30.08.2013 Views

Hondsdolheid

Hondsdolheid

Hondsdolheid

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

<strong>Hondsdolheid</strong><br />

‘n dodelike siekte<br />

Departement<br />

Landbou<br />

AFRIKAANS<br />

– Jenny TurTon –<br />

• Verspreiding van die<br />

siekte<br />

• Simptome<br />

• Voorkoming<br />

• Behandeling<br />

Republiek van suid-afRika


2006 Derde druk, hersiene uitgawe<br />

2004 Tweede druk, hersiene uitgawe<br />

2001 Hersien<br />

2000 Eerste druk<br />

Saamgestel deur<br />

Direktoraat Landbou-inligtingsdienste<br />

Departement van Landbou<br />

in samewerking met<br />

LNR-Onderstepoort Veeartsenykunde-instituut<br />

Gedruk en uitgegee deur<br />

Departement van Landbou<br />

Verkrygbaar van<br />

Resource Centre<br />

Direktoraat Landbou-inligtingsdienste<br />

Privaatsak X144, Pretoria 0001, Suid-Afrika<br />

Hierdie publikasie is op die web beskikbaar by: www.nda.agric.za/publications<br />

Kaart deur G Bishop<br />

Sketse op pp 5–8 deur C D Seegers<br />

Inligting verskaf deur<br />

Animal Health for Developing Farmers<br />

LNR-Onderstepoort Veeartsenykunde-instituut<br />

Privaatsak X05, Onderstepoort 0110<br />

Tel: (012) 529 9158


<strong>Hondsdolheid</strong><br />

Wat is hondsdolheid?<br />

•<br />

•<br />

•<br />

<strong>Hondsdolheid</strong> is ’n soönotiese siekte (’n siekte wat mense<br />

van diere kan kry).<br />

Dit word deur ’n virus veroorsaak wat die brein aantas en tot<br />

die dood lei.<br />

Die virus word in speeksel afgeskei en deur besmette diere<br />

se byt oorgedra.<br />

<strong>Hondsdolheid</strong> is ’n uiters<br />

gevaarlike siekte. Ent dus jou<br />

diere in en beskerm jouself!<br />

Diere wat mense kan besmet<br />

• Gewoonlik honde.<br />

• Ook katte, meerkatte, jakkalse en ander wilde diere.<br />

• <strong>Hondsdolheid</strong> word hoofsaaklik deur honde, rooijakkalse,<br />

rooimeerkatte en bakoorjakkalse na ander diere en die<br />

mens versprei<br />

— 1 —


<strong>Hondsdolheid</strong> se verspreiding wat aantoon watter diere belangrik is<br />

in elke streek<br />

Siektesimptome by diere<br />

•<br />

•<br />

3<br />

5<br />

Hond (1)<br />

Rooijakkals (2)<br />

Bakoorjakkals (3)<br />

Rooimeerkat (4)<br />

Rooimeerkat en bakoorjakkals (5)<br />

Gedragsveranderinge kom by al die diere voor. Mak diere<br />

kan wild en aggressief raak (kom dol voor),<br />

terwyl wilde diere mak mag raak.<br />

Verlamming tree uiteindelik in, wat tot die dood lei.<br />

4<br />

— 2 —<br />

2<br />

1


Honde: aggressie, getjank,<br />

aanvalle sonder vorige<br />

waarskuwing, kwyl, hap na<br />

denkbeeldige vlieë, staar,<br />

loop doelloos rond, oop<br />

bek (onderkaak val oop),<br />

onvermoë om te sluk,<br />

vreet stokke en klippe,<br />

versmoring, opgooi, loop<br />

moeilik, verlamming<br />

Perde: doellose gesteier,<br />

onvermoë om te sluk,<br />

loop moeilik, swakheid,<br />

verlamming, aggressie,<br />

byt<br />

— 3 —<br />

Katte: word uiters<br />

aggressief en val aan<br />

sonder enige waar-<br />

skuwing vooraf<br />

Koeie: bulk, kwyl,<br />

versmoring, aggressie,<br />

sluk wind, onvermoë om<br />

te sluk, swakheid, pote<br />

vou in onder hulle en loop<br />

moeilik, verlamming


Skape en bokke: geblêr,<br />

agterbene is swak,<br />

loop moeilik, aggressie,<br />

oormatige seksuele<br />

gedrag, roeibewegings<br />

Varke: aggressie,<br />

byt venynig<br />

— 4 —<br />

Donkies: byt, aggressief<br />

Wilde diere: kom mak<br />

voor, gaan huise en<br />

tuine binne, nagdiere<br />

word bedags gesien, val<br />

mense en voorwerpe<br />

aan sonder enige<br />

waarskuwingstekens<br />

vooraf, verlamming


Hoe word mense besmet?<br />

•<br />

•<br />

•<br />

•<br />

Mense raak<br />

besmet wanneer<br />

hulle<br />

deur ’n besmette<br />

dier<br />

gebyt word<br />

aangesien<br />

die virus deur<br />

speeksel versprei<br />

word.<br />

Mense kan<br />

ook besmet<br />

word deur<br />

besoedeling<br />

met speeksel<br />

wat in snye, die mond of oë beland.<br />

By hondsdol diere mag dit lyk asof iets in die keel vassit<br />

weens die oormatige speekselafskeiding. Moet nooit jou<br />

hand in die dier se bek druk nie, aangesien jy die siekte<br />

kan opdoen as die dier jou byt of as snye aan jou hand<br />

aan die speeksel blootgestel word.<br />

Indien beeste, skape, bokke en donkies se karkasse<br />

oopgesny word, kan dit ‘n gesondheidsgevaar skep<br />

omdat mense besmet kan raak deur snye of wanneer<br />

breinweefsel en speeksel in die oë of mond spat as die<br />

skedel oopgekap word en die besmette dier se brein<br />

hanteer word.<br />

— 5 —


Siektetekens by die mens<br />

•<br />

•<br />

•<br />

By die mens is die eerste tekens hoofpyn, angs, koors,<br />

braking en vrees vir water. Uiteindelik lei dit tot verlamming,<br />

koma en die dood.<br />

Nadat ’n besmette dier ’n ander dier of mens gebyt het, duur<br />

dit gewoonlik 2 tot 10 weke voordat enige siektetekens<br />

verskyn.<br />

Sodra mense of diere tekens van hondsdolheid toon, is<br />

behandeling nie meer moontlik nie en sal hulle doodgaan.<br />

Voorkoming<br />

•<br />

•<br />

•<br />

•<br />

Dit is belangrik dat honde en katte ingeënt word om die<br />

risiko vir mense en diere te verlaag.<br />

Jong diere moet 2 maal in die eerste jaar ingeënt word<br />

en dan elke 3 jaar of so dikwels as wat deur jou staats-<br />

veearts vereis word. Die entstof is veilig en sal nie jou<br />

diere siek maak nie.<br />

Stel jou staatsveearts<br />

onmiddellik in kennis as jy<br />

diere sien wat eienaardig<br />

optree en hondsdolheid<br />

vermoed word.<br />

Bly weg van diere wat<br />

eienaardig optree, wilde<br />

diere wat mak is en nie<br />

weghardloop van jou nie,<br />

siek diere wat nie behoorlik<br />

vasgemaak is nie<br />

of diere wat aggressief<br />

voorkom.<br />

— 6 —


Behandeling<br />

•<br />

•<br />

•<br />

Indien jy betyds behandel word (so gou moontlik na ’n byt)<br />

sal jy nie van hondsdolheid doodgaan nie.<br />

Nadat ’n dier jou<br />

gebyt het, moet die<br />

wonde dadelik<br />

deeglik gewas word.<br />

Gebruik seep en<br />

’n ontsmettings-<br />

middel indien<br />

moontlik. Besoek<br />

dan dadelik jou<br />

naaste kliniek of<br />

dokter vir verdere<br />

behandeling.<br />

Die dokter of verpleegster sal met ’n reeks inspuitings begin<br />

wat die ontwikkeling van die siekte kan voorkom. Dit is uiters<br />

belangrik dat jy voortgaan om die kliniek te besoek totdat<br />

die kursus voltooi is omdat jy kan doodgaan as jy nie al die<br />

inspuitings ontvang nie.<br />

•<br />

— —<br />

Die inentingsprogram wat<br />

tans aanbeveel word, is<br />

om die eerste inspuiting te<br />

ontvang op die dag wanneer<br />

jy gebyt is, en die ander 3, ,<br />

14 en 28 dae later. ’n Antiserum<br />

teen hondsdolheid sal<br />

ook aan jou toegedien word<br />

op die dag wat die dier jou<br />

gebyt het.


•<br />

Stel die staatsveearts of<br />

polisie in kennis wanneer<br />

jy deur ’n hond of ander<br />

dier gebyt word. Hulle sal<br />

die saak ondersoek en<br />

indien nodig die dier van<br />

kant maak en seker maak<br />

dat dit vir hondsdolheid<br />

getoets word.<br />

Vir verdere inligting kontak jou dieregesondheidsbeampte,<br />

staatsveearts, dokter of verpleegster<br />

of<br />

Animal Health for Developing Farmers<br />

LNR-Onderstepoort Veeartsenykunde-instituut<br />

Privaatsak X05, Onderstepoort 0110<br />

Tel: (012) 529 9158<br />

of<br />

Resource Centre, Departement van Landbou<br />

Tel: 319 141/ 085<br />

— 8 —

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!