</strong> dagelijkse sfeer <strong>op</strong> <strong>en</strong> geeft plezier.<br />

Bron: J. Klijnsma (CDA), wethou<strong>de</strong>r voor cultuur in D<strong>en</strong> Haag. Zing<strong>en</strong> <strong>en</strong> dans<strong>en</strong> helpt. Binn<strong>en</strong>lands<br />

bestuur, 11 januari 2008.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur hebb<strong>en</strong> het in zich om m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te rak<strong>en</strong> <strong>en</strong> te verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Zij verlei<strong>de</strong>n m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

an<strong>de</strong>re manier<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> wereld te kijk<strong>en</strong>. Kunst <strong>en</strong> cultuur hebb<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> waar<strong>de</strong> die <strong>de</strong><br />

individuele betek<strong>en</strong>is overstijgt. Binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving kan <strong>de</strong> cultuursector <strong>de</strong> sociale sam<strong>en</strong>hang<br />

versterk<strong>en</strong>, bijdrag<strong>en</strong> aan goed on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> e<strong>en</strong> vitale economie bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> breed <strong>kunst</strong>aanbod<br />

dat e<strong>en</strong> divers publiek bereikt is daarvoor belangrijk.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong> minister <strong>van</strong><br />

on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap aan <strong>de</strong> Voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer <strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal.<br />

D<strong>en</strong> Haag, 10 juni 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer 2007-2008, 28989, nr. 80].<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur moet<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n gebracht <strong>en</strong> zijn niet alle<strong>en</strong> bedoeld voor e<strong>en</strong> kleine<br />

groep m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> klein <strong>de</strong>el <strong>van</strong> het land.<br />

15 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong><br />

overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 12 augustus 2008.<br />

[Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2007–2008, 31 482, nr. 15].<br />

E<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong><strong>de</strong> cultuur werpt ook <strong>op</strong> economisch <strong>en</strong> fiscaal terrein vrucht<strong>en</strong> af <strong>en</strong> is ess<strong>en</strong>tieel voor <strong>de</strong><br />

nationale i<strong>de</strong>ntiteit.<br />

Bron: B. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ham (D66). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie On<strong>de</strong>rwijs,<br />

Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 12 augustus 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2007–2008,<br />

31 482, nr. 15].<br />

De minister moet zijn collega's aansprek<strong>en</strong> <strong>op</strong> hun financiële me<strong>de</strong>verantwoor<strong>de</strong>lijkheid <strong>van</strong>wege <strong>de</strong><br />

maatschappelijke waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur voor integratie, on<strong>de</strong>rwijs, toerisme, innovatie,<br />

vestigingsklimaat <strong>en</strong> e<strong>en</strong> vitale <strong>de</strong>mocratie.<br />

Bron: H. <strong>van</strong> Leeuw<strong>en</strong> (SP). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie On<strong>de</strong>rwijs,<br />

Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 12 augustus 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2007–2008,<br />

31 482, nr. 15].<br />

Het actief <strong>en</strong> passief belev<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur is belangrijk voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong><br />

goed cultuuraanbod e<strong>en</strong> positieve invloed <strong>op</strong> <strong>de</strong> sociaaleconomische positie, het vestigingsklimaat <strong>en</strong><br />

<strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> in e<strong>en</strong> regio.<br />

Bron: I. Aasted Mads<strong>en</strong>-<strong>van</strong> Stiphout (CDA) Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste<br />

commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 12 augustus 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer,<br />

verga<strong>de</strong>rjaar 2007–2008, 31 482, nr. 15].<br />

De CDA-fractie on<strong>de</strong>rschrijft het belang <strong>van</strong> vergroting <strong>van</strong> het maatschappelijk draagvlak,<br />

betrokk<strong>en</strong>heid <strong>van</strong> culturele instelling<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving <strong>en</strong> versterking <strong>van</strong> het on<strong>de</strong>rnemerschap<br />

[…].<br />

Bron: I. Aasted Mads<strong>en</strong>-<strong>van</strong> Stiphout (CDA) Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste<br />

commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 12 augustus 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer,<br />

verga<strong>de</strong>rjaar 2007–2008, 31 482, nr. 15].<br />

De regering wil e<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur stimuler<strong>en</strong> <strong>en</strong> alle jonger<strong>en</strong> vroeg daarmee in<br />

aanraking br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />

Bron: Troonre<strong>de</strong>, 16 september 2008.<br />

Ons doel is dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> met <strong>kunst</strong> in aanraking komt, onafhankelijk <strong>van</strong> waar of hoe iemand woont.<br />

Ik heb gezegd dat <strong>kunst</strong> tot in <strong>de</strong> haarvat<strong>en</strong> <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland gevoeld moet kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n. Dat<br />

betek<strong>en</strong>t niet dat in elk dorp of wijk e<strong>en</strong> podium moet kom<strong>en</strong>, maar het is wel belangrijk dat<br />

bijvoorbeeld Nedfo naar <strong>de</strong> Bijlmer gaat om m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die <strong>van</strong> nature niet in aanraking kom<strong>en</strong> met<br />

<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur, erbij te betrekk<strong>en</strong>. Dat soort initiatiev<strong>en</strong> verdi<strong>en</strong>t on<strong>de</strong>rsteuning <strong>en</strong> moet ver<strong>de</strong>r<br />

wor<strong>de</strong>n uitgebouwd.<br />

Bron: N. Van Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> wetgevingsoverleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie<br />

On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 29 oktober 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar<br />

2008–2009, 31 700 VIII, nr. 30].<br />

Hoe krijg<strong>en</strong> wij meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong>thousiast voor amateur<strong>kunst</strong>? Wij zijn ontzett<strong>en</strong>d blij met het bedrag<br />

<strong>van</strong> 5 mln. dat is gereserveerd voor cultuur <strong>en</strong> <strong>de</strong> bre<strong>de</strong> school. Dat is immers <strong>de</strong> plek waar jonge<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bereikt moet<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n. Wij zou<strong>de</strong>n het e<strong>en</strong> mooie gedachte vin<strong>de</strong>n als die 5 mln. ook<br />

ingezet zou wor<strong>de</strong>n voor amateurver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>, of dat nu toneelclubs zijn of harmonieën. Ik wil graag<br />

terugkom<strong>en</strong> <strong>op</strong> e<strong>en</strong> door <strong>de</strong> Kamer aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong> motie over <strong>de</strong> muziekschol<strong>en</strong>. In veel geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />

16 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


lei<strong>de</strong>n die immers e<strong>en</strong> zieltog<strong>en</strong>d bestaan, terwijl het zo belangrijk is dat kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nismak<strong>en</strong> met<br />

muziek.<br />

Bron: N. Van Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> wetgevingsoverleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie<br />

On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 29 oktober 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar<br />

2008–2009, 31 700 VIII, nr. 30].<br />

Ik <strong>de</strong>nk dat <strong>kunst</strong> allerlei zeer w<strong>en</strong>selijke effect<strong>en</strong> heeft. Het kan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> e<strong>en</strong> i<strong>de</strong>ntiteit help<strong>en</strong><br />

verschaff<strong>en</strong>, het kan sociale binding <strong>op</strong>lever<strong>en</strong>, het kan economisch profijt <strong>op</strong>lever<strong>en</strong>, noem het<br />

allemaal maar <strong>op</strong>. Maar <strong>de</strong> beste manier om dat te stimuler<strong>en</strong> is door er als overheid niet al te<br />

instrum<strong>en</strong>teel mee om te gaan. […]. Als wij prober<strong>en</strong> ervoor te zorg<strong>en</strong> dat er mooie <strong>kunst</strong> gemaakt<br />

wordt <strong>en</strong> dat het toegankelijk is voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, dat zij erin kunn<strong>en</strong> participer<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat zij het ler<strong>en</strong><br />

waar<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, dan heeft dat allerlei instrum<strong>en</strong>tele effect<strong>en</strong> die voor e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>de</strong> re<strong>de</strong>n zijn waarom<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bereid zijn om <strong>kunst</strong> te subsidiër<strong>en</strong>, om daar belastinggeld voor aan te w<strong>en</strong><strong>de</strong>n. Mijn neiging<br />

is om <strong>de</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> – het maakt het lev<strong>en</strong> mooier <strong>en</strong> rijker – voor<strong>op</strong> te hou<strong>de</strong>n.<br />

Volg<strong>en</strong>s mij wringt dat helemaal niet met het instrum<strong>en</strong>tele gebruik daar<strong>van</strong>.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap.. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />

wetgevingsoverleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 29<br />

oktober 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 30].<br />

Cultuur weet m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te rak<strong>en</strong> <strong>en</strong> in vervoering te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Ook laat cultuur m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>re<br />

og<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> wereld kijk<strong>en</strong>. Maar <strong>de</strong> maatschappelijke betek<strong>en</strong>is <strong>van</strong> cultuur reikt veel ver<strong>de</strong>r dan<br />

e<strong>en</strong> individuele beleving. Cultuur vormt e<strong>en</strong> bin<strong>de</strong>n<strong>de</strong> factor in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. […] Kunst<strong>en</strong>aars <strong>en</strong><br />

culturele voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> voor meer creativiteit <strong>en</strong> innovatie wat e<strong>en</strong> positief effect<br />

heeft <strong>op</strong> het vestigingsklimaat. Ook kan cultuur bijdrag<strong>en</strong> aan goed on<strong>de</strong>rwijs.<br />

Bron: Provincie Noord-Holland. Cultuur <strong>op</strong> <strong>de</strong> kaart : Cultuurnota 2009-2012. Haarlem: Provincie<br />

Noord-Holland, 2008.<br />

Waarom subsidieert <strong>de</strong> overheid cultuur? […]<br />

In <strong>de</strong> eerste plaats is er het argum<strong>en</strong>t <strong>van</strong> het collectief goed. E<strong>en</strong> voorbeeld uit <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong> is e<strong>en</strong><br />

beeld in e<strong>en</strong> park. Ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> kan er<strong>van</strong> g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>, maar je kunt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die er langs l<strong>op</strong><strong>en</strong> niet elke<br />

keer vrag<strong>en</strong> er iets voor te betal<strong>en</strong>. […].<br />

In <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> plaats is er het argum<strong>en</strong>t <strong>van</strong> externe effect<strong>en</strong>. Musea <strong>en</strong> theaters hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> positief<br />

effect <strong>op</strong> <strong>de</strong> horeca in e<strong>en</strong> wijk of <strong>op</strong> winkeliers in e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te. Ook trots, internationale uitstraling<br />

<strong>en</strong> <strong>de</strong> bijdrage <strong>van</strong> culturele voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> aan het toerisme zijn voor <strong>de</strong> overheid e<strong>en</strong> re<strong>de</strong>n om<br />

<strong>kunst</strong> te steun<strong>en</strong>.<br />

In <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> plaats is er het argum<strong>en</strong>t <strong>van</strong> het merit good, iets waar<strong>van</strong> het gunstig wordt geacht dat<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> er toegang toe krijg<strong>en</strong>. De meeste m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> vin<strong>de</strong>n het e<strong>en</strong> goed i<strong>de</strong>e dat kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />

gestimuleerd wor<strong>de</strong>n om theater <strong>en</strong> musea te bezoek<strong>en</strong> of serieuze boek<strong>en</strong> te lez<strong>en</strong>. Voor<br />

volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> bestaat het klassieke i<strong>de</strong>aal <strong>van</strong> <strong>de</strong> volksverheffing door <strong>kunst</strong>.<br />

In <strong>de</strong> vier<strong>de</strong> plaats is er het conserveringsargum<strong>en</strong>t. Het kan <strong>van</strong> belang zijn om vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />

<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> erfgoed die wellicht nu niet erg in trek zijn voor toekomstige g<strong>en</strong>eraties te bewar<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Kunst <strong>van</strong> lev<strong>en</strong>. Hoofdlijn<strong>en</strong><br />

cultuurbeleid. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2007.<br />

Ie<strong>de</strong>re jongere tot 18 jaar di<strong>en</strong>t, actief of passief, vertrouwd te rak<strong>en</strong> met één of meer <strong>kunst</strong>vorm<strong>en</strong>.<br />

Elke Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>r moet gebruik kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> goe<strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>- <strong>en</strong><br />

cultuurbeoef<strong>en</strong>ing: <strong>op</strong> school, rondom school <strong>en</strong> daarbuit<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Kunst <strong>van</strong> lev<strong>en</strong>. Hoofdlijn<strong>en</strong><br />

cultuurbeleid. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2007.<br />

17 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Cultuur loont!<br />

E<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>d geme<strong>en</strong>telijk cultureel aanbod draagt bij aan e<strong>en</strong> vergroting <strong>van</strong> cultuur-<br />

<strong>de</strong>elname. Kunstzinnige <strong>en</strong> creatieve tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n erdoor gestimuleerd <strong>en</strong> ontwikkeld. E<strong>en</strong> breed<br />

<strong>kunst</strong>- <strong>en</strong> cultuuraanbod maakt <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te aantrekkelijk als woon- <strong>en</strong> vestigingsplaats. Naar<br />

creatief geschoold personeel is steeds meer vraag, niet alle<strong>en</strong> in <strong>de</strong> creatieve sector (reclame,<br />

architectuur, vormgeving) maar ook voor innovatie in industrie <strong>en</strong> di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing. […]<br />

Cultuur bindt!<br />

Cultuur heeft e<strong>en</strong> sociaal-maatschappelijke waar<strong>de</strong>. Het versterkt <strong>de</strong> lokale sam<strong>en</strong>hang <strong>en</strong> br<strong>en</strong>gt<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> in hun hobby, hun beleving. Het <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan <strong>kunst</strong>zinnige activiteit<strong>en</strong> vormt e<strong>en</strong><br />

meerwaar<strong>de</strong> <strong>en</strong> stimulans om je cultureel ver<strong>de</strong>r te ontplooi<strong>en</strong> <strong>en</strong> hier letterlijk e<strong>en</strong> podium voor te<br />

vin<strong>de</strong>n. Doordat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met elkaar muziek mak<strong>en</strong>, of e<strong>en</strong> monum<strong>en</strong>t bezoek<strong>en</strong> of an<strong>de</strong>rszins<br />

<strong>kunst</strong>zinnig bezig zijn, ontmoet<strong>en</strong> <strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> ze elkaar. Het kan e<strong>en</strong> stimulans bie<strong>de</strong>n voor in <strong>de</strong><br />

toekomst. Wellicht vin<strong>de</strong>n ze elkaar, versterk<strong>en</strong> ze elkaar <strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> zij mid<strong>de</strong>ls sam<strong>en</strong>werking e<strong>en</strong><br />

cultureel <strong>en</strong> sociaal platform. […]<br />

Cultuur inspireert!<br />

E<strong>en</strong> <strong>en</strong>keling zal zich via <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur expliciet will<strong>en</strong> uit<strong>en</strong>. Door mid<strong>de</strong>l <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>educatie zull<strong>en</strong><br />

ie<strong>de</strong>rs tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n gestimuleerd <strong>en</strong> ver<strong>de</strong>r ontwikkeld. Of dat nu binn<strong>en</strong> het plaatselijke<br />

amateurtoneel gebeurt, of individueel bij muziekless<strong>en</strong>, in galeries <strong>van</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars, door het<br />

bezoek<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> expositie of het hou<strong>de</strong>n <strong>van</strong> e<strong>en</strong> excursie naar <strong>de</strong> Grebbelinie: het kan je verbaz<strong>en</strong>,<br />

inzicht gev<strong>en</strong>, je gevoel verrijk<strong>en</strong>. Cultuur verrijkt je als m<strong>en</strong>s, als individu én als <strong>de</strong>elnemer <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />

groter sociaal verband.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Wou<strong>de</strong>nberg. Nota Cultuurbeleid 2007-2010. Wou<strong>de</strong>nberg: Geme<strong>en</strong>te Wou<strong>de</strong>nberg,<br />

2007.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur verbin<strong>de</strong>n m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, lat<strong>en</strong> nieuwe inspirer<strong>en</strong><strong>de</strong> perspectiev<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> ontroer<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> ons e<strong>en</strong> spiegel voorhou<strong>de</strong>n. Cultuurbeleid draagt bij aan sociale sam<strong>en</strong>hang <strong>en</strong><br />

aan e<strong>en</strong> vitale economie. E<strong>en</strong> rijk cultureel lev<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> bron <strong>van</strong> creativiteit <strong>en</strong> versterkt het<br />

internationale vestigingsklimaat. Het is ess<strong>en</strong>tieel bij het creër<strong>en</strong> <strong>van</strong> trots <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schapsgevoel in<br />

onze sam<strong>en</strong>leving.<br />

Bron: CDA, PvdA & Christ<strong>en</strong> Unie. Coalitieakkoord tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamerfracties <strong>van</strong> CDA, PvdA <strong>en</strong><br />

Christ<strong>en</strong>Unie. 7 februari 2007.<br />

De le<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> SP-fractie hecht<strong>en</strong> grote waar<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong>. Het is <strong>de</strong> basis <strong>van</strong><br />

persoo<strong>nl</strong>ijke ontplooiing, <strong>van</strong> <strong>de</strong>elname aan <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur <strong>en</strong> levert e<strong>en</strong> belangrijke bijdrage aan<br />

e<strong>en</strong> vitaal <strong>kunst</strong>klimaat.<br />

Bron: SP. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schriftelijk overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap<br />

met <strong>de</strong> minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 30 augustus 2007. [Twee<strong>de</strong><br />

Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2006–2007, 30 800 VIII, nr. 179].<br />

Zeker in e<strong>en</strong> economische context waarin <strong>de</strong> schaarste aan k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> creativiteit alle<strong>en</strong> maar<br />

nijp<strong>en</strong><strong>de</strong>r wordt, levert e<strong>en</strong> florer<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>kunst</strong>- <strong>en</strong> cultuursector e<strong>en</strong> onschatbare bijdrage aan<br />

toekomstige welvaart <strong>en</strong> toekomstig welzijn. Hier <strong>en</strong> nu is cultuur onmisbaar als bron <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rlinge<br />

binding <strong>en</strong> zingeving. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> om goed te kunn<strong>en</strong> functioner<strong>en</strong>, alle<strong>en</strong> of in groepsverband,<br />

e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>r nodig. […] Zo'n stelsel schept e<strong>en</strong> band tuss<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> fungeert vaak als basis<br />

voor ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>n, verwachting<strong>en</strong> <strong>en</strong> leefregels. Kunst prikkelt vooral <strong>de</strong> verbeelding; <strong>kunst</strong><br />

schept ongek<strong>en</strong><strong>de</strong> vergezicht<strong>en</strong> die m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> inspirer<strong>en</strong> – <strong>en</strong> sommig<strong>en</strong> zelfs uitzicht bie<strong>de</strong>n <strong>op</strong><br />

<strong>de</strong> zin <strong>van</strong> het bestaan.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Innover<strong>en</strong>, participer<strong>en</strong>! : advies ag<strong>en</strong>da cultuurbeleid & culturele<br />

basisinfrastructuur. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2007.<br />

18 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Cultuur heeft waar<strong>de</strong> in zichzelf: pure schoonheid, ontspanning, het onverwachte experim<strong>en</strong>t. Cultuur<br />

verrijkt, hoe dan ook.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Toespraak minister Van<br />

<strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> bij Paradiso Pitch, 27 augustus 2006 te Amsterdam.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn in staat om m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> erbij te hal<strong>en</strong> <strong>en</strong> te hou<strong>de</strong>n. Net zoals e<strong>en</strong> school te mak<strong>en</strong><br />

heeft met <strong>de</strong> wijk waarin hij staat, met <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking, zo neemt ook e<strong>en</strong><br />

culturele instelling e<strong>en</strong> rol <strong>en</strong> e<strong>en</strong> positie in t<strong>en</strong> <strong>op</strong>zichte <strong>van</strong> haar publiek <strong>en</strong> omgeving. Net als e<strong>en</strong><br />

school heeft ook e<strong>en</strong> culturele instelling e<strong>en</strong> maatschappelijke <strong>op</strong>dracht. Die <strong>op</strong>dracht betek<strong>en</strong>t ge<strong>en</strong><br />

instrum<strong>en</strong>tele b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> cultuur. Cultuur heeft waar<strong>de</strong> in zichzelf: pure schoonheid,<br />

ontspanning, het onverwachte experim<strong>en</strong>t. Ons iets lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> zoals we het nog niet eer<strong>de</strong>r zag<strong>en</strong>.<br />

Ons te rák<strong>en</strong>, met échte, tastbare getuig<strong>en</strong> uit het verle<strong>de</strong>n. Juist die intrinsieke waar<strong>de</strong> is belangrijk<br />

voor e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Toespraak door J.J.<br />

Knol nam<strong>en</strong>s minister <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong>, bij het <strong>de</strong>bat 'On<strong>de</strong>rwijs, canon, cultuur' over <strong>de</strong> canon in<br />

Amsterdam <strong>op</strong> 6 <strong>de</strong>cember 2006.<br />

Het zelf beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> (do<strong>en</strong>) <strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> (meemak<strong>en</strong>) <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur vormt <strong>de</strong> basis <strong>van</strong> het<br />

culturele lev<strong>en</strong> in ons land. Het is belangrijk dat <strong>de</strong>ze basis zo breed, sterk <strong>en</strong> toegankelijk mogelijk<br />

is.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong> minister <strong>van</strong><br />

on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap aan <strong>de</strong> voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer <strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal. D<strong>en</strong><br />

Haag, 21 <strong>de</strong>cember 2006.<br />

[…] <strong>en</strong> <strong>de</strong> stellige overtuiging dat <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur onmisbaar zijn voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Kunst <strong>en</strong><br />

cultuur zett<strong>en</strong> je aan het <strong>de</strong>nk<strong>en</strong>, do<strong>en</strong> <strong>van</strong>zelfsprek<strong>en</strong>dhe<strong>de</strong>n wankel<strong>en</strong>, werk<strong>en</strong> relativer<strong>en</strong>d <strong>en</strong><br />

zaai<strong>en</strong> verwarring. Ze zorg<strong>en</strong> voor creativiteit in onze k<strong>en</strong>niseconomie. Daarnaast heeft <strong>kunst</strong> e<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

zich zelf staan<strong>de</strong>, intrinsieke waar<strong>de</strong>: <strong>kunst</strong> biedt schoonheid, ontspanning <strong>en</strong> plezier. Kunst verbetert<br />

<strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> het lev<strong>en</strong>.<br />

Bron: J. Bussemaker & J. Leerdam (PvdA). Kunst maakt het lev<strong>en</strong> mooier <strong>en</strong> kan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bij elkaar<br />

br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Volkskrant, 8 november 2005.<br />

Het waarborg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> toegang tot <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur voor alle bevolkingsgroep<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> belangrijke<br />

taak <strong>van</strong> <strong>de</strong> overheid. Als geme<strong>en</strong>te vervull<strong>en</strong> we die taak on<strong>de</strong>r meer door <strong>van</strong>uit <strong>de</strong><br />

cultuurbegroting allerlei voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> te subsidiër<strong>en</strong>.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Groning<strong>en</strong>. Beleidsplan Cultuur 2005-2008. Groning<strong>en</strong>: Geme<strong>en</strong>te Groning<strong>en</strong>, 2004.<br />

[…] wordt het culturele lev<strong>en</strong> vaak gezi<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> pirami<strong>de</strong>, waarbij <strong>de</strong> internationaal gewaar<strong>de</strong>er<strong>de</strong><br />

<strong>kunst</strong> <strong>de</strong> t<strong>op</strong> vormt <strong>en</strong> <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> <strong>de</strong> bre<strong>de</strong> basis. Hoewel het strev<strong>en</strong> om te exceller<strong>en</strong> vaak <strong>de</strong><br />

drijv<strong>en</strong><strong>de</strong> kracht is achter elke <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing, versterkt <strong>de</strong> metafoor <strong>van</strong> <strong>de</strong> pirami<strong>de</strong> <strong>de</strong> gedachte<br />

dat elk niveau daarin slechts in functie staat tot e<strong>en</strong> hoger niveau. Dat veronachtzaamt dat elke<br />

culturele activiteit eerst <strong>en</strong> vooral e<strong>en</strong> waar<strong>de</strong> <strong>op</strong> zichzelf heeft. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> ligt <strong>de</strong> kracht <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />

bloei<strong>en</strong><strong>de</strong> cultuur niet slechts in e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> doorstroming, maar in e<strong>en</strong> algehele wisselwerking tuss<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> culturele domein<strong>en</strong>, zoals bijvoorbeeld tuss<strong>en</strong> muziekschol<strong>en</strong>,<br />

professionele <strong>en</strong> amateur-orkest<strong>en</strong>, kor<strong>en</strong>, p<strong>op</strong>groep<strong>en</strong> <strong>en</strong> conservatoria.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Meer dan <strong>de</strong> som.<br />

Beleidsbrief cultuur 2004-2007. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2003.<br />

19 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Kunst <strong>en</strong> cultuur gedij<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> ste<strong>de</strong>lijke of regionale omgeving met voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> culturele dynamiek,<br />

dat wil zegg<strong>en</strong>: wisselwerking tuss<strong>en</strong> initiatiev<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars, instelling<strong>en</strong>, podia <strong>en</strong> hun publiek.<br />

Zowel geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> provincies als het rijk zijn gebaat bij <strong>de</strong> versterking <strong>van</strong> het culturele klimaat.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Meer dan <strong>de</strong> som.<br />

Beleidsbrief cultuur 2004-2007. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2003.<br />

Of m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> naar het theater gaan of liever naar voetbal kijk<strong>en</strong> <strong>op</strong> televisie is e<strong>en</strong> vrije keuze.<br />

Culturele voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> toegankelijk zijn voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> […].<br />

Bron: M. Asscher, oud-directeur Kunst<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong><br />

Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. <strong>Cultuurnetwerk</strong> Special 2: nieuwsbrief <strong>van</strong> <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland. Utrecht:<br />

<strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland, 2003.<br />

Jonge m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> betrekk<strong>en</strong> bij <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur: m<strong>en</strong> kan er niet vroeg g<strong>en</strong>oeg mee beginn<strong>en</strong>. Het<br />

versterkt het toekomstige draagvlak voor <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur, het legitimeert <strong>de</strong> overheidsuitgav<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

dit gebied, het heeft absoluut zin. Daar teg<strong>en</strong>over werd ge<strong>op</strong>perd dat het effect <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong><br />

<strong>op</strong> schol<strong>en</strong> veel min<strong>de</strong>r is dan m<strong>en</strong> vaak <strong>de</strong>nkt <strong>en</strong> dat het vooral erom gaat om gezinsverband aan<br />

<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur 'te do<strong>en</strong>'. Maastricht realiseert zich dat omtr<strong>en</strong>t het nut <strong>en</strong> effect <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong><br />

<strong>de</strong> laatste woor<strong>de</strong>n nog niet zijn gezegd. Dat neemt niet weg dat we alle mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> te baat moet<strong>en</strong><br />

nem<strong>en</strong> om het draagvlak <strong>en</strong> het bereik <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur te vergrot<strong>en</strong>.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Maastricht. Cultuurvisie 2002-2010. Onorthodox <strong>en</strong> flexibel. Maastricht: Geme<strong>en</strong>te<br />

Maastricht, 2001.<br />

Toegankelijkheid <strong>en</strong> bereikbaarheid <strong>van</strong> alle vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur di<strong>en</strong><strong>en</strong> gezi<strong>en</strong> te wor<strong>de</strong>n als<br />

e<strong>en</strong> onvervreemdbaar recht <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>.<br />

Bron: J. Marijniss<strong>en</strong> (SP). Br<strong>en</strong>g <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur naar <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. Re<strong>de</strong>voering <strong>op</strong> het congres <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> Ver<strong>en</strong>iging <strong>van</strong> Schouwburg- <strong>en</strong> Concertgebouw-Directeur<strong>en</strong>. Tilburg, 8 juni 1998.<br />

1.2 KUNST- EN CULTUUREDUCATIE<br />

Politici m<strong>en</strong><strong>en</strong> wel e<strong>en</strong>s dat <strong>kunst</strong> teveel geld kost, maar verget<strong>en</strong> het gunstige effect er<strong>van</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

sam<strong>en</strong>leving. Toch is dat er wel <strong>de</strong>gelijk. Kunst vergroot het welbevin<strong>de</strong>n <strong>van</strong> individuele m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. Het<br />

positieve effect daar<strong>van</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> (lichamelijke <strong>en</strong> geestelijke) gezondheid is niet te on<strong>de</strong>rschatt<strong>en</strong>.<br />

Daarnaast br<strong>en</strong>gt <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bij elkaar. Ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> kan <strong>op</strong> zijn of haar wijze <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong><br />

aan e<strong>en</strong> <strong>kunst</strong>zinnige activiteit, leeftijd of sociale achtergrond zijn daar niet bij <strong>van</strong> belang. Daarmee<br />

is <strong>kunst</strong> ook e<strong>en</strong> belangrijk bindmid<strong>de</strong>l voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Daarnaast heeft <strong>kunst</strong> ook e<strong>en</strong> concreet<br />

nut. Bedrijv<strong>en</strong>, politici <strong>en</strong> organisaties zitt<strong>en</strong> te spring<strong>en</strong> om creatieve i<strong>de</strong>eën om het hoofd bov<strong>en</strong><br />

water te hou<strong>de</strong>n of <strong>op</strong>lossing<strong>en</strong> te g<strong>en</strong>erer<strong>en</strong>. Creativiteit zit precies in <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re hers<strong>en</strong>helft<br />

gelokaliseerd dan die normaal gesprok<strong>en</strong> in het bedrijfslev<strong>en</strong> gebruikt wordt. En wat is nu bij uitstek<br />

dé manier om die creativiteit te ontwikkel<strong>en</strong>? Juist, <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> -g<strong>en</strong>ot!<br />

Bron: Adriaan Luteijn, freelance-choreograaf <strong>en</strong> artistiek manager dansgezelschap Introdans,<br />

Arnhem. Kunst in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Utrecht: Kunstfactor, 2010.<br />

Alle Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kans moet<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> om actief <strong>de</strong>el te nem<strong>en</strong> aan <strong>kunst</strong>. […] Het belang<br />

<strong>van</strong> actieve <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing wordt on<strong>de</strong>rstreept in minister Plasterk's nota 'Kunst <strong>van</strong> Lev<strong>en</strong>', waarin<br />

e<strong>en</strong> 10-punt<strong>en</strong>plan is <strong>op</strong>g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> actieve <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing. De realiteit is echter dat <strong>de</strong>ze<br />

beleidspunt<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r lokale steun <strong>van</strong>uit politiek <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te niet uitvoerbaar zijn. […] Juist door<br />

actief mee te do<strong>en</strong> aan <strong>kunst</strong> groeit het zelfvertrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> wordt <strong>de</strong> creativiteit gestimuleerd. En wie<br />

actief aan <strong>kunst</strong> doet, maakt <strong>de</strong>el uit <strong>van</strong> <strong>de</strong> maatschappij <strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> zinvolle invulling <strong>van</strong> <strong>de</strong> vrije<br />

tijd. Amateur<strong>kunst</strong> is niet alle<strong>en</strong> zinvol voor <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aar, maar ook voor publiek. Dat geldt zeker<br />

20 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


voor <strong>de</strong> podium<strong>kunst</strong><strong>en</strong>: er gaat meer publiek naar amateur<strong>kunst</strong>voorstelling<strong>en</strong> dan naar <strong>de</strong><br />

professionele <strong>kunst</strong>producties. De gesubsidieer<strong>de</strong> podia kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> extra stimulans daarom goed<br />

gebruik<strong>en</strong> om ruim baan te gev<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> podium<strong>kunst</strong><strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> actieve <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing.<br />

Bron: T. <strong>de</strong> Rooij, directeur Kunstfactor. Kunst in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Utrecht: Kunstfactor, 2010.<br />

Dat is cultuur toch uitein<strong>de</strong>lijk: dat je iets moois creëert <strong>en</strong>/of ervaart waar<strong>van</strong> je kunt g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>.<br />

[…] Amateur<strong>kunst</strong> is voor <strong>de</strong> stad sowieso <strong>van</strong> grote waar<strong>de</strong>. Bijna <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> Utrechters<br />

beoef<strong>en</strong>t zelf <strong>de</strong> één of an<strong>de</strong>re vorm <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>. Het creër<strong>en</strong> <strong>van</strong> mooie ding<strong>en</strong> is voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />

belangrijk. En wat voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> belangrijk is, is belangrijk voor e<strong>en</strong> stad. Zeker als je je stad, zoals<br />

wij, 'stad <strong>van</strong> k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> cultuur' noemt!<br />

Bron: A. Wolfs<strong>en</strong> (PvdA), burgemeester Utrecht. Kunst in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Utrecht: Kunstfactor,<br />

2010.<br />

Hoewel <strong>de</strong> belangstelling voor amateur<strong>kunst</strong> dus springlev<strong>en</strong>d is, moet ik helaas <strong>op</strong> e<strong>en</strong><br />

bedreiging wijz<strong>en</strong>. Want hoewel het belang <strong>van</strong> amateur<strong>kunst</strong> breed wordt gedrag<strong>en</strong>, blijk<strong>en</strong> veel<br />

amateur<strong>kunst</strong>organisaties moeite te hebb<strong>en</strong> om geschikte faciliteit<strong>en</strong> voor hun <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing te<br />

vin<strong>de</strong>n. […] Ik snap dat faciliteit<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> ge<strong>en</strong> t<strong>op</strong>prioriteit vorm<strong>en</strong> voor<br />

geme<strong>en</strong>tebestur<strong>en</strong>. Ik snap ook dat geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> beperkte mogelijkhe<strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong> om <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong><br />

te subsidiër<strong>en</strong>. Maar dat wil niet zegg<strong>en</strong> dat geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> helemaal niets kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong> om <strong>de</strong><br />

amateur<strong>kunst</strong> te steun<strong>en</strong>. […] Zo langzamerhand mag rustig wor<strong>de</strong>n gesteld dat het belang <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

amateur<strong>kunst</strong> breed wordt gedrag<strong>en</strong>. […]. Beleidsmakers erk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>woordig ruiterlijk dat we<br />

zon<strong>de</strong>r amateur<strong>kunst</strong> ge<strong>en</strong> t<strong>op</strong>cultuur zou<strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong>. Enerzijds omdat je met amateurs e<strong>en</strong><br />

geïnteresseerd publiek kweekt. An<strong>de</strong>rzijds, omdat e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong>sector belangrijk is als<br />

kweekvijver voor tal<strong>en</strong>t. […] Nu kan het Rijk zich nog zo druk mak<strong>en</strong> om <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong>, als dit niet<br />

wordt on<strong>de</strong>rsteund <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tes dan is het allemaal gedoemd te mislukk<strong>en</strong>.<br />

Bron: E. Brinkman (CDA), voorzitter Bouw<strong>en</strong>d Ne<strong>de</strong>rland. Kunst in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Utrecht:<br />

Kunstfactor, 2010.<br />

Naar <strong>kunst</strong> kijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> luister<strong>en</strong> moet je ler<strong>en</strong>. Uit on<strong>de</strong>rzoek blijkt dat <strong>cultuureducatie</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

basisschool effectief is. Ook <strong>de</strong> muziekschool, <strong>de</strong> ver<strong>en</strong>iging of <strong>kunst</strong> <strong>op</strong> school zijn ge<strong>en</strong> extraatjes.<br />

Zij g<strong>en</strong>erer<strong>en</strong> het publiek <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars <strong>van</strong> <strong>de</strong> toekomst. Nu bezuinig<strong>en</strong>, levert e<strong>en</strong> cultuurloze<br />

g<strong>en</strong>eratie <strong>op</strong> <strong>en</strong> leidt tot e<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>re elitisering <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong>. […] Met het wegvall<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

muziekschool zal <strong>de</strong> culturele elite wel weg<strong>en</strong> vin<strong>de</strong>n zijn kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> mee te gev<strong>en</strong>. Dat geldt niet<br />

voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij wie <strong>kunst</strong>beleving thuis niet <strong>van</strong>zelfsprek<strong>en</strong>d is. Bezuinig<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>kunst</strong>on<strong>de</strong>rwijs heeft<br />

grote gevolg<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> toekomst <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> kwaliteit er<strong>van</strong>.<br />

Bron: M. Peters (Gro<strong>en</strong>Links), Twee<strong>de</strong> Kamerlid & R. Grashoff (Gro<strong>en</strong>Links), wethou<strong>de</strong>r Rotterdam.<br />

Laat <strong>de</strong> crisis onze <strong>kunst</strong> niet verschral<strong>en</strong>. Volkskrant, 27 februari 2010.<br />

Kunst verbindt. Kunst maakt verlang<strong>en</strong> naar iets beters los in m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> verbindt h<strong>en</strong> <strong>op</strong> het meest<br />

basale niveau: het niveau <strong>van</strong> zijn. Door <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> zi<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> elkaar. Kunsteducatie maakt dat<br />

verlang<strong>en</strong> los in m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. Door kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jong volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> tools te gev<strong>en</strong> om hun binn<strong>en</strong>wereld <strong>op</strong><br />

e<strong>en</strong> creatieve manier zichtbaar te mak<strong>en</strong> aan an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> geef je h<strong>en</strong> tools om te 'zijn' in e<strong>en</strong> complexe<br />

wereld waarin <strong>de</strong> problem<strong>en</strong> niet e<strong>en</strong>duidig zijn <strong>en</strong> met e<strong>en</strong> simpel antwoord <strong>op</strong> te loss<strong>en</strong>. […] E<strong>en</strong><br />

wereld waarin <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>kunst</strong>educatie c<strong>en</strong>traal staan is e<strong>en</strong> wereld waarin je kiest voor <strong>de</strong> binn<strong>en</strong>kant<br />

<strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet hun uiterlijke verschijning. E<strong>en</strong> wereld waarin je kiest voor <strong>de</strong> individuele<br />

mogelijkhe<strong>de</strong>n <strong>en</strong> visies in plaats <strong>van</strong> het collectieve p<strong>op</strong>ulisme. De <strong>kunst</strong> laat ons e<strong>en</strong> betere wereld<br />

zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> geeft ons handvatt<strong>en</strong> om daaraan bij te drag<strong>en</strong>. Door <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> bewust weg te bezuinig<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />

gunste <strong>van</strong> veiligheid haal je <strong>de</strong> ziel uit het land <strong>en</strong> stort je Ne<strong>de</strong>rland terug in e<strong>en</strong> tijd <strong>van</strong> kastel<strong>en</strong>,<br />

kruistocht<strong>en</strong> <strong>en</strong> beschermher<strong>en</strong>.<br />

21 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bron: S. Lutke, hoofdvakdoc<strong>en</strong>t methodiek <strong>en</strong> didactiek bij <strong>de</strong> <strong>op</strong>leiding doc<strong>en</strong>t muziek <strong>van</strong> het<br />

conservatorium <strong>van</strong> Utrecht. Eig<strong>en</strong> broek <strong>op</strong>hou<strong>de</strong>n niet g<strong>en</strong>oeg. Volkskrant, 26 februari 2010.<br />

De amateur<strong>kunst</strong> verdi<strong>en</strong>t […] meer steun. Als je zelf e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> viool in han<strong>de</strong>n had, krijg je meer<br />

waar<strong>de</strong>ring voor klassieke muziek. Het is net als met sport: er is e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> basis <strong>van</strong> amateurs nodig<br />

om <strong>de</strong> t<strong>op</strong>pers uit te selecter<strong>en</strong>.<br />

Bron: N. <strong>van</strong> Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA). Amateur<strong>kunst</strong> verdi<strong>en</strong>t meer steun. Volkskrant, 2 november<br />

2009.<br />

Tal<strong>en</strong>tontwikkeling speelt e<strong>en</strong> cruciale rol bij het versterk<strong>en</strong> <strong>van</strong> cultureel burgerschap. Als vindplaats<br />

<strong>en</strong> kweekvijver <strong>van</strong> artistiek tal<strong>en</strong>t vervult <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> e<strong>en</strong> belangrijke functie, maar in <strong>de</strong><br />

eerste plaats biedt <strong>de</strong> sector amateurs <strong>de</strong> mogelijkheid <strong>op</strong> e<strong>en</strong> actieve manier uiting te gev<strong>en</strong> aan hun<br />

lief<strong>de</strong> voor <strong>kunst</strong>. Kunston<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> vorm<strong>en</strong> het instrum<strong>en</strong>t om ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>, <strong>op</strong> school<br />

<strong>en</strong> daarbuit<strong>en</strong>, k<strong>en</strong>nis te lat<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> veelzijdigheid <strong>van</strong> het culturele lev<strong>en</strong>.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Subsidieplan advies 09-12. Amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong>. D<strong>en</strong> Haag:<br />

Raad voor Cultuur, 2008.<br />

Niemand is te goed om an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> omhoog te till<strong>en</strong>. Elke t<strong>op</strong>carrière in <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong> is begonn<strong>en</strong> met<br />

amateur<strong>kunst</strong>.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Bulletin Cultuur <strong>en</strong> School,<br />

februari 2008.<br />

In <strong>de</strong> b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> cultuurparticipatie wordt – gelukkig – teg<strong>en</strong>woordig <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>werking gezocht<br />

met het on<strong>de</strong>rwijs, het welzijn, emancipatie, <strong>de</strong> sport <strong>en</strong> <strong>de</strong> wijkontwikkeling. Int<strong>en</strong>sieve <strong>de</strong>elname<br />

door burgers aan cultuur wordt […] gezi<strong>en</strong> als goed voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>: als individu <strong>en</strong> als lid <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

sam<strong>en</strong>leving. Deze aandacht voor cultuurparticipatie wordt sterk gevoed door e<strong>en</strong> behoefte aan meer<br />

binding in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. In het <strong>de</strong>bat over cultuurbeleid ligt dan al gauw <strong>de</strong> sleetse discussie <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

loer of het beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> nu doel <strong>op</strong> zich is of mid<strong>de</strong>l. De missie <strong>van</strong> het fonds luidt: 'Ie<strong>de</strong>re<br />

Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>r, te beginn<strong>en</strong> bij jonger<strong>en</strong>, komt <strong>op</strong> termijn actief in aanraking met e<strong>en</strong> cultuurdiscipline'.<br />

Het beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> is daarmee – daar kunn<strong>en</strong> we dui<strong>de</strong>lijk over zijn - in <strong>de</strong> eerste plaats het<br />

doel <strong>op</strong> zich. Maar dat wil niet zegg<strong>en</strong> dat die <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing niet ook allerlei an<strong>de</strong>re betek<strong>en</strong>iss<strong>en</strong><br />

heeft: ontspanning, persoo<strong>nl</strong>ijke ontwikkeling, geme<strong>en</strong>schapszin <strong>en</strong> ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> ervaring, zingeving, tot<br />

simpelweg broodwinning aan toe. Cultuurparticipatie is met an<strong>de</strong>re woor<strong>de</strong>n bij uitstek e<strong>en</strong> begrip dat<br />

zich niet laat insnoer<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> dogmatisch keurslijf over <strong>de</strong> autonomie <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong>.<br />

Bron: J.J. Knol, interim-directeur Fonds voor Cultuurparticipatie. Toespraak <strong>van</strong> Jan Jaap Knol […] <strong>op</strong><br />

<strong>de</strong> bije<strong>en</strong>komst voor geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> provincies <strong>op</strong> wo<strong>en</strong>sdag 17 september 2008 te Utrecht.<br />

Neem bijvoorbeeld <strong>cultuureducatie</strong>. Ik vind <strong>de</strong>ze <strong>van</strong> groot belang voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving, omdat ik het<br />

<strong>van</strong> groot belang vind dat e<strong>en</strong> kind of e<strong>en</strong> jongere ongeacht zijn herkomst of het <strong>op</strong>leidingsniveau <strong>van</strong><br />

zijn ou<strong>de</strong>rs e<strong>en</strong>malig, het liefst zo vaak mogelijk, in aanraking komt met <strong>kunst</strong> waarmee hij <strong>de</strong> rest<br />

<strong>van</strong> zijn lev<strong>en</strong> misschi<strong>en</strong> niets doet.<br />

Bron: F. Halsema (Gro<strong>en</strong> Links). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> wetgevingsoverleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie<br />

On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 29 oktober 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar<br />

2008–2009, 31 700 VIII, nr. 30].<br />

Zoals <strong>op</strong>gemerkt is <strong>cultuureducatie</strong> niet voorbehou<strong>de</strong>n aan schol<strong>en</strong>. Buit<strong>en</strong> schooltijd volg<strong>en</strong> veel<br />

kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> individuele less<strong>en</strong> of groepsless<strong>en</strong> bij c<strong>en</strong>tra voor <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>, muziek- of dansschol<strong>en</strong>,<br />

jeugdtheaterschol<strong>en</strong>, creativiteitsc<strong>en</strong>tra, bij particuliere aanbie<strong>de</strong>rs of via amateurver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>, zoals<br />

fanfares, dansgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> kor<strong>en</strong>. Ook volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> werk<strong>en</strong> <strong>op</strong> velerlei manier<strong>en</strong> aan versterking<br />

22 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


<strong>en</strong> verbreding <strong>van</strong> hun culturele uitrusting – individueel of in groepsverband. Vaak om <strong>op</strong> die manier<br />

hun kwaliteit<strong>en</strong> als amateur<strong>kunst</strong><strong>en</strong>aar <strong>op</strong> te voer<strong>en</strong>. Daarnaast volg<strong>en</strong> veel volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> cursuss<strong>en</strong>,<br />

gaan ze naar filmhuiz<strong>en</strong> of bezoek<strong>en</strong> ze lezing<strong>en</strong>, om k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> begrip <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultureel erfgoed<br />

te vergrot<strong>en</strong>. […] De e<strong>en</strong>zijdige gerichtheid <strong>op</strong> <strong>cultuureducatie</strong> voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

<strong>cultuureducatie</strong> in het on<strong>de</strong>rwijs verdringt <strong>de</strong> buit<strong>en</strong>schoolse culturele vorming <strong>en</strong> <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong><br />

uit beeld. Dat is te betreur<strong>en</strong>, omdat juist nauwe verbinding<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> cultuurless<strong>en</strong> <strong>op</strong> school <strong>en</strong><br />

<strong>de</strong> buit<strong>en</strong>schoolse <strong>kunst</strong>zinnige vorming <strong>en</strong> <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> die <strong>op</strong> school <strong>en</strong>thousiast<br />

zijn gewor<strong>de</strong>n voor e<strong>en</strong> <strong>kunst</strong>discipline of culturele activiteit, <strong>de</strong> weg <strong>op</strong><strong>en</strong><strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trum voor<br />

<strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>, e<strong>en</strong> jeugdtheaterschool of e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging <strong>van</strong> amateurs. De bre<strong>de</strong> school biedt daartoe<br />

mogelijkhe<strong>de</strong>n. Ook an<strong>de</strong>re vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> cultuur zijn <strong>de</strong>nkbaar.<br />

Investering<strong>en</strong> zijn dring<strong>en</strong>d noodzakelijk, zodat educatieve instelling<strong>en</strong> <strong>de</strong> kans krijg<strong>en</strong> zich<br />

organisatorisch <strong>en</strong> inhou<strong>de</strong>lijk te vernieuw<strong>en</strong>.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Innover<strong>en</strong>, participer<strong>en</strong>! : advies ag<strong>en</strong>da cultuurbeleid & culturele<br />

basisinfrastructuur. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2007.<br />

Het belang <strong>van</strong> <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> als vindplaats <strong>en</strong> kweekvijver voor artistiek tal<strong>en</strong>t is meermal<strong>en</strong><br />

aangetoond. Ie<strong>de</strong>r kind verdi<strong>en</strong>t <strong>de</strong> kans zijn of haar creatieve tal<strong>en</strong>t bij zichzelf te ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> <strong>en</strong> te<br />

ontwikkel<strong>en</strong>. Daar zijn zowel individuele belang<strong>en</strong> mee gemoeid als maatschappelijke. Om die<br />

belang<strong>en</strong> te behartig<strong>en</strong> zijn laagdrempelige voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> nodig, met e<strong>en</strong> aantrekkelijk aanbod aan<br />

activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> cursuss<strong>en</strong>, die kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid bie<strong>de</strong>n om niet al te ver <strong>van</strong> huis<br />

<strong>en</strong> <strong>op</strong> e<strong>en</strong> geschikte manier <strong>de</strong>el te nem<strong>en</strong> aan culturele activiteit<strong>en</strong>.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Innover<strong>en</strong>, participer<strong>en</strong>! : advies ag<strong>en</strong>da cultuurbeleid & culturele<br />

basisinfrastructuur. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2007.<br />

Ie<strong>de</strong>r kind verdi<strong>en</strong>t <strong>de</strong> kans zijn creativiteit <strong>en</strong> auth<strong>en</strong>ticiteit te ontwikkel<strong>en</strong>. Van <strong>de</strong> overheid mag<br />

verwacht wor<strong>de</strong>n dat zij zorg draagt voor voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> waar creatief tal<strong>en</strong>t zich on<strong>de</strong>r<br />

professionele begeleiding kan ontwikkel<strong>en</strong>. De afgel<strong>op</strong><strong>en</strong> jar<strong>en</strong> heeft <strong>de</strong> overheid vooral geïnvesteerd<br />

in schoolgebon<strong>de</strong>n <strong>cultuureducatie</strong> voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong>, […] terwijl juist<br />

stimuleringsmaatregel<strong>en</strong> nodig zijn om <strong>de</strong> sector<strong>en</strong> amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> in staat te<br />

stell<strong>en</strong> e<strong>en</strong> krachtige bijdrage te lever<strong>en</strong> aan het vergrot<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> cultuurparticipatie.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Innover<strong>en</strong>, participer<strong>en</strong>! : advies ag<strong>en</strong>da cultuurbeleid & culturele<br />

basisinfrastructuur. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2007.<br />

Het zelf beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> <strong>van</strong> cultuur is <strong>de</strong> basis <strong>van</strong> het culturele lev<strong>en</strong>. Amateur<strong>kunst</strong> is<br />

hierbij <strong>van</strong> groot belang. Juist jonger<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> <strong>op</strong>groei<strong>en</strong> met cultuur, dit legt <strong>de</strong> basis voor <strong>de</strong><br />

waar<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>en</strong> ont<strong>van</strong>kelijkheid voor cultuur <strong>op</strong> latere leeftijd. Drempels moet<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />

wegg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, het historisch bewustzijn vergroot. De overheid di<strong>en</strong>t ervoor te zorg<strong>en</strong> dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

mogelijkheid krijgt als culturele burger <strong>de</strong>el te nem<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. [ …] Het kabinet heeft in<br />

het regeerakkoord e<strong>en</strong> stevige ambitie uitgesprok<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied <strong>van</strong> amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong>.<br />

Het beschouwt e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> culturele basis als e<strong>en</strong> voorwaar<strong>de</strong> voor <strong>de</strong> ontplooiing <strong>van</strong> tal<strong>en</strong>t.<br />

Hoe vergrot<strong>en</strong> we <strong>de</strong> <strong>de</strong>elname aan cultuur <strong>en</strong> verbre<strong>de</strong>n we <strong>de</strong>ze basis? Het is nodig amateur<strong>kunst</strong><strong>en</strong><br />

beter te on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>, <strong>cultuureducatie</strong> stevig in het on<strong>de</strong>rwijs te veranker<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> cultuur<br />

beter toegankelijk te mak<strong>en</strong> voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Kunst <strong>van</strong> lev<strong>en</strong>. Hoofdlijn<strong>en</strong><br />

cultuurbeleid. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2007.<br />

Cultuureducatie blijft <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong> promin<strong>en</strong>te plaats innem<strong>en</strong> in het on<strong>de</strong>rwijs- <strong>en</strong><br />

<strong>kunst</strong>beleid. Zij br<strong>en</strong>gt jonger<strong>en</strong> in contact met on<strong>de</strong>rligg<strong>en</strong><strong>de</strong> waar<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving, historische<br />

lijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> leert ze om <strong>kunst</strong> te waar<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> te beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.<br />

23 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bron: CDA, PvdA & Christ<strong>en</strong> Unie. Coalitieakkoord tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamerfracties <strong>van</strong> CDA, PvdA <strong>en</strong><br />

Christ<strong>en</strong>Unie. 7 februari 2007.<br />

De le<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> CDA-fractie merk<strong>en</strong> <strong>op</strong> dat het belang <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong> niet kan wor<strong>de</strong>n<br />

on<strong>de</strong>rschat: jong geleerd, oud gedaan.<br />

Bron: CDA. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schriftelijk overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap<br />

met <strong>de</strong> minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 30 augustus 2007. [Twee<strong>de</strong><br />

Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2006–2007, 30 800 VIII, nr. 179].<br />

De le<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> CDA-fractie merk<strong>en</strong> <strong>op</strong> dat <strong>de</strong> muziekschool <strong>op</strong> <strong>de</strong> achtergrond dreigt te rak<strong>en</strong>. Dit<br />

'instituut' kan (nog steeds) e<strong>en</strong> belangrijke bijdrage lever<strong>en</strong> aan <strong>cultuureducatie</strong>, bijvoorbeeld door<br />

int<strong>en</strong>sieve sam<strong>en</strong>werking met <strong>de</strong> bre<strong>de</strong> school. Of wellicht door doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> muziekschool <strong>op</strong><br />

school less<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> verzorg<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarmee <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> muziekschool <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijs te<br />

stimuler<strong>en</strong>.<br />

Bron: CDA. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schriftelijk overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap<br />

met <strong>de</strong> minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 30 augustus 2007. [Twee<strong>de</strong><br />

Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2006–2007, 30 800 VIII, nr. 179].<br />

[..] wil ik allereerst vaststell<strong>en</strong> dat Kamer <strong>en</strong> Kabinet, wat betreft het belang dat aan cultuurparticipatie<br />

wordt gehecht, of het nu gaat om <strong>cultuureducatie</strong> of amateur<strong>kunst</strong>, <strong>op</strong> één lijn zitt<strong>en</strong>. Het<br />

zelf beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> <strong>van</strong> cultuur – <strong>en</strong> daarmee <strong>op</strong> jonge leeftijd beginn<strong>en</strong> – is <strong>de</strong> basis <strong>van</strong> het<br />

culturele lev<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schriftelijk<br />

overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap met <strong>de</strong> minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur<br />

<strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 30 augustus 2007. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2006–2007, 30 800<br />

VIII, nr. 179].<br />

De le<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> CDA-fractie zijn zeer verheugd te vernem<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> minister het maatschappelijke,<br />

educatieve <strong>en</strong> culturele belang <strong>van</strong> <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong>, zoals aangeduid in <strong>de</strong> Kamerbreed<br />

on<strong>de</strong>rsteun<strong>de</strong> motie-Van Vroonhov<strong>en</strong>, on<strong>de</strong>rschrijft.<br />

Bron: CDA. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schriftelijk overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap<br />

met <strong>de</strong> minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 30 augustus 2007. [Twee<strong>de</strong><br />

Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2006–2007, 30 800 VIII, nr. 179].<br />

Culturele vorming is meer dan ooit <strong>van</strong> belang, nu kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> <strong>op</strong>groei<strong>en</strong> in e<strong>en</strong><br />

maatschappij die zich k<strong>en</strong>merkt door <strong>en</strong>erzijds e<strong>en</strong> culturele overvloed <strong>en</strong> an<strong>de</strong>rzijds e<strong>en</strong> cultureel<br />

tekort.<br />

Bron: Raad voor Cultuur & On<strong>de</strong>rwijsraad. On<strong>de</strong>rwijs in Cultuur. Versterking <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong> in<br />

primair <strong>en</strong> voortgezet on<strong>de</strong>rwijs. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur/On<strong>de</strong>rwijsraad, 2006.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn <strong>van</strong> alle tij<strong>de</strong>n <strong>en</strong> <strong>van</strong> alle m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. […] Educatie in <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur is<br />

onontbeerlijk voor <strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> persoo<strong>nl</strong>ijkheidsvorming <strong>van</strong> leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun voorbereiding <strong>op</strong> e<strong>en</strong><br />

snel veran<strong>de</strong>r<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> innovatieve sam<strong>en</strong>leving. Ev<strong>en</strong>zeer is educatie, zowel <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong> als <strong>van</strong><br />

volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>, e<strong>en</strong> zaak <strong>van</strong> <strong>de</strong> culturele instelling<strong>en</strong>: niet iets extra's maar <strong>de</strong>el <strong>van</strong> hun kerntaak.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Cultuureducatie<br />

[Voortgangsrapportage Cultuur <strong>en</strong> School]. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong><br />

Wet<strong>en</strong>schap, 2006.<br />

24 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Zon<strong>de</strong>r af te do<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> cultuur ziet het kabinet <strong>cultuureducatie</strong> steeds meer<br />

in relatie tot thema's als <strong>de</strong> Bre<strong>de</strong> School, burgerschap, culturele diversiteit, sociale cohesie,<br />

integratie <strong>en</strong> <strong>de</strong> maatschappelijke rol <strong>van</strong> <strong>de</strong> school. Kunst <strong>en</strong> cultuur lever<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> naast<br />

individuele verrijking ook ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> sociale ervaring<strong>en</strong> <strong>op</strong>. Deze betek<strong>en</strong>is <strong>van</strong> cultuur is niet toevallige<br />

'bij<strong>van</strong>gst'. E<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving kan simpelweg niet functioner<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur. Daarom moet<br />

je m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> daar zo vroeg mogelijk vertrouwd mee mak<strong>en</strong>. Dat is e<strong>en</strong> rol <strong>van</strong> ou<strong>de</strong>rs maar ook <strong>van</strong> het<br />

on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> culturele instelling<strong>en</strong>. […] Cultuureducatie versterkt <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rlinge sam<strong>en</strong>werking, het<br />

respect, <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid, tolerantie <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> alle betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />

verstevigt <strong>cultuureducatie</strong>, in welke vorm dan ook, het sociale <strong>en</strong> culturele on<strong>de</strong>rlinge begrip.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Cultuureducatie<br />

[Voortgangsrapportage Cultuur <strong>en</strong> School]. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong><br />

Wet<strong>en</strong>schap, 2006.<br />

Cultuureducatie kan kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>slange nieuwsgierigheid <strong>en</strong> lief<strong>de</strong> voor cultuur<br />

bijbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Cultuureducatie<br />

[Voortgangsrapportage Cultuur <strong>en</strong> School]. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong><br />

Wet<strong>en</strong>schap, 2006.<br />

De kom<strong>en</strong><strong>de</strong> perio<strong>de</strong> zett<strong>en</strong> wij in <strong>op</strong> <strong>de</strong> versterking <strong>van</strong> <strong>de</strong> lokale <strong>en</strong> regionale infrastructuur voor <strong>de</strong><br />

amateur<strong>kunst</strong>. We will<strong>en</strong> regionale servicepunt<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> ontwikkel<strong>en</strong>, die zichtbaar <strong>en</strong><br />

herk<strong>en</strong>baar zijn voor het plaatselijke amateurveld. Hierbij is e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijke rol weggelegd voor <strong>de</strong><br />

C<strong>en</strong>tra voor Kunsteducatie, die het amateurveld veel te bie<strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong> <strong>op</strong> het vlak <strong>van</strong> scholing,<br />

accommodaties <strong>en</strong> faciliteit<strong>en</strong>.<br />

Bron: Provincie Gel<strong>de</strong>rland. Verbinding<strong>en</strong> 2005-2008. Cultuurbeleid provincie Gel<strong>de</strong>rland. Arnhem:<br />

Provincie Gel<strong>de</strong>rland, 2005.<br />

E<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong><strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> is belangrijk, natuurlijk in <strong>de</strong> eerste plaats voor <strong>de</strong> beoef<strong>en</strong>aars zelf.<br />

Daarnaast verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> veel professionals hun brood <strong>de</strong>els in <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>cultuureducatie</strong> <strong>en</strong><br />

legg<strong>en</strong> zo e<strong>en</strong> relatie tuss<strong>en</strong> amateurs <strong>en</strong> professionals (bijvoorbeeld <strong>de</strong> dirig<strong>en</strong>t <strong>van</strong> e<strong>en</strong> harmonie,<br />

<strong>de</strong> regisseur <strong>van</strong> e<strong>en</strong> toneelver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> <strong>de</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in creativiteitsc<strong>en</strong>tra). De professionele<br />

<strong>kunst</strong><strong>en</strong> zijn <strong>op</strong> hun beurt e<strong>en</strong> bron <strong>van</strong> inspiratie <strong>en</strong> stimulans voor het amateurveld. Tot slot is <strong>de</strong><br />

amateur e<strong>en</strong> grote klant <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>cultuureducatie</strong> <strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> zijn passie, k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> ervaring e<strong>en</strong><br />

voedingsbron voor <strong>de</strong>ze sector. Hoe bre<strong>de</strong>r <strong>de</strong> basis, hoe hoger <strong>de</strong> t<strong>op</strong>!<br />

Bron: Provincie Gel<strong>de</strong>rland. Verbinding<strong>en</strong> 2005-2008. Cultuurbeleid provincie Gel<strong>de</strong>rland. Arnhem:<br />

Provincie Gel<strong>de</strong>rland, 2005.<br />

Mevrouw <strong>van</strong> Vroonhov<strong>en</strong> hecht zeer aan muziekschol<strong>en</strong>. Zij vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> broedplaats voor <strong>de</strong><br />

amateurs<strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars. De muziekschol<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n met name bekostigd uit geme<strong>en</strong>telijke <strong>en</strong><br />

provinciale mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. Lagere overhe<strong>de</strong>n kunn<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>standig afweging<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>. Als <strong>de</strong> rijksoverheid<br />

zich sterk maakt voor <strong>cultuureducatie</strong>, is het niet juist als daar<strong>op</strong> door <strong>de</strong> lagere overhe<strong>de</strong>n bezuinigd<br />

wordt.<br />

Bron: N. <strong>van</strong> Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie<br />

<strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap met minister Van <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> <strong>en</strong> staatssecretaris Van <strong>de</strong>r Laan<br />

<strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap]. Vastgesteld 29 maart 2005. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar<br />

2004-2005, 29 800, VIII, nr. 182].<br />

Kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in hun jeugd in aanraking br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> met cultuur, maakt dat ze later actieve cultuurg<strong>en</strong>ieters<br />

of produc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n. Dat is e<strong>en</strong> verrijking voor het kind zelf <strong>en</strong> daardoor uitein<strong>de</strong>lijk e<strong>en</strong><br />

verrijking voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> werkt cultuur zo als motor voor on<strong>de</strong>rwijsvernieuwing.<br />

25 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Re<strong>de</strong> tij<strong>de</strong>ns Dag<br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>cultuureducatie</strong>, 16 juni 2005.<br />

Cultuur is e<strong>en</strong> wez<strong>en</strong>lijk on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> mo<strong>de</strong>rn burgerschap. Deelname door zoveel mogelijk m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />

is <strong>van</strong> cruciaal belang. De toegang tot culturele voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> moet in beginsel voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong><br />

mogelijk zijn. De waar<strong>de</strong>ring voor bijzon<strong>de</strong>re culturele aspect<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving komt echter niet<br />

<strong>van</strong>zelf. Cultuureducatie, ook als education perman<strong>en</strong>te, is daarom <strong>van</strong> wez<strong>en</strong>lijk belang.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Spiegel <strong>van</strong> <strong>de</strong> cultuur: advies Cultuurnota 2005-2008. D<strong>en</strong> Haag: Raad<br />

voor Cultuur, 2004.<br />

Cultuureducatie is <strong>de</strong> hoekste<strong>en</strong> <strong>van</strong> ons cultuurbeleid: daar wordt <strong>de</strong> basis gelegd voor onze c<strong>en</strong>trale<br />

doelstelling: het vergrot<strong>en</strong> <strong>van</strong> cultuurbereik. Niet voor niets hebb<strong>en</strong> Provinciale Stat<strong>en</strong> uitgesprok<strong>en</strong><br />

dat binn<strong>en</strong> het Gel<strong>de</strong>rse cultuurbeleid <strong>de</strong> <strong>cultuureducatie</strong> in <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> perio<strong>de</strong> extra aandacht di<strong>en</strong>t<br />

te krijg<strong>en</strong>.<br />

Bron: Provincie Gel<strong>de</strong>rland. Verbinding<strong>en</strong> 2005-2008. Cultuurbeleid Provincie Gel<strong>de</strong>rland. Arnhem:<br />

Provincie Gel<strong>de</strong>rland, 2004.<br />

Het Kunst<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> <strong>de</strong> Ste<strong>de</strong>lijke Muziekschool lever<strong>en</strong> met hun cursusaanbod <strong>en</strong> kortl<strong>op</strong><strong>en</strong><strong>de</strong><br />

activiteit<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke bijdrage aan het amateurveld. Met korting<strong>en</strong> zorgt <strong>de</strong> Muziekschool er<br />

bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> voor dat muziekles ook voor min<strong>de</strong>r draagkrachtig<strong>en</strong> toegankelijk blijft. […] Bei<strong>de</strong><br />

instelling<strong>en</strong> zijn in onze <strong>op</strong>tiek aanvull<strong>en</strong>d <strong>op</strong> <strong>de</strong> aanwezige privé-doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> het ver<strong>en</strong>igingslev<strong>en</strong>.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Groning<strong>en</strong>. Beleidsplan Cultuur 2005-2008. Groning<strong>en</strong>: Geme<strong>en</strong>te Groning<strong>en</strong>, 2004.<br />

Om <strong>de</strong> toekomst <strong>van</strong> het huidige aanbod <strong>en</strong> zeker <strong>van</strong> <strong>de</strong> basisinfrastructuur veilig te stell<strong>en</strong>, me<strong>de</strong><br />

gelet <strong>op</strong> <strong>de</strong> vergrijzing <strong>en</strong> <strong>de</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> culturele diversiteit, is het <strong>van</strong> belang extra aandacht te<br />

beste<strong>de</strong>n aan laagdrempelige <strong>cultuureducatie</strong>. […] Cultuureducatie moet bereikbaar <strong>en</strong> toegankelijk<br />

zijn voor grote groep<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. Mogelijke financieel, (sociaal) psychologische <strong>en</strong> fysieke drempels<br />

moet<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n geslecht. […] Institut<strong>en</strong> voor <strong>cultuureducatie</strong> waar geïnteresseer<strong>de</strong>n cursuss<strong>en</strong><br />

kunn<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>, spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke rol.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Eindhov<strong>en</strong>. Eindhov<strong>en</strong> innovatieve cultuurstad: visie <strong>op</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur. Eindhov<strong>en</strong>:<br />

Geme<strong>en</strong>te Eindhov<strong>en</strong>, 2004.<br />

Naast <strong>de</strong> monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> amateurs voor ons <strong>van</strong> wez<strong>en</strong>lijk belang. Dat mag intuss<strong>en</strong> wel als<br />

bek<strong>en</strong>d wor<strong>de</strong>n veron<strong>de</strong>rsteld. Wij vin<strong>de</strong>n dat <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing aan <strong>de</strong> basis heel breed moet zijn,<br />

juist om <strong>kunst</strong> goed te lat<strong>en</strong> wortel<strong>en</strong> in onze sam<strong>en</strong>leving.<br />

Bron: N. <strong>van</strong> Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> notaoverleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie<br />

On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap met staatssecretaris <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong><br />

Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 26 november 2004. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2004-2005, 28989, nr.<br />

16].<br />

Wij vin<strong>de</strong>n vooral cultuur <strong>en</strong> jeugd belangrijk: <strong>de</strong> jeugd <strong>van</strong> nu is <strong>de</strong> theaterbezoeker <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

toekomst, naar wij h<strong>op</strong><strong>en</strong>. […] Met het kwek<strong>en</strong> <strong>van</strong> belangstelling voor cultuur <strong>en</strong> <strong>kunst</strong> kun je niet<br />

vroeg g<strong>en</strong>oeg beginn<strong>en</strong>, dus extra stimuler<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong> […] <strong>en</strong> het bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> <strong>en</strong> culturele instelling<strong>en</strong> vin<strong>de</strong>n wij sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong>ze staatssecretaris<br />

nog steeds erg belangrijk.<br />

Bron: M. Kraneveld (LPF). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> notaoverleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur<br />

<strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap met staatssecretaris <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap],<br />

vastgesteld 26 november 2004. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2004-2005, 28989, nr. 16].<br />

26 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Cultuur is e<strong>en</strong> wez<strong>en</strong>lijk on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> mo<strong>de</strong>rn burgerschap. Ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> moet daarom onbelemmerd<br />

toegang hebb<strong>en</strong> tot het culturele aanbod. Cultuureducatie kan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> daarvoor <strong>de</strong> vaardighe<strong>de</strong>n<br />

aanreik<strong>en</strong>. Zij kan <strong>de</strong> compet<strong>en</strong>ties verschaff<strong>en</strong> om <strong>de</strong>el uit te mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> cultuur <strong>en</strong> er naar eig<strong>en</strong><br />

keuze in te participer<strong>en</strong>. Dat maakt <strong>cultuureducatie</strong> tot e<strong>en</strong> belangrijke <strong>op</strong>gave voor zowel <strong>de</strong><br />

overheid als het culturele veld - als e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> manier<strong>en</strong> om <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid bij <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> culturele<br />

ontwikkeling<strong>en</strong> te vergrot<strong>en</strong>. Het kan <strong>en</strong> mag zich dan ook niet tot kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> beperk<strong>en</strong>.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Vooradvies <strong>van</strong> <strong>de</strong> Raad voor Cultuur (2005-2008). Cultuur, meer dan ooit.<br />

I<strong>nl</strong>eiding <strong>en</strong> sectoranalyses. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

De amateur<strong>kunst</strong> k<strong>en</strong>t vele beoef<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>, <strong>op</strong> uite<strong>en</strong>l<strong>op</strong><strong>en</strong><strong>de</strong> terrein<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>op</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> niveaus. […]<br />

De taak <strong>van</strong> <strong>de</strong> overhe<strong>de</strong>n ligt expliciet in <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> voorwaar<strong>de</strong>nschepp<strong>en</strong><strong>de</strong> sfeer. Zij<br />

moet<strong>en</strong> ervoor zorg<strong>en</strong> dat er e<strong>en</strong> infrastructuur <strong>van</strong> faciliteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> netwerk<strong>en</strong> beschikbaar is die<br />

voortdur<strong>en</strong>d <strong>de</strong> (veran<strong>de</strong>r<strong>en</strong><strong>de</strong>) vraag <strong>van</strong> amateur-<strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars volgt.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Vooradvies <strong>van</strong> <strong>de</strong> Raad voor Cultuur (2005-2008). Cultuur, meer dan ooit.<br />

I<strong>nl</strong>eiding <strong>en</strong> sectoranalyses. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

[…] <strong>de</strong> Raad hecht aan <strong>de</strong> bre<strong>de</strong> participatiegedachte binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong>. De<br />

Raad was <strong>en</strong> is <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ing dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> in <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid moet wor<strong>de</strong>n gesteld om k<strong>en</strong>nis te mak<strong>en</strong><br />

met <strong>kunst</strong>, omdat <strong>kunst</strong> – in welke vorm dan ook – e<strong>en</strong> specifieke <strong>en</strong> wez<strong>en</strong>lijke uitingsvorm is <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> m<strong>en</strong>selijke vermog<strong>en</strong>s <strong>en</strong> het m<strong>en</strong>selijk bestaan. Na k<strong>en</strong>nismaking kan ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> zelf besliss<strong>en</strong> of<br />

hij zich ver<strong>de</strong>r in <strong>kunst</strong> wil verdiep<strong>en</strong> <strong>en</strong> zo ja, of hij dat als amateur of als professional wil do<strong>en</strong>. Het<br />

on<strong>de</strong>rwijs speelt bij <strong>de</strong> k<strong>en</strong>nismaking e<strong>en</strong> belangrijke rol: hier wordt in principe ie<strong>de</strong>r kind bereikt. Dit<br />

kan echter alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> programma bie<strong>de</strong>n <strong>en</strong> heeft niet <strong>de</strong> mogelijkheid om in te spel<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

specifieke interesses <strong>en</strong> w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong> individuele leerling<strong>en</strong>, zeker niet wanneer het om actieve<br />

<strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing gaat. Amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> buit<strong>en</strong>schoolse <strong>kunst</strong>educatie zijn in dat <strong>op</strong>zicht <strong>van</strong> cruciaal<br />

belang. Hoe beter <strong>de</strong> infrastructuur <strong>op</strong> <strong>de</strong>ze terrein<strong>en</strong> functioneert, hoe groter het bereik <strong>van</strong><br />

jeugdig<strong>en</strong> <strong>en</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> zal zijn <strong>en</strong> hoe meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hun lev<strong>en</strong> lang plezier aan <strong>kunst</strong> kunn<strong>en</strong><br />

belev<strong>en</strong>.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Vooradvies <strong>van</strong> <strong>de</strong> Raad voor Cultuur (2005-2008). Cultuur, meer dan ooit.<br />

I<strong>nl</strong>eiding <strong>en</strong> sectoranalyses. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

De Raad hecht er zeer aan dat geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met behulp <strong>van</strong> subsidies e<strong>en</strong> betaalbaar <strong>cultuureducatie</strong>f<br />

aanbod waarborg<strong>en</strong> voor al hun inwoners. Hij pleit er ook voor dat geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in hun beleid zorg<strong>en</strong><br />

voor e<strong>en</strong> breed educatief aanbod, zowel wat betreft inhoud als qua vorm.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Vooradvies <strong>van</strong> <strong>de</strong> Raad voor Cultuur (2005-2008). Cultuur, meer dan ooit.<br />

I<strong>nl</strong>eiding <strong>en</strong> sectoranalyses. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

De Raad vindt het belangrijk dat <strong>de</strong> C<strong>en</strong>tra voor <strong>de</strong> Kunst<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toekomst nog meer dan nu het<br />

geval is, gaan funger<strong>en</strong> als c<strong>en</strong>trale educatieve c<strong>en</strong>tra in hun regio.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Vooradvies <strong>van</strong> <strong>de</strong> Raad voor Cultuur (2005-2008). Cultuur, meer dan ooit.<br />

I<strong>nl</strong>eiding <strong>en</strong> sectoranalyses. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

De C<strong>en</strong>tra kunn<strong>en</strong> aan aantrekkelijkheid winn<strong>en</strong> door uitnodig<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> goed on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n gebouw<strong>en</strong><br />

met goe<strong>de</strong> faciliteit<strong>en</strong>. Dit betek<strong>en</strong>t: betaalbare, geoutilleer<strong>de</strong> repetitieruimtes <strong>en</strong> podia maar ook e<strong>en</strong><br />

aantrekkelijke ont<strong>van</strong>gstruimte <strong>en</strong> kantine. Het is aan <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> om <strong>de</strong> C<strong>en</strong>tra voor <strong>de</strong> Kunst<strong>en</strong><br />

financieel te steun<strong>en</strong>.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Vooradvies <strong>van</strong> <strong>de</strong> Raad voor Cultuur (2005-2008). Cultuur, meer dan ooit.<br />

I<strong>nl</strong>eiding <strong>en</strong> sectoranalyses. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

27 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Het is <strong>de</strong>s m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> om zich <strong>kunst</strong>zinnig uit te drukk<strong>en</strong>. De bagage die daarvoor nodig is, krijgt niet<br />

ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>van</strong>zelfsprek<strong>en</strong>d mee. De overheid moet ervoor zorg<strong>en</strong> dat dit wel gebeurt <strong>en</strong> ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

kans gev<strong>en</strong> om k<strong>en</strong>nis te mak<strong>en</strong> met cultuur door mid<strong>de</strong>l <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong>.<br />

Bron: L. <strong>de</strong> Noo, secretaris commissie AK/KE Raad voor Cultuur. Debat <strong>cultuureducatie</strong><br />

cultuurplanperio<strong>de</strong> 2005-2008. Utrecht: <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland, 2003.<br />

Ie<strong>de</strong>re Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>r zou <strong>de</strong> mogelijkheid moet<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> basisniveau te bereik<strong>en</strong> wat betreft<br />

(historische) k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> esthetisch beoor<strong>de</strong>lingsvermog<strong>en</strong> <strong>op</strong> cultureel gebied, <strong>en</strong> in <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> creatieve<br />

ontwikkeling. Cultuureducatie draagt ertoe bij dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> facett<strong>en</strong> <strong>van</strong> cultuur die<br />

hij of zij in het dagelijks lev<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> komt, kan on<strong>de</strong>rk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, interpreter<strong>en</strong> <strong>en</strong> begrijp<strong>en</strong>.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Advies <strong>cultuureducatie</strong>. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

Wanneer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> hebb<strong>en</strong> g<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> ze zelf e<strong>en</strong> bewuste keuze mak<strong>en</strong> om al<br />

dan niet actief of receptief in <strong>kunst</strong>, cultureel erfgoed <strong>en</strong>/of media te participer<strong>en</strong>. Cultuureducatie<br />

moet er daarom voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> zijn, zowel binn<strong>en</strong>- als buit<strong>en</strong>schools, als in <strong>de</strong> media.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Advies <strong>cultuureducatie</strong>. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

Cultuureducatie is e<strong>en</strong> belangrijke stap naar e<strong>en</strong> groter publieksbereik <strong>en</strong> publieksvorming in <strong>de</strong><br />

toekomst.<br />

Bron: Leefbaar Ne<strong>de</strong>rland. Het verkiezingsprogramma – <strong>de</strong>finitief, 2003.<br />

Onze ambitie is dat het <strong>kunst</strong>- <strong>en</strong> cultuurbeleid in Emm<strong>en</strong> bijdraagt aan <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>en</strong><br />

ontplooiing <strong>van</strong> <strong>de</strong> bewoners <strong>van</strong> onze geme<strong>en</strong>te, <strong>de</strong> bevolking in <strong>de</strong> regio, <strong>van</strong> bezoekers <strong>en</strong><br />

recreant<strong>en</strong>; met an<strong>de</strong>re woor<strong>de</strong>n, bijdraagt aan <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> hun lev<strong>en</strong>. Dat will<strong>en</strong> wij realiser<strong>en</strong><br />

door e<strong>en</strong> klimaat te schapp<strong>en</strong> dat uitnodigt tot actieve <strong>de</strong>elname aan <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur, verrijking <strong>en</strong><br />

vernieuwing. […] E<strong>en</strong> belangrijke compon<strong>en</strong>t is educatie. Immers, educatie legt e<strong>en</strong> belangrijke basis<br />

voor <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n die m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> om kwaliteit aan hun lev<strong>en</strong> te gev<strong>en</strong>.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Emm<strong>en</strong>. Tuss<strong>en</strong> zand, ve<strong>en</strong> <strong>en</strong> wolk<strong>en</strong>: Ka<strong>de</strong>rnota <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur 2004-2008.<br />

Emm<strong>en</strong>: Geme<strong>en</strong>te Emm<strong>en</strong>, 2003.<br />

Cultuureducatie is e<strong>en</strong> investering in het culturele klimaat <strong>van</strong> <strong>de</strong> toekomst. […] Wij vin<strong>de</strong>n dat nog<br />

meer dan in het verle<strong>de</strong>n <strong>de</strong> gesubsidieer<strong>de</strong> instelling<strong>en</strong> e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> taak hebb<strong>en</strong> in het tot stand<br />

br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> educatief aanbod. Invester<strong>en</strong> in het publiek <strong>van</strong> <strong>de</strong> toekomst is e<strong>en</strong> noodzakelijkheid.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Alkmaar. Alkmaar, wijzer <strong>van</strong> cultuur. Cultuurnota 2002-2005. Alkmaar: Geme<strong>en</strong>te<br />

Alkmaar, 2002.<br />

Omdat <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>hang tuss<strong>en</strong> <strong>kunst</strong>, cultuur <strong>en</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving zo'n belangrijke plaats inneemt in<br />

onze visie, is er ons veel aan geleg<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>cultuureducatie</strong> te bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong>productie <strong>en</strong><br />

<strong>de</strong> publieke overdracht is vaak e<strong>en</strong> lange weg te gaan. […] Zij kunn<strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s help<strong>en</strong> e<strong>en</strong> publiek<br />

te interesser<strong>en</strong>. Kunstparticipatie <strong>en</strong> –educatie help<strong>en</strong> <strong>de</strong> kloof te overbrugg<strong>en</strong>.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Almere. Cultuurnota Almere 2002-2005. Almere: Geme<strong>en</strong>te Almere, 2001.<br />

Amateur<strong>kunst</strong>, <strong>de</strong>c<strong>en</strong>tralisatie <strong>van</strong> cultuur <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> drag<strong>en</strong> bij aan e<strong>en</strong> steviger cultureel<br />

klimaat. Ze zorg<strong>en</strong> immers voor e<strong>en</strong> betere verankering <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur in <strong>de</strong> Nijmeegse<br />

sam<strong>en</strong>leving.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Nijmeg<strong>en</strong>. Koers 2015. Cultuur aan <strong>de</strong> Waal. Verbreding, verankering, verbinding,<br />

doorstroming. Nijmeg<strong>en</strong>: Geme<strong>en</strong>te Nijmeg<strong>en</strong>, 2001.<br />

28 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Cultuur is <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>. De recreatieve, <strong>de</strong> sociale <strong>en</strong> <strong>de</strong> educatieve functie is voor ons <strong>van</strong><br />

belang. […] Bij verankering moet ook steeds gekek<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n waar <strong>de</strong> gesubsidieer<strong>de</strong> cultuur<br />

aansluiting kan vin<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> 'an<strong>de</strong>re' cultuur. Basis voor e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> verankering ligt in e<strong>en</strong> keuze<br />

voor het belang <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong>. Deze educatie wordt gedrag<strong>en</strong> door twee <strong>van</strong> onze grootste<br />

instelling<strong>en</strong>: De Lin<strong>de</strong>nberg <strong>en</strong> <strong>de</strong> Op<strong>en</strong>bare Bibliotheek.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Nijmeg<strong>en</strong>. Koers 2015. Cultuur aan <strong>de</strong> Waal. Verbreding, verankering, verbinding,<br />

doorstroming. Nijmeg<strong>en</strong>: Geme<strong>en</strong>te Nijmeg<strong>en</strong>, 2001.<br />

Cultuureducatie is <strong>van</strong> groot belang t<strong>en</strong>ein<strong>de</strong> jonge g<strong>en</strong>eraties in aanraking te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong><br />

cultuur. Tegelijkertijd zou het e<strong>en</strong> illusie zijn te m<strong>en</strong><strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> uurtje '<strong>kunst</strong>les' per week <strong>de</strong> animo<br />

vergroot als het on<strong>de</strong>rwijs tegelijkertijd verzakelijkt <strong>en</strong> <strong>de</strong> vakk<strong>en</strong> die niet arbeidsmarktgericht zijn<br />

maar wel culturele bagage verschaff<strong>en</strong>, wor<strong>de</strong>n geschrapt. Ev<strong>en</strong> belangrijk als <strong>cultuureducatie</strong> is dat<br />

kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n geschoold in e<strong>en</strong> cultureel klimaat waar niet alle<strong>en</strong> 'werk, werk, werk', maar ook<br />

an<strong>de</strong>re waar<strong>de</strong>n heers<strong>en</strong>.<br />

Bron: F. Halsema (Gro<strong>en</strong> Links) & P. Ros<strong>en</strong>möller (Gro<strong>en</strong> Links). NRC, 7 juni 2001 (ingezon<strong>de</strong>n brief).<br />

Daarnaast kunn<strong>en</strong> C<strong>en</strong>tra voor <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong> ook meer funger<strong>en</strong> als podium waar zich <strong>de</strong> activiteit<strong>en</strong><br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong> plaatselijke amateur<strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars conc<strong>en</strong>trer<strong>en</strong> (repetities, uitvoering<strong>en</strong>, t<strong>en</strong>toonstelling<strong>en</strong><br />

etc.).<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Verslag <strong>van</strong><br />

e<strong>en</strong> schriftelijk overleg [met <strong>de</strong> vaste commissie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>],<br />

vastgesteld 7 februari 2000. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 1999-2000, 26591, nr. 14].<br />

Mevrouw Visser-<strong>van</strong> Doorn (CDA) wees <strong>op</strong> <strong>de</strong> grote waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur voor <strong>de</strong> ontplooiing<br />

<strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. Het actief beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> heeft e<strong>en</strong> grote meerwaar<strong>de</strong>. C<strong>en</strong>tra voor <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

instelling<strong>en</strong> voor amateur<strong>kunst</strong> vervull<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke rol als aanbie<strong>de</strong>rs <strong>van</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n voor<br />

actieve <strong>kunst</strong>beleving.<br />

Bron: M. Visser-<strong>van</strong> Doorn (CDA). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie <strong>van</strong><br />

On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>], vastgesteld 22 mei 2000. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar<br />

1999-2000, 26591, nr. 18].<br />

Miljo<strong>en</strong><strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs – jong <strong>en</strong> oud, autochtoon <strong>en</strong> allochtoon – zijn <strong>op</strong> uite<strong>en</strong>l<strong>op</strong><strong>en</strong><strong>de</strong> wijze actief<br />

in <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong>. Het aanbod aan cursuss<strong>en</strong> in <strong>de</strong> <strong>cultuureducatie</strong> stelt vele amateur<strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars<br />

in staat hun vaardighe<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong> on<strong>de</strong>r professionele begeleiding ver<strong>de</strong>r te ontwikkel<strong>en</strong>.<br />

Amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> zijn dan ook zeer belangrijke instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> vrije tijd<br />

om <strong>de</strong> cultuurparticipatie in ons land te bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Verslag <strong>van</strong><br />

e<strong>en</strong> schriftelijk overleg [met <strong>de</strong> vaste commissie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>],<br />

vastgesteld 7 februari 2000. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 1999-2000, 26591, nr. 14].<br />

Cultuureducatie is ook e<strong>en</strong> investering in nieuw publiek <strong>en</strong> in e<strong>en</strong> cultureel vitale, <strong>op</strong><strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving.<br />

Cultuureducatie staat in di<strong>en</strong>st <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> doelstelling<strong>en</strong>: persoo<strong>nl</strong>ijke ontwikkeling, cultuurparticipatie<br />

<strong>en</strong> maatschappelijke bewustwording. Die drie doelstelling<strong>en</strong> zijn niet los <strong>van</strong> elkaar te<br />

zi<strong>en</strong>. Ze ligg<strong>en</strong> in <strong>de</strong> praktijk in elkaars verl<strong>en</strong>g<strong>de</strong>.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Amsterdam, af<strong>de</strong>ling Kunst & Cultuur (DWA). Nota Cultuureducatie 2000-2004.<br />

Amsterdam: Geme<strong>en</strong>te Amsterdam, 2000.<br />

De om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> activiteit<strong>en</strong> in <strong>de</strong> sector <strong>van</strong> amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>kunst</strong>educatie wordt wellicht nog<br />

wel het meest pregnant uitgedrukt door het feit dat bijna zes miljo<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs <strong>op</strong> <strong>en</strong>ige wijze<br />

actief zijn als amateur<strong>kunst</strong><strong>en</strong>aar. Hun activiteit<strong>en</strong> l<strong>op</strong><strong>en</strong> uite<strong>en</strong> <strong>van</strong> het schrijv<strong>en</strong> <strong>van</strong> gedicht<strong>en</strong> tot<br />

29 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


<strong>en</strong> met het in ver<strong>en</strong>igingsverband <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan muziek <strong>en</strong> toneelactiviteit<strong>en</strong>. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> beoef<strong>en</strong>aars<br />

<strong>van</strong> amateur<strong>kunst</strong> bevindt zich e<strong>en</strong> groep <strong>van</strong> zo'n an<strong>de</strong>rhalf miljo<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die wekelijks ur<strong>en</strong> aan<br />

hun <strong>kunst</strong> besteedt <strong>en</strong> diverse less<strong>en</strong> <strong>en</strong> cursuss<strong>en</strong> volgt om zich er ver<strong>de</strong>r in te ontwikkel<strong>en</strong>. De<br />

<strong>de</strong>elnemers aan <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> vorm<strong>en</strong> – zo wijst on<strong>de</strong>rzoek uit – ook e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> afspiegeling <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> sociale sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse bevolking. De amateur<strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars ton<strong>en</strong> zich bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />

vaak zeer betrokk<strong>en</strong> toeschouwers <strong>van</strong> die professionele vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>, waarmee zij zich verwant<br />

voel<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

staatssecretaris <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer<br />

<strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal. Zoetermeer, 23 november 1999. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 1999-2000,<br />

26591, nr. 10].<br />

30 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


2 Sam<strong>en</strong>levings<strong>op</strong>bouw <strong>en</strong> sociale cohesie<br />

2.1 KUNST EN CULTUUR<br />

De geme<strong>en</strong>te Heerl<strong>en</strong> bevindt zich aan <strong>de</strong> rand <strong>van</strong> Limburg in e<strong>en</strong> sociaal zwakkere regio <strong>en</strong> dat<br />

maakt het misschi<strong>en</strong> wel extra belangrijk om in cultuur te invester<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> goed cultureel aanbod<br />

vergroot namelijk <strong>de</strong> leefbaarheid in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te.<br />

Bron: P. Die<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (PvdA), wethou<strong>de</strong>r geme<strong>en</strong>te Heerl<strong>en</strong>. Bezuinig<strong>en</strong> <strong>op</strong> cultuur is onverstandig.<br />

www.geme<strong>en</strong>te.nu/web/Actueel/1-teg<strong>en</strong>-1/1-teg<strong>en</strong>-1-Artikel/Bezuinig<strong>en</strong>-<strong>op</strong>-cultuur-isonverstandig.htm,<br />

geraadpleegd 23 maart 2010.<br />

Tegelijk kan cultuur verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> overbrugg<strong>en</strong>, omdat zij net als sport, verbroe<strong>de</strong>rt.<br />

Cultuur is daarom e<strong>en</strong> belangrijk sociaal bindmid<strong>de</strong>l.<br />

Bron: Provincie Zuid-Holland. Cultuurplan 2009-2012. Mooi <strong>en</strong> Meedo<strong>en</strong>. Méér ruimtelijke kwaliteit <strong>en</strong><br />

cultuurparticipatie. D<strong>en</strong> Haag: Provincie Zuid-Holland, 2008.<br />

Het is daarbij onze overtuiging – <strong>en</strong> wij m<strong>en</strong><strong>en</strong> ons daarin inmid<strong>de</strong>ls ook gesteund door <strong>de</strong> regering –<br />

dat cultuur <strong>op</strong> e<strong>en</strong> positieve manier bijdraagt aan <strong>de</strong> wijze waar<strong>op</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> naar elkaar kijk<strong>en</strong>, aan <strong>de</strong><br />

sociale cohesie in <strong>de</strong> maatschappij. Immers, wie k<strong>en</strong>nis neemt <strong>van</strong> zijn eig<strong>en</strong> <strong>en</strong> an<strong>de</strong>rmans cultur<strong>en</strong>,<br />

stelt zich <strong>op</strong><strong>en</strong> voor an<strong>de</strong>re m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> voor zichzelf.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Rotterdam. In verbeelding <strong>van</strong> elkaar sam<strong>en</strong> het toneel <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad zijn.<br />

Uitgangspunt<strong>en</strong> voor het cultuurbeleid 2009-2012. Rotterdam: Geme<strong>en</strong>te Rotterdam, 2008.<br />

Maar ook het maatschappelijk belang <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong> vin<strong>de</strong>n wij groot. Wij zijn er<strong>van</strong> overtuigd<br />

dat <strong>cultuureducatie</strong> ertoe bijdraagt dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> meer k<strong>en</strong>nis krijg<strong>en</strong> over <strong>en</strong> begrip voor <strong>de</strong> cultuur<br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r met wie ze sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>, wat t<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> komt aan <strong>de</strong> sociale sam<strong>en</strong>hang in <strong>de</strong> stad. Het<br />

maakt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bewust <strong>van</strong> <strong>de</strong> culturele waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> omgeving <strong>en</strong> stimuleert m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zich<br />

daarvoor verantwoor<strong>de</strong>lijk te voel<strong>en</strong>, waardoor het gevoel <strong>van</strong> geme<strong>en</strong>schappelijkheid groeit, <strong>de</strong><br />

leefbaarheid to<strong>en</strong>eemt <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zich meer thuis gaan voel<strong>en</strong> in hun omgeving.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Rotterdam. In verbeelding <strong>van</strong> elkaar sam<strong>en</strong> het toneel <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad zijn.<br />

Uitgangspunt<strong>en</strong> voor het cultuurbeleid 2009-2012. Rotterdam: Geme<strong>en</strong>te Rotterdam, 2008.<br />

Als je e<strong>en</strong> wijk wilt <strong>op</strong>bouw<strong>en</strong>, zijn <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur <strong>de</strong> instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor geme<strong>en</strong>schapszin.<br />

Bron: J. Klijnsma (CDA), wethou<strong>de</strong>r voor cultuur in D<strong>en</strong> Haag. Zing<strong>en</strong> <strong>en</strong> dans<strong>en</strong> helpt. Binn<strong>en</strong>lands<br />

bestuur, 11 januari 2008.<br />

Kunst is e<strong>en</strong> mid<strong>de</strong>l om cohesie te bewerkstellig<strong>en</strong>. Daarom moet er e<strong>en</strong> eind kom<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> elitaire<br />

b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>. Er moet juist nieuw publiek wor<strong>de</strong>n aangeboord. Het Programmafonds<br />

Cultuurparticipatie is daarom <strong>van</strong> groot belang.<br />

Bron: J. Leerdam (PvdA). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie On<strong>de</strong>rwijs,<br />

Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 12 augustus 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2007–2008,<br />

31 482, nr. 15].<br />

Kunst is niet iets uitsluit<strong>en</strong>d in Amsterdam-C<strong>en</strong>trum vrijblijv<strong>en</strong>d moet wor<strong>de</strong>n aangebo<strong>de</strong>n. Het is<br />

goed als zo veel mogelijk m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur in aanraking kom<strong>en</strong>. Per slot <strong>van</strong> rek<strong>en</strong>ing<br />

zett<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> aan het <strong>de</strong>nk<strong>en</strong>, br<strong>en</strong>gt ze bij elkaar, kan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> weerbaar mak<strong>en</strong>.<br />

Ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland moet daarom <strong>de</strong> kans krijg<strong>en</strong> met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur in aanraking te kom<strong>en</strong>.<br />

Kunstinstelling<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> tot in <strong>de</strong> haarvat<strong>en</strong> <strong>van</strong> onze sam<strong>en</strong>leving te vin<strong>de</strong>n zijn. We moet<strong>en</strong><br />

daarom invester<strong>en</strong> in instelling<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> Randstad. Maar dan zul je ook uitdrukkelijk moet<strong>en</strong><br />

31 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


<strong>de</strong>nk<strong>en</strong> in term<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>stad versus buit<strong>en</strong>wijk. Het culturele lev<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> stad zal zich als<br />

<strong>van</strong>zelfsprek<strong>en</strong>d conc<strong>en</strong>trer<strong>en</strong> in het c<strong>en</strong>trum. Met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur valt - beleidsmatig - echter juist<br />

in <strong>de</strong> buit<strong>en</strong>wijk<strong>en</strong> e<strong>en</strong> wereld te winn<strong>en</strong>. Niet alle<strong>en</strong> omdat daar <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> won<strong>en</strong> <strong>en</strong> lev<strong>en</strong> die niet<br />

automatisch met het culturele lev<strong>en</strong> in aanraking kom<strong>en</strong>, ook omdat <strong>de</strong> problem<strong>en</strong> waar m<strong>en</strong> daar<br />

mee kampt, zoals het gebrek aan sociale cohesie, met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur te lijf kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n gegaan.<br />

gaan.<br />

Bron: N. <strong>van</strong> Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA). Stimuleer <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong>. Volkskrant, 27 oktober 2008<br />

(ingezon<strong>de</strong>n brief).<br />

Wat vind ik dan wel nodig om <strong>kunst</strong> meer bij <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te krijg<strong>en</strong>? Ik vind <strong>op</strong> <strong>de</strong> eerste plaats dat<br />

wij <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> ver<strong>de</strong>r moet<strong>en</strong> uitbouw<strong>en</strong>. Ik vind bijvoorbeeld ook dat wij <strong>de</strong> volkscultuur<br />

moet<strong>en</strong> verdiep<strong>en</strong>, dat wij daar<strong>van</strong> werk moet<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>. Ik vind bijvoorbeeld ook dat je moet kijk<strong>en</strong><br />

hoe je gevestig<strong>de</strong> instelling<strong>en</strong> ook naar <strong>de</strong> buit<strong>en</strong>wijk<strong>en</strong> kunt krijg<strong>en</strong>. Bij cultuur als beleidsinstrum<strong>en</strong>t<br />

vind ik dat cultuur gebruikt mag wor<strong>de</strong>n – dat mag je echt zo noem<strong>en</strong> – om m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bij elkaar te<br />

br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> in het integratiebeleid <strong>van</strong> dit kabinet.<br />

Bron: N. Van Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> wetgevingsoverleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie<br />

On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 29 oktober 2008. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar<br />

2008–2009, 31 700 VIII, nr. 30].<br />

Het versterk<strong>en</strong> <strong>van</strong> cultureel burgerschap heeft […] hoge prioriteit. Burgers hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zekere<br />

culturele bagage nodig om volwaardig aan <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving te kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong>.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Innover<strong>en</strong>, participer<strong>en</strong>! : advies ag<strong>en</strong>da cultuurbeleid & culturele<br />

basisinfrastructuur. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2007.<br />

De le<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> SP-fractie merk<strong>en</strong> <strong>op</strong> dat aan creativiteit <strong>op</strong> tal <strong>van</strong> maatschappelijke terrein<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />

niet aflat<strong>en</strong><strong>de</strong> behoefte is. De externe effect<strong>en</strong> <strong>van</strong> (amateur) <strong>kunst</strong>- <strong>en</strong> cultuurbeleid bie<strong>de</strong>n kans<strong>en</strong><br />

voor bijvoorbeeld integratie, ruimtelijke or<strong>de</strong>ning <strong>en</strong> <strong>de</strong> leefbaarheid in wijk<strong>en</strong>. […] Geconstateerd<br />

moet wor<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> tariev<strong>en</strong> <strong>van</strong> g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> instelling<strong>en</strong> voor veel ou<strong>de</strong>rs e<strong>en</strong> te hoge drempel<br />

vorm<strong>en</strong> om hun kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> daar aan <strong>de</strong>el te lat<strong>en</strong> nem<strong>en</strong>. Ho<strong>op</strong>volle ontwikkeling<strong>en</strong>,<br />

ontplooiingskans<strong>en</strong> <strong>en</strong> wellicht tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> gaan zodo<strong>en</strong><strong>de</strong> verlor<strong>en</strong>.<br />

Bron: SP. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schriftelijk overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap<br />

met <strong>de</strong> minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 30 augustus 2007. [Twee<strong>de</strong><br />

Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2006–2007, 30 800 VIII, nr. 179].<br />

Cultuurbeleid kan bijdrag<strong>en</strong> aan het behal<strong>en</strong> <strong>van</strong> bijvoorbeeld economische of sociale doelstelling<strong>en</strong>.<br />

Cultuurbeleid kan help<strong>en</strong> bij het gev<strong>en</strong> <strong>van</strong> antwoor<strong>de</strong>n <strong>op</strong> vrag<strong>en</strong> in bijvoorbeeld <strong>de</strong> ruimtelijke<br />

or<strong>de</strong>ning (<strong>de</strong> <strong>de</strong>finiëring <strong>van</strong> ruimtelijke kwaliteit) <strong>en</strong> cultuurbeleid kan <strong>de</strong> culturele dim<strong>en</strong>sie binn<strong>en</strong><br />

provinciale vraagstukk<strong>en</strong> aanwijz<strong>en</strong> <strong>en</strong> ver<strong>de</strong>r ontwikkel<strong>en</strong>. Deze ontwikkeling<strong>en</strong> zijn <strong>op</strong> dit mom<strong>en</strong>t<br />

bij alle provincies zichtbaar. De ontwikkeling <strong>van</strong> cultuurbeleid in relatie tot economische<br />

vraagstukk<strong>en</strong> (creatieve economie, <strong>kunst</strong>vakon<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> vitale ste<strong>de</strong>n, culturele bedrijvigheid in het<br />

mid<strong>de</strong>nsegm<strong>en</strong>t, kwaliteit <strong>van</strong> het vestigingklimaat <strong>en</strong> vergrot<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> innovatieve slagkracht <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> provincie). De ontwikkeling <strong>van</strong> cultuurbeleid in relatie tot ruimtelijke vraagstukk<strong>en</strong> (<strong>de</strong>finiër<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

bewak<strong>en</strong> <strong>van</strong> ruimtelijke <strong>en</strong> landschappelijke kwaliteit, inhoud gev<strong>en</strong> aan ontwikkelingsgerichte<br />

planologie, reanimatie <strong>van</strong> industrieel <strong>en</strong> agrarisch erfgoed, culturele dim<strong>en</strong>sie in streekplann<strong>en</strong>,<br />

<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>op</strong><strong>en</strong>bare ruimte). En <strong>de</strong> culturele dim<strong>en</strong>sie in sociaal beleid (<strong>de</strong>elname <strong>van</strong> inwoners aan <strong>de</strong><br />

sam<strong>en</strong>leving, waaron<strong>de</strong>r <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur, <strong>en</strong> het stimuler<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> kwaliteitsverbetering <strong>van</strong> die<br />

sam<strong>en</strong>leving). Doel is om <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> kracht <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur <strong>de</strong> ontwikkeling in an<strong>de</strong>re<br />

domein<strong>en</strong> te beïnvloe<strong>de</strong>n <strong>en</strong> bij te drag<strong>en</strong> aan het vin<strong>de</strong>n <strong>van</strong> antwoor<strong>de</strong>n <strong>op</strong> maatschappelijke<br />

vraagstukk<strong>en</strong> waarin <strong>de</strong> provincie e<strong>en</strong> rol speelt of ambieert. Provincies zijn <strong>de</strong> aangewez<strong>en</strong><br />

32 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


estuurslaag om <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur in relatie te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>re beleidsthema's <strong>en</strong> daar<strong>op</strong><br />

integrale programma's te ontwikkel<strong>en</strong>.<br />

Bron: IPO, Interprovinciaal Overleg. Pamflet Kiez<strong>en</strong> in cultuurbeleid. De Provincies. D<strong>en</strong> Haag: IPO,<br />

2005.<br />

Cultuur heeft […] allereerst e<strong>en</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong>: <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur <strong>op</strong> zich. Hierbij<br />

wordt cultuur <strong>op</strong>gevat als spiegel <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving, als <strong>de</strong> weerslag <strong>op</strong> alles wat <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s heeft<br />

bedacht <strong>en</strong> gemaakt <strong>en</strong> als iets dat grote groep<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Zeeuwse bevolking inspireert tot actieve <strong>en</strong><br />

passieve cultuur<strong>de</strong>elname. Cultuur in haar vele verschijningsvorm<strong>en</strong> biedt mogelijkhe<strong>de</strong>n te g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>,<br />

te herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> of juist te verbaz<strong>en</strong>, te verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong> of geeft aa<strong>nl</strong>eiding tot kritische zelfreflectie.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> maatschappelijke boodschap overbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> na lat<strong>en</strong> <strong>de</strong>nk<strong>en</strong><br />

over ethische kwesties, norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>n, over onze he<strong>de</strong>ndaagse maatschappij, maar ook puur<br />

gemaakt zijn om <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> <strong>op</strong> zich: <strong>de</strong> vorm<strong>en</strong>, <strong>de</strong> klank of compositie. Cultuur is datg<strong>en</strong>e wat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />

bindt <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rscheidt. Cultuur creëert sam<strong>en</strong>hang, verbinding, diversiteit <strong>en</strong> dynamiek. Zij geeft het<br />

lev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hun i<strong>de</strong>ntiteit. […] Naast e<strong>en</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong> heeft<br />

cultuur an<strong>de</strong>re waar<strong>de</strong>n. Door haar eig<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> uniciteit levert cultuur e<strong>en</strong> belangrijke bijdrage aan<br />

<strong>de</strong> totstandkoming <strong>van</strong> sociale sam<strong>en</strong>hang <strong>en</strong> <strong>de</strong>elname aan <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving (<strong>de</strong> sociale cohesie).<br />

Economisch gezi<strong>en</strong> schept cultuur werkgeleg<strong>en</strong>heid, aantrekkelijke vestigingsfactor<strong>en</strong> voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> versterkt cultuur het toerisme […]. De cultuur(historie) <strong>van</strong> Zeeland is e<strong>en</strong> bron <strong>van</strong><br />

inspiratie voor <strong>de</strong> ruimtelijke ontwikkeling <strong>en</strong> moet aandachtspunt zijn bij het bewak<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

ruimtelijke kwaliteit.<br />

Bron: Provincie Zeeland. Cultuur Continu. Cultuurnota 2005-2008. Mid<strong>de</strong>lburg: Provincie Zeeland,<br />

2005.<br />

Cultuur bevor<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> maatschappelijke participatie in het algeme<strong>en</strong> <strong>en</strong> die <strong>van</strong> kwetsbare groep<strong>en</strong> in<br />

het bijzon<strong>de</strong>r. Cultuur biedt mogelijkhe<strong>de</strong>n om bek<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> nieuwe m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te ontmoet<strong>en</strong>, om<br />

informatie te krijg<strong>en</strong> of om e<strong>en</strong> gezellig avondje uit te gaan. Deelname aan cultuur <strong>en</strong> daarmee aan<br />

<strong>de</strong> maatschappij is echter alle<strong>en</strong> mogelijk, wanneer <strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> daarvoor aanwezig zijn in <strong>de</strong><br />

naaste woonomgeving <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, zowel in <strong>de</strong> stad als <strong>op</strong> het platteland.<br />

Bron: Provincie Zeeland. Cultuur Continu. Cultuurnota 2005-2008. Mid<strong>de</strong>lburg: Provincie Zeeland,<br />

2005.<br />

Cultuur is e<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tiële factor bij het bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> sociale cohesie binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> Zeeuwse<br />

maatschappij. Vrijwilligerswerk, amateur<strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> het bezoek<strong>en</strong> <strong>van</strong> culturele activiteit<strong>en</strong><br />

zijn voorbeel<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> wijze waar<strong>op</strong> cultuur bijdraagt aan <strong>de</strong> maatschappelijke participatie <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

maatschappelijke bewustwording.<br />

Bron: Provincie Zeeland. Cultuur Continu. Cultuurnota 2005-2008. Mid<strong>de</strong>lburg: Provincie Zeeland,<br />

2005.<br />

Cultuur werkt als e<strong>en</strong> magneet […]. Kunst <strong>en</strong> cultuur drag<strong>en</strong> bij aan onze attractieve uitstraling <strong>en</strong><br />

sterke economische positie <strong>van</strong> onze stad, maar ook aan <strong>de</strong> vitaliteit <strong>van</strong> wijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> buurt<strong>en</strong> waar<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>op</strong> e<strong>en</strong> plezierige manier met elkaar sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>. […] 'Cultuur is kapitaal' roept […]<br />

associaties <strong>op</strong>: die <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur als ess<strong>en</strong>tieel on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> ie<strong>de</strong>rs lev<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> onmisbare<br />

inspiratiebron voor <strong>de</strong> uitdrukking <strong>van</strong> individuele emoties <strong>en</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> nieuw inzicht<strong>en</strong>. Maar<br />

ook: <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur als belangrijke mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> om <strong>de</strong> sociale cohesie te bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong><br />

i<strong>de</strong>ntiteit <strong>van</strong> wijk <strong>en</strong> stad tot uitdrukking te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> te versterk<strong>en</strong>. Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn<br />

bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> belangrijk als aanjager <strong>van</strong> innovatie <strong>en</strong> economische ontwikkeling. […] Het cultureel<br />

kapitaal <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad ligt <strong>op</strong>geslag<strong>en</strong> in onze podia, musea, […] amateur<strong>kunst</strong>ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

initiatiev<strong>en</strong> gericht <strong>op</strong> <strong>cultuureducatie</strong> <strong>en</strong> publieksbereik. […] Cultureel kapitaal heeft niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />

waar<strong>de</strong> in zichzelf. Het g<strong>en</strong>ereert ook sociaal <strong>en</strong> economisch kapitaal. Stevig inzett<strong>en</strong> <strong>op</strong> cultuur levert<br />

33 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


veel <strong>op</strong>. […] Het creatieve klimaat trekt nieuwe inwoners, bevor<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> bedrijvigheid <strong>en</strong> stimuleert<br />

het toerisme.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Utrecht. Cultuur is kapitaal. Cultuurvisie 2005-2008. Utrecht: Geme<strong>en</strong>te Utrecht,<br />

2005.<br />

Wij vin<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> vitaal <strong>en</strong> gevarieerd cultuurklimaat <strong>van</strong> groot belang. Kunstuiting<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> naar onze<br />

m<strong>en</strong>ing verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> waar<strong>de</strong>n <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> betek<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> groepering<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>.<br />

[…]<br />

• Emotionele betek<strong>en</strong>is voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> […]<br />

• Maatschappijkritische functie […]<br />

• Sociaal-maatschappelijke functie. Kunst kan ook e<strong>en</strong> mid<strong>de</strong>l zijn om sociaal-maatschappelijke<br />

doelstelling<strong>en</strong> te bereik<strong>en</strong>. Participatie aan <strong>kunst</strong>project<strong>en</strong> kan er bij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> boot<br />

dreig<strong>en</strong> te vall<strong>en</strong> toe lei<strong>de</strong>n dat ze weer mee gaan do<strong>en</strong> of dat hun gevoel <strong>van</strong> eig<strong>en</strong> waar<strong>de</strong><br />

<strong>op</strong>gevijzeld wordt. […]<br />

• Economische motiev<strong>en</strong>. De culturele sector is <strong>van</strong> belang voor onze ste<strong>de</strong>lijke economie. […]<br />

• Kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefomgeving. Kunst speelt bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke rol in het leefklimaat <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

leefbaarheid <strong>van</strong> onze stad.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Groning<strong>en</strong>. In het oog, in het hart. Cultuurbeleid in Groning<strong>en</strong>, 2005-2008.<br />

Groning<strong>en</strong>: Geme<strong>en</strong>te Groning<strong>en</strong>, 2005.<br />

[…] dat cultuur toch vooral gezi<strong>en</strong> met wor<strong>de</strong>n als 'e<strong>en</strong> investering, niet als e<strong>en</strong> kost<strong>en</strong>post'. 'Cultuur<br />

mag ge<strong>en</strong> sluitpost zijn <strong>op</strong> begroting<strong>en</strong>. Bij sommige provincies is dat nog te veel het geval'.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Gew<strong>en</strong>st:<br />

ev<strong>en</strong>wichtig cultuurbeleid. Provincies <strong>nl</strong>, 5(2005), 7.<br />

Cultuur is <strong>van</strong> groot belang, zowel voor <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> ie<strong>de</strong>r m<strong>en</strong>s als voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving in<br />

haar geheel. Besteding<strong>en</strong> <strong>van</strong> publiek geld aan cultuur hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> cultureel <strong>en</strong> e<strong>en</strong> sociaal doel;<br />

zingeving <strong>en</strong> duiding <strong>van</strong> lev<strong>en</strong>, vernieuwing <strong>en</strong> geestelijke groei <strong>van</strong> e<strong>en</strong> maatschappij <strong>en</strong> <strong>de</strong> creatie<br />

<strong>van</strong> ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> i<strong>de</strong>ntiteit<strong>en</strong>.<br />

Bron: A. Gerk<strong>en</strong>s (SP). Oorstrel<strong>en</strong>d <strong>en</strong> Hartverover<strong>en</strong>d. Kwaliteit <strong>en</strong> diversiteit in <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse<br />

P<strong>op</strong>muziek. Brief <strong>van</strong> het lid Gerk<strong>en</strong>s aan <strong>de</strong> voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer <strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal.<br />

D<strong>en</strong> Haag, 6 september 2005. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2004–2005, 30 231, nr. 1].<br />

De PvdA ziet <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur als veel meer dan franje. Kunst <strong>en</strong> cultuur vervull<strong>en</strong> e<strong>en</strong> brugfunctie. In<br />

onze zeer diverse sam<strong>en</strong>leving is het belangrijk dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> elkaar ler<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>.<br />

Kunst biedt hiervoor e<strong>en</strong> platform. […] Sam<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> kan ook e<strong>en</strong> bron zijn<br />

<strong>van</strong> trots, e<strong>en</strong> gevoel gev<strong>en</strong> erg<strong>en</strong>s bij te hor<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> besef <strong>van</strong> i<strong>de</strong>ntiteit.<br />

Bron: J. Bussemaker (PvdA) & J. Leerdam (PvdA). Kunst maakt het lev<strong>en</strong> mooier <strong>en</strong> kan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bij<br />

elkaar br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Volkskrant, 8 november 2005.<br />

'Cultuur verbindt', omdat cultuur e<strong>en</strong> brug vormt tuss<strong>en</strong> he<strong>de</strong>n <strong>en</strong> verle<strong>de</strong>n, tuss<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />

on<strong>de</strong>rling, tuss<strong>en</strong> jong <strong>en</strong> oud, tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s <strong>en</strong> zijn omgeving. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> zich verbon<strong>de</strong>n met<br />

elkaar <strong>en</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> omgeving; cultuur geeft i<strong>de</strong>ntiteit. Ook kom<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in verbinding met zichzelf;<br />

cultuur verrijkt <strong>en</strong> verruimt. […] cultuur als verbin<strong>de</strong>n<strong>de</strong> factor, die noodzakelijk is voor e<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

leefbaarheid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> maatschappij.<br />

Bron: Provincie Noord-Holland. Cultuur verbindt. Cultuurnota 2005-2008. Haarlem: Provincie Noord-<br />

Holland, 2004.<br />

E<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> culturele infrastructuur draagt bij aan <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving <strong>en</strong> het welzijn <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> inwoners. Goed gesprei<strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> zoals bibliothek<strong>en</strong>, podia, kulturhus<strong>en</strong>, t<strong>en</strong>toonstellings-<br />

34 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


uimt<strong>en</strong>, musea, filmhuiz<strong>en</strong>, <strong>en</strong> c<strong>en</strong>tra voor <strong>cultuureducatie</strong> vervull<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke ontmoetings-<br />

functie voor <strong>de</strong> lokale bevolking. … [<strong>de</strong>ze] voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> drag<strong>en</strong> bij aan <strong>de</strong> vitaliteit <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

leefbaarheid <strong>van</strong> stad <strong>en</strong> platteland <strong>en</strong> het eig<strong>en</strong> karakter <strong>van</strong> <strong>de</strong> regio.<br />

Bron: Provincie Overijssel. E<strong>en</strong>heid Zorg <strong>en</strong> Cultuur. Sociale actie 2005-2008. Het provinciale beleid<br />

<strong>op</strong> het gebied <strong>van</strong> jeugdzorg, <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur, zorg, maatschappelijke ontwikkeling <strong>en</strong> integratie.<br />

Zwolle: Provincie Overijssel, 2004.<br />

Cultuur is wez<strong>en</strong>lijk voor onze sam<strong>en</strong>leving. Zo wez<strong>en</strong>lijk dat alle m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> - <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> in het<br />

bijzon<strong>de</strong>r - <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid moet<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> om daar k<strong>en</strong>nis mee te mak<strong>en</strong>. […] Kunst geeft […]<br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ruimere blik <strong>op</strong> hun lev<strong>en</strong>. Ruimer omdat <strong>kunst</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n biedt om gevoel<strong>en</strong>s,<br />

gedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> wereldbeel<strong>de</strong>n uit te drukk<strong>en</strong>. Ruimer ook omdat k<strong>en</strong>nis voer <strong>en</strong> ervaring met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong><br />

erfgoed je wereld groter maakt. Door <strong>cultuureducatie</strong> ler<strong>en</strong> we niet alle<strong>en</strong> onszelf, maar ook <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r<br />

beter k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Cultuureducatie draagt zo bij aan e<strong>en</strong> <strong>op</strong><strong>en</strong>, nieuwsgierige <strong>en</strong> respectvolle houding<br />

tuss<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rling.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris Cultuur <strong>en</strong> Media. Re<strong>de</strong> tij<strong>de</strong>ns le<strong>de</strong>ncongres <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

Kunstconnectie, 25 november 2004.<br />

Cultuur is voor arm <strong>en</strong> rijk, voor cultuurliefhebbers <strong>en</strong> voor nieuweling<strong>en</strong> <strong>op</strong> cultureel gebied, voor<br />

oorspronkelijke Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs <strong>en</strong> voor Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs die nog niet zo lang in Ne<strong>de</strong>rland won<strong>en</strong>. Kunst<br />

<strong>en</strong> cultuur br<strong>en</strong>gt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bij elkaar. […] Toegankelijkheid is daarom heel belangrijk wanneer wij<br />

sprek<strong>en</strong> over cultuur.[…] Het mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> kan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> e<strong>en</strong> i<strong>de</strong>ntiteit gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />

sam<strong>en</strong>hang binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> groep creër<strong>en</strong>. Dat is <strong>de</strong> zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> bounding. Daarnaast br<strong>en</strong>gt het<br />

verban<strong>de</strong>n tuss<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> groep<strong>en</strong> tot stand: <strong>de</strong> zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> bridging. E<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> grootste<br />

uitdaging<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving is het goed lat<strong>en</strong> verl<strong>op</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> combiner<strong>en</strong> <strong>van</strong> bounding <strong>en</strong><br />

bridging. Cultuur kan hier e<strong>en</strong> cruciale rol in spel<strong>en</strong>. […] Goed cultuurbeleid vindt zijn oorsprong al in<br />

educatie <strong>van</strong>af <strong>de</strong> jongste jar<strong>en</strong>.<br />

Bron: J. Leerdam (PvdA). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> notaoverleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur<br />

<strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap met <strong>de</strong> staatssecretaris <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap],<br />

vastgesteld 26 november 2004. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2004-2005, 28989, nr. 16].<br />

Er is e<strong>en</strong> sterke noodzaak aan sterke, krachtige, duurzame <strong>kunst</strong> in onze sam<strong>en</strong>leving vooral omdat<br />

in cultureel onzekere tij<strong>de</strong>n <strong>de</strong> culturele spankracht <strong>van</strong> ons land bepaald wordt door <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>. In<br />

economisch onzekere tij<strong>de</strong>n is er niet min<strong>de</strong>r behoefte aan schoonheid <strong>en</strong> inspiratie maar meer. Als<br />

<strong>de</strong> toekomst <strong>van</strong> e<strong>en</strong> land <strong>en</strong> <strong>van</strong> zijn natie ongewis is, vorm<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong> <strong>de</strong> collectieve herinnering<br />

<strong>en</strong> traditie. Misschi<strong>en</strong> is er wel het meeste behoefte aan <strong>kunst</strong><strong>en</strong> gewoon omdat <strong>kunst</strong> <strong>van</strong> waar<strong>de</strong> is.<br />

Bron: F. Halsema (Gro<strong>en</strong> Links). Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> notaoverleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie On<strong>de</strong>rwijs,<br />

Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap met <strong>de</strong> staatssecretaris <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap],<br />

vastgesteld 26 november 2004. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2004-2005, 28989, nr. 16].<br />

Ik <strong>de</strong>nk dat het culturele bewustzijn binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> maatschappij e<strong>en</strong> cruciale factor is, <strong>de</strong> DNA-factor<br />

voor ons allemaal in relatie tot <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur. Kunst <strong>en</strong> cultuur is e<strong>en</strong> factor <strong>van</strong> betek<strong>en</strong>is <strong>op</strong> alle<br />

terrein<strong>en</strong>, in het on<strong>de</strong>rwijs, in onze ruimtelijke omgeving in onze economie. Dat is belangrijk. Het<br />

gaat steeds weer om het bewustzijn in die verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> sector<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> rele<strong>van</strong>tie <strong>en</strong> <strong>de</strong> betek<strong>en</strong>is<br />

<strong>van</strong> cultuur.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />

notaoverleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> vaste commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 26 november<br />

2004. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2004-2005, 28989, nr. 16].<br />

35 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Het is mijn overtuiging dat <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> alle<strong>en</strong> goed tot zijn recht komt wanneer zij in<br />

vrijheid kan gedij<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> dan kan <strong>kunst</strong> zijn bijzon<strong>de</strong>re betek<strong>en</strong>is vervull<strong>en</strong>, niet alle<strong>en</strong> als<br />

immateriële verrijking <strong>van</strong> h<strong>en</strong> die eraan <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong>, maar ook voor <strong>de</strong> vergroting <strong>van</strong> <strong>de</strong> spankracht<br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving als geheel.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>.<br />

Uitgangspunt<strong>en</strong>brief Cultuur. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>,<br />

2003.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur gev<strong>en</strong> kracht aan <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Ze schepp<strong>en</strong> or<strong>de</strong> <strong>en</strong> chaos in het alledaagse<br />

lev<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> <strong>de</strong>mocratische sam<strong>en</strong>leving organiseert haar eig<strong>en</strong> kritisch vermog<strong>en</strong> <strong>en</strong> creëert daarvoor<br />

<strong>de</strong> kwalitatieve <strong>en</strong> financiële voorwaar<strong>de</strong>n. In e<strong>en</strong> tijd waarin zich e<strong>en</strong> zekere angst of afkeer<br />

ontwikkelt voor het vreem<strong>de</strong> of onbek<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> het maatschappelijk han<strong>de</strong>l<strong>en</strong> wordt<br />

bepaald door het economische r<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t er<strong>van</strong>, kunn<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur oriëntatiepunt<strong>en</strong> bie<strong>de</strong>n<br />

voor waar<strong>de</strong>n met e<strong>en</strong> zekere universele strekking- waar<strong>de</strong>n die betek<strong>en</strong>is gev<strong>en</strong>, uitdag<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />

geheug<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>d hou<strong>de</strong>n. E<strong>en</strong> rijk <strong>en</strong> breed geschakeerd cultureel bestel is e<strong>en</strong> maatschappelijke<br />

ambitie die niet kan wor<strong>de</strong>n beargum<strong>en</strong>teerd of gelegitimeerd <strong>van</strong>uit materieel r<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t,<br />

effectiviteit of effici<strong>en</strong>cy.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Vooradvies <strong>van</strong> <strong>de</strong> Raad voor Cultuur (2005-2008). Cultuur, meer dan ooit.<br />

I<strong>nl</strong>eiding <strong>en</strong> sectoranalyses. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

Cultuur […] is vooral e<strong>en</strong> factor die <strong>op</strong> steeds meer beleidsterrein<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is heeft <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />

belangrijke stimuler<strong>en</strong><strong>de</strong> kracht kan zijn.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris Cultuur <strong>en</strong> Media. Meer dan <strong>de</strong> som. Beleidsbrief<br />

cultuur 2004-2007. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2003.<br />

Cultuureducatie vormt e<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tieel on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> vorming <strong>van</strong> alle jonger<strong>en</strong>. Niet in <strong>de</strong> laatste<br />

plaats omdat cultuur m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> kan bin<strong>de</strong>n, sociale cohesie versterkt <strong>en</strong> e<strong>en</strong> waarborg is voor het<br />

<strong>de</strong>mocratisch gehalte <strong>van</strong> onze sam<strong>en</strong>leving.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> & C. <strong>van</strong> Leeuw<strong>en</strong><br />

(LPF), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Instelling <strong>en</strong> <strong>op</strong>dracht taakgroep<br />

<strong>cultuureducatie</strong> in primair on<strong>de</strong>rwijs. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong><br />

Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 2003.<br />

Het kabinet stimuleert e<strong>en</strong> sterke culturele infrastructuur. Kunst inspireert <strong>en</strong> draagt bij aan <strong>de</strong><br />

kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. K<strong>en</strong>nismaking met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur is e<strong>en</strong> belangrijk on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

vorming <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong>. […] De tweeledige doelstelling <strong>van</strong> het beleid is het waarborg<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />

hoogwaardig <strong>en</strong> divers aanbod <strong>van</strong> cultuuruiting<strong>en</strong> <strong>en</strong> het bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> publieke belangstelling<br />

daarvoor.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Vaststelling <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

begrotingsstaat <strong>van</strong> het Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap (VIII) voor het jaar 2004.<br />

[Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2003–2004, 29 200 hoofdstuk VIII, nr. 2].<br />

[…] dat <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur in <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>lijke <strong>en</strong> provinciale programma's wel <strong>de</strong>gelijk e<strong>en</strong> bijdrage aan<br />

maatschappelijke doel<strong>en</strong> lever<strong>en</strong>. Kunst hoeft daarbij niet te wor<strong>de</strong>n uitgeleverd aan <strong>de</strong>ze<br />

maatschappelijke doel<strong>en</strong>. Het is mogelijk <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> te lat<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> context <strong>van</strong> welzijn <strong>en</strong><br />

on<strong>de</strong>rwijs, […].<br />

Bron: Visitatiecommissie Cultuurbereik. Van jonge m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> ding<strong>en</strong> die gaan kom<strong>en</strong> : rapportage<br />

over <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> 2001 <strong>en</strong> 2002 door <strong>de</strong> visitatiecommissie cultuurbereik. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong><br />

On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 2003.<br />

36 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


In het algeme<strong>en</strong> geldt dat e<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong><strong>de</strong> cultuur, goed ingebed in het ste<strong>de</strong>lijk functioner<strong>en</strong> met<br />

uitstraling naar <strong>de</strong> regio, e<strong>en</strong> belangrijke bijdrage levert aan <strong>de</strong> sociale cohesie, <strong>de</strong> economische<br />

pot<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> <strong>de</strong> i<strong>de</strong>ntiteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking. Cultuuruiting<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> ons over herkomst, positie <strong>en</strong><br />

perspectief. In culturele activiteit<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> elkaar treff<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>op</strong>vatting<strong>en</strong> uitwissel<strong>en</strong>, dat is<br />

belangrijk voor ste<strong>de</strong>n <strong>en</strong> regio's die zoveel verschei<strong>de</strong>n bevolkingsgroep<strong>en</strong> herberg<strong>en</strong>.<br />

Bron: Cultuurconv<strong>en</strong>ant Mid<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rland. Jonge ruimte. Cultuurprofiel Mid<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rland.<br />

Conv<strong>en</strong>antpartners: Geme<strong>en</strong>te Almere, Amersfoort <strong>en</strong> Utrecht. Provincies Flevoland <strong>en</strong> Utrecht, 2003.<br />

De sam<strong>en</strong>leving is heteroge<strong>en</strong> gewor<strong>de</strong>n met e<strong>en</strong> risico <strong>van</strong> verbrokkeling. Cultuur <strong>en</strong><br />

cultuurparticipatie zijn onmisbaar om sociale cohesie tot stand te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> om juist uit <strong>de</strong><br />

herk<strong>en</strong>ning <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong> e<strong>en</strong> gevoel <strong>van</strong> geme<strong>en</strong>schappelijkheid te bereik<strong>en</strong>. Participatie, in<br />

ess<strong>en</strong>tie sociale cohesie, kan gestimuleerd wor<strong>de</strong>n door e<strong>en</strong> gericht cultuuraanbod voor<br />

on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n groep<strong>en</strong> in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving.<br />

Bron: Cultuurconv<strong>en</strong>ant Mid<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rland. Jonge ruimte. Cultuurprofiel Mid<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rland.<br />

Conv<strong>en</strong>antpartners: Geme<strong>en</strong>te Almere, Amersfoort <strong>en</strong> Utrecht. Provincies Flevoland <strong>en</strong> Utrecht, 2003.<br />

In grootste<strong>de</strong>lijke <strong>en</strong> regionale ontwikkeling<strong>en</strong> is het zoek<strong>en</strong> naar sociale cohesie <strong>van</strong> groot belang.<br />

Daarbij spel<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> rol. Waar veel nieuwe m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> won<strong>en</strong> <strong>en</strong> werk<strong>en</strong><br />

zon<strong>de</strong>r lokaal verle<strong>de</strong>n, is cultuur e<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tieel <strong>en</strong> positief bindmid<strong>de</strong>l.<br />

Bron: Cultuurconv<strong>en</strong>ant Mid<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rland. Jonge ruimte. Cultuurprofiel Mid<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rland.<br />

Conv<strong>en</strong>antpartners: Geme<strong>en</strong>te Almere, Amersfoort <strong>en</strong> Utrecht. Provincies Flevoland <strong>en</strong> Utrecht, 2003.<br />

Welke waar<strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur voor Rotterdam? Morele waar<strong>de</strong>: door mid<strong>de</strong>l <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong><br />

cultuur vin<strong>de</strong>n dialoog, <strong>de</strong>bat, bezinning, <strong>en</strong> nieuwe i<strong>de</strong>eën plaats, het houdt e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving in<br />

beweging <strong>en</strong> draagt bij aan e<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong><strong>de</strong> reflectie <strong>op</strong> <strong>de</strong> heers<strong>en</strong><strong>de</strong> norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>n. Sociale<br />

waar<strong>de</strong>: <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur gev<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> e<strong>en</strong> i<strong>de</strong>ntiteit <strong>en</strong> zijn tegelijkertijd e<strong>en</strong> uitdrukking <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

i<strong>de</strong>ntiteit. Het is e<strong>en</strong> mid<strong>de</strong>l om m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bij elkaar te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> kan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> e<strong>en</strong> gevoel <strong>van</strong><br />

veiligheid bie<strong>de</strong>n. Educatieve waar<strong>de</strong>: <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur kunn<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zicht bie<strong>de</strong>n <strong>op</strong> hun<br />

geschie<strong>de</strong>nis <strong>en</strong> <strong>op</strong> historische ontwikkeling<strong>en</strong>. Het heeft e<strong>en</strong> actuele waar<strong>de</strong> <strong>en</strong> geeft m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> inzicht<br />

in belangrijke thema's die in <strong>de</strong> stad <strong>en</strong> wereld spel<strong>en</strong>. Economische waar<strong>de</strong>: <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur kunn<strong>en</strong><br />

financiële mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> g<strong>en</strong>erer<strong>en</strong> <strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> spin-off naar an<strong>de</strong>re activiteit<strong>en</strong>. D<strong>en</strong>k aan toerisme, <strong>de</strong><br />

vestiging <strong>van</strong> bedrijv<strong>en</strong>, <strong>en</strong> het woon- beleid waarin het aantrekk<strong>en</strong> <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met mid<strong>de</strong>n- <strong>en</strong><br />

hogere inkom<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> hoge prioriteit heeft.<br />

Bron: Ste<strong>de</strong>lijke Adviescommissie multiculturele stad. De Schepp<strong>en</strong><strong>de</strong> vraag: e<strong>en</strong> advies over <strong>kunst</strong><br />

<strong>en</strong> cultuur in Rotterdam. Rotterdam, 2003.<br />

Er is te weinig sociale cohesie. Kunst is e<strong>en</strong> communicatiemid<strong>de</strong>l, dat je e<strong>en</strong> grotere rol zou kunn<strong>en</strong><br />

lat<strong>en</strong> spel<strong>en</strong>.<br />

Bron: C. <strong>van</strong> Leeuw<strong>en</strong> (LPF), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Kunst kiez<strong>en</strong>:<br />

'Kunst is communicer<strong>en</strong>'. Trouw, januari 2003.<br />

Kunst inspireert <strong>en</strong> draagt bij aan <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Het kabinet stimuleert e<strong>en</strong> sterke<br />

culturele infrastructuur.<br />

Bron: Hoofdlijn<strong>en</strong>akkoord voor het kabinet CDA, VVD, D66: Meedo<strong>en</strong>, meer werk, min<strong>de</strong>r regels. Mei<br />

2003.<br />

Cultuur in het algeme<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>kunst</strong> in het bijzon<strong>de</strong>r verrijkt het lev<strong>en</strong>. […] De creatieve bron <strong>en</strong> gav<strong>en</strong><br />

die we <strong>van</strong> God ont<strong>van</strong>g<strong>en</strong>, di<strong>en</strong><strong>en</strong> we t<strong>en</strong> volle tot ontplooiing te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. De overheid di<strong>en</strong>t dan ook<br />

verantwoor<strong>de</strong> <strong>kunst</strong>uiting<strong>en</strong> te bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />

Bron: SGP. Tot uw di<strong>en</strong>st. Verkiezingsprogramma 2002-2006. SGP, 2002.<br />

37 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Kunst<strong>en</strong>aars verrijk<strong>en</strong> het lev<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> nieuwe b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> wat er om ons he<strong>en</strong> gebeurt. Het is<br />

ook belangrijk te koester<strong>en</strong> wat <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars in het verle<strong>de</strong>n tot stand hebb<strong>en</strong> gebracht, niet alle<strong>en</strong><br />

<strong>van</strong>wege het historische belang, maar omdat <strong>kunst</strong> zegg<strong>en</strong>schap heeft over gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> tijd he<strong>en</strong>.<br />

Bron: Christ<strong>en</strong> Unie. Verkiezingsprogramma Christ<strong>en</strong> Unie 2002-2006. Christ<strong>en</strong> Unie, 2002.<br />

Cultuur kan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> verbin<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> sociale cohesie versterk<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> waarborg zijn voor het<br />

<strong>de</strong>mocratisch gehalte <strong>van</strong> onze sam<strong>en</strong>leving. Cultuur kan e<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>wicht bie<strong>de</strong>n aan het materiële <strong>en</strong><br />

cultuur kan inspiratie <strong>en</strong> plezier bie<strong>de</strong>n.<br />

Bron: Christ<strong>en</strong> Unie. Verkiezingsprogramma Christ<strong>en</strong> Unie 2002-2006. Christ<strong>en</strong> Unie, 2002.<br />

Als we prat<strong>en</strong> over norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>n, over integratie dan kan cultuur daarin e<strong>en</strong> grote rol spel<strong>en</strong>.<br />

Dan kan cultuur daarin <strong>de</strong> rol <strong>van</strong> katalysator vervull<strong>en</strong><br />

Bron: C. <strong>van</strong> Leeuw<strong>en</strong> (LPF), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Het Financiële<br />

Dagblad, 5 oktober 2002.<br />

[…] cultuur is in meer specifieke zin bij uitstek het terrein waar conflict<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> cultur<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

vreedzame wijze kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n uitgevocht<strong>en</strong>. […] In dit <strong>op</strong>zicht zijn <strong>kunst</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> erfgoed niet hét<br />

bindmid<strong>de</strong>l <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving, maar <strong>de</strong> katalysator <strong>van</strong> ongewap<strong>en</strong><strong>de</strong> confrontaties tuss<strong>en</strong> veel<br />

verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> culturele <strong>op</strong>vatting<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>n: tuss<strong>en</strong> bijvoorbeeld amateurs <strong>en</strong> professionals, jonge<br />

<strong>en</strong> ou<strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars, allochtone <strong>en</strong> autochtone <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars, p<strong>op</strong> <strong>en</strong> klassiek, beel<strong>de</strong>n<strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars<br />

<strong>en</strong> museumconservator<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Ruim baan<br />

voor culturele diversiteit. Zoetermeer: Ministerie voor On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 2001.<br />

Kunst heeft ook e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> maatschappelijke functie: <strong>kunst</strong> geeft kleur aan ons lev<strong>en</strong>, inspireert <strong>en</strong><br />

confronteert ons, <strong>kunst</strong> leidt tot an<strong>de</strong>re gedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> leert ons <strong>op</strong><strong>en</strong> te staan voor an<strong>de</strong>re, nietmateriële<br />

zak<strong>en</strong>. Tegelijk biedt <strong>kunst</strong> <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>de</strong> mogelijkheid om zich te uit<strong>en</strong>, creatief bezig te<br />

zijn.<br />

Bron: Provincie Flevoland. Kunstbeleid 2001-2004. Lelystad: Provincie Flevoland, 2001.<br />

De rell<strong>en</strong> in D<strong>en</strong> Bosch zou<strong>de</strong>n min<strong>de</strong>r om<strong>van</strong>grijk zijn geweest als jonger<strong>en</strong> zich e<strong>en</strong>s wat meer met<br />

cultuur zou<strong>de</strong>n bezighou<strong>de</strong>n. Die constatering doet <strong>de</strong> Brabantse commissaris <strong>van</strong> <strong>de</strong> koningin F.<br />

Houb<strong>en</strong> (CDA) in zijn nieuwjaarsboodschap. E<strong>en</strong> bezoek aan <strong>de</strong> bibliotheek, het bespel<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />

muziekinstrum<strong>en</strong>t, het zich int<strong>en</strong>sief bezig hou<strong>de</strong>n met theater, vormgeving alle <strong>kunst</strong>zinnige <strong>en</strong><br />

culturele uitingsvorming kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> 'sociale kloof' in <strong>de</strong> achterstandsbuurt<strong>en</strong> dicht<strong>en</strong>, <strong>de</strong>nkt Houb<strong>en</strong>.<br />

[…] Houb<strong>en</strong> <strong>de</strong>nkt dat veel jonger<strong>en</strong> best e<strong>en</strong> muziekinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zou<strong>de</strong>n will<strong>en</strong> bespel<strong>en</strong>, maar<br />

daarvoor het geld niet hebb<strong>en</strong>. 'Cultuur moet voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> toegankelijk wor<strong>de</strong>n', aldus <strong>de</strong><br />

commissaris <strong>van</strong> <strong>de</strong> koningin.<br />

Bron: F. Houb<strong>en</strong> (CDA). Min<strong>de</strong>r rell<strong>en</strong> door cultuur. Algeme<strong>en</strong> Dagblad, 2001.<br />

In e<strong>en</strong> tijd <strong>van</strong> individualisering <strong>en</strong> ontkerkelijking kan <strong>de</strong> behoefte aan gezam<strong>en</strong>lijke culturele<br />

ervaring<strong>en</strong> juist to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. Nu <strong>de</strong> maatschappij sneller <strong>en</strong> jachtiger wordt, kan het belang <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

verdieping <strong>en</strong> reflectie die cultuur kan bie<strong>de</strong>n, groei<strong>en</strong>. Kunst voor wie: Er is ge<strong>en</strong> 'hoge' <strong>en</strong> 'lage'<br />

cultuur.<br />

Bron: A. Nicolaï (VVD) & H. Dijkstal (VVD). NRC, 26 mei 2001.<br />

Meer dan zes miljo<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> in hun vrije tijd amateur<strong>kunst</strong>. De talloze ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong><br />

binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> bin<strong>de</strong>n het sociaal-culturele lev<strong>en</strong> in <strong>de</strong> dorp<strong>en</strong> <strong>en</strong> ste<strong>de</strong>n <strong>van</strong> ons land<br />

sam<strong>en</strong>.<br />

38 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Cultuur<br />

als confrontatie: cultuurnota 2001-2004. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong><br />

Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 2000.<br />

2.2 KUNST- EN CULTUUREDUCATIE<br />

Hoe belangrijk amateur<strong>kunst</strong> in het lev<strong>en</strong> <strong>van</strong> veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> is, weet ik uit ervaring. […] Het belang<br />

daar<strong>van</strong> kan niet wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rschat. Natuurlijk is er e<strong>en</strong> individueel belang, want <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing is<br />

ontspann<strong>en</strong>d <strong>en</strong> goed voor <strong>de</strong> persoo<strong>nl</strong>ijke ontwikkeling. Maar daarnaast is er ook e<strong>en</strong><br />

maatschappelijk belang, <strong>en</strong> dat aspect wil ik hier graag b<strong>en</strong>adrukk<strong>en</strong>. […] Amateur<strong>kunst</strong> inspireert,<br />

verbindt <strong>en</strong> nodigt uit tot sam<strong>en</strong>werking. Die sam<strong>en</strong>werking is belangrijk voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving.<br />

Bron: E. Brinkman (CDA), voorzitter Bouw<strong>en</strong>d Ne<strong>de</strong>rland. Kunst in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Utrecht:<br />

Kunstfactor, 2010.<br />

Het zelf beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> in ver<strong>en</strong>igingsverband bevor<strong>de</strong>rt het groepsgevoel <strong>en</strong> saamhorigheid.<br />

Daarbij, <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing, of dat nu drama, muziek of tek<strong>en</strong><strong>en</strong> is, is belangrijk voor <strong>de</strong> sociale <strong>en</strong><br />

emotionele ontwikkeling <strong>van</strong> kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Zij leert kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> om te gaan met hun emoties <strong>en</strong> maakt h<strong>en</strong><br />

creatief. We will<strong>en</strong> e<strong>en</strong> innovatieve sam<strong>en</strong>leving, dan moet je jonge m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> ook ler<strong>en</strong> creatief te zijn.<br />

Bron: N. <strong>van</strong> Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA). Stimuleer <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong>. Volkskrant, 27 oktober 2008<br />

(ingezon<strong>de</strong>n brief).<br />

Door kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> via school in aanraking met cultuur te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, treedt […] e<strong>en</strong> proces <strong>van</strong><br />

omgekeer<strong>de</strong> socialisatie <strong>op</strong>: ou<strong>de</strong>rs rak<strong>en</strong> via hun kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> geïnteresseerd in cultuur. Bijvoorbeeld<br />

doordat hun kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>op</strong>tre<strong>de</strong>n verzorg<strong>en</strong>, of <strong>de</strong> door h<strong>en</strong> gemaakte <strong>kunst</strong>werk<strong>en</strong> exposer<strong>en</strong>,<br />

waarbij <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs als publiek wor<strong>de</strong>n uitg<strong>en</strong>odigd.<br />

Bron: Commissie Cultuurbereik. Van Stolling naar stroming. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs,<br />

Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2007.<br />

Ik vind dat je e<strong>en</strong> klimaat moet hebb<strong>en</strong> waarbij alle kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in principe in aanraking moet<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />

kom<strong>en</strong> met cultuur, met alle vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> cultuur. […] Ik vind <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur net zo belangrijk als<br />

sport. E<strong>en</strong> vakleerkracht voor gymnastiek, maar voor '<strong>kunst</strong>' e<strong>en</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aar onbetaald in <strong>de</strong> klas<br />

zett<strong>en</strong>? Wat mij betreft niet, ik vind dat uit <strong>de</strong>n boze, pure on<strong>de</strong>rwaar<strong>de</strong>ring. Kunst <strong>en</strong> cultuur drag<strong>en</strong><br />

bij aan <strong>de</strong> emotionele <strong>en</strong> creatieve ontwikkeling <strong>van</strong> het kind. […] amateur<strong>kunst</strong> is belangrijk voor <strong>de</strong><br />

hele culturele infrastructuur. […]. Het is natuurlijk ook belangrijk voor <strong>de</strong> sociale cohesie. D<strong>en</strong>k aan<br />

die kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Zij ler<strong>en</strong> dat je met elkaar iets doet, dat je rek<strong>en</strong>ing houdt met elkaar, dat je discipline<br />

moet <strong>op</strong>br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, <strong>en</strong> dat je daarmee ook nog e<strong>en</strong>s plezier hebt sam<strong>en</strong>.<br />

Bron: W. Sorgdrager, voorzitter Raad voor Cultuur. Kiez<strong>en</strong> in cultuurbeleid. De Provincies. D<strong>en</strong> Haag:<br />

IPO, 2005.<br />

Cultuur betrekt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bij het maatschappelijk <strong>de</strong>bat <strong>en</strong> (zo) bij <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving als geheel.<br />

Cultuureducatie on<strong>de</strong>rsteunt dit door begrip <strong>en</strong> inzicht in cultuur te vergrot<strong>en</strong>. Cultuureducatie is zo<br />

<strong>de</strong> basis <strong>van</strong> ons cultuurbeleid; dit beleid verdi<strong>en</strong>t daarom versterking. Cultuureducatie richt zich niet<br />

alle<strong>en</strong> <strong>op</strong> jonger<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het on<strong>de</strong>rwijs, maar <strong>op</strong> alle leeftijdsgroep<strong>en</strong>.<br />

Bron: Provincie Gel<strong>de</strong>rland. Verbinding<strong>en</strong> 2005-2008. Cultuurbeleid provincie Gel<strong>de</strong>rland. Arnhem:<br />

Provincie Gel<strong>de</strong>rland, 2005.<br />

Het waarborg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> toegang tot <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur voor alle bevolkingsgroep<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> belangrijke<br />

taak <strong>van</strong> <strong>de</strong> overheid. […] E<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> onze budgett<strong>en</strong> gaat juist naar instelling<strong>en</strong> die e<strong>en</strong><br />

doorsne<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Groninger bevolking bedi<strong>en</strong><strong>en</strong>, zoals […], het Kunst<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> <strong>de</strong> amateur-<br />

39 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>. Door <strong>de</strong> subsidie kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> instelling<strong>en</strong> lagere prijz<strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

activiteit<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> meeste m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> betaalbaar.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Groning<strong>en</strong>. In het oog, in het hart. Cultuurbeleid in Groning<strong>en</strong>, 2005-2008.<br />

Groning<strong>en</strong>: Geme<strong>en</strong>te Groning<strong>en</strong>, 2005.<br />

[Waarom vindt <strong>de</strong> wethou<strong>de</strong>r <strong>cultuureducatie</strong> zo belangrijk?] Het is ontspann<strong>en</strong>d, educatief, draagt bij<br />

aan <strong>de</strong> persoo<strong>nl</strong>ijke ontplooiing <strong>en</strong> bevor<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> verbon<strong>de</strong>nheid in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>schap. Daarnaast<br />

drag<strong>en</strong> culturele voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> bij aan e<strong>en</strong> goed <strong>en</strong> aantrekkelijk woon- <strong>en</strong> werkklimaat.<br />

Bron: H. Boerboom (VDG-plaatselijke partij), wethou<strong>de</strong>r cultuur Oss. Nieuwsbrief<br />

Cultuurnet[net]werk, 3, 2004.<br />

Kunst kan ook e<strong>en</strong> mid<strong>de</strong>l zijn om sociaal-maatschappelijke doelstelling<strong>en</strong> te bereik<strong>en</strong>. Participatie<br />

aan <strong>kunst</strong>project<strong>en</strong> kan er bij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> boot (dreig<strong>en</strong> te) vall<strong>en</strong> toe lei<strong>de</strong>n dat ze weer<br />

mee gaan do<strong>en</strong> of dat hun gevoel <strong>van</strong> eig<strong>en</strong>waar<strong>de</strong> <strong>op</strong>gevijzeld wordt. […] De activiteit<strong>en</strong> <strong>van</strong> het<br />

Kunst<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trum, <strong>de</strong> Muziekschool <strong>en</strong> <strong>de</strong> Op<strong>en</strong>bare Bibliotheek hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bin<strong>de</strong>n<strong>de</strong> functie in wijk<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> buurt<strong>en</strong>. Kortom: participatie aan <strong>kunst</strong>-activiteit<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> zingev<strong>en</strong><strong>de</strong>, zinvolle <strong>en</strong> leuke invulling<br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong> vrije tijd.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Groning<strong>en</strong>. Beleidsplan Cultuur 2005-2008. Groning<strong>en</strong>, Geme<strong>en</strong>te Groning<strong>en</strong>, 2004.<br />

[…] <strong>cultuureducatie</strong> draait om meer dan cultuur alle<strong>en</strong>. Er zijn positieve bijkom<strong>en</strong><strong>de</strong> effect<strong>en</strong> […].<br />

Zoals sociale cohesie in <strong>de</strong> huidige multiculturele sam<strong>en</strong>leving. Sociale cohesie ontstaat bijvoorbeeld<br />

wanneer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hun eig<strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing kunn<strong>en</strong> relativer<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>op</strong><strong>en</strong>staan voor i<strong>de</strong>eën <strong>van</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />

Bron: W. Sorgdrager, voorzitter Raad voor Cultuur. <strong>Cultuurnetwerk</strong> Special 2: nieuwsbrief <strong>van</strong><br />

<strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland. Utrecht: <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland, 2003.<br />

Cultuureducatie kan daaraan bijdrag<strong>en</strong>, doordat het e<strong>en</strong> beter i<strong>de</strong>ntiteitsbegrip, zelfreflectie, het<br />

relativer<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> i<strong>de</strong>eën <strong>en</strong> <strong>op</strong>vatting<strong>en</strong>, <strong>en</strong> het besef <strong>van</strong> <strong>en</strong> inzicht in verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

perspectiev<strong>en</strong> bevor<strong>de</strong>rt.<br />

Bron: W. Sorgdrager, voorzitter Raad voor Cultuur. <strong>Cultuurnetwerk</strong> Special 2: nieuwsbrief <strong>van</strong><br />

<strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland. Utrecht: <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland, 2003.<br />

Cultuureducatie heeft e<strong>en</strong> reikwijdte die het culturele terrein overstijgt. Zo kan <strong>cultuureducatie</strong> e<strong>en</strong><br />

wez<strong>en</strong>lijke bijdrage lever<strong>en</strong> aan i<strong>de</strong>ntiteitsbegrip, zelfreflectie, het relativer<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> i<strong>de</strong>eën <strong>en</strong><br />

<strong>op</strong>vatting<strong>en</strong>, besef <strong>en</strong> inzicht in verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> perspectiev<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarmee tot betere communicatie<br />

tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> cultur<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland. Door in <strong>de</strong> <strong>cultuureducatie</strong> verban<strong>de</strong>n te legg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />

verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> disciplines <strong>en</strong> cultur<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> autochtone <strong>en</strong> allochtone leerling<strong>en</strong> bewust wor<strong>de</strong>n<br />

gemaakt <strong>van</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> mogelijke invalshoek<strong>en</strong>, b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> <strong>en</strong> perspectiev<strong>en</strong>. En daarmee<br />

kan <strong>cultuureducatie</strong> bijdrag<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> sociale cohesie in <strong>de</strong> huidige multiculturele sam<strong>en</strong>leving.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Advies <strong>cultuureducatie</strong>. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

Cultuureducatie levert e<strong>en</strong> bijdrage aan verwez<strong>en</strong>lijking <strong>van</strong> e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale doelstelling uit het<br />

hoofdlijn<strong>en</strong>akkoord: Meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die meedo<strong>en</strong>.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Meer dan <strong>de</strong> som.<br />

Beleidsbrief cultuur 2004-2007. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2003.<br />

Cultuur is <strong>van</strong> groot belang, zowel voor <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> ie<strong>de</strong>r m<strong>en</strong>s als voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving in<br />

zijn geheel. […] Het on<strong>de</strong>rk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> bescherm<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> cultuur als<br />

maatschappelijk instituut is noodzakelijk, om haar rol in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving te garan<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />

Bron: SP. Eerste weg links, Actieprogramma SP 2003-2007. SP, 2003.<br />

40 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Cultuur kan ook <strong>op</strong> e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re manier veel betek<strong>en</strong><strong>en</strong> voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving: het draagt – bijna<br />

terlo<strong>op</strong>s – bij aan maatschappelijke intergratie. Wanneer kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> culturele vakk<strong>en</strong> actief beoef<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />

dan vin<strong>de</strong>n integratie <strong>en</strong> synergie <strong>op</strong> e<strong>en</strong> natuurlijke manier plaats […]. Cultuureducatie gaat over <strong>de</strong><br />

overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong>. Cultuureducatie gaat over herk<strong>en</strong>ning <strong>van</strong> het vertrouw<strong>de</strong> <strong>en</strong><br />

erk<strong>en</strong>ning <strong>van</strong> het vreem<strong>de</strong>. Cultuureducatie gaat over i<strong>de</strong>eën, over het cultureel erfgoed <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>kunst</strong><strong>en</strong>. En <strong>cultuureducatie</strong> leert kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> wat het betek<strong>en</strong>t om te lev<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland, in Eur<strong>op</strong>a, in<br />

<strong>de</strong> wereld – maar ook in <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> buurt of stad. Cultuureducatie gaat dus over <strong>de</strong> wereld om ons<br />

he<strong>en</strong> <strong>en</strong> over onze i<strong>de</strong>ntiteit, onze smaak <strong>en</strong> <strong>de</strong> keuzes die onze positie t<strong>en</strong> <strong>op</strong>zichte <strong>van</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />

bepal<strong>en</strong>. In uw State of the Art wijst u er terecht <strong>op</strong> dat <strong>kunst</strong>on<strong>de</strong>rwijs inhou<strong>de</strong>lijk moet aansluit<strong>en</strong><br />

bij - <strong>en</strong> e<strong>en</strong> spiegel moet zijn <strong>van</strong> - onze gemêleer<strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Het lijkt me dat daarin voor u, <strong>de</strong><br />

beroepsdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> educatieve instelling<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> belangrijke rol is weggelegd. U heeft <strong>de</strong> expertise<br />

<strong>en</strong> het inzicht om <strong>de</strong>ze tr<strong>en</strong>ds, die verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> culturele gelui<strong>de</strong>n <strong>op</strong> te pikk<strong>en</strong>. En ze vervolg<strong>en</strong>s te<br />

help<strong>en</strong> integrer<strong>en</strong> in het <strong>kunst</strong>on<strong>de</strong>rwijs.<br />

Bron: C. <strong>van</strong> Leeuw<strong>en</strong> (LPF), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Toespraak door<br />

staatssecretaris <strong>van</strong> cultuur, C. <strong>van</strong> Leeuw<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> Muziekeducatie tweedaagse, georganiseerd<br />

door De Kunstconnectie, 5 april 2003.<br />

Kunst kan verass<strong>en</strong>, stimuler<strong>en</strong> <strong>en</strong> inspirer<strong>en</strong>. Kunst daagt <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving uit <strong>en</strong> houdt <strong>de</strong>ze spiegels<br />

voor. […] E<strong>en</strong> actieve cultuurpolitiek is er<strong>op</strong> gericht om creativiteit te stimuler<strong>en</strong>, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>r door<br />

<strong>kunst</strong>educatie […].<br />

Bron: Gro<strong>en</strong> Links. Overvloed <strong>en</strong> onbehag<strong>en</strong>. Verkiezingsprogramma 2002-2006. Gro<strong>en</strong> Links, 2002.<br />

Muziekschol<strong>en</strong> zou<strong>de</strong>n voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> toegankelijk moet<strong>en</strong> zijn. Muziek <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> hor<strong>en</strong> bij elkaar <strong>en</strong><br />

ook dans is daarmee o<strong>nl</strong>osmakelijk verbon<strong>de</strong>n. De overheid heeft <strong>de</strong> taak <strong>de</strong>ze cultuurvorm<strong>en</strong> te<br />

on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>. […] Als we naar <strong>de</strong> huidige infrastructuur kijk<strong>en</strong>, moet<strong>en</strong> we langzamerhand er<strong>van</strong><br />

overtuigd zijn dat als we niet in cultuur invester<strong>en</strong> <strong>de</strong> maatschappij uit elkaar valt. Cultuur is e<strong>en</strong><br />

bindmid<strong>de</strong>l. […] Met het overbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> waar<strong>de</strong>n <strong>en</strong> norm<strong>en</strong> via <strong>cultuureducatie</strong> kun je m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />

lat<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> dat ze weliswaar individu<strong>en</strong> zijn, maar ook <strong>de</strong>el uitmak<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schap met <strong>de</strong><br />

bijbehor<strong>en</strong><strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkhe<strong>de</strong>n. […] Cultuureducatie is meer dan e<strong>en</strong> wekelijks uurtje<br />

blokfluitles. Jonger<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>t gevoed kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n.<br />

Bron: F. Houb<strong>en</strong> (CDA). 'Cultuur is <strong>de</strong> onmisbare zuurstof <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze wereld' : Frank Houb<strong>en</strong> wil meer<br />

aandacht voor <strong>cultuureducatie</strong>. Brabant Cultureel, 50(2001), 7.<br />

Voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>hang tuss<strong>en</strong> <strong>kunst</strong>, cultuur <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving is e<strong>en</strong> belangrijke rol weggelegd voor <strong>de</strong><br />

<strong>cultuureducatie</strong>, met name voor het C<strong>en</strong>trum Kunstzinnige Vorming.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Almere. Cultuurnota Almere 2002-2005. Almere: Geme<strong>en</strong>te Almere, 2001.<br />

De ra<strong>de</strong>n [Raad voor Cultuur <strong>en</strong> On<strong>de</strong>rwijsraad] <strong>de</strong>l<strong>en</strong> het uitgangspunt dat cultuur ess<strong>en</strong>tieel is voor<br />

<strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving, voor het individu <strong>en</strong> voor het on<strong>de</strong>rwijs: als symbool, als zingeving, als bron <strong>van</strong><br />

vernieuwing of als bron <strong>van</strong> plezier. Het maatschappelijk belang <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong> zal, aldus <strong>de</strong><br />

ra<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> zelfs nog zwaar<strong>de</strong>r gaan weg<strong>en</strong>. Ook naar onze m<strong>en</strong>ing is <strong>cultuureducatie</strong><br />

e<strong>en</strong> uitstek<strong>en</strong>d voertuig om leerling<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis te lat<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> grote diversiteit aan<br />

cultuuruiting<strong>en</strong> in ons land. Ev<strong>en</strong>zeer biedt e<strong>en</strong> stevige culturele vorming jonger<strong>en</strong> e<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>wicht<br />

aan het materiële in <strong>de</strong> he<strong>de</strong>ndaagse informatiemaatschappij.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Vervolgnotitie<br />

Cultuur <strong>en</strong> School. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 1999.<br />

De C<strong>en</strong>tra voor <strong>de</strong> Kunst<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> in mijn og<strong>en</strong> e<strong>en</strong> spilfunctie te vervull<strong>en</strong> in het culturele lev<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />

e<strong>en</strong> stad, dorp of regio.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

staatssecretaris <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer<br />

41 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


<strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal. Zoetermeer, 23 november 1999. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 1999-2000,<br />

26591, nr. 10].<br />

De amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong>educatie vorm<strong>en</strong> tezam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zeer ge<strong>de</strong>mocratiseer<strong>de</strong> <strong>en</strong> gevarieer<strong>de</strong><br />

culturele sector. Ze drag<strong>en</strong> bij aan <strong>de</strong> <strong>kunst</strong>zinnige <strong>en</strong> persoo<strong>nl</strong>ijke ontplooiing <strong>van</strong> miljo<strong>en</strong><strong>en</strong> burgers<br />

<strong>en</strong> daarmee aan het culturele klimaat <strong>en</strong> <strong>de</strong> sociale sam<strong>en</strong>hang in dorp<strong>en</strong> <strong>en</strong> ste<strong>de</strong>n. De ontwikkeling<br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong> sector amateur<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> <strong>kunst</strong>educatie wil ik in <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> graag stimuler<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

staatssecretaris <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer<br />

<strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal. Zoetermeer, 23 november 1999. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 1999-2000,<br />

26591, nr. 10].<br />

42 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


3 Economische groei<br />

3.1 KUNST EN CULTUUR<br />

Econoom Gerard Marlet […] hekelt <strong>de</strong> neiging <strong>van</strong> politici <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> kost<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet <strong>de</strong> bat<strong>en</strong><br />

te zi<strong>en</strong>. […] Volg<strong>en</strong>s Marlet is het aantoonbaar dat <strong>de</strong> aanwezigheid <strong>van</strong> cultuur in e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te<br />

langdurige positieve effect<strong>en</strong> heeft <strong>op</strong> <strong>de</strong> plaatselijke economie. Cultuur trekt volg<strong>en</strong>s hem hoog<br />

<strong>op</strong>gelei<strong>de</strong> bewoners aan die creatief <strong>en</strong> productief zijn <strong>en</strong> hun geld ook weer in hun woonplaats<br />

stek<strong>en</strong>. Ook lager <strong>op</strong>gelei<strong>de</strong> bewoners profiter<strong>en</strong> hier<strong>van</strong>, door <strong>de</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid <strong>en</strong><br />

bedrijvigheid. Dat heeft weer e<strong>en</strong> positief effect <strong>op</strong> <strong>de</strong> leefbaarheid <strong>en</strong> <strong>op</strong> sociale problem<strong>en</strong>. […] De<br />

maatschappelijke waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> het cultureel aanbod in e<strong>en</strong> stad is meer dan vijf keer zo groot als blijkt<br />

uit <strong>de</strong> kassa <strong>van</strong> <strong>de</strong> theaters. […] In e<strong>en</strong> recessie is het dan ook onverstandig om te bezuinig<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

cultuur. E<strong>en</strong> stad met veel cultuur klimt sneller uit e<strong>en</strong> recessie.<br />

Bron: G. Marlet, econoom. Kunst belangrijk voor economie geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. NRC Han<strong>de</strong>lsblad, 27 februari<br />

2010.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn voor e<strong>en</strong> stad niet <strong>de</strong> slagroom <strong>op</strong> <strong>de</strong> taart, ze zijn <strong>van</strong> cruciaal belang voor <strong>de</strong><br />

aantrekkingskracht <strong>van</strong> e<strong>en</strong> stad <strong>en</strong> <strong>de</strong> lokale economie. […] Dat belang komt voor het grootste<br />

ge<strong>de</strong>elte niet tot uitdrukking aan <strong>de</strong> kassa's <strong>van</strong> <strong>de</strong> theaters <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re culturele voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> in <strong>de</strong><br />

stad. Daarom heeft <strong>de</strong> overheid hier e<strong>en</strong> taak. Als <strong>de</strong> overheid zich niet met het culturele aanbod in<br />

<strong>de</strong> stad zou bemoei<strong>en</strong>, zou dat aanbod ver on<strong>de</strong>r het voor <strong>de</strong> stad maatschappelijke <strong>op</strong>timum ligg<strong>en</strong>.<br />

Cultuur is bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> weinige kn<strong>op</strong>p<strong>en</strong> waaraan beleidsmakers kunn<strong>en</strong> draai<strong>en</strong> om <strong>de</strong><br />

aantrekkingskracht <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad te vergrot<strong>en</strong>. Heerl<strong>en</strong> is daar <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> bijvoorbeeld met succes<br />

in geslaagd. Het is e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> weinige bewez<strong>en</strong> effectieve manier<strong>en</strong> om met lokaal beleid <strong>de</strong><br />

aantrekkingskracht <strong>van</strong> e<strong>en</strong> stad te vergrot<strong>en</strong>, <strong>en</strong> <strong>de</strong> lokale economie te stimuler<strong>en</strong>. Min<strong>de</strong>r geld voor<br />

cultuur kan <strong>de</strong> stad <strong>op</strong> lange termijn dan ook veel kost<strong>en</strong>.<br />

Bron: G. Marlet, econoom. Het belang <strong>van</strong> podium<strong>kunst</strong><strong>en</strong>, musea, festivals <strong>en</strong> erfgoed voor <strong>de</strong> stad.<br />

Nijmeg<strong>en</strong>: VOC Uitgevers, 2010.<br />

Culturele activiteit<strong>en</strong> prikkel<strong>en</strong> <strong>de</strong> verbeelding <strong>en</strong> schepp<strong>en</strong> ongek<strong>en</strong><strong>de</strong> vergezicht<strong>en</strong> die m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />

kunn<strong>en</strong> inspirer<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitzicht bie<strong>de</strong>n <strong>op</strong> <strong>de</strong> zin <strong>van</strong> het bestaan. Aandacht (blijv<strong>en</strong>) beste<strong>de</strong>n aan<br />

cultuur is dan ook <strong>van</strong> groot economisch belang. […] Wij do<strong>en</strong> dit beroep ook omdat wij merk<strong>en</strong> hoe<br />

belangrijk e<strong>en</strong> prettige leefomgeving is voor <strong>de</strong> bewoners <strong>van</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te. Diezelf<strong>de</strong> bewoners zijn<br />

vaak me<strong>de</strong>werkers binn<strong>en</strong> onze on<strong>de</strong>rneming<strong>en</strong>. Het is ge<strong>en</strong> geheim dat e<strong>en</strong> me<strong>de</strong>werker die in<br />

balans is, doorgaans het meest <strong>op</strong>timaal presteert binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> werkomgeving. Natuurlijk beseff<strong>en</strong> wij<br />

dat er stevig bezuinigd moet wor<strong>de</strong>n. Wij zijn er echter <strong>van</strong> overtuigd dat <strong>de</strong> financiële effect<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />

bezuiniging<strong>en</strong> <strong>op</strong> cultuur gering zijn, terwijl het negatieve maatschappelijke effect juist zeer groot is.<br />

Wij do<strong>en</strong> daarom e<strong>en</strong> dring<strong>en</strong>d beroep <strong>op</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraad om het cultuuraanbod in stand te hou<strong>de</strong>n<br />

<strong>en</strong> uiterst terughou<strong>de</strong>nd te zijn met bezuiniging<strong>en</strong> <strong>op</strong> cultuur.<br />

Bron: On<strong>de</strong>rnemers <strong>van</strong> Tilburg (on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re: Interpolis Verzekering<strong>en</strong> N.V., ABN AMRO Bank N.V.),<br />

11 maart 2010 http://i<strong>nl</strong>og.org/2010/03/17/tilburgse-bedrijfslev<strong>en</strong>-neemt-het-<strong>op</strong>-voor-cultuur,<br />

geraadpleegd 23 maart 2010.<br />

Er zijn altijd m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die vin<strong>de</strong>n dat geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> er teveel geld aan uitgev<strong>en</strong>, maar aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant<br />

zijn er ook g<strong>en</strong>oeg inwoners die vin<strong>de</strong>n dat er veel meer aan moet wor<strong>de</strong>n besteed. Ik vind dat je je<br />

altijd sterk moet mak<strong>en</strong> voor <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur, ook in tij<strong>de</strong>n <strong>van</strong> bezuiniging<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> biedt het<br />

kans<strong>en</strong>, want het uitgebrei<strong>de</strong> '<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur-aanbod' trekt veel toerist<strong>en</strong> naar onze geme<strong>en</strong>te <strong>en</strong><br />

daar profiter<strong>en</strong> bijvoorbeeld <strong>de</strong> winkels weer <strong>van</strong>.<br />

43 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bron: A. Kleine Deters (D66), wethou<strong>de</strong>r geme<strong>en</strong>te Westerveld. Bezuinig<strong>en</strong> <strong>op</strong> cultuur is<br />

onverstandig. www.geme<strong>en</strong>te.nu/web/Actueel/1-teg<strong>en</strong>-1/1-teg<strong>en</strong>-1-Artikel/Bezuinig<strong>en</strong>-<strong>op</strong>-cultuur-is-<br />

onverstandig.htm, geraadpleegd 23 maart 2010.<br />

Dat <strong>kunst</strong> leuk is voor aanstellers, <strong>en</strong> ver<strong>de</strong>r nerg<strong>en</strong>s goed voor, dacht<strong>en</strong> <strong>de</strong> Terschellinger<br />

on<strong>de</strong>rnemers ook e<strong>en</strong>s. Maar ze wist<strong>en</strong> niet hoe snel ze theaterfestival Oerol <strong>en</strong> zijn vreem<strong>de</strong><br />

kostgangers moest<strong>en</strong> steun<strong>en</strong>, to<strong>en</strong> het één zomer was <strong>op</strong>geschort bij gebrek aan financiële <strong>en</strong><br />

morele steun <strong>van</strong> <strong>de</strong> autoriteit<strong>en</strong>. Kunst bevor<strong>de</strong>rt economische activiteit. Kunst maakt al eeuw<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />

verschil: <strong>de</strong> hofnar in di<strong>en</strong>st <strong>van</strong> <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>leeuwse heerser was e<strong>en</strong> drama<strong>kunst</strong><strong>en</strong>aar die <strong>de</strong> macht<br />

gezond hield doordat hem kritiek was toegestaan. Zijn uitzon<strong>de</strong>ringspositie was cruciaal, <strong>en</strong> dat is<br />

voor he<strong>de</strong>ndaagse <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars niet an<strong>de</strong>rs.<br />

Bron: Redactioneel NRC Han<strong>de</strong>lsblad, 3 maart 2010. Het cruciale <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>.<br />

http://weblogs.nrc.<strong>nl</strong>/comm<strong>en</strong>taar/2010/03/03/het-cruciale-<strong>van</strong>-<strong>kunst</strong>, geraadpleegd 23 maart 2010.<br />

M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> will<strong>en</strong> erg<strong>en</strong>s won<strong>en</strong> waar 'veel te do<strong>en</strong> is'. Geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met veel <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur winn<strong>en</strong> het<br />

<strong>van</strong> geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> waar min<strong>de</strong>r te belev<strong>en</strong> valt . M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die huiz<strong>en</strong> k<strong>op</strong><strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> (veel) geld over voor<br />

e<strong>en</strong> woonplaats met veel <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die huiz<strong>en</strong> hur<strong>en</strong> do<strong>en</strong> dat het liefst in e<strong>en</strong> wijk die<br />

niet alle<strong>en</strong> veilig, maar ook mooi <strong>en</strong> uitdag<strong>en</strong>d is. De grauwheid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> flatwijk <strong>en</strong> <strong>de</strong> verveling <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> vrije avond wor<strong>de</strong>n doorbrok<strong>en</strong> door <strong>de</strong> beleving <strong>en</strong> inspiratie <strong>van</strong> e<strong>en</strong> mooie film, het<br />

uitnodig<strong>en</strong><strong>de</strong> plein, <strong>de</strong> ontmoeting bij e<strong>en</strong> voorstelling. Bedrijv<strong>en</strong> zijn daar waar hun me<strong>de</strong>werkers<br />

graag will<strong>en</strong> won<strong>en</strong>. Daarom zijn <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur belangrijk voor het vestigingsklimaat <strong>van</strong> e<strong>en</strong> stad<br />

of regio. Bedrijv<strong>en</strong> train<strong>en</strong> hun me<strong>de</strong>werkers fris <strong>en</strong> nieuw teg<strong>en</strong> hun baan <strong>en</strong> bedrijf aan te kijk<strong>en</strong><br />

door mid<strong>de</strong>l <strong>van</strong> theater, muziek of het mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> – gezam<strong>en</strong>lijk – <strong>kunst</strong>werk. Kunst <strong>en</strong> cultuur<br />

br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> 'out of the box' <strong>en</strong> drag<strong>en</strong> bij aan veran<strong>de</strong>ring <strong>en</strong> vernieuwing.<br />

Bron: Fe<strong>de</strong>ratie Cultuur, Cultuurformatie, FNV Kiem & Kunst<strong>en</strong> '92. Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn <strong>van</strong> <strong>en</strong> voor<br />

ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>. Visiedocum<strong>en</strong>t. 2010.<br />

Cultuur heeft in <strong>de</strong> eerste plaats e<strong>en</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong> die <strong>van</strong> belang is voor <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong><br />

individu<strong>en</strong> <strong>en</strong> voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving als geheel. Daarnaast draagt e<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong><strong>de</strong> cultuur bij aan het<br />

creatief <strong>en</strong> innovatief vermog<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rnemingszin, <strong>de</strong> fysieke inrichting <strong>en</strong><br />

het aanzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland. Cultuur heeft ook e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>bin<strong>de</strong>nd vermog<strong>en</strong>. Dit sam<strong>en</strong>bin<strong>de</strong>nd<br />

vermog<strong>en</strong> geldt in het bijzon<strong>de</strong>r voor het erfgoed. Het culturele erfgoed vormt <strong>de</strong> neerslag <strong>van</strong> onze<br />

ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> cultuur <strong>en</strong> geschie<strong>de</strong>nis. Participatie aan cultuur draagt bij aan e<strong>en</strong> zelfbewustzijn dat<br />

onmisbaar is in e<strong>en</strong> multiculturele sam<strong>en</strong>leving. In <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving ligt<br />

tev<strong>en</strong>s me<strong>de</strong> <strong>de</strong> rechtvaardiging voor <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rsteuning <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur.<br />

Bron: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Prestaties <strong>van</strong> <strong>de</strong> cultuur- <strong>en</strong> mediastelsels.<br />

D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2008.<br />

Cultuur <strong>en</strong> creativiteit zijn <strong>van</strong> groot belang voor <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>rne k<strong>en</strong>niseconomie. […] E<strong>en</strong> behoorlijk<br />

cultureel voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>niveau heeft ook indirecte economische effect<strong>en</strong>: het draagt bij aan <strong>de</strong><br />

aantrekkelijkheid <strong>van</strong> ste<strong>de</strong>n voor toerist<strong>en</strong> <strong>en</strong> voor <strong>de</strong> (toekomstige) creatieve klasse <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad als<br />

managers, ing<strong>en</strong>ieurs, on<strong>de</strong>rnemers, professionals, <strong>en</strong>zovoorts. Op die manier drag<strong>en</strong> in het bijzon<strong>de</strong>r<br />

cultureel erfgoed <strong>en</strong> podium<strong>kunst</strong><strong>en</strong> bij aan lokale economische groei <strong>en</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid. Uit <strong>de</strong><br />

effectrapportage voor Utrecht Culturele Hoofdstad <strong>van</strong> Eur<strong>op</strong>a wor<strong>de</strong>n met name veel positieve<br />

economische effect<strong>en</strong> verwacht in relatie tot werkgeleg<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> vastgoedwaar<strong>de</strong>.<br />

Bron: Provincie Utrecht. Cultuur is kracht. Ontwerp cultuurnota 2009-2012. Utrecht: Provincie<br />

Utrecht, 2008.<br />

Cultuur <strong>en</strong> culturele participatie spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> cruciale rol bij het bevecht<strong>en</strong> <strong>en</strong> bereik<strong>en</strong> <strong>van</strong> burgerschap<br />

<strong>en</strong> maatschappelijke participatie. Het is aan <strong>de</strong> overheid om dat te faciliter<strong>en</strong> <strong>en</strong> te stimuler<strong>en</strong>. Voor<br />

44 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


<strong>de</strong> perio<strong>de</strong> tot <strong>en</strong> met 2012 on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n wij daarom drie belangrijke beleidsthema's waar wij via<br />

programma's <strong>op</strong> will<strong>en</strong> gaan inzett<strong>en</strong>: cultuurparticipatie, cultuur <strong>en</strong> school, <strong>en</strong> internationalisering.<br />

Dit zijn ge<strong>en</strong> onbek<strong>en</strong><strong>de</strong> thema's; ook in voorgaan<strong>de</strong> cultuurplann<strong>en</strong> ston<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

ag<strong>en</strong>da. Terecht, want zij kunn<strong>en</strong> bijdrag<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> belangrijkste vraagstukk<strong>en</strong> waar Rotterdam zich<br />

voor gesteld ziet: <strong>de</strong> sociale <strong>en</strong> economische versterking <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad. Om die bijdrage te kunn<strong>en</strong><br />

lever<strong>en</strong> is het nodig te invester<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> goed functioner<strong>en</strong><strong>de</strong> culturele sector <strong>en</strong> e<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong>d<br />

cultureel klimaat. Daarnaast speelt cultuur<br />

e<strong>en</strong> rol in relatie tot <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad in ruimtelijke zin.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Rotterdam. In verbeelding <strong>van</strong> elkaar sam<strong>en</strong> het toneel <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad zijn.<br />

Uitgangspunt<strong>en</strong> voor het cultuurbeleid 2009-2012. Rotterdam: Geme<strong>en</strong>te Rotterdam, 2008.<br />

E<strong>en</strong> goed cultuur <strong>en</strong> artistiek klimaat draagt ertoe bij dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> graag in e<strong>en</strong> stad will<strong>en</strong> won<strong>en</strong>,<br />

werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> verblijv<strong>en</strong>. Die investering betaalt zich uitein<strong>de</strong>lijk uit.<br />

Bron: R. Grashoff (Gro<strong>en</strong> Links), wethou<strong>de</strong>r Participatie <strong>en</strong> Cultuur <strong>van</strong> Rotterdam. Volkskrant, 27<br />

september 2008.<br />

Politiek <strong>en</strong> beleidsmakers zou<strong>de</strong>n min<strong>de</strong>r bang moet<strong>en</strong> zijn <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur als beleidsinstrum<strong>en</strong>t<br />

in te zett<strong>en</strong>. Natuurlijk heeft cultuur e<strong>en</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong>, <strong>en</strong> zou er zon<strong>de</strong>r t<strong>op</strong>instelling<strong>en</strong> ge<strong>en</strong><br />

bloei<strong>en</strong>d cultureel lev<strong>en</strong> zijn, maar <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur kunn<strong>en</strong> goed gebruikt wor<strong>de</strong>n om<br />

beleidsdoelstelling<strong>en</strong> te realiser<strong>en</strong>. Dit kabinet wil m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bij elkaar br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, cultur<strong>en</strong> lat<strong>en</strong><br />

integrer<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> straat hou<strong>de</strong>n. Daarbij is cultuur <strong>van</strong> emin<strong>en</strong>te waar<strong>de</strong> voor e<strong>en</strong><br />

innovatieve, creatieve sam<strong>en</strong>leving. Sterker: erk<strong>en</strong>ning <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur in het overheidsbeleid<br />

zal tot gevolg hebb<strong>en</strong> dat cultuur meer <strong>en</strong> zal bereik<strong>en</strong>. Dat kom dan ook het traditionele culturele<br />

lev<strong>en</strong> t<strong>en</strong> goe<strong>de</strong>. Cultuur moet <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving zelf kom<strong>en</strong>.<br />

Bron: N. <strong>van</strong> Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA). Stimuleer <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong>. Volkskrant, 27 oktober 2008<br />

(ingezon<strong>de</strong>n brief).<br />

De minister zet in <strong>op</strong> internationalisering <strong>en</strong> tal<strong>en</strong>tontwikkeling. Met <strong>de</strong>ze intrinsieke b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>ring <strong>van</strong><br />

Kunst (met e<strong>en</strong> grote 'K') doe je <strong>de</strong> cultuursector onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> recht. Het zou winst zijn als <strong>de</strong><br />

minister <strong>en</strong> zijn collega's <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur zou<strong>de</strong>n gebruik<strong>en</strong> om hun eig<strong>en</strong> beleidsdoel<strong>en</strong> te<br />

realiser<strong>en</strong>, of dat nu <strong>op</strong> het terrein <strong>van</strong> integratie, jeugdbeleid, veiligheid, toerisme of ruimtelijke<br />

ontwikkeling is.<br />

Bron: N. <strong>van</strong> Vroonhov<strong>en</strong>-Kok (CDA). Stimuleer <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong>. Volkskrant, 27 oktober 2008<br />

(ingezon<strong>de</strong>n brief).<br />

De economische betek<strong>en</strong>is <strong>van</strong> cultuur groeit. In <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rlinge concurr<strong>en</strong>tie tuss<strong>en</strong> ste<strong>de</strong>n <strong>en</strong><br />

ste<strong>de</strong>lijke netwerk<strong>en</strong> vormt cultuur in to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> mate e<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong><strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong> voor e<strong>en</strong> goed<br />

vestigingsklimaat. Culturele voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> goed cultureel klimaat vergrot<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

aantrekkelijkheid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> stad of gebied voor jonge hoog <strong>op</strong>gelei<strong>de</strong>n <strong>en</strong> daarmee voor bedrijv<strong>en</strong>.<br />

Daarnaast wordt creativiteit meer <strong>en</strong> meer één <strong>van</strong> <strong>de</strong> belangrijke dragers <strong>van</strong> economische<br />

ontwikkeling. Met het oog <strong>op</strong> <strong>de</strong> snel <strong>op</strong>kom<strong>en</strong><strong>de</strong> economieën in an<strong>de</strong>re <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> wereld, zal het<br />

belang <strong>van</strong> <strong>de</strong> creatieve economie voor <strong>de</strong> internationale concurr<strong>en</strong>tie positie <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />

to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>.<br />

Bron: Provincie Noord-Holland. Cultuur <strong>op</strong> <strong>de</strong> kaart : Cultuurnota 2009-2012. Haarlem: Provincie<br />

Noord-Holland, 2008.<br />

E<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong><strong>de</strong> cultuur draagt bij aan het creatief <strong>en</strong> innovatief vermog<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving, <strong>de</strong><br />

on<strong>de</strong>rnemingszin, het aanzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te, <strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>bin<strong>de</strong>nd vermog<strong>en</strong>. Aan het<br />

culturele klimaat <strong>van</strong> e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te kan wor<strong>de</strong>n afgemet<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> morele standaard is <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

burgers. Cultuur geeft e<strong>en</strong> afspiegeling <strong>van</strong> norm<strong>en</strong>, waar<strong>de</strong>n <strong>en</strong> tradities, die in e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schap<br />

45 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


lev<strong>en</strong>. Het strev<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> cultuurparticipatie, het belang dat gehecht wordt aan lokale<br />

profilering door mid<strong>de</strong>l <strong>van</strong> cultuurbeleid, <strong>de</strong> inbedding <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong> in het on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> belangstelling voor het cultureel erfgoed, drag<strong>en</strong> ertoe bij dat in geme<strong>en</strong>teland <strong>de</strong> visie<br />

<strong>op</strong> cultuurbeleid expliciet geformuleerd wordt.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Wou<strong>de</strong>nberg. Nota Cultuurbeleid 2007-2010. Wou<strong>de</strong>nberg: Geme<strong>en</strong>te Wou<strong>de</strong>nberg,<br />

2007.<br />

Het mes <strong>van</strong> <strong>de</strong> creatieve-stad-gedachte snijdt namelijk aan twee kant<strong>en</strong>:<br />

1 Invester<strong>en</strong> in creatieve <strong>op</strong>leiding<strong>en</strong>, werkplaats<strong>en</strong>, productie huiz<strong>en</strong>, netwerk<strong>en</strong>, podia <strong>en</strong><br />

ev<strong>en</strong>em<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zet Arnhem als aantrekkelijke, dynamische c<strong>en</strong>trumstad <strong>op</strong> <strong>de</strong> kaart.<br />

2 Het doordacht positioner<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>rgelijke functies <strong>op</strong> plekk<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad schept kans<strong>en</strong> voor het<br />

verbeter<strong>en</strong> <strong>van</strong> het woon- <strong>en</strong> leefklimaat in wijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> stimuleert <strong>de</strong> sociale sam<strong>en</strong>hang <strong>en</strong><br />

maatschappelijke participatie.<br />

Om met <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> auteurs <strong>van</strong> <strong>de</strong> Atlas voor geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> 2007 te sprek<strong>en</strong>:<br />

– cultuur zorgt voor individuele waar<strong>de</strong>ring <strong>en</strong> ontwikkeling;<br />

– cultuur emancipeert, integreert <strong>en</strong> bevor<strong>de</strong>rt sociale<br />

– cohesie;<br />

– cultuur is trekt nieuwe bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> inwoners aan;<br />

– cultuur stimuleert toerisme.<br />

Laat <strong>de</strong>ze aspect<strong>en</strong> nu precies <strong>de</strong> hoofdthema's zijn <strong>van</strong> het huidige akkoord <strong>van</strong> <strong>de</strong> Arnhemse<br />

coalitiepartij<strong>en</strong>: Ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> doet mee.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Arnhem. Haalbaarheidson<strong>de</strong>rzoek Cultuur in Rijnboog Projectleiding Geme<strong>en</strong>te<br />

Arnhem. Arnhem: Geme<strong>en</strong>te Arnhem, 2007.<br />

E<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> basis voor cultuur is om velerlei re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> <strong>van</strong> belang. […] omdat het <strong>de</strong> dynamiek in <strong>de</strong><br />

sam<strong>en</strong>leving t<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> komt <strong>en</strong> omdat creativiteit <strong>en</strong> innovatie goed zijn voor onze economie.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong> minister <strong>van</strong><br />

on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap aan <strong>de</strong> voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer <strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal. D<strong>en</strong><br />

Haag, 21 <strong>de</strong>cember 2006.<br />

Er gaat veel geld om in besteding<strong>en</strong> aan theaterbezoek, filmbezoek, grote festivals, <strong>en</strong>zovoort. De<br />

vele duiz<strong>en</strong><strong>de</strong>n Zeeuw<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> amateur<strong>kunst</strong> beoef<strong>en</strong><strong>en</strong>, beste<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk bedrag aan<br />

instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, kostuums <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re material<strong>en</strong>. Heel wat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> hun brood met cultuur,<br />

bijvoorbeeld <strong>de</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die amateur<strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars on<strong>de</strong>rricht<strong>en</strong>, <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die in <strong>de</strong> theaters of<br />

biosc<strong>op</strong><strong>en</strong> werk<strong>en</strong> of alle werknemers in het uitgebrei<strong>de</strong> netwerk <strong>van</strong> bibliothek<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> gevarieerd <strong>en</strong><br />

bijzon<strong>de</strong>r cultuuraanbod is bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke vestigingsfactor. [...] Cultuur weegt mee als<br />

vestigingsfactor voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> bevor<strong>de</strong>rt <strong>op</strong> <strong>de</strong>ze manier <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid. Wij zi<strong>en</strong><br />

cultuur ook <strong>van</strong>uit dit oogpunt als e<strong>en</strong> belangrijke factor voor <strong>de</strong> Zeeuwse economie.<br />

Bron: Provincie Zeeland. Cultuur Continu. Cultuurnota 2005-2008. Mid<strong>de</strong>lburg: Provincie Zeeland,<br />

2005.<br />

Daarnaast heeft cultuur indirecte economische effect<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>dig cultureel klimaat stimuleert <strong>de</strong><br />

vestiging <strong>van</strong> bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> trekt tal<strong>en</strong>t aan. Erfgoed versterkt het toerisme. Cultuur is goed voor het<br />

innovatief vermog<strong>en</strong>.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

staatssecretaris <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, aan <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer, 2 november 2004.<br />

Consequ<strong>en</strong>ties Motie Verhag<strong>en</strong> voor Cultuur [ACB/2004/52441].<br />

Het is <strong>de</strong> taak <strong>van</strong> <strong>de</strong> overheid <strong>de</strong> vrijheid <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong> te waarborg<strong>en</strong>, <strong>en</strong> er tegelijkertijd voor te<br />

zorg<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> betek<strong>en</strong>is er<strong>van</strong> voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving zo goed mogelijk wordt b<strong>en</strong>ut. Want e<strong>en</strong><br />

46 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


loei<strong>en</strong><strong>de</strong> cultuur draagt bij aan het creatief <strong>en</strong> innovatief vermog<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving, <strong>de</strong><br />

on<strong>de</strong>rnemingszin, het aanzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> ons land <strong>en</strong> heeft ook e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>bin<strong>de</strong>nd vermog<strong>en</strong>. […] In die<br />

toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving is <strong>de</strong> rechtvaardiging geleg<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rsteuning <strong>van</strong><br />

<strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap.<br />

Uitgangspunt<strong>en</strong>brief Cultuur. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>,<br />

2003.<br />

Cultuur is e<strong>en</strong> economische groeisector <strong>van</strong> formaat. […] Creativiteit is e<strong>en</strong> cruciale productiefactor in<br />

<strong>de</strong> k<strong>en</strong>niseconomie […].<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66) staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Meer dan <strong>de</strong> som.<br />

Beleidsbrief cultuur 2004-2007. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2003.<br />

Cultuur draagt bij aan nationaal prestige <strong>en</strong> e<strong>en</strong> reputatie <strong>van</strong> creativiteit, on<strong>de</strong>rnemingszin <strong>en</strong><br />

beschaving. Bedrijv<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> het culturele klimaat <strong>van</strong> e<strong>en</strong> stad mee in hun beslissing zich erg<strong>en</strong>s te<br />

vestig<strong>en</strong>. Werknemers vin<strong>de</strong>n het <strong>op</strong> hun beurt belangrijk dat <strong>de</strong> stad waarin ze werk<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />

hoogwaardig cultureel aanbod biedt.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66) staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Meer dan <strong>de</strong> som.<br />

Beleidsbrief cultuur 2004-2007. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2003.<br />

In het algeme<strong>en</strong> geldt dat e<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong><strong>de</strong> cultuur, goed ingebed in het ste<strong>de</strong>lijk functioner<strong>en</strong> met<br />

uitstraling naar <strong>de</strong> regio, e<strong>en</strong> belangrijke bijdrage levert aan <strong>de</strong> sociale cohesie, <strong>de</strong> economische<br />

pot<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> <strong>de</strong> i<strong>de</strong>ntiteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking. Cultuuruiting<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> ons over herkomst, positie <strong>en</strong><br />

perspectief. In culturele activiteit<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> elkaar treff<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>op</strong>vatting<strong>en</strong> uitwissel<strong>en</strong>, dat is<br />

belangrijk voor ste<strong>de</strong>n <strong>en</strong> regio's die zoveel verschei<strong>de</strong>n bevolkingsgroep<strong>en</strong> herberg<strong>en</strong>.<br />

Bron: Cultuurconv<strong>en</strong>ant Mid<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rland. Jonge ruimte. Cultuurprofiel Mid<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rland.<br />

Conv<strong>en</strong>antpartners: Geme<strong>en</strong>te Almere, Amersfoort <strong>en</strong> Utrecht. Provincies Flevoland <strong>en</strong> Utrecht, 2003.<br />

Waar veel nieuwe m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> won<strong>en</strong> <strong>en</strong> werk<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r lokaal verle<strong>de</strong>n, is cultuur e<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tieel<br />

<strong>en</strong> positief bindmid<strong>de</strong>l. Om<strong>van</strong>g <strong>en</strong> aanbod <strong>van</strong> culturele voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> blijk<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> belangrijke<br />

economische vestigingsfactor […].<br />

Bron: Cultuurconv<strong>en</strong>ant Mid<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rland. Jonge ruimte. Cultuurprofiel Mid<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rland.<br />

Conv<strong>en</strong>antpartners: Geme<strong>en</strong>te Almere, Amersfoort <strong>en</strong> Utrecht. Provincies Flevoland <strong>en</strong> Utrecht, 2003.<br />

Cultuur kan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> scherp<strong>en</strong> in belangrijke eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> die voorwaar<strong>de</strong> zijn voor<br />

e<strong>en</strong> gekwalificeer<strong>de</strong> beroepsbevolking in onze huidige k<strong>en</strong>nissam<strong>en</strong>leving.<br />

Bron: C. <strong>van</strong> Leeuw<strong>en</strong> (LPF), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Speech D<strong>en</strong><br />

Haag, 15 april 2003.<br />

Cultuur houdt <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad.<br />

Bron: T. Gisp<strong>en</strong> (Leefbaar Utrecht). VNG-Magazine, 19 september 2003.<br />

E<strong>en</strong> rijk geschakeerd cultureel lev<strong>en</strong> dat burgers in staat stelt ervaring<strong>en</strong> met elkaar te <strong>de</strong>l<strong>en</strong>, bindt<br />

<strong>en</strong> versterkt e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving, ook in sociaal <strong>en</strong> economisch <strong>op</strong>zicht. Daarom is juist in tij<strong>de</strong>n waarin<br />

het economisch min<strong>de</strong>r voor <strong>de</strong> wind gaat e<strong>en</strong> actief <strong>en</strong> alert cultuurbeleid onmisbaar; e<strong>en</strong> beleid<br />

waarin alle mogelijkhe<strong>de</strong>n tot sam<strong>en</strong>werking, integratie <strong>en</strong> synergie met verwante beleidsterrein<strong>en</strong>,<br />

an<strong>de</strong>re overheidsinstanties, het bedrijfslev<strong>en</strong> <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re particuliere bondg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n b<strong>en</strong>ut. […]<br />

In e<strong>en</strong> steeds kleiner wor<strong>de</strong>n<strong>de</strong> wereld, met steeds meer <strong>op</strong> elkaar lijk<strong>en</strong><strong>de</strong> markt<strong>en</strong>, groeit cultuur<br />

uit tot e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> factor<strong>en</strong> die het verschil uitmak<strong>en</strong>.<br />

47 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Envel<strong>op</strong>pebrief<br />

OCW. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 2002.<br />

Cultuur is <strong>van</strong> belang voor e<strong>en</strong> aantrekkelijk vestigingsklimaat <strong>en</strong> voor het aantrekk<strong>en</strong> <strong>van</strong> toerisme.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Envel<strong>op</strong>pebrief<br />

OCW. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 2002.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke pijler voor e<strong>en</strong> gezon<strong>de</strong> <strong>en</strong> vitale ontwikkeling <strong>van</strong> e<strong>en</strong> stad.<br />

E<strong>en</strong> rijk cultureel stadslev<strong>en</strong>, met <strong>kunst</strong> als on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el daar<strong>van</strong>, is goed voor <strong>de</strong> sociale sam<strong>en</strong>hang <strong>en</strong><br />

<strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Daarnaast drag<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur ook bij tot <strong>de</strong> economische<br />

bedrijvigheid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> stad <strong>en</strong> wordt het imago <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad in belangrijke mate bepaald door haar<br />

culturele uitstraling. […] Er kan alle<strong>en</strong> sprake zijn <strong>van</strong> e<strong>en</strong> leefbare stad als er tegelijkertijd wordt<br />

gebouwd aan economische, sociale én culturele voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Almere. Cultuurnota Almere 2002-2005. Almere: Geme<strong>en</strong>te Almere, 2001.<br />

3.2 KUNST- EN CULTUUREDUCATIE<br />

Om te beginn<strong>en</strong> beoef<strong>en</strong>t zeker <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs bov<strong>en</strong> zes jaar e<strong>en</strong> of meer<strong>de</strong>re<br />

<strong>kunst</strong>vorm<strong>en</strong>. Die m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> prober<strong>en</strong> zich te bekwam<strong>en</strong> in die activiteit <strong>en</strong> gev<strong>en</strong> daar geld aan uit.<br />

Daarmee hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong><strong>en</strong> e<strong>en</strong> invloed <strong>op</strong> <strong>de</strong> economie. […] In totaal kom<strong>en</strong> Noordman <strong>en</strong><br />

zijn me<strong>de</strong>werkers […] <strong>op</strong> e<strong>en</strong> economische impact <strong>van</strong> 2,7 miljard euro. […] Nog steeds ruim on<strong>de</strong>r<br />

e<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> het BNP […] maar toch ruim 15 keer zoveel als <strong>de</strong> omzet. […] 'Ik had niet verwacht<br />

dat <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong>ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> […] zo belangrijk war<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>nstand. Ook voor <strong>de</strong> lokale<br />

economie in bre<strong>de</strong>re zin, in <strong>de</strong> zin dat ze m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in staat stell<strong>en</strong> om te gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat geld vervolg<strong>en</strong>s<br />

zelf weer uitgev<strong>en</strong>. De amateur<strong>kunst</strong><strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> spilfunctie in <strong>de</strong> economie.<br />

Bron: D. Noordman, on<strong>de</strong>rzoeker Adviesbureau Cultuurtoerisme, over <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> zijn<br />

on<strong>de</strong>rzoek 'Actieve <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> geld'. In A. Veilbrief (2010). Impact: 2,7 miljard. Kaap Kunst,<br />

<strong>de</strong>cember 2009.<br />

[…] neemt niet weg dat amateur<strong>kunst</strong> <strong>op</strong> zichzelf beschouwd e<strong>en</strong> economische betek<strong>en</strong>is heeft, <strong>en</strong><br />

dat <strong>de</strong> sector me<strong>de</strong> om die re<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> belangrijke maatschappelijke factor is. […]. In het algeme<strong>en</strong><br />

geldt dat elke euro binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> voor 90 euroc<strong>en</strong>t <strong>op</strong>gebracht wordt door <strong>de</strong> sector zelf.<br />

Bron: G. Hagoort, cultureel on<strong>de</strong>rnemer <strong>en</strong> hoogleraar <strong>en</strong> lector aan Kunst <strong>en</strong> Economie. De economie<br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> in acht punt<strong>en</strong> gevat. Kaap Kunst, <strong>de</strong>cember 2009.<br />

Cultuureducatie kan bijdrag<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> creatief arbeidspot<strong>en</strong>tieel.<br />

Bron: Provincie Groning<strong>en</strong>. Stroomversnelling. Cultuurnota 2005-2008. Groning<strong>en</strong>: Provincie<br />

Groning<strong>en</strong>, 2004.<br />

Bij <strong>de</strong>elname aan het maatschappelijk lev<strong>en</strong> wordt in to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> mate ook e<strong>en</strong> actieve <strong>en</strong> kritisch -<br />

constructieve bijdrage gevraagd. De mo<strong>de</strong>rne sam<strong>en</strong>leving wordt niet alle<strong>en</strong> gereguleerd door<br />

sociaal-economische factor<strong>en</strong>, maar ook door politiek-i<strong>de</strong>ologische <strong>en</strong> sociaal-culturele factor<strong>en</strong>.<br />

I<strong>de</strong>aaltypisch betek<strong>en</strong>t dit dat naast werknemerschap <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rnemerschap ook <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

ontplooiingsdim<strong>en</strong>sies <strong>van</strong> belang zijn: […]<br />

• burgerschap (<strong>de</strong>elname aan het <strong>de</strong>mocratisch proces <strong>en</strong> het kunn<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> verplichting<strong>en</strong><br />

maar ook het kunn<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied <strong>van</strong> welzijn, zorg <strong>en</strong> cultuur);<br />

[ …]<br />

• aan zinvolle vrijetijdsbesteding kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong> (culturele activiteit<strong>en</strong>) […].<br />

48 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bron: On<strong>de</strong>rwijsraad. Verk<strong>en</strong>ning Sam<strong>en</strong> Ler<strong>en</strong> Lev<strong>en</strong>. Verk<strong>en</strong>ning on<strong>de</strong>rwijs, burgerschap <strong>en</strong><br />

geme<strong>en</strong>schap. D<strong>en</strong> Haag: On<strong>de</strong>rwijsraad, 2002.<br />

Cultuureducatie, ook buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> mur<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> school, stimuleert belangrijke kwaliteit<strong>en</strong>: spontane<br />

creativiteit, het oef<strong>en</strong><strong>en</strong> in verbeeldingskracht <strong>en</strong> associatie- <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rscheidingsvermog<strong>en</strong>. Daaraan is<br />

behoefte in <strong>de</strong> wet<strong>en</strong>schap, het bedrijfslev<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij <strong>de</strong> overheid.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Verslag <strong>van</strong><br />

e<strong>en</strong> schriftelijk overleg [met <strong>de</strong> vaste commissie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>],<br />

vastgesteld 7 februari 2000. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 1999-2000, 26591, nr. 14].<br />

Naar verwachting zal <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> het algem<strong>en</strong>e belang <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong> nog zwaar<strong>de</strong>r<br />

weg<strong>en</strong>. De sam<strong>en</strong>leving ontwikkelt zich in e<strong>en</strong> hoog tempo tot e<strong>en</strong> informatiemaatschappij. […] Om<br />

e<strong>en</strong> weg te kunn<strong>en</strong> vin<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> om<strong>van</strong>grijke informatiestrom<strong>en</strong> is culturele vorming meer dan ooit<br />

belangrijk. Onze maatschappij on<strong>de</strong>rgaat e<strong>en</strong> snelle technologische ontwikkeling <strong>en</strong> heeft te mak<strong>en</strong><br />

met e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> globalisering <strong>en</strong> internationale concurr<strong>en</strong>tie. Voor het individu lijkt zich dit te<br />

vertal<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> steeds grotere nadruk <strong>op</strong> het arbeidzame <strong>de</strong>el <strong>van</strong> het lev<strong>en</strong>. Het on<strong>de</strong>rwijs richt zich<br />

daarbij steeds meer <strong>op</strong> het kwalificer<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> arbeidsmarkt <strong>en</strong> min<strong>de</strong>r <strong>op</strong> <strong>de</strong> individuele ontplooiing<br />

<strong>van</strong> leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> voorbereiding <strong>op</strong> het burgerschap. Cultuureducatie kan aan <strong>de</strong>ze ontwikkeling<br />

teg<strong>en</strong>wicht bie<strong>de</strong>n. […] Cultuureducatie kan <strong>de</strong> sociale cohesie versterk<strong>en</strong> door het ontwikkeling <strong>van</strong><br />

e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijk k<strong>en</strong>nisbestand.<br />

Bron: Raad voor Cultuur & On<strong>de</strong>rwijsraad. Gezam<strong>en</strong>lijk advies cultuur <strong>en</strong> School, <strong>de</strong>el II. D<strong>en</strong> Haag:<br />

Raad voor Cultuur/On<strong>de</strong>rwijsraad, 1998.<br />

49 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


50 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


4 Persoo<strong>nl</strong>ijke ontwikkeling<br />

4.1 KUNST EN CULTUUR<br />

Kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn durvers. An<strong>de</strong>rs dan e<strong>en</strong> volwass<strong>en</strong>e is e<strong>en</strong> kind niet bang om fout<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong>. Ooit,<br />

erg<strong>en</strong>s tij<strong>de</strong>ns ons lev<strong>en</strong>, verliez<strong>en</strong> we dat vermog<strong>en</strong> om onze mogelijkhe<strong>de</strong>n te on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>. Je kunt<br />

je tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> niet ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> als je niet <strong>op</strong> ont<strong>de</strong>kkingstocht gaat. Je kunt je tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> niet ontwikkel<strong>en</strong><br />

als je niet bereid b<strong>en</strong>t om risico's te nem<strong>en</strong>. Of zoals Bruce Springste<strong>en</strong> zingt: 'You can't start a fire<br />

without a spark'. En daarom is <strong>de</strong>elname aan <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur ess<strong>en</strong>tieel: zo bied je kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>,<br />

jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> blijv<strong>en</strong>d kans<strong>en</strong> <strong>op</strong> het ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> hun eig<strong>en</strong> tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />

Bron: P. Smet, Vlaams minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs. Klas <strong>van</strong> 2010. Lezing Dag <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>cultuureducatie</strong> :<br />

tal<strong>en</strong>t in actie, 18 januari 2010.<br />

Muziek mak<strong>en</strong>, toneel spel<strong>en</strong>, dans<strong>en</strong> <strong>en</strong> schil<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, maar ook het bezoek aan voorstelling<strong>en</strong>,<br />

concert<strong>en</strong>, films, t<strong>en</strong>toonstelling<strong>en</strong>, musea <strong>en</strong> monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> is meer dan franje aan ons bestaan. De<br />

verhal<strong>en</strong> die we verzinn<strong>en</strong> <strong>en</strong> elkaar vertell<strong>en</strong> help<strong>en</strong> ons om te gaan met het onverwachte, scherp<strong>en</strong><br />

ons oor<strong>de</strong>el <strong>en</strong> ler<strong>en</strong> ons moeilijke keuzes te mak<strong>en</strong> in morele dilemma's. De muziek die wij sam<strong>en</strong><br />

mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar wij naar luister<strong>en</strong> daagt uit tot individuele prestaties <strong>en</strong> maakt zichtbaar <strong>en</strong> hoorbaar<br />

dat we sam<strong>en</strong> meer kunn<strong>en</strong> dan alle<strong>en</strong>. De monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> waarmee we ons omring<strong>en</strong>, <strong>de</strong> muziek waar<br />

wij naar luister<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> dans waar wij naar kijk<strong>en</strong> verzo<strong>en</strong><strong>en</strong> ons met <strong>de</strong> teg<strong>en</strong>slag<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

onvolkom<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n <strong>van</strong> ons bestaan. Kunst <strong>en</strong> cultuur oef<strong>en</strong><strong>en</strong> onze hers<strong>en</strong><strong>en</strong> in wat we nog niet<br />

wet<strong>en</strong> <strong>en</strong> ler<strong>en</strong> ons sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>. Kunst <strong>en</strong> cultuur lever<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke bijdrage aan <strong>de</strong><br />

overleving <strong>van</strong> <strong>de</strong> m<strong>en</strong>selijke soort. Daarom verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> Kunst <strong>en</strong> cultuur e<strong>en</strong> belangrijke plaats in het<br />

on<strong>de</strong>rwijs. Kunst <strong>en</strong> cultuur mak<strong>en</strong> ons slimmer.<br />

Bron: Fe<strong>de</strong>ratie Cultuur, Cultuurformatie, FNV Kiem & Kunst<strong>en</strong> '92. Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn <strong>van</strong> <strong>en</strong> voor<br />

ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>. Visiedocum<strong>en</strong>t. 2010.<br />

Actieve <strong>de</strong>elname aan het culturele lev<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> belangrijke voorwaar<strong>de</strong> voor <strong>de</strong> ontplooiing <strong>van</strong><br />

m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>: hun tal<strong>en</strong>t, hun geestelijk lev<strong>en</strong>, hun expressie <strong>en</strong> hun sam<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>. Het prikkelt <strong>de</strong><br />

creativiteit, houdt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> e<strong>en</strong> spiegel voor <strong>en</strong> inspireert. Het is daarom belangrijk dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in<br />

aanraking kom<strong>en</strong> met cultuur <strong>en</strong> er liefst actief aan <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong>. Te beginn<strong>en</strong> met <strong>de</strong> schoolgaan<strong>de</strong><br />

jonger<strong>en</strong>, want jong geleerd is oud gedaan.<br />

Bron: Provincie Zuid-Holland. Cultuurplan 2009-2012. Mooi <strong>en</strong> Meedo<strong>en</strong>. Méér ruimtelijke kwaliteit <strong>en</strong><br />

cultuurparticipatie. D<strong>en</strong> Haag: Provincie Zuid-Holland, 2008.<br />

Als je jonge m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> tot ontwikkeling br<strong>en</strong>gt, dan is dat niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> kwestie <strong>van</strong> k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> ook niet<br />

alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> kwestie <strong>van</strong> vaardighe<strong>de</strong>n, maar het gaat ook om het hart, het gaat om emoties. Kortom<br />

het on<strong>de</strong>rwijs moet heel <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> ik heb altijd gevon<strong>de</strong>n dat <strong>kunst</strong>, cultuur in <strong>de</strong><br />

bre<strong>de</strong>re zin <strong>van</strong> het woord, daar e<strong>en</strong> hele specifieke rol in kan vervull<strong>en</strong>.<br />

Bron: J. Wallage (PvdA), burgemeester <strong>van</strong> Groning<strong>en</strong>. Culturele <strong>en</strong> <strong>kunst</strong>zinnige vorming gescand.<br />

Kunst- <strong>en</strong> cultuurscan voor <strong>de</strong> stand <strong>van</strong> zak<strong>en</strong> <strong>op</strong> school. Kunstzone, september 2006, 9.<br />

E<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> basis voor cultuur is om velerlei re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> <strong>van</strong> belang. Omdat het m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>de</strong> kans biedt zich<br />

te uit<strong>en</strong> <strong>en</strong> te ontplooi<strong>en</strong> […].<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong> minister <strong>van</strong><br />

on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap aan <strong>de</strong> voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer <strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal. D<strong>en</strong><br />

Haag, 21 <strong>de</strong>cember 2006.<br />

51 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Cultuur is belangrijk. Het beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> cultuur draagt bij aan het gevoel <strong>van</strong> i<strong>de</strong>ntiteit, schoonheid,<br />

zingeving, waar<strong>de</strong>ring <strong>en</strong> respect voor het verle<strong>de</strong>n, het an<strong>de</strong>re, <strong>en</strong>z. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> kan cultuur<br />

inspirer<strong>en</strong>, on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n, on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> blik verruim<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan het <strong>de</strong>nk<strong>en</strong> zett<strong>en</strong>. Cultuur roept<br />

emoties <strong>en</strong> reacties <strong>op</strong>. Kortom: cultuur beweegt!<br />

Bron: Provincie Dr<strong>en</strong>the. De <strong>kunst</strong> <strong>van</strong> het combiner<strong>en</strong>. Cultuurnota Provincie Dr<strong>en</strong>the 2005-2008.<br />

Ass<strong>en</strong>: Provincie Dr<strong>en</strong>the, 2005.<br />

Omdat <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur veel zegg<strong>en</strong> over onze sam<strong>en</strong>leving <strong>en</strong> zijn verle<strong>de</strong>n, omdat het <strong>de</strong><br />

mogelijkheid biedt om onszelf uit te drukk<strong>en</strong> <strong>en</strong> te communicer<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, moet elk kind <strong>de</strong><br />

kans krijg<strong>en</strong> om <strong>op</strong> e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> manier k<strong>en</strong>nis te nem<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur. Net zo goed als<br />

<strong>van</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> taal, <strong>en</strong> al die an<strong>de</strong>re aspect<strong>en</strong> die voor e<strong>en</strong> volledige ontplooiing <strong>en</strong> goed<br />

functioner<strong>en</strong> in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving <strong>van</strong> belang zijn.<br />

Bron: Provincie Gel<strong>de</strong>rland. Verbinding<strong>en</strong> 2005-2008. Cultuurbeleid provincie Gel<strong>de</strong>rland. Arnhem:<br />

Provincie Gel<strong>de</strong>rland, 2005.<br />

Cultuur levert e<strong>en</strong> waar<strong>de</strong>volle bijdrage in <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong>: het<br />

k<strong>en</strong>nismak<strong>en</strong> met <strong>en</strong> beter ler<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong> naar verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> cultuuruiting<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>t on<strong>de</strong>rmeer het<br />

ler<strong>en</strong> omgaan met e<strong>en</strong> veelheid aan waarnemingsmogelijkhe<strong>de</strong>n <strong>en</strong> m<strong>en</strong>selijke lev<strong>en</strong>svorm<strong>en</strong>. Deze<br />

bewustwording <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> omgeving in al haar verschijningsvorm<strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong><br />

bewez<strong>en</strong> effect <strong>op</strong> on<strong>de</strong>rmeer het normbesef <strong>en</strong> <strong>de</strong> taalontwikkeling.<br />

Bron: Provincie Zeeland. Cultuur Continu. Cultuurnota 2005-2008. Mid<strong>de</strong>lburg: Provincie Zeeland,<br />

2005.<br />

[Gevraagd naar het belang <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur:] In e<strong>en</strong> globaliser<strong>en</strong><strong>de</strong> wereld hebb<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> heel<br />

veel behoefte aan roots. […] Cultuur houdt je wakker, het houdt je bij <strong>de</strong> les, het is soms<br />

confronter<strong>en</strong>d, soms ook gewoon alle<strong>en</strong> maar leuk.<br />

Bron: R. Ban<strong>de</strong>ll (PvdA), burgemeester Dordrecht. Kiez<strong>en</strong> in cultuurbeleid. De Provincies. D<strong>en</strong> Haag:<br />

IPO, 2005.<br />

Kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> het recht om <strong>de</strong>el te nem<strong>en</strong> aan culturele <strong>en</strong> creatieve activiteit<strong>en</strong>. Kunst <strong>en</strong> cultuur<br />

bindt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, geeft mogelijkhe<strong>de</strong>n tot expressie, daagt uit tot vernieuwing <strong>en</strong> het verlegg<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />

gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>. Ook voor jeugdig<strong>en</strong> vin<strong>de</strong>n wij het belangrijk dat zij met cultuur in aanraking kom<strong>en</strong>.<br />

Bron: Provincie Dr<strong>en</strong>the. Contour<strong>en</strong>nota M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in het mid<strong>de</strong>lpunt. Provinciale sociale ag<strong>en</strong>da 2005-<br />

2008. Ass<strong>en</strong>: Provincie Dr<strong>en</strong>the, 2004.<br />

Culturele bagage is onmisbaar bij <strong>de</strong> persoo<strong>nl</strong>ijke ontwikkeling <strong>van</strong> kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, jeugd <strong>en</strong> jongvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Laan (D66), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Meer dan <strong>de</strong> som.<br />

Beleidsbrief cultuur 2004-2007. D<strong>en</strong> Haag: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap, 2003.<br />

K<strong>en</strong>nismaking met <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur is e<strong>en</strong> belangrijk on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> vorming <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong>.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Vaststelling <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

begrotingsstaat <strong>van</strong> het Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap (VIII) voor het jaar 2004.<br />

[Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2003–2004, 29 200 hoofdstuk VIII, nr. 2].<br />

On<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> waar<strong>de</strong> <strong>op</strong> zich: ze stell<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse burgers in<br />

staat het beste uit zichzelf te hal<strong>en</strong>.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Envel<strong>op</strong>pebrief<br />

OCW. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 2002.<br />

52 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Het culturele klimaat is ess<strong>en</strong>tieel als kwaliteitsfactor: cultuur geeft kleur aan ons lev<strong>en</strong>, inspireert<br />

ons <strong>en</strong> confronteert ons met onszelf; cultuur zet ons <strong>op</strong> an<strong>de</strong>re gedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> leert ons <strong>op</strong><strong>en</strong> te<br />

staan / respect te hebb<strong>en</strong> voor het an<strong>de</strong>re, het verle<strong>de</strong>n <strong>en</strong> het on<strong>de</strong>nkbare. Tegelijk biedt cultuur<br />

aan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>de</strong> mogelijkheid zich te uit<strong>en</strong>, creativiteit te ontwikkel<strong>en</strong>, zich te organiser<strong>en</strong> <strong>en</strong> actief te<br />

zijn, <strong>op</strong> ont<strong>de</strong>kkingstocht te gaan. […] Cultuur kan ook e<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>hanger zijn voor <strong>de</strong> verzakelijking<br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong> maatschappij <strong>en</strong> ons <strong>op</strong> die manier e<strong>en</strong> spiegel voorhou<strong>de</strong>n.<br />

Bron: Provincie Gel<strong>de</strong>rland. Cultuurnota 2001-2004. Arnhem: Provincie Gel<strong>de</strong>rland, 2001.<br />

Het is <strong>van</strong> cruciaal belang voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving maar ook voor <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong> zelf om te invester<strong>en</strong> in<br />

aanbod <strong>van</strong>, voor <strong>en</strong> door <strong>de</strong> jeugd. Kunst stimuleert <strong>de</strong> fantasie <strong>en</strong> prikkelt <strong>de</strong> nieuwsgierigheid <strong>van</strong><br />

jonge m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. Kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> wegwijs wor<strong>de</strong>n gemaakt in <strong>de</strong> vele schoonhe<strong>de</strong>n die het lev<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

<strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong> in het bijzon<strong>de</strong>r hebb<strong>en</strong> voortgebracht. […] Zo wordt e<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>wicht gebo<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong><br />

economisering, verzakelijking <strong>en</strong> commercialisering <strong>van</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Cultuur als<br />

confrontatie: uitgangspunt<strong>en</strong> voor het cultuurbeleid 2001-2004. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong><br />

On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 2000.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur bezitt<strong>en</strong> het vermog<strong>en</strong> <strong>de</strong> fantasie te stimuler<strong>en</strong>, <strong>de</strong> nieuwsgierigheid te prikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

zin <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is te gev<strong>en</strong> aan ons han<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Vervolgnotitie<br />

Cultuur <strong>en</strong> School. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 1999.<br />

Cultuur is ess<strong>en</strong>tieel voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving <strong>en</strong> voor het individu, als symbool, als zingeving, als bron<br />

<strong>van</strong> vernieuwing of als bron <strong>van</strong> plezier. […]. Cultuur als instrum<strong>en</strong>t speelt e<strong>en</strong> rol bij het<br />

verwez<strong>en</strong>lijk<strong>en</strong> <strong>van</strong> bre<strong>de</strong> vormingsdoel<strong>en</strong> als sociale redzaamheid, tolerantie <strong>en</strong> maatschappelijke<br />

betrokk<strong>en</strong>heid. Met elkaar kijk<strong>en</strong> naar toneel, dans<strong>en</strong>, luister<strong>en</strong> naar muziek of sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong><br />

productie zijn activiteit<strong>en</strong> die het welbevin<strong>de</strong>n <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> het on<strong>de</strong>rlinge begrip bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />

Bron: T. Netel<strong>en</strong>bos (PvdA) & A. Nuis (D66). Cultuur <strong>en</strong> School. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong><br />

On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 1996.<br />

4.2 KUNST- EN CULTUUREDUCATIE<br />

Mijn strev<strong>en</strong> is om <strong>kunst</strong>beleving al <strong>op</strong> jonge leeftijd te stimuler<strong>en</strong>. Dit kan in verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> vorm<strong>en</strong>,<br />

<strong>de</strong>nk bijvoorbeeld aan het aanstell<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars voor <strong>de</strong> klas die vertell<strong>en</strong> over hun<br />

beroepspraktijk. De verbeelding <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>aar <strong>op</strong><strong>en</strong>t nieuwe <strong>de</strong>ur<strong>en</strong>, <strong>en</strong> biedt zo e<strong>en</strong> geheel<br />

nieuwe kijk <strong>op</strong> dat wat kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in musea <strong>en</strong> in hun dagelijkse leefomgeving zi<strong>en</strong>. […] Het beoef<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

<strong>van</strong> amateur<strong>kunst</strong> – in <strong>de</strong> zin <strong>van</strong>: <strong>van</strong>uit hartstocht gedrev<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet als conservatieve<br />

bezigheidstherapie – is volg<strong>en</strong>s mij <strong>de</strong> manier bij uitstek waar<strong>op</strong> het individu zichzelf kan ontplooi<strong>en</strong>.<br />

Wie aan amateur<strong>kunst</strong> doet, heeft <strong>de</strong> ambitie het hogere, het onbek<strong>en</strong><strong>de</strong>, verrass<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong><br />

inspirer<strong>en</strong><strong>de</strong> in zichzelf <strong>en</strong> zijn omgeving te ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>. Kunst maakt zichtbaar wat zich in <strong>de</strong><br />

maatschappij afspeelt. Het confronteert, ontregelt, ontroert. Wat is er nu mooier dan e<strong>en</strong> gedrev<strong>en</strong><br />

groep die on<strong>de</strong>r leiding <strong>van</strong> e<strong>en</strong> professionele regisseur vernieuw<strong>en</strong>d locatietheater weet neer te<br />

zett<strong>en</strong>? Of gezam<strong>en</strong>lijk e<strong>en</strong> community art project <strong>van</strong> <strong>de</strong> grond kan till<strong>en</strong>? Dergelijke vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />

amateur<strong>kunst</strong>, waarin <strong>de</strong> beoef<strong>en</strong>aars zich geïnspireerd <strong>en</strong> uitgedaagd wet<strong>en</strong>, zorg<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong><br />

persoo<strong>nl</strong>ijke ontwikkeling. Deze kan weer lei<strong>de</strong>n tot e<strong>en</strong> vernieuwing binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>. Hierin ligt<br />

volg<strong>en</strong>s mij <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> actieve <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing: <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>op</strong> zowel het persoo<strong>nl</strong>ijke als<br />

maatschappelijke vlak. Dans, theater, beel<strong>de</strong>n<strong>de</strong> <strong>kunst</strong>, muziek <strong>en</strong> elke an<strong>de</strong>re discipline of vorm <strong>van</strong><br />

53 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


kruisbestuiving, bie<strong>de</strong>n niet alle<strong>en</strong> persoo<strong>nl</strong>ijke voldo<strong>en</strong>ing maar ook nieuwe perspectiev<strong>en</strong> die onze<br />

huidige sam<strong>en</strong>leving zo hard nodig heeft.<br />

Bron: A. Pechtold (D66), fractievoorzitter. Kunst in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Utrecht: Kunstfactor, 2010.<br />

Of het nu muziek, toneel, dans<strong>en</strong>, schrijv<strong>en</strong> of schil<strong>de</strong>r<strong>en</strong> is, kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> die in staat wor<strong>de</strong>n gesteld hun<br />

eig<strong>en</strong> creativiteit te ontwikkel<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n sterker <strong>en</strong> weerbaar<strong>de</strong>r. Juist voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in<br />

achterstandssituaties is dit cruciaal. Ze kunn<strong>en</strong> zich uit<strong>en</strong>, hun tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong>. Allerlei<br />

vaardighe<strong>de</strong>n zoals zich pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>, sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>, conc<strong>en</strong>trer<strong>en</strong> <strong>en</strong> luister<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n getraind <strong>en</strong> die<br />

kom<strong>en</strong> je in allerlei situaties <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> je lev<strong>en</strong> goed <strong>van</strong> pas. Cultuurparticipatie is e<strong>en</strong> manier om<br />

<strong>de</strong> horizon te verbre<strong>de</strong>n <strong>en</strong> <strong>de</strong> spiraal <strong>van</strong> armoe<strong>de</strong> waarin kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>op</strong>groei<strong>en</strong> te doorbrek<strong>en</strong>.<br />

Bron: B. Minco, directeur Jeugdcultuurfonds. Juist voor arme kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> is muziekles <strong>van</strong> belang.<br />

Volkskrant, 19 augustus 2009.<br />

Wij vin<strong>de</strong>n het <strong>van</strong> groot belang om alle Rotterdamse jonger<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> <strong>en</strong> te ler<strong>en</strong> waar het<br />

bij <strong>kunst</strong> om gaat <strong>en</strong> wat zij er zelf aan kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>, ook in relatie tot an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>; om jonger<strong>en</strong> aan<br />

<strong>de</strong> hand <strong>van</strong> het Rotterdamse erfgoed meer zicht te gev<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> i<strong>de</strong>ntiteit, bij voorkeur door<br />

verbinding<strong>en</strong> te legg<strong>en</strong> met hun directe omgeving lei<strong>de</strong>n <strong>kunst</strong>educatie <strong>en</strong> erfgoe<strong>de</strong>ducatie tot meer<br />

<strong>en</strong> betere persoo<strong>nl</strong>ijke ontwikkelingsmogelijkhe<strong>de</strong>n <strong>en</strong> e<strong>en</strong> groter gevoel <strong>van</strong> eig<strong>en</strong>waar<strong>de</strong>.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Rotterdam. In verbeelding <strong>van</strong> elkaar sam<strong>en</strong> het toneel <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad zijn.<br />

Uitgangspunt<strong>en</strong> voor het cultuurbeleid 2009-2012. Rotterdam: Geme<strong>en</strong>te Rotterdam, 2008.<br />

Zing<strong>en</strong> geeft je natuurlijk (in eerste plaats) veel plezier, maar spel<strong>en</strong><strong>de</strong>rwijs leert het je ook iets. Ik<br />

noem conc<strong>en</strong>tratie. Je pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>, ler<strong>en</strong> beweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> je staan<strong>de</strong> hou<strong>de</strong>n <strong>op</strong> e<strong>en</strong> podium. Sam<strong>en</strong> tot<br />

e<strong>en</strong> goed product ler<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. Analytisch vermog<strong>en</strong>, creativiteit, <strong>en</strong> geduld. Eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> die je <strong>op</strong><br />

alle terrein<strong>en</strong> <strong>van</strong> het lev<strong>en</strong> nodig hebt.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Toespraak door<br />

minister Van <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> start <strong>van</strong> Kunstfactor in Utrecht, 10 januari 2007.<br />

Vervolg<strong>en</strong>s gev<strong>en</strong> <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n aan in <strong>de</strong> brief <strong>van</strong> <strong>de</strong> minister aandacht voor ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> te miss<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> al<br />

<strong>de</strong> vergrijzing vraagt om e<strong>en</strong> heel breed <strong>op</strong>gezet actieprogramma. Juist voor ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> kan<br />

<strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing e<strong>en</strong> vitale manier zijn om aan het lev<strong>en</strong> vorm <strong>en</strong> inhoud te gev<strong>en</strong>.<br />

Bron: CDA. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schriftelijk overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap<br />

met <strong>de</strong> minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 30 augustus 2007. [Twee<strong>de</strong><br />

Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2006–2007, 30 800 VIII, nr. 179].<br />

De le<strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong> reeds gemeld dat het betrekk<strong>en</strong> <strong>van</strong> het on<strong>de</strong>rwijs bij actieve <strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing <strong>van</strong><br />

groot belang is. Amateur<strong>kunst</strong> is echter niet leeftijdsgebon<strong>de</strong>n <strong>en</strong> vormt voor e<strong>en</strong> groter wor<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />

groep s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke <strong>en</strong> nuttige tijdsbesteding. Het kan <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong> e<strong>en</strong><br />

belangrijke bijdrage lever<strong>en</strong> aan het bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> sociale contact<strong>en</strong> <strong>en</strong> is in die zin e<strong>en</strong> probaat<br />

mid<strong>de</strong>l teg<strong>en</strong> vere<strong>en</strong>zaming.<br />

Bron: CDA. Verslag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schriftelijk overleg [<strong>van</strong> <strong>de</strong> commissie On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap<br />

met <strong>de</strong> minister <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap], vastgesteld 30 augustus 2007. [Twee<strong>de</strong><br />

Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2006–2007, 30 800 VIII, nr. 179].<br />

Kunst- <strong>en</strong> cultuurbeoef<strong>en</strong>ing hebb<strong>en</strong>, naast hun intrinsieke waar<strong>de</strong>, e<strong>en</strong> belangrijke bin<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />

werking, met name voor <strong>de</strong> jeugd. Zo zie ik interessante mogelijkhe<strong>de</strong>n om door mid<strong>de</strong>l <strong>van</strong><br />

<strong>kunst</strong>beoef<strong>en</strong>ing jonger<strong>en</strong> met problem<strong>en</strong> te motiver<strong>en</strong> om hun lev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> positieve draai te gev<strong>en</strong>.<br />

Bron: R. Plasterk (PvdA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong> minister <strong>van</strong><br />

on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap. aan <strong>de</strong> Voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer <strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal.<br />

D<strong>en</strong> Haag, 21 <strong>de</strong>cember 2006. [Twee<strong>de</strong> Kamer, 30 800 VIII, nr. 89].<br />

54 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Cultuureducatie draagt ertoe bij dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> facett<strong>en</strong> <strong>van</strong> cultuur die hij in het<br />

dagelijks lev<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>komt, kan on<strong>de</strong>rk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, interpreter<strong>en</strong> <strong>en</strong> begrijp<strong>en</strong>. De expliciete<br />

bewustwording <strong>van</strong> <strong>de</strong> culturele omgeving bevor<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> ontplooiing <strong>van</strong> ie<strong>de</strong>r m<strong>en</strong>s.<br />

Bron: K. Weeda, algeme<strong>en</strong> secretaris <strong>van</strong> <strong>de</strong> Raad voor Cultuur. Re<strong>de</strong> tij<strong>de</strong>ns Dag <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>cultuureducatie</strong>, 16 juni 2005.<br />

De C<strong>en</strong>tra voor <strong>de</strong> Kunst<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong> in het ka<strong>de</strong>r <strong>van</strong> <strong>de</strong> bre<strong>de</strong>schoolactiviteit<strong>en</strong>.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Vooradvies <strong>van</strong> <strong>de</strong> Raad voor Cultuur (2005-2008). Cultuur, meer dan ooit.<br />

I<strong>nl</strong>eiding <strong>en</strong> sectoranalyses. D<strong>en</strong> Haag: Raad voor Cultuur, 2003.<br />

Cultuureducatie is e<strong>en</strong> actieve interv<strong>en</strong>tie in <strong>de</strong> groei <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verrijking voor e<strong>en</strong> persoon of e<strong>en</strong><br />

groep. Door <strong>cultuureducatie</strong> wor<strong>de</strong>n m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in staat gesteld om bijzon<strong>de</strong>re culturele ervaring<strong>en</strong> <strong>op</strong> te<br />

do<strong>en</strong>.<br />

Bron: W. Sorgdrager, voorzitter Raad voor Cultuur. <strong>Cultuurnetwerk</strong> Special 2: nieuwsbrief <strong>van</strong><br />

<strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland. Utrecht: <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland, 2003.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> sterk voe<strong>de</strong>nd <strong>en</strong>, wat nog belangrijker is, <strong>op</strong>voe<strong>de</strong>nd <strong>en</strong> educatief<br />

karakter. Ie<strong>de</strong>r kind heeft minimaal recht <strong>op</strong> één uur <strong>cultuureducatie</strong> in <strong>de</strong> week.<br />

Bron: Leefbaar Ne<strong>de</strong>rland, Het verkiezingsprogramma – <strong>de</strong>finitief. Leefbaar Ne<strong>de</strong>rland, 2003.<br />

Kunst <strong>en</strong> cultuur zijn onmisbaar in onze sam<strong>en</strong>leving. Zij stimuler<strong>en</strong> <strong>de</strong> creativiteit, nieuwsgierigheid<br />

<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rscheidingsvermog<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vergrot<strong>en</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>hang in <strong>de</strong><br />

geme<strong>en</strong>schap. […] Omdat <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> veel moois hebb<strong>en</strong> te bie<strong>de</strong>n, moet ie<strong>de</strong>r kind<br />

daar<strong>van</strong> kunn<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>. Het is voor alle kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> groot belang dat instelling<strong>en</strong> als<br />

bijvoorbeeld muziekschol<strong>en</strong> <strong>en</strong> bibliothek<strong>en</strong> toegankelijk én betaalbaar zijn.<br />

Bron: Partij <strong>van</strong> <strong>de</strong> Arbeid. PvdA Manifest 2003-2006. PvdA, 2003.<br />

De geme<strong>en</strong>te erk<strong>en</strong>t het belang <strong>van</strong> activiteit<strong>en</strong> <strong>op</strong> het vlak <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>zinnige vorming <strong>van</strong>wege <strong>de</strong><br />

positieve bijdrage daar<strong>van</strong> aan het welzijn <strong>van</strong> <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in het algeme<strong>en</strong>. Aan <strong>de</strong> participatie <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> jeugd <strong>op</strong> dit terrein wordt grote waar<strong>de</strong> gehecht aangezi<strong>en</strong> dit <strong>de</strong> persoo<strong>nl</strong>ijke ontplooiing <strong>en</strong><br />

creativiteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> jeugd bevor<strong>de</strong>rt alsme<strong>de</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rlinge sociale contact<strong>en</strong>.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Hof <strong>van</strong> Tw<strong>en</strong>te. Deelnotitie 02. Kunstbeoef<strong>en</strong>ing door amateurs <strong>en</strong> <strong>kunst</strong>zinnige<br />

vorming. Goor: Geme<strong>en</strong>te Hof <strong>van</strong> Tw<strong>en</strong>te, 2003.<br />

[...] <strong>cultuureducatie</strong> is goed voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong>. [...] Wie zich verdiept in <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur<br />

wordt automatisch met zichzelf geconfronteerd. [...] E<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> waarin culturele uiting<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol<br />

spel<strong>en</strong> is voller <strong>en</strong> kansrijker dan e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> dat bepaald wordt door wedijver om succes <strong>en</strong> erk<strong>en</strong>ning.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Toespraak <strong>van</strong><br />

minister <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> uitreiking <strong>van</strong> het visitatierapport Actieplan Cultuurbereik te D<strong>en</strong><br />

Haag, <strong>op</strong> 15 april 2003.<br />

Weinig bindt beter dan gezam<strong>en</strong>lijk iets bereik<strong>en</strong> <strong>en</strong> het plezier in cultuur dat je sam<strong>en</strong> beleeft.<br />

Cultuureducatie gaat over <strong>de</strong> overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong>, over herk<strong>en</strong>ning <strong>van</strong> het vertrouw<strong>de</strong><br />

<strong>en</strong> erk<strong>en</strong>ning <strong>van</strong> het vreem<strong>de</strong>, over historisch besef, over <strong>de</strong> publieke ruimte, over ons erfgoed <strong>en</strong><br />

over <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>. Het leert kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> wat het betek<strong>en</strong>t om te lev<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland, in Eur<strong>op</strong>a – maar ook<br />

in <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> buurt. Cultuureducatie gaat niet alle<strong>en</strong> over <strong>de</strong> wereld om ons he<strong>en</strong>, maar ook over<br />

onszelf – ónze i<strong>de</strong>ntiteit, ónze smaak <strong>en</strong> <strong>de</strong> keuzes die ónze positie t<strong>en</strong> <strong>op</strong>zichte <strong>van</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong>.<br />

Wie zich verdiept in <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur wordt automatisch met zichzelf geconfronteerd.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Toespraak <strong>van</strong><br />

minister <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong>, D<strong>en</strong> Haag, 15 april 2003.<br />

55 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Het is belangrijk voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> om <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> erfgoed te ler<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. En<br />

vaardighe<strong>de</strong>n daarin te verwerv<strong>en</strong>. Maar <strong>cultuureducatie</strong> heeft daarnaast ook e<strong>en</strong> belangrijke<br />

toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>. Het draagt bij aan e<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong>d cultuurlev<strong>en</strong>. Het kan bijdrag<strong>en</strong> aan <strong>de</strong><br />

mo<strong>de</strong>rnisering <strong>van</strong> het on<strong>de</strong>rwijs. En het versterkt cognitieve <strong>en</strong> sociale vaardighe<strong>de</strong>n <strong>van</strong> kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> jonger<strong>en</strong>. […] Ook <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsraad on<strong>de</strong>rschrijft dat <strong>cultuureducatie</strong> belangrijke kwaliteit<strong>en</strong><br />

stimuleert. Ik noem er e<strong>en</strong> paar: spontane creativiteit, het oef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> verbeelding, associatie <strong>en</strong><br />

on<strong>de</strong>rscheidingsvermog<strong>en</strong>. Daaraan is behoefte in <strong>de</strong> wet<strong>en</strong>schap, het bedrijfslev<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij <strong>de</strong><br />

overheid.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Speech door<br />

minister <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> bij jaarlijkse bije<strong>en</strong>komst Cultuur <strong>en</strong> School in het C<strong>en</strong>traal Museum te<br />

Utrecht, <strong>op</strong> 19 juni 2003.<br />

Cultuureducatie vormt e<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tieel on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> vorming <strong>van</strong> alle jonger<strong>en</strong>. […] Om<br />

<strong>cultuureducatie</strong> e<strong>en</strong> <strong>op</strong>timale kans te bie<strong>de</strong>n, zijn nieuwe allianties nodig tuss<strong>en</strong> culturele instelling<strong>en</strong>,<br />

<strong>kunst</strong>c<strong>en</strong>tra <strong>en</strong> schol<strong>en</strong>.<br />

Bron: M. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Hoev<strong>en</strong> (CDA), minister On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Envel<strong>op</strong>pebrief<br />

OCW. Zoetermeer: Ministerie <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, 2002.<br />

Cons<strong>en</strong>sus over het belang <strong>van</strong> <strong>cultuureducatie</strong> voor <strong>de</strong> <strong>op</strong>leiding <strong>van</strong> jonge m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. Wat betek<strong>en</strong>t<br />

dat? Dat betek<strong>en</strong>t dat <strong>cultuureducatie</strong> bijdraagt aan <strong>de</strong> artistieke ontwikkeling <strong>en</strong> culturele vorming<br />

<strong>van</strong> alle jonger<strong>en</strong>, ongeacht hun <strong>op</strong>leidingsniveau.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Toespraak <strong>van</strong><br />

dr. F. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg staatssecretaris <strong>van</strong> Cultuur, ter geleg<strong>en</strong>heid <strong>van</strong> <strong>de</strong> Kunstconnectie, e<strong>en</strong> nieuwe<br />

branchever<strong>en</strong>iging voor educatie <strong>en</strong> participatie in <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong>. 30 mei 2002, te Utrecht,<br />

Stadsschouwburg.<br />

Temid<strong>de</strong>n <strong>van</strong> e<strong>en</strong> explosief groei<strong>en</strong>d aanbod <strong>van</strong> <strong>en</strong>tertainm<strong>en</strong>t <strong>en</strong> gep<strong>op</strong>ulariseer<strong>de</strong> cultuur is het<br />

zaak dat burgers kritische vermog<strong>en</strong>s ontwikkel<strong>en</strong> of behou<strong>de</strong>n om te herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> wat echt waar<strong>de</strong>vol<br />

is <strong>en</strong> wat niet. Interesse wekk<strong>en</strong> voor <strong>kunst</strong> <strong>en</strong> cultuur, scherp<strong>en</strong> <strong>van</strong> het waarnemings- <strong>en</strong><br />

beoor<strong>de</strong>lingsvermog<strong>en</strong> <strong>en</strong> oog hou<strong>de</strong>n voor kwaliteit, verg<strong>en</strong> ook in <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> perio<strong>de</strong> aandacht <strong>en</strong><br />

inspanning. De sleutel tot succes is educatie. Belangstelling voor cultuur is an acquired taste: het<br />

moet wor<strong>de</strong>n aangeleerd <strong>en</strong> ontwikkeld.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Brief <strong>van</strong><br />

<strong>de</strong> staatssecretaris <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, aan <strong>de</strong> voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong><br />

Kamer <strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal. Zoetermeer, 30 november 2001. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2001–<br />

2002, 27 432, nr. 43]<br />

Met <strong>cultuureducatie</strong> will<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> bijdrage lever<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> individuele ontplooiing <strong>en</strong> <strong>de</strong> ontwikkeling<br />

<strong>van</strong> tal<strong>en</strong>t. Niet omdat <strong>kunst</strong> zo'n aardig tijdverdrijf is, maar omdat het m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> helpt in <strong>de</strong><br />

ontwikkeling <strong>van</strong> hun i<strong>de</strong>ntiteit, intellig<strong>en</strong>tie, zintuiglijke functie's, motorische vaardighe<strong>de</strong>n <strong>en</strong> omdat<br />

het h<strong>en</strong> e<strong>en</strong> relatie tot omgeving <strong>en</strong> traditie verschaft. Cultuureducatie omvat dan ook meer dan<br />

k<strong>en</strong>nismaking met <strong>kunst</strong>, het <strong>op</strong>do<strong>en</strong> <strong>van</strong> ervaring<strong>en</strong> met <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>kunst</strong>disciplines <strong>en</strong> het<br />

aa<strong>nl</strong>er<strong>en</strong> <strong>van</strong> creatieve vaardighe<strong>de</strong>n. Ev<strong>en</strong> belangrijk is het verwerv<strong>en</strong> <strong>van</strong> inzicht, het overdrag<strong>en</strong><br />

<strong>van</strong> achterligg<strong>en</strong><strong>de</strong> waar<strong>de</strong>n <strong>en</strong> i<strong>de</strong>eën. Daarbij hoort het aankwek<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>op</strong><strong>en</strong>heid, nieuwsgierigheid<br />

<strong>en</strong> belangstelling voor <strong>de</strong> pluriformiteit <strong>van</strong> het culturele lev<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad, voor an<strong>de</strong>re culturele<br />

uitingsvorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> nieuwe artistieke expressiemogelijkhe<strong>de</strong>n. Dat daarmee ook <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving gebaat<br />

is, spreekt haast <strong>van</strong>zelf.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Amsterdam, af<strong>de</strong>ling Kunst & Cultuur (DWA). Nota Cultuureducatie 2000-2004.<br />

Amsterdam: Geme<strong>en</strong>te Amsterdam, 2000.<br />

56 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Cultuureducatie is ook in an<strong>de</strong>re <strong>op</strong>zicht<strong>en</strong> <strong>van</strong> betek<strong>en</strong>is. Het stimuleert <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong><br />

cognitieve vaardighe<strong>de</strong>n, draagt bij aan het verantwoor<strong>de</strong>lijkheidsbesef <strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> positieve invloed<br />

<strong>op</strong> zelfbewustzijn <strong>en</strong> <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>n.<br />

Bron: Geme<strong>en</strong>te Tilburg. Ka<strong>de</strong>rnota cultuur 2001-2004. Tilburg: Geme<strong>en</strong>te Tilburg, 2000.<br />

Ne<strong>de</strong>rland beschikt over e<strong>en</strong> behoorlijk <strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d aanbod <strong>van</strong> muziekschol<strong>en</strong>, dat primair in stand<br />

wordt gehou<strong>de</strong>n met geme<strong>en</strong>telijke subsidies. De meerwaar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze muziekschol<strong>en</strong> als<br />

gesubsidieer<strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong>ing wordt door <strong>de</strong> VNG vooral gezi<strong>en</strong> in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>hang in functies die <strong>de</strong><br />

muziekschol<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> aanbie<strong>de</strong>n: verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d aanbod, vocaal/instrum<strong>en</strong>taal on<strong>de</strong>rwijs,<br />

on<strong>de</strong>rsteuning <strong>van</strong> <strong>en</strong>sembles, kor<strong>en</strong>, orkest<strong>en</strong>, kortl<strong>op</strong><strong>en</strong><strong>de</strong> cursuss<strong>en</strong>, inzet voor het basison<strong>de</strong>rwijs<br />

<strong>en</strong> di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing aan het reguliere on<strong>de</strong>rwijs.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA) & K. A<strong>de</strong>lmund (PvdA), staatssecretariss<strong>en</strong> On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong><br />

Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Vrag<strong>en</strong> gesteld door <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Twee<strong>de</strong> Kamer, met <strong>de</strong> daar<strong>op</strong> door <strong>de</strong> regering<br />

gegev<strong>en</strong> antwoor<strong>de</strong>n. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 2001-2002, Aanhangsel, 923].<br />

[…] De verwachting is dat <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving steeds meer e<strong>en</strong> beroep zal wor<strong>de</strong>n gedaan <strong>op</strong> <strong>de</strong>ze<br />

instelling<strong>en</strong> […]. Door <strong>de</strong> invoering <strong>van</strong> het vak Culturele <strong>en</strong> Kunstzinnige Vorming (CKV) in havo/vwo<br />

<strong>en</strong> vmbo zal met name <strong>van</strong>uit het on<strong>de</strong>rwijs e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> vraag ontstaan naar <strong>op</strong> maat gesne<strong>de</strong>n<br />

di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> product<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze instelling<strong>en</strong>. Daarnaast groeit bij amateur<strong>kunst</strong><strong>en</strong>aars, vooral ook bij<br />

jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> allochton<strong>en</strong>, <strong>de</strong> behoefte aan verbreding <strong>en</strong> vernieuwing <strong>van</strong> het aanbod <strong>van</strong> <strong>de</strong> lokale <strong>en</strong><br />

provinciale instelling<strong>en</strong>.<br />

Bron: Raad voor Cultuur. Advies lan<strong>de</strong>lijke structuur <strong>cultuureducatie</strong> <strong>en</strong> amateur<strong>kunst</strong>. D<strong>en</strong> Haag:<br />

Raad voor Cultuur, 1999.<br />

T<strong>en</strong> slotte is er zowel <strong>van</strong>uit het on<strong>de</strong>rwijs als <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> amateur<strong>kunst</strong> sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> groei<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

vraag naar di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing door <strong>de</strong> C<strong>en</strong>tra voor <strong>de</strong> Kunst<strong>en</strong>. Hun vermog<strong>en</strong> om <strong>op</strong> <strong>de</strong>ze <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re<br />

culturele <strong>en</strong> maatschappelijke behoeft<strong>en</strong> in te spel<strong>en</strong>, di<strong>en</strong>t te wor<strong>de</strong>n vergroot.<br />

Bron: R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Ploeg (PvdA), staatssecretaris On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Brief <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

staatssecretaris <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rwijs, cultuur <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> voorzitter <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer<br />

<strong>de</strong>r Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal. Zoetermeer, 23 november 1999. [Twee<strong>de</strong> Kamer, verga<strong>de</strong>rjaar 1999-2000,<br />

26591, nr. 10].<br />

57 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


58 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


Bibliotheek <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />

Voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> die <strong>van</strong>uit zijn studie of beroep te mak<strong>en</strong> heeft met <strong>kunst</strong>- <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong> is <strong>de</strong><br />

bibliotheek <strong>van</strong> <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland <strong>van</strong> belang. In het c<strong>en</strong>trum <strong>van</strong> Utrecht vindt u e<strong>en</strong><br />

uitgebrei<strong>de</strong> <strong>en</strong> unieke collectie publicaties over <strong>kunst</strong>- <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong>.<br />

COLLECTIE<br />

Naast talloze monografieën bevat <strong>de</strong> collectie circa 175 binn<strong>en</strong>landse <strong>en</strong> buit<strong>en</strong>landse (vak)tijdschrift<strong>en</strong>,<br />

vele lesmetho<strong>de</strong>n, les- <strong>en</strong> projectmaterial<strong>en</strong> voor zowel basis- als voortgezet on<strong>de</strong>rwijs,<br />

handboek<strong>en</strong>, naslagwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoeksrapport<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aparte collectie is <strong>de</strong> instelling<strong>en</strong>docum<strong>en</strong>tatie<br />

<strong>van</strong> c<strong>en</strong>tra voor <strong>de</strong> <strong>kunst</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>van</strong> lan<strong>de</strong>lijke on<strong>de</strong>rwijs- <strong>en</strong> culturele instelling<strong>en</strong>. Deze<br />

omvat naast jaarverslag<strong>en</strong> <strong>en</strong> beleidsplann<strong>en</strong> ook nota's <strong>van</strong> lan<strong>de</strong>lijke, provinciale <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>telijke<br />

overhe<strong>de</strong>n. Material<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> instelling<strong>en</strong>docum<strong>en</strong>tatie zijn ter plekke te raadpleg<strong>en</strong>, maar zijn niet te<br />

le<strong>en</strong>.<br />

OPENINGSTIJDEN<br />

De bibliotheek is voor publiek ge<strong>op</strong><strong>en</strong>d <strong>op</strong> maandag <strong>van</strong> 13.30 tot 17.00 uur <strong>en</strong> <strong>van</strong> dinsdag tot <strong>en</strong><br />

met vrijdag <strong>van</strong> 9.30 tot 17.00 uur. Raadpleeg <strong>de</strong> website <strong>van</strong> <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland,<br />

www.cultuurnetwerk.<strong>nl</strong>, of bel, 030-236 12 00 voor afwijk<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>op</strong><strong>en</strong>ingstij<strong>de</strong>n in verband met feestdag<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> vakantieperio<strong>de</strong>n.<br />

CATALOGUS ON LINE: WWW.CULTUURNETWERK.NL > PRODUCTEN & DIENSTEN ><br />

BIBLIOTHEEKCATALOGUS<br />

De catalogus <strong>van</strong> <strong>de</strong> bibliotheek is <strong>op</strong> internet te raadpleg<strong>en</strong>. Publicaties zijn <strong>op</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> wijz<strong>en</strong><br />

te vin<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> catalogus. Ook geeft <strong>de</strong> catalogus on line informatie of e<strong>en</strong> publicatie aanwezig is of<br />

uitgele<strong>en</strong>d.<br />

LENEN<br />

De meeste material<strong>en</strong> zijn te le<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> per post aan u toegestuurd wor<strong>de</strong>n. Indi<strong>en</strong> u wilt l<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

moet u ingeschrev<strong>en</strong> zijn bij <strong>de</strong> bibliotheek. Voor het inschrijv<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> i<strong>de</strong>ntiteitsbewijs (paspoort,<br />

rijbewijs, Eur<strong>op</strong>ees i<strong>de</strong>ntiteitsbewijs) alsme<strong>de</strong> e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t afschrift <strong>van</strong> uw giro- of bankrek<strong>en</strong>ing<br />

(<strong>van</strong>wege <strong>de</strong> adresgegev<strong>en</strong>s) noodzakelijk. Aanmelding als lid is ook schriftelijk mogelijk. Stuur met<br />

uw aanmelding e<strong>en</strong> k<strong>op</strong>ie <strong>van</strong> uw i<strong>de</strong>ntiteitsbewijs <strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t giro- of bankafschrift mee.<br />

LEDEN<br />

Person<strong>en</strong> <strong>en</strong> instelling<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> lid wor<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> bibliotheek. Le<strong>de</strong>n betal<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> le<strong>en</strong>geld voor<br />

material<strong>en</strong> <strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> 50 proc<strong>en</strong>t korting <strong>op</strong> literatuurselecties. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> ont<strong>van</strong>g<strong>en</strong> le<strong>de</strong>n gratis<br />

<strong>Zicht</strong> <strong>op</strong>....<br />

E<strong>en</strong> lidmaatschap kost voor particulier<strong>en</strong> € 20,50 per jaar <strong>en</strong> voor instelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> schol<strong>en</strong> € 34,50 per<br />

jaar. E<strong>en</strong> lidmaatschap kan <strong>op</strong> elk mom<strong>en</strong>t ingaan <strong>en</strong> wordt jaarlijks stilzwijg<strong>en</strong>d verl<strong>en</strong>gd. Opzegging<strong>en</strong><br />

(alle<strong>en</strong> schriftelijk) di<strong>en</strong><strong>en</strong> voor 1 <strong>de</strong>cember <strong>van</strong> het nieuwe kal<strong>en</strong><strong>de</strong>rjaar in het bezit te zijn <strong>van</strong><br />

<strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland.<br />

59 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE


COLOFON<br />

<strong>Zicht</strong> <strong>op</strong>... <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>kunst</strong>- <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong>: update april 2010 is e<strong>en</strong> uitgave in <strong>de</strong> serie<br />

<strong>Zicht</strong> <strong>op</strong>... <strong>van</strong> <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland.<br />

Hoofdredactie: Marie-José Kommers<br />

Verzameling <strong>en</strong> selectie citat<strong>en</strong>: <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />

Productie<br />

<strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland, Utrecht<br />

Drukwerk<br />

&producties bv<br />

<strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />

Ganz<strong>en</strong>markt 6<br />

Postbus 61<br />

3500 AB Utrecht<br />

Telefoon 030-236 12 00<br />

Fax 030-236 12 90<br />

E-mail info@cultuurnetwerk.<strong>nl</strong><br />

Internet www.cultuurnetwerk.<strong>nl</strong><br />

<strong>Zicht</strong> <strong>op</strong>... is gratis voor le<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> bibliotheek <strong>van</strong> <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland. Deze uitgave is in<br />

pdf-formaat kosteloos beschikbaar <strong>op</strong> www.cultuurnetwerk.<strong>nl</strong>. Geïnteresseer<strong>de</strong>n kunn<strong>en</strong> ook teg<strong>en</strong><br />

betaling <strong>van</strong> <strong>de</strong> verz<strong>en</strong>d- <strong>en</strong> administratiekost<strong>en</strong> e<strong>en</strong> exemplaar bij <strong>Cultuurnetwerk</strong> <strong>op</strong>vrag<strong>en</strong>, zolang<br />

<strong>de</strong> voorraad strekt.<br />

Eer<strong>de</strong>re nummers <strong>van</strong> <strong>Zicht</strong> <strong>op</strong>... <strong>op</strong> www.cultuurnetwerk.<strong>nl</strong> (e<strong>en</strong> selectie):<br />

Erfgoe<strong>de</strong>ducatie<br />

Sam<strong>en</strong>werking <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong><br />

Basison<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong><br />

S<strong>en</strong>ior<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong><br />

Speciaal on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong><br />

Ontwikkeling<strong>en</strong> in museumeducatie<br />

E<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoeksag<strong>en</strong>da <strong>cultuureducatie</strong><br />

Reggio Emilia<br />

Cultuureducatie in <strong>de</strong> bve-sector<br />

Tal<strong>en</strong>tontwikkeling <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong><br />

Kunstvakk<strong>en</strong> in <strong>de</strong> vernieuw<strong>de</strong> twee<strong>de</strong> fase<br />

Bre<strong>de</strong> school <strong>en</strong> <strong>cultuureducatie</strong><br />

Jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> cultuur<strong>de</strong>elname<br />

© <strong>Cultuurnetwerk</strong> Ne<strong>de</strong>rland, Utrecht, 2010<br />

60 ZICHT OP… DE WAARDE VAN KUNST- EN CULTUUREDUCATIE

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!