Aanspraak september 2010 (pdf, 1.74 MB) - Svb

svb.nl

Aanspraak september 2010 (pdf, 1.74 MB) - Svb

Pensioen- en Uitkeringsraad magazine

aansPraak

September 2010

Hermance clegg, moeder van de

Britse vice-premier nick clegg, overleefde

Het jappenkamp tjideng


HermaNCe CLeGG

BouDewIjN De GrooT

LouISe SToLk-PoLak

2 AANSPRAAK - SEPTEMBER 2010

inhoud

inHoud

mag ik u even aanspreken? 3

dankzij mijn dappere moeder 4

Heb ik tjideng overleefd

Hermance Clegg, moeder van de Britse vice-premier

Nick Clegg, overleefde het jappenkamp Tjideng

declareert u kosten voor 8

psycHotHerapie bij ons?

Dien voortaan uw DBC-nota in

mijn moeder overleed in tjideng, 10

ik ken Haar alleen van foto’s

Boudewijn de Groot over zijn Indische achtergrond

mijn moeder en ik Hadden elkaar nog 14

in deze Hel

Louise Stolk-Polak zorgde voor haar zieke moeder

in het jappenkamp

tien jaar ooggetuigen voor de klas 18

verHuizing naar een verzorgings- 19

of verpleegHuis in nederland, wat dan?

zoek?! 20

vraag en antwoord 22

puzzel 23

colofon / adressen 24


Mag ik u even

aanspreken?

een tijdje geleden stuitte ik bij een wandeling door

de bossen van Bakkeveen op een monument ter nagedachtenis

aan de executie door de duitse bezetter

van tien jonge mannen. in de vroege ochtend van

10 april 1945, nog geen maand voor de bevrijding,

werden ze op die plek doodgeschoten. Waarschijnlijk

ging het om een represaillemaatregel, al zijn de precieze

omstandigheden nooit helemaal opgehelderd.

eén van de mannen was de groningse kunstenaar

hendrik Werkman, die faam had gemaakt in de kunstenaarsbeweging

de ploeg en als drukker ook voor

het verzet actief was geweest.

in het nederlandse landschap zijn overal sporen zichtbaar

van de tweede Wereldoorlog. Ze maken deel

uit van het erfgoed dat ons verbindt met die zwarte

periode uit onze geschiedenis. soms zoeken we die

verbinding bewust op, bijvoorbeeld bij een herdenking.

maar we lopen er ook wel eens terloops tegenaan,

zoals op die zondagmiddag bij een wandeling

over de heide en door de bossen rond Bakkeveen. Je

staat voor het kleine monument en de gruwelijkheid

dringt zich aan je op temidden van een landschap

waarvan de vredigheid zo vanzelfsprekend lijkt.

de nederlandse regering heeft in de afgelopen jaren

veel geïnvesteerd in een project gericht op het

behoud van het erfgoed van de oorlog. u heeft daar in

eerdere nummers van aanspraak over kunnen lezen.

het belang van het project is nauwelijks te over-

schatten. voor degenen die de oorlog hebben meegemaakt,

biedt het erfgoed de mogelijkheid om

verloren werelden voor even weer tot leven te brengen.

voor latere generaties voedt erfgoed het historisch

besef, dat nodig is om betekenis te geven aan

ons leven en richting te geven aan onze samenleving.

deze maand wordt het programma afgerond

met een slotconferentie. de resultaten kunt u op een

mooie zondagmiddag zomaar tegenkomen.

ronald leopold

algemeen secretaris / directeur

Foto: rogier Fokke

pensioen- en uitkeringsraad magaZine 3


de moeder van de engelse vice-premier nick Clegg

is nederlandse en zat tijdens de oorlog met haar

moeder en zusjes in het jappenkamp tjideng.

tijdens de engelse verkiezingen in mei 2010 stond

haar zoon als nieuwe partijleider van de Liberaal

democraten volop in de schijnwerpers van de internationale

media.

in diverse interviews kwam het jappenkampverleden

van zijn moeder ter sprake. Wat vindt de

Hollandse Hermance Clegg-van den Wall Bake van

haar plotseling beroemde zoon? en hoe is zij in

staat om over het jappenkamp te spreken met haar

kinderen?

kunt u iets vertellen over uw

acHtergrond?

‘mijn moeder studeerde engels in amsterdam en

ontmoette mijn vader op een studentenboottocht.

Begin 1932 trouwden ze. mijn vader ging na de th in

delft voor Bpm naar nederlands-indië en mijn moeder

kwam hem achterna. in de vooroorlogse jaren

zijn mijn ouders erg gelukkig geweest. Zij kregen drie

dochters, van wie ik de middelste ben. op 23 november

1936 ben ik geboren in palembang. mijn ouders

waren niet religieus, ik ben later zelf katholiek geworden.

als kind vond ik het al fijn om te bidden.’

4 AANSPRAAK - SEPTEMBER 2010

Foto: ellen lock

DaNkzIj mIjN

DaPPere moeDer

HeB Ik TjIDeNG

overLeefD

Hermance Clegg, moeder van de

Britse vice-premier Nick Clegg, zat als

kind in het jappenkamp Tjideng.

Hoe oud was u toen de tweede

wereldoorlog begon?

‘Wij woonden in soerabaja en ik was denk ik vijf jaar

toen het luchtalarm begon. mijn moeder gaf ons een

gummetje voor tussen je tanden, een pan op je hoofd

en watten in je oren. We moesten naar een schuilkelder,

die een enorme modderpoel was geworden

door de vele regenbuien. na pearl harbor werd mijn

vader in december 1941 eerste reserveluitenant bij de

cavalerie. Wij verhuisden als gezin naar Batoedjadjar,

een garnizoensplaats op West-Java.

in 1942 werd mijn vader opgeroepen om het land te

verdedigen. ik miste hem ontzettend. na de capitulatie

zat hij opgesloten in de glodokgevangenis van

Batavia. om in zijn buurt te zijn, trokken wij in bij

moeders vriendin Julie Feith. mijn moeder was een

sterke persoonlijkheid en wij voelden ons als kinderen

altijd veilig bij haar. Ze kookte grote pannen eten

voor mijn vader en andere mannen in de gevangenis.

op de fiets bracht ze die naar de gevangenis. Ze

schreef berichten voor mijn vader op de bodem van

de pannen onder een pleister. het prachtige huis van

de familie Feith werd begeerd door soekarno, die het

in oktober 1942 in beslag nam. mijn moeder werd

toen hard geschopt door een Japanse soldaat, waar

ze een tropenzweer op haar scheenbeen aan overhield.

tante Julie werd geslagen door soekarno. mijn

moeder vond het voor onze veiligheid beter om naar

kamp kramat te gaan. kramat was aanvankelijk een


open kamp, we mochten er nog in en uit lopen. er

werd in het kamp veel gevochten door de vrouwen

onderling. mijn moeder ging ieder gevecht over eten

uit de weg. Ze zei: “neem mijn portie maar!”, ook al

hadden we dan meer honger.’

wat Heeft u meegemaakt tijdens

de oorlog?

‘iedere dag zag ik een man zijn prachtige herdershond

uitlaten. op een dag werd bevolen dat alle honden

kramat uit moesten. de Japanners deden de hond in

een kist en timmerden de spijkers er dwars doorheen.

ik vond het schokkend om dit te zien. in die tijd werd

besloten dat mijn blindedarm eruit gehaald moest

worden in het ziekenhuis. intussen werd het kamp

afgesloten met ‘gedek’, waardoor ik drie weken van

niemand bezoek kreeg. dat was verschrikkelijk lang

in mijn beleving. ook in kramat woonde mijn moeder

met drie kinderen samen in één huis met tante Julie

Feith en haar vijf kinderen.

op 23 augustus 1943 moesten 2.500 vrouwen en

kinderen van kamp kramat naar kamp tjideng, ook

in Batavia gelegen. We werden met bakfietsen verplaatst.

met zeventien personen zaten we in een huis.

ik sliep in één bed met mijn moeder en mijn zusjes.

met negen mensen sliepen we op één kamer. er was

een wandluizenplaag, waar niet tegenop viel te dweilen.

onze bal rolde dagelijks in het open riool langs de

weg. mijn moeder bleef herhalen dat we onze handen

moesten wassen. hoe we hier achteraf levend uit

zijn gekomen, is een raadsel. in het begin had tjideng

2.500 inwoners. er werden steeds meer gevangenen

bij geplaatst zodat iedereen moest inschikken. aan

het eind van de oorlog zaten er 14.350 vrouwen en

kinderen. er werd veel gestolen in het kamp, maar

er was ook solidariteit. als een moeder ziek werd,

werden de kinderen meteen opgevangen.’

wat gaf u Hoop?

‘mijn moeder hield de moed erin, zij zei altijd: “Je

moet leren lezen en schrijven, als je later in holland

naar school gaat, wil je bij je leeftijdgenoten in de klas

zitten.” Ze hield het moreel hoog, zij was werkelijk

een held. voor mijn verjaardag maakte ze een lexicon.

met mijn zusje las ze ‘alice in Wonderland’ in

het engels. Ze wist te weinig van meetkunde en heeft

‘Mijn moeder hield

het moreel hoog’

Hermance van den wall bake (links)

met Haar moeder en zusjes

toen met broodstijfsel betaald voor de lessen van mijn

zusje, terwijl we alle vier honger hadden. dat geeft

wel aan hoeveel hoop ze had op een normale toekomst

in holland. aan het eind van de oorlog woog

ze nog maar 36 kilo.

er waren veel panieksituaties onder de vrouwen en

sommigen begonnen hun kinderen te slaan. van de

wrede kampcommandant sonei, die maanziek was,

moesten we meerdere keren per dag en nacht uren

koempoelen, op appèl staan, om te worden geteld.

Je moest precies onder een bepaalde hoek buigen

met het hoofd in de richting van Japan, je pink op

de naad van je rok. als je niet goed boog, werd je

afgeranseld. de Japanners raakten altijd de tel kwijt

zodat het tot in den treure opnieuw moest, maar

mijn moeder bleef altijd heel kalm.’

wat was uw grootste angst?

‘mijn moeder heeft tijdens de hele kamptijd haar

fotoalbums meegesleept. ook had ze iets van zilver

bewaard onder doeken in mijn tas. mijn tas rinkelde

per ongeluk bij een controle. op dat moment was ik

als de dood dat ik gepakt zou worden. een Japanse

soldaat doorzocht de handdoeken en klapte tot mijn

grote opluchting in zijn handen dat ik door moest

lopen. de grootste angst was om elkaar te verliezen.

Zo waren mijn zusjes en ik erg bezorgd over de tropenzweren

van mijn moeder. Ze zat helemaal onder

de zweren vanwege het gebrek aan vitamine c.

’s ochtends vroeg verzamelden wij met zijn drieën de

kersen voor haar die ’s nachts van de bomen waren

pensioen- en uitkeringsraad magaZine 5


gevallen. toen zij een keer bij het luchtalarm werd op-

gepakt door de bewakers, hebben wij gebruld van

verdriet. daarnaast ging in het kamp het gerucht dat

vrouwen en kinderen gescheiden zouden worden.

ook daar heb ik nachtmerries over gehad. voordat ze

het plan konden uitvoeren, was de bom gevallen en

de oorlog afgelopen. mijn moeder zei later vaak tegen

mij: “als het nog een maand of twee had geduurd,

dan was je er niet meer geweest.” ik was lusteloos en

kon geen hap meer door mijn keel krijgen.’

Hoe ervaarde u de bevrijding?

‘na de bom op hirosjima merkten we dat de Japanners

zich terugtrokken. het eerste gevoel van de bevrijding

kwam toen we hoorden dat mijn vader zou

komen. ik wachtte opgewonden bij de poort. mijn

moeder had altijd een foto van hem bij zich, dus ik

herkende hem meteen. voor onze bescherming liet

de bewaker niemand binnen. mijn vader riep: “als je

de poort niet open doet, dan rijd ik er door heen!” hij

was de eerste hollandse man in het kamp. tot mijn

grote teleurstelling herkende hij mij niet en omhelsde

een ander meisje, omdat hij dacht dat ik het was. ik

moest erg wennen aan zijn donkere stem. mijn moeder

was dolgelukkig. er waren veel vrouwen die hoorden

dat hun man dood was. mijn vader nam ons mee

naar een Bpm-huis, maar na een paar dagen moesten

we voor onze veiligheid terug naar het kamp.’

wat merkte u van de bersiap?

‘na het kamp tjideng zijn we in het gezinskamp

tjihapit in Bandoeng terechtgekomen. dat kamp

was meer voor onze eigen veiligheid en daar ben ik

naar school gegaan. op het plein voor de school wa-

ren mijn zus en ik getuige van een moord. er stond

een groepje inlanders en opeens zagen we een man

neervallen in een plas bloed. iedereen was ervan

geschrokken. het was een zeer gevaarlijke tijd. de

vrijheidsstrijders hadden het voorzien op de nederlanders.

ons huis stond naast het gedek. mijn vader

zat met een bijl in zijn hand naast het gat in het ge-

dek om ons te beschermen. tijdens een treinreis van

Batavia naar Bandoeng werden we in een tunnel

overvallen door vrijheidsstrijders. het werd in de trein

steeds benauwder, want iedereen was naar onze

kant gevlucht. er vielen schoten en vrouwen en kinderen

gilden. mijn moeder zei kalm: “heel stil blijven

staan, dan heb je minder adem nodig.” voor mijn

ouders was het duidelijk, we moesten hier weg.’

Hoe bent u in nederland gekomen?

‘met één van de eerste vluchten zijn we via caïro naar

nederland gereisd. in caïro werden we verzwakt en

ziek opgevangen door het rode kruis. hier was voor

het eerst weer echt eten. op ieder hapje moest je 36

maal kauwen werd ons geadviseerd. in de beginjaren

na het kamp kon ik niet meekomen met leeftijdge-

‘Vooral de angst wil je niet doorgeven’

6 AANSPRAAK - SEPTEMBER 2010

noten, omdat ik last had van bloedarmoede en onverklaarbare

koortsen. later deed ik een opleiding

voor remedial teacher en ik heb altijd lesgegeven aan

dyslectische kinderen. mijn man nick clegg senior

ontmoette ik in cambridge toen ik daar een cursus

engels volgde. het was liefde op het eerste gezicht.

ik ben naar engeland geëmigreerd en we kregen drie

zonen en een dochter. vorig jaar gaven we een groot

vijftigjarig huwelijksfeest in holland.’

bent u nog wel eens teruggegaan?

‘twee jaar geleden heb ik een reis door indonesië

gemaakt met mijn jongste zoon alexander. in tjideng

liet ik hem zien waar wij geïnterneerd zaten. Wonderlijk

genoeg wist ik er nog exact de weg. toen ik

er voor de eerste keer naar toe ging met mijn man,

10 jaar geleden, dacht ik dat ik geen kampsyndroom

zou hebben. toch werd ik overspoeld door emoties.

ik stond aan de grond genageld van schrik, want alles

in tjideng liet ik mijn jongste zoon zien

waar wij geïnterneerd zaten

Foto: alexander clegg


Hermance met Haar zoon nick clegg

Foto: nick clegg senior

kwam terug. ik realiseerde me hoe moeilijk het voor

mijn moeder is geweest om drieënhalf jaar de moed

er in te houden met drie kleine dochters.’

wat zijn belangrijke levenslessen

voor u geweest?

‘mijn moeder was een bijzonder sterke persoonlijkheid

en had een enorm positieve uitstraling. Ze wilde nooit

de slechte kant van mensen zien. net als in het kamp

keek ze dan de andere kant op. mijn vader heeft mij

geleerd om absoluut geen vooroordeel tegen welk

volk dan ook te hebben, want iedere nationaliteit

heeft in zijn geschiedenis veel wreedheden begaan.

hij wilde geen anti-duitse of -Japanse sentimenten

aan zijn kinderen doorgeven. dat wilde ik ook niet,

daar is de wereldvrede niet mee geholpen.’

en wat wilt u zelf graag doorgeven?

‘ik ben me enorm bewust van de verloren tijd in het

kamp. Je jeugd is een heel kostbare tijd. ik heb mijn

kinderen véél plezier willen bezorgen en ik hecht

veel waarde aan een goede band binnen de familie.

Je beseft beter dat het leven aan een zijden draadje

hangt. Je probeert je kinderen te beschermen voor

al het negatieve. naderhand dacht ik vaak: ‘Waarom

wilden ze zo wreed zijn?’ daar ben ik nog steeds niet

uit. eigenlijk komt het allemaal neer op het verschil

tussen goed en kwaad. daarom ben ik katholiek

geworden, ik geloof dat maria genezing kan bieden

voor een gebroken wereld.

het blijft voor mij moeilijk om over de oorlog te vertellen.

vooral de angst wil je niet doorgeven. ook is

er soms een taalprobleem, het engelse woord ‘camp’

betekent kamperen. mijn kinderen zeiden wel eens:

“mamma, toen jullie in die tenten waren…” Wat ik

heb meegemaakt, is bijna niet te vertellen.

voorafgaand aan dit interview zei ik tegen mijn zoon

alexander: “Ze willen weten wat de invloed van mijn

kampverleden op je opvoeding is geweest.” alexander

antwoordde: “absoluut geen gezeur met eten.”

We zijn trots op al onze kinderen, dus ook op nick.

We hebben hen zo internationaal mogelijk proberen

op te voeden, met veel uitwisselingsprojecten in het

buitenland bij hun studies. We wilden hen vooral

laten zien dat er voor ieder probleem altijd meerdere

invalshoeken zijn.

nick was wonderlijk vroeg volwassen en een rustpunt

in ons gezin. in een rapport op de lagere school

zeiden ze dat hij te veel hooi op zijn vork nam voor

zijn leeftijd. dit bleek zijn eigen keuze te zijn. hij was

altijd heel verontwaardigd als er onrechtvaardige din-

gen gebeurden. nick heeft het nu dus best zwaar

binnen de engelse politiek. We steunen hem en geven

hem waar mogelijk advies. als moeder zou ik hem

meer rust gunnen, want slapen is er niet meer bij als

je zo’n volle politieke agenda hebt.’

interview: ellen Lock

Foto: ellen lock


declareert u kosten voo

8 AANSPRAAK - SEPTEMBER 2010

dien voortaan uw

Deze informatie geldt alleen voor u als u in Nederland

woont en bij ons kosten voor psychotherapie declareert.

sinds 2008 vergoeden zorgverzekeraars psychotherapie

op basis van een zogenoemde diagnose

Behandeling Combinatie (dBC). omdat de zorgverzekeraars

zonder dBC niet vergoeden, zullen

wij vanaf 1 september 2010 psychotherapie

alleen vergoeden als de behandeling in een dBC

wordt vastgelegd. Voor het geval uw therapeut

nog niet met dBC’s werkt, is er een overgangsperiode.

in dit artikel leest u meer over hoe u

kosten kunt declareren.

de basisverzekering vereist een

diagnose beHandeling combinatie

de basisverzekering zal kosten voor psychotherapie

alleen vergoeden als de therapeut een diagnose

Behandeling combinatie (dBc) heeft ingediend. de

dBc geeft inzicht in de verschillende behandelingen

en de kosten daarvan. uw therapeut is wettelijk verplicht

om psychotherapie in een dBc vast te leggen.

vergoeding psycHotHerapie valt

onder de basisverzekering

medische kosten komen bij de Wuv, Wubo en Wbp

alleen voor vergoeding in aanmerking als deze niet

elders vergoed kunnen worden. vanaf januari 2008

valt psychotherapie onder de basisverzekering van

de nederlandse Zorgverzekeringswet. iedere neder-

lander is hiervoor verplicht verzekerd. dit betekent dat

eerst een beroep moet worden gedaan op de basis-

verzekering, voordat er kosten voor psychotherapie

kunnen worden vergoed door de Wuv, Wubo of Wbp.

vergoeding eerstelijns geestelijke

gezondHeidszorg

eerstelijns zorg is een kortdurende behandeling van

lichte psychische klachten. voor eerstelijns zorg is

geen dBc vereist. uw zorgverzekeraar vergoedt de

eerste 8 behandelingen. Wij vergoeden hiervan voortaan

maximaal 4 vervolgbehandelingen en eventueel

overblijvende kosten voor de eigen bijdrage. de therapeut

moet in het Big-register zijn geregistreerd

als gezondheidszorgpsycholoog, klinisch psycholoog,

psychiater of psychotherapeut.

Uw therapeut werkt met DBC’s

de resterende kosten van een

dbc-nota of de afrekening van de

zorgverzekeraar kunt u bij ons

declareren.

in het systeem van dBc’s ontvangt u geen nota’s per

zitting meer, maar is er alleen aan het einde van de

dBc-periode een nota van uw therapeut of een afre-


psychotherapie BiJ ons?

dbc-nota in

kening van uw zorgverzekeraar. uw zorgverzekeraar

betaalt de kosten volledig of voor een groot deel. Zijn

er kosten die overblijven, dan kunt u die bij ons declareren.

stuur met uw declaratie de dBc-nota mee en

de afrekening van uw zorgverzekeraar waaruit blijkt

wat uw zorgverzekeraar heeft vergoed.

wanneer blijven er kosten over die de

pur kan vergoeden?

er blijven kosten over als:

1. uw therapeut geen contract heeft met uw

zorgverzekeraar;

2. de kosten voor een deel onder het eigen risico

vallen.

Uw therapeut werkt nog niet

met een DBC

Werkt uw therapeut nog niet met een dBc? Breng

uw therapeut dan zo spoedig mogelijk op de hoogte

dat voortaan een dBc is vereist. Was u al vóór

1 september 2010 in behandeling? in dat geval kunt

u – zolang de dBc nog niet is gestart – de kosten

voor psychotherapie nog op de oude wijze bij ons

declareren. dit kan tot uiterlijk 1 september 2011,

daarna niet meer. ontvangt u van ons een vergoe-

ding voor meer dan 12 zittingen per jaar door een

therapeut die uitsluitend gezondheidszorgpsycholoog

is, dan kunnen wij de vergoeding voor de lopende

behandeling voortzetten tot uiterlijk 1 september

2015 voor maximaal twee zittingen per week.

als u bij de invoering van de registratie van beroe-

pen in de gezondheidszorg (Big-registratie) werd be-

handeld door een therapeut die niet als zodanig

geregistreerd was, maar die door ons als voldoende

gekwalificeerd werd beschouwd, zullen wij de kosten

blijven vergoeden op grond van de oude voorwaarden

zolang u nog steeds door dezelfde therapeut

wordt behandeld.

meer informatie

Zodra u kosten voor psychotherapie binnen nederland

declareert, zullen wij u in een brief informeren over

wat deze wijzigingen in uw geval betekenen. als u

vragen heeft over dit onderwerp kunt u ons bellen op

tel: 071-5356620 of 071-5356905.

als u therapiekosten declareerde op grond van

de tijdelijke vergoedingsregeling psychotherapie

(tvp) bent u al eerder schriftelijk geïnformeerd

over de dBC-systematiek en de gevolgen

voor de tvp.

pensioen- en uitkeringsraad magaZine 9


‘miJn moeder

overleed in tJideng,

ik ken haar aLLeen

Van foto’s’

Boudewijn de Groot over

zijn Indische achtergrond

kunt u iets vertellen over uw familieacHtergrond?

‘eerlijk gezegd kan ik nauwelijks iets over mijn familieachtergrond

vertellen, want ik weet er zelf ook vrij

weinig over. er werd in onze familie altijd gezwegen

over het verleden. mijn vader heeft het jappenkamp

overleefd, maar mijn moeder is in het laatste oorlogsjaar

in kamp tjideng overleden. mijn vader sprak

sinds haar dood nooit meer over haar of over het

verleden. als ik bijvoorbeeld als kind aan mijn vader

vroeg: “Waar ben ik geboren?”, dan antwoordde

hij: “Jij bent uit de klapperboom gevallen,” of “Jij

komt van de aapjes.” hij gaf mij zoveel ontwijkende

antwoorden, dat alles wat hij zei wel onzin zou zijn.

op den duur vraag je niets meer als je geen serieus

antwoord krijgt.

ik ken mijn moeder alleen maar van de foto’s die ik

heb gekregen. op een ervan draagt zij een balletjurk.

Ze heette sophie elisabeth saueressig. ik heb me wel

eens laten vertellen dat ze in het kamp muziek maak-

te en met kinderen op de muziek danste. van mijn

vader weet ik dat hij bij de ptt werkte in nederlandsindië.

Wat er in de oorlog precies met mijn familie is

gebeurd weet ik dus niet. ik ben geboren in het jappenkamp

kramat op 20 mei 1944. kort na mijn geboorte

werd ons gezin gesplitst. mijn moeder moest

10 AANSPRAAK - SEPTEMBER 2010

met haar drie kinderen naar het vrouwenkamp tjideng.

mijn vader werd in een mannenkamp geïnterneerd.

pas na de bevrijding kreeg mijn vader te horen

dat zijn vrouw was overleden en sindsdien zweeg hij

over haar en over deze periode uit zijn leven.’

wanneer is uw familie naar

nederland gekomen?

‘in 1946 vertrok ik als tweejarig kind per schip met

mijn vader, broer en zus naar nederland. onlangs

ontmoette ik een vrouw die me vertelde dat zij als

veertienjarig meisje mij op dat schip nog het leven

had gered. mijn vader had zich teruggetrokken in een

scheepshut en zij zag mij als kind op het dek nieuwsgierig

op een groot ankergat afkruipen. Zij wist zich

nog net op tijd over mij te ontfermen. mijn achtjarige

zusje was mij kennelijk even uit het oog verloren.

mijn vader liet mij in nederland achter bij zijn tweelingzus

in haarlem, die al twee grote kinderen had.

mijn tante nam mij op in haar gezin en ik wist niet

beter of zij was mijn moeder. ik heb het daar altijd

heel fijn gehad. ik had nog geen echte hobby’s of

gerichte belangstelling ergens voor. Wel hield ik van

zingen en fluiten. omdat mijn tante al een gezin

had, bracht mijn vader mijn broertje en zusje op twee

andere adressen onder, zodat hij om zijn pensioen vol

te maken terugkon naar nederlands-indië.’


sweering

ronald

boudewijn de groot tijdens de

fotosessie voor de lp ‘picknick’ Foto:

wanneer realiseerde u zicH dat uw

moeder was overleden?

‘op mijn achtste jaar werd me dit pas duidelijk.

toen hield mijn fijne jeugd bij mijn tante abrupt op,

omdat mijn vader in 1952 hertrouwde en zijn kinderen

bij zich in heemstede in huis nam. Wij moesten

als kinderen wennen aan deze nieuwe omgeving.

mijn tante woonde op fietsafstand, dus ik zocht haar

nog vaak op. ik realiseerde me steeds meer dat mijn

echte moeder overleden was en wilde vanaf dat moment

ook meer over haar weten, maar kreeg van

mijn vader geen antwoord als ik hem naar het verleden

vroeg. hij is in 1969 overleden. ik was toen 25

jaar. als hij langer had geleefd, had ik misschien toch

voorzichtig naar zijn verleden durven vragen.’

‘Jij bent uit de klapperboom

gevallen’

u bezingt nederlands-indië in een aantal

recente songteksten, maar u bent

er nooit terug geweest. Hoe Heeft u

zicH er dan een beeld van gevormd?

‘via de verhalen van anderen heb ik toch een gevoel

bij het oude nederlands-indië, een soort stille kracht.

mijn tantes en mijn broertje en zusje vertelden mij

over allerlei dingen die ik meteen herken als typisch

indisch. mijn broertje en zusje hebben wel eens geprobeerd

me over te halen om met hen naar indonesië

te gaan, maar dat heb ik toen geweigerd. ik kon het

niet. ik kan er zo naar toe vliegen, maar wat kan ik

er doen? mijn moeders graf bezoeken? haar graf is

een kruis op een ereveld, tussen duizenden eendere

kruizen. niemand heeft een persoonlijk graf. dan kun

je er net zo goed een foto van zien, in plaats van er

naar toe te gaan.

ik heb nu mijn eigen beeld en gevoel bij indië. als ik

de werkelijkheid zou zien, zou ik dat alles kapot maken.

mijn beeld van het oude indië is samengesteld

uit verhalen, oude schilderijen en foto’s en een niet

te omschrijven gevoel. op de pasar malam in den

haag voel ik me in sommige hoekjes meteen thuis.

ik herken de geur van wat ooit was.

een oude buurvrouw, die nog leeft, vertelde mij dat

ik altijd de hele buurt bij elkaar gilde als mijn teennagels

werden geknipt. Blijkbaar vond ik het verschrikkelijk

als iemand aan mijn tenen zat. ik heb nog aan

mijn zusje gevraagd: “Zaten er veel ratten in tjideng?”

het kan zijn dat die ratten aan mijn voeten knaagden

en dat ik er daarom zo panisch voor was. in het boek

‘de hel van tjideng’ werd mijn idee bevestigd. daarin

las ik dat er een rattenplaag was.’

pensioen- en uitkeringsraad magaZine 11


Hebt u nog bezittingen uit

nederlands-indië?

‘tot ver in de twintig had ik een oude paardendeken,

grijs met een witte streep, waar ik altijd onder sliep.

die deken hadden we op de bootreis naar nederland

gekregen en die moest overal met mij mee naartoe

als ik ging slapen. Beide zussen van mijn moeder

heb ik nog gekend. tante sien, een indisch ogende

vrouw die in nederland is komen wonen, en tante

Wies, die na de oorlog naar australië is geëmigreerd.

van mijn broer en zus heb ik een aantal foto’s van

mijn moeder gekregen, waaronder ook een gesigneerde

foto waarop ze een balletjurk draagt. Zulke

gesigneerde foto’s gaf ik later zelf ook aan mijn fans.

als ze een echte artiestenfoto had, was ze misschien

wel een bekende danseres. alleen het babyboek van

mijn zusje hebben we nog in ons bezit. hierin las ik

dat mijn moeder gelovig was. mijn zusje, broertje

en ik zijn alle drie nederlands-hervormd gedoopt in

nederlands-indië. mijn vader heeft ons verder niet

gelovig opgevoed. op zoek naar informatie over mijn

ouders op het internet heb ik alleen nog haar naam

op de bootlijst van een schip van indië naar nederland

kunnen vinden; mej. s.e. saueressig, op de ms. J.p.

coen. Ze staat zo verschillend op de foto’s die ik van

haar heb, dat het moeilijk is om een goed beeld van

haar te krijgen. op één van die foto’s staat ze in een

mooie balletpose en lijkt ze net een wit vlindertje.’

waar viert u de indië-Herdenking?

‘vroeger wist ik niet eens van het bestaan van de

indië-herdenking af. ik heb zelf geen herinneringen,

dus ik vond het voor mezelf overdreven om daar naartoe

te gaan. toen ik door de stichting herdenking

15 augustus gevraagd werd om de herdenkingsrede

te houden, leek me dat een goede gelegenheid iets

te vertellen over mijn indische achtergrond en om

voor de aanwezigen een gevoel van verbondenheid

te laten blijken. toen mijn zusje een aantal jaren

geleden overleed, kwamen er in onze familie toch

weer veel herinneringen aan nederlands-indië boven.

Zij was als kind ijzersterk en zorgde goed voor haar

broertjes. Zij had van mijn moeder voor haar sterven

in het kamp de opdracht gekregen om goed voor ons

te zorgen. Ze móest dus wel sterk zijn. van mijn zusje

weet ik dat ze veel last heeft gehad van het gemis

12 AANSPRAAK - JUNI SEPTEMBER 2010 2010

van haar moeder. Zij heeft onze moeder natuurlijk

nog gekend. ik had ook het gemis, maar het gemis

van een moeder die ik niet kende, dat is toch weer

anders. Wie mijn moeder was blijft een groot raadsel

dat mij toch altijd bezig blijft houden.’

waarover ging uw Herdenkingsrede?

‘mijn herdenkingsrede ging vooral over het zwijgen

van mijn beide ouders. mijn moeder was letterlijk

voorgoed het zwijgen opgelegd in het jappenkamp

‘Foto’s zijn de deur naar herinneringen’

en mijn vader kon er niet meer over spreken, nadat

hem was verteld dat zijn vrouw het kamp niet had

overleefd.

sopHie elisabetH saueressig

Wat kon ik zeggen tegen zoveel overlevenden die al

die gruwelijke ervaringen aan den lijve hebben ondervonden,

terwijl ik daar in een wiegje lag. een baby

wordt ook in moeilijke tijden vaak goed beschermd.

Zelfs in de meest gruwelijke omstandigheden beseffen

mensen dat ze goed voor een baby moeten


zorgen. dus dankzij anderen heb ik het overleefd. na

mijn herdenkingsrede zong ik het lied ‘achter glas’.

de tekst van dit lied kwam voort uit een droom,

waarin ik mijn vader achter glas zag staan. hij zei

niets, maar ik had hem toch niet kunnen verstaan,

omdat het glas ertussen zat. ik vond dit een mooi

thema, omdat de foto’s van mijn moeder ook achter

glas zitten. Foto’s zijn de deur naar herinneringen.’

Achter glas

Ik zag mijn vader achter glas

In witte tropenkleren

Ik vroeg hem hoe het vroeger was

Toen hij nog vrouwenjager was

Zoals zovele tropenheren

Onder de palmen van Soerabaja

De groene dreven van Bandoeng

De geur van de djeroek peroet

Maar hij zweeg

Zoals hij altijd had gezwegen

En hij zweeg voorgoed

Ik zag mijn moeder achter glas

Als kleine witte vlinder

Ik vroeg haar hoe het vroeger was

Toen zij een jonge moeder was

Nog door geen angst gehinderd

Aan het strand van Soerabaja

De koele tuinen van Bandoeng

Het geluid van de perkoetoet

Maar zij zweeg

Liever had ze niet gezwegen

Maar zij zweeg voorgoed

Ik zie mezelf achter glas

Als oude grijze jongen

Ik weet niet hoe het vroeger was

Toen ik nog pasgeboren was

Mijn leven onbezongen

Onder het bloed van Batavia

De hongerdood van Tjideng

Gebogen in de jappengroet

Waar mijn moeder zweeg

Waar mijn vader zweeg

Omdat zij wel moesten zwijgen

En sindsdien hebben gezwegen

Boudewijn de Groot

Heemstede, 4 december 2008

Heeft u uw dromen waar kunnen

maken?

‘ik had eigenlijk geen dromen, ik dacht nooit ‘later

wil ik dat ook’. toen ik als jongen in haarlem op de

markt liep, zag ik elke week een koopman met

tweedehands stripboeken en platen, die singletjes

draaide op een pick-up. ik dacht toen: ‘Wat zou het

geweldig zijn als jouw plaat hier draait en iedereen

jouw liedje kent.’ niet lang daarna overkwam mij

dat succes. op mijn eenentwintigste was ik in één

klap beroemd samen met mijn vriend en tekstdichter

lennaert nijgh.

een bijzonder moment in mijn carrière is moeilijk te

benoemen, er zijn veel mooie momenten geweest.

of toch: ik weet nog precies de plek en het moment

dat ik voor het eerst op straat werd herkend een

dag na mijn eerste televisieoptreden. het was op het

Jonas daniël meijerplein in amsterdam. ik liep naar

mijn werk als magazijnbediende in de Bijenkorf. een

meisje liep met haar moeder gearmd over straat en

zei: “mam, die jongen ken ik, die is op de televisie

geweest!” haar herkenning voelde als een glorieus

moment: ‘dat ben ik,’ dacht ik, ‘ik ben beroemd, ze

herkennen me op straat!’

mijn hele repertoire heeft me veel voldoening gegeven,

want mijn muziek spreekt verschillende generaties

nog altijd aan. natuurlijk ben ik trots op mijn

vrouw, kinderen en kleinkinderen, maar dat spreekt

voor zich. sommige dingen veranderen niet, ook niet

als je beroemd bent. ik heb nog altijd moeite met de

onherroepelijkheid van sommige dingen.’

interview: ellen Lock

Foto: lou Beerens

pensioen- en uitkeringsraad magaZine 13


‘mijn moeder en ik Hadden

elkaar nog in deze Hel’

Louise Stolk -Polak zorgde voor haar

zieke moeder in het jappenkamp

‘als je van je vrijheid wordt beroofd, leer je

overleven door niet op te vallen,’ vertelt Louise

stolk-Polak. ‘mijn voornaamste zorg was mijn

zieke moeder door deze hel heen te slepen.

niet alleen voor de Japanse bewakers was het

oppassen, maar ook ten opzichte van je medegevangenen

wilde je geen aanleiding tot ruzie

geven. met zoveel vrouwen bij elkaar was er al

snel heisa.’

goede tijden, slecHte tijden

‘op 23 februari 1922 ben ik geboren in soerabaja

in een liberaal-Joods gezin. mijn vader was medeeigenaar

van een rijwielhandel. ik had twee oudere

broers, philip (1917) en marc (1919). in 1923 dacht

mijn vader dat hij ‘binnen’ was en de zaken kon

overlaten aan een zaakgelastigde. We gingen naar

nederland. tien jaar later dreigde de zaak in Batavia

failliet te gaan en mijn vader moest terug. in 1932

stapten mijn moeder en ik op de boot naar Batavia

waar mijn vader ons opwachtte. mijn broers bleven

in Bloemendaal achter bij een tante om hun school

14 AANSPRAAK - SEPTEMBER 2010

af te maken en volgden later. in onze zaak in Batavia

werkte een man die als hobby slangen in de winkel

hield. Zijn slangen ontsnapten soms, zodat er niemand

meer in de winkel durfde te komen. mijn vader

ontsloeg de man en stelde meteen orde op zaken. na

een paar jaar flink bikkelen braken er voor ons betere

tijden aan. op mijn veertiende kregen wij bedienden

in huis, een kokkie en een wasbaboe.’

stiekem verloofd

‘mijn broers en ik waren lid van de Bataviasche voetbal

club, waar ik hockey speelde. op 17-jarige leeftijd

stond ik in de kantine te zingen bij de piano, toen

ik kees stolk voor het eerst zag. het was wederzijds

liefde op het eerste gezicht. hij was 25 jaar en haalde

me op zaterdag op van school met zijn chevrolet.

hij was bedrijfsleider bij een boekhandel. mijn vader

wedde: ‘dat duurt nog geen drie maanden!’ maar

mijn moeder vond hem direct aardig. We verloofden

ons stiekem. thuis deed ik mijn verlovingsring altijd

af, maar de baboe vond hem een keer bij het wasgoed

en bracht de ring naar mijn moeder. ik moest


alles opbiechten. We kregen geen toestemming om

te trouwen, omdat ik te jong was. in april 1941 moch-

ten we ons officieel verloven omdat ik inmiddels

mijn eigen brood verdiende als privé-secretaresse bij

Javastaal-stokvis. het was een zorgeloze tijd, ondanks

de oorlog in europa, de bezetting van nederland en

de dreiging van Japan. We gingen veel uit en hadden

geen idee dat alles spoedig zou veranderen. We

waren verliefd, verloofd en wilden in januari 1942

trouwen. op de tjiandjoerweg vonden we een huis

waar kees alleen ging wonen in afwachting van ons

huwelijk.’

een kistje cHampagne

‘op 7 december 1941 werd pearl harbor door de Ja-

panners gebombardeerd en al snel raakte nederlandsindië

bij de strijd betrokken. meteen nadat dit nieuws

over de oorlogsdreiging bekend was, zei kees dat

het beter zou zijn om eerder te trouwen, zodat ik als

oorlogsweduwe tenminste recht zou hebben op een

staatspensioen als hij zou sneuvelen. ook mijn ouders

stemden toe met het oog op mijn verzekerde toekomst.

op 10 december 1941 trouwden we. mijn vader had

zelfs een kistje champagne gekocht voor de receptie

en de familielunch geregeld in hotel des indes. na

afloop brachten we de huwelijksnacht gedeeltelijk

door in een schuilkelder in de tuin, om ons te beschermen

tegen de eerste Japanse luchtaanval op Java.

de volgende dag ging mijn kersverse echtgenoot in

dienst. in die eerste maanden van ons huwelijk was

hij veel op patrouille. op 8 maart 1942, toen het

knil capituleerde voor de Japanse overmacht, was

het met ons samenzijn helemaal afgelopen. hij werd

krijgsgevangen gemaakt en opgesloten in een kamp

in Bandoeng. mijn twee broers werden tegelijk met

mijn man geïnterneerd. Japanse troepen bezetten Ba-

tavia en het was voor een europese vrouw niet langer

veilig om alleen te wonen. ik trok bij mijn ouders

in en bracht ons pas aangeschafte meubilair naar

een chinese zakenrelatie. mijn vader werd enkele

maanden later als vijandelijk burger opgepakt en in

kamp adek geïnterneerd. de Japanners verordenden

dat vrouwen slechts onder mannelijke bescherming

mochten wonen en dus verhuisden mijn moeder en ik

naar een pension. mijn vaders zaak was ondertussen

door Japanners in beslag genomen.’

onzicHtbaar zijn

‘op 15 juli 1943 kregen mijn moeder en ik het bevel

van de bezetter om ons te melden bij het interneringskamp

tjideng. dit was een afgesloten buitenwijk

van Batavia, waar duizenden nederlandse vrouwen

louise polak met Haar ouders

louise polak met kees stolk

louise stolk-polak met Haar oudste zoon

pensioen- en uitkeringsraad magaZine 15


en kinderen in overbevolkte huizen opeen zaten. in

sommige huizen woonden 60 of meer personen, met

maar één toilet en één badkamer. We sliepen op de

grond. tweemaal per dag moesten alle gevangenen

op appèl komen. de Japanse bewakers waren verschrikkelijk

wreed. Je zag het martelen of je hoorde

het bij anderen gebeuren, zodat je het wel uit je

hoofd liet om ze kwaad te maken. om jezelf niet

in grotere moeilijkheden te brengen, probeerde je

onzichtbaar te zijn. Je moest heel lang en vaak voor

ze buigen in de felle zon. het idee dat ze met je konden

doen wat ze wilden was beklemmend. mijn moeder

leed aan de ziekte van parkinson en kreeg geen

medicijnen meer, waardoor haar toestand enorm ver-

slechterde. samen doorstonden we de honger en alle

ellende. mijn enige doel was op tijd eten voor ons te

bemachtigen.’

een gescHenk uit de Hemel

‘na een jaar kwam er een Japanse verordening voor

Joodse vrouwen. mijn moeder en ik werden met an-

dere Joodse vrouwen op vrachtwagens gezet. vervolgens

werden we een dag en een nacht in geblindeerde

treinen naar kamp tangerang gedeporteerd,

ongeveer 16 kilometer buiten Batavia. tangerang

was voor de oorlog een jeugdgevangenis geweest.

mijn moeder had vanwege haar ziekte een doktersverklaring

waarin stond dat zij absoluut niet met

anderen in een barak kon wonen. daarom werd ons

een cel toegewezen voor ons tweeën. deze privacy

ervaarden we als een geschenk uit de hemel. in dat

cellenblok zaten alleen maar mensen met een afwijking.

er waren moeders met dove, blinde of anders

gehandicapte kinderen en vrouwen met andere ernstige

ziekten. in tangerang heb ik mensen zien doodgaan

van de honger. Zelf was ik gewend weinig te

eten, omdat ik vroeger als de dood was om dik te

worden. soms werkte ik in de tuinen en kon dan een

tomaatje meesmokkelen. vaak moest ik emmers met

ontlasting sjouwen om die in een beerput te legen.’

de Hel dat zijn de anderen

‘na een jaar werd het kamp opgeheven en werden

we naar Batavia overgeplaatst, waar we in het adek

kamp kwamen. hier moesten mijn moeder en ik een

barak delen met dertig vrouwen en huilende kinderen.

mijn moeder trilde voortdurend met al haar

ledematen en ze kon zich nauwelijks zonder steun

voortbewegen. Ze woog nog maar 35 kilo. ik vroeg

me angstig af of mijn moeder het einde van de oorlog

zou halen. We kregen altijd te weinig eten, er

werd hard gestraft. We zaten in een zaal waar ieder-

16 AANSPRAAK - SEPTEMBER 2010

een vijftig centimeter had voor zijn dunne matrasje.

onzindelijke kinderen, ruziënde vrouwen, alles zat

door elkaar. sartre zegt: ‘l’enfer, c’est les autres.’ de

hel dat zijn de anderen, kamp adek wás een hel. het

ergste was niet wat de Japanse vijand ons aandeed,

maar je stond versteld van wat gevangenen elkaar onderling

aandeden. ik moest eten uitdelen en als aas-

gieren loerden de vrouwen of ik niet een korreltje

meer aan een ander gaf.’

bersiap

‘het mooiste van onze bevrijding vond ik de wagens

vol voedsel die het kamp binnenreden. al jaren hadden

we nauwelijks te eten gehad. nu stond er opeens

een volgeladen tafel, waar het hele kamp met gulzige

verwondering langs mocht lopen. na de bevrijding

konden we nog niet juichen, want we moesten van

de Japanners voor onze eigen veiligheid in het kamp

blijven. Buiten de kampen was intussen de revolutie

uitgebroken. indonesische vrijheidsstrijders eisten de

onafhankelijkheid van hun land op. Bersiap, ‘Wees

paraat!’, was hun strijdkreet.

plotseling verscheen mijn vader bij ons in het kamp

op zoek naar zijn vrouw en dochter. hij nam ons precies

op tijd mee, want mijn moeder was er beroerd

aan toe. toen de capitulatie van Japan een feit was,

verliet hij op eigen houtje het kamp Bandoeng, nam

de trein naar Batavia en ging daar op zoek naar zijn

vrouw en dochter. dit klinkt eenvoudig, maar toen

was het levensgevaarlijk. vrijheidsstrijders overvielen

treinen en slachtten alle Belanda’s, nederlanders, af.

het was een wonder dat mijn vader ongedeerd die reis

maakte. Wij wilden graag het kamp verlaten. vader en

ik zochten een leeg huis in de buurt waar we vroeger

hadden gewoond. veel huizen waren leeg achtergelaten

door de Japanners. We vonden een mooi huis aan

het logeplantsoen. de bevriende chinese zakenlieden

die onze meubels in bewaring hadden gehad, hielpen

ons. We kregen alles keurig thuisbezorgd. toen was

het alleen nog wachten op de jonge mannen, mijn

echtgenoot en mijn broers. in al die jaren dat we van

elkaar gescheiden waren had ik één keer een voorgedrukt

briefje van kees ontvangen als teken van leven.

het rode kruis vertelde ons dat ze alle drie nog in

leven waren.’

beroofd en gewond

‘Buiten de kampen was het gevaarlijk vanwege mogelijke

aanvallen van de vrijheidsstrijders. toen er eindelijk

engelse troepen kwamen om ons te beschermen,

voelden we ons een beetje veiliger. We hadden nog

geen bedienden en deden zelf boodschappen. in


november 1945 fietste ik naar een kleine pasar om

groenten te kopen. ik had net een paar groenten

gekocht en mijn tas aan het stuur gehangen en wilde

op mijn fiets stappen om naar huis te gaan, toen er

drie indonesiërs om me heen kwamen staan. verstijfd

van schrik hield ik met beide handen het stuur vast.

Ze trokken goloks, kapmessen, en sloegen meerdere

malen op mijn polsen, zodat ik mijn fiets losliet. Zij

gingen er met mijn fiets vandoor. daar stond ik dan,

heel onwerkelijk, gewond in mijn eigen plas bloed.

tevergeefs schreeuwde ik om hulp, maar de pasar was

helemaal leeg. iedereen was snel weggerend. opeens

zag ik tussen de bomen door twee nederlandse

mariniers in een jeep aan komen rijden. Zij zagen me

gelukkig en brachten mij met spoed naar het tjikiniziekenhuis

in Batavia. hier waren net dokters uit

nederland gearriveerd, die mij meteen konden helpen.

vijf uur duurde de operatie aan mijn polsen en

handen. tien dagen moest ik in het ziekenhuis blijven.

mijn vader, die telefonisch gewaarschuwd was,

kwam me na de operatie opzoeken en knielde huilend

neer bij mijn bed. ik verkeerde in shock. We kon-

den nauwelijks geloven dat mensen hiertoe in staat

waren.’

weerzien

‘het was december 1945 en ik wachtte in het ziekenhuis

op nieuw verband. aan het einde van de gang

zag ik een magere man aankomen, gekleed in een

poloshirt en een witte korte broek. Zijn manier van

lopen kwam me bekend voor. even later stond hij

naast me. “ken je me nog?”, vroeg hij. “Jij bent het

echt!”, riep ik uit. het was fantastisch om elkaar in

de armen te vallen.

kees was als krijgsgevangene in thailand terechtgekomen,

waar hij aan de Birma-siam spoorweg had

moeten werken. niet lang daarna keerde mijn broer

tjikini-ziekenHuis in batavia

Foto: collectie kitlv

philip terug van de dwangarbeid aan de pakan Baroe

spoorweg op sumatra. hij werd gelukkig herenigd

met zijn vrouw. voor het eerst zag hij zijn dochtertje,

die een een paar maanden na zijn vertrek geboren

was. het wachten was nu alleen nog op mijn broer

marc. We wisten al via het rode kruis dat hij de

krijgsgevangenschap in de Japanse kolenmijnen overleefd

had. hij was bevrijd door de amerikanen en

kwam via manilla terug op Java. hem wachtte een

nare boodschap. Zijn verloofde was er met een ander

vandoor. mijn man en ik namen hem enige tijd later

mee naar een feest waar hij zijn latere echtgenote

leerde kennen.’

voortuitkijken

‘het normale leven herstelde zich snel. mijn moeder

kreeg haar medicijnen, waardoor ze flink opknapte

en weer normaal kon functioneren. Wij waren onafscheidelijk

geworden in die ellendige kamptijd. nee,

ik heb de moed nooit opgegeven, want haar bestaan

hing van mij af. mijn enige zorg was de zorg voor

mijn moeder. maar het is me gelukt, we zijn er samen

uitgekomen. er werd bij ons thuis met geen woord

over de oorlog gerept, we keken vooruit en moesten

verder. ik probeerde het verleden weg te drukken

door er niet meer aan te denken. dat is me aardig

gelukt, omdat ik na de oorlog met mijn man een

prettig leven heb geleid. het was een wonder dat we

er allemaal nog waren. vrijwel al onze Joodse familie

in nederland overleefde het niet.

mijn man en ik kregen twee zonen en een dochter.

ook onze kinderen wilde ik er niet mee lastigvallen.

Wel schreef ik verhalen en boeken over nederlandsindië

onder het pseudoniem lea morris. lea is mijn

Joodse meisjesnaam en morris de naam van mijn

vader. mijn vaders voorspelling van ons kortdurende

huwelijk kwam niet uit, we waren zestig jaar

getrouwd. kees is op 20 augustus 2008 overleden.

We waren dol op elkaar en ik mis hem iedere dag. ik

noemde hem nooit kees, altijd ‘schat’.’

interview en foto’s: ellen Lock

pensioen- en uitkeringsraad magaZine 17


‘u BeNT HeeL BIjzoNDer’

Tien jaar ooggetuigen voor de klas

‘altijd regen. doden begraven. geschreeuw, gehuil

van apen. Je was moe, uitgeput, hongerig. Je was

geen mens meer.’ felix Bakker onderging terreur en

dwangarbeid tijdens de aanleg van de Birma-siam

spoorweg in Wo ii. Hij kan het navertellen en doet

dit voor de klas als gastspreker van het Landelijk

steunpunt gastsprekers Wo ii-Heden, dat tien jaar

bestaat en even lang kan rekenen op veel enthousiasme.

‘zo’n echt verhaal leeft zoveel meer dan een lap

tekst uit een geschiedenisboek.’, aldus een leraar.

op 11 januari 2010 werd het tienjarig bestaan van

het steunpunt in madurodam gevierd. met lofzang

naar de diverse gastsprekers van het steunpunt

raakte Jet Bussemaker, destijds staatssecretaris van

het ministerie van vWs, de kern van de kracht

van het initiatief: ‘u bent heel bijzonder. u zorgt er

door uw optredens op scholen voor, dat jongeren

geïnteresseerd raken in de oorlogsgeschiedenis.’

verschillende leraren bevestigen deze unieke kennisoverdracht.

Zelfs de rumoerigste leerlingen horen

hun gastsprekers muisstil aan, vragen eindeloos door

en klagen nadien over de zo snel vervlogen tijd.

Jaarlijks slaat een dergelijk enthousiasme over op

zeker 50.000 leerlingen in het basis-, voortgezet,

hoger en wetenschappelijk onderwijs. dit bereik

dankt het steunpunt aan de inzet van maar liefst

tweehonderd ooggetuigen die de oorlog in europa

of azië op verschillende wijze meemaakten.

het succes koesterend, kijkt het steunpunt vooral uit

naar de dilemma’s en uitdagingen van de toekomst.

men wil de interesse voor de Japanse overheersing

18 AANSPRAAK - SEPTEMBER 2010

Landelijk Steunpunt Gastsprekers WO II-Heden

bevorderen. ‘de belangstelling voor europa en azië

is uit balans en onbekend maakt onbemind’, stelt

de coördinator van het steunpunt, die ook aandacht

heeft voor de kritiek op de inzet van ‘foute’ kinderen.

toch moet volgens hem ratio het hier van emotie

winnen: ‘in een dergelijk educatief project staat het

effect op het kind in de klas immers centraal.’

ten slotte neemt het aantal ooggetuigen af, terwijl

de belangstelling voor de oorlog verder toeneemt.

het steunpunt hoopt zodoende nieuwe groepen als

gastspreker op te leiden. Bijvoorbeeld veteranen van

vredesmissies, roma en sinti, in nederland woonachtige

vluchtelingen. Zelfs de naoorlogse generatie kan

een persoonlijk, emotioneel en authentiek verhaal

vertellen, ingebed in de eigen familiegeschiedenis en

de rol van de oorlog hierin.

Wie gastspreker wil worden, er één wil

uitnodigen of hier informatie over wenst

te ontvangen kan contact opnemen via

www.steunpuntgastsprekers.nl of het

Landelijk steunpunt gastsprekers Wo ii-Heden,

tel: 0593-592600.

Voor meer informatie: Herinneringscentrum

kamp Westerbork, oosthalen 8, 9414 tg

Hooghalen, website: www.kampwesterbork.nl,

e-mail: info@kampwesterbork.nl

tekst: Wouter meijering

foto’s: Herinneringscentrum kamp Westerbork


verHuizing naar een

verZorgingshuis oF verpleeghuis

in nederland, wat dan?

verHuizing naar een verzorgingsHuis

of verpleegHuis

verhuist u naar een verzorgingshuis, verpleeghuis of een andere instelling?

geef dit door zodra u verhuisd bent of zodra de verhuisdatum

bekend is. Wij kunnen de betaling dan op tijd aanpassen als dit nodig

is. Bijvoorbeeld wanneer u elke maand een vergoeding of tegemoetkoming

ontvangt voor kosten die u in de instelling niet meer maakt. of

wanneer u een Wuv- of Wubo-uitkering ontvangt die opnieuw wordt

vastgesteld als u in een instelling gaat wonen. dit gebeurt wanneer

u als alleenstaande of samen met uw (huwelijks)partner langdurig

verblijft in een instelling waar het wonen en de zorg op grond van de

aWBZ wordt betaald.

gegevens over eigen bijdrage awbz

ontvangen wij van Het cak

voor een Wuv- of Wubo-uitkering moeten wij onder meer weten

welke eigen bijdrage aWBZ u betaalt in verband met het verblijf in het

verzorgingshuis of verpleeghuis. Wij wisselen hiervoor gegevens uit

met het centraal administratie kantoor (cak). het cak is de instantie

die de eigen bijdrage aWBZ vaststelt.

gegevens over Het verblijf

sinds kort ook via Het cak

sinds kort wisselen wij ook gegevens

met het cak uit om te weten of iemand

in een zorginstelling verblijft. toch blijft

het van belang om een verhuizing naar

een verzorgingshuis, verpleeghuis of een

andere instelling direct op te geven. ook

indien u een dergelijke instelling verlaat,

is het in uw belang om dit direct aan

ons door te geven. u heeft dan mogelijk

opnieuw recht op voorzieningen die

eerder waren ingetrokken. Wij zullen dan

ook een Wuv- of Wubo- uitkering, als u

daarop recht heeft, opnieuw vaststellen.

pensioen- en uitkeringsraad magaZine 19


de redactie stelt cliënten in de gelegenheid een

korte advertentie (maximaal 100 woorden) te

plaatsen. Hieraan zijn geen kosten verbonden.

ontvangen oproepen kunnen meestal niet direct

worden geplaatst, omdat er veel verzoeken bin-

nenkomen. de redactie neemt geen verantwoordelijkheid

voor de inhoud van de oproepen.

alle oproepen zijn te zien op de website van de

raad (www.pur.nl).

Wie kan mij Helpen? ik Heb met mijn

moeder en broertje in Het jappenkamp

kampili op celebes gezeten. tineke stolk zat

ook in het kamp, zij was kampleidster. na de oorlog

heeft zij dagboekfragmenten van oorlogsslachtoffers

op celebes in boekvorm samengesteld. ik wil graag

met haar of haar familie in contact komen, dit i.v.m.

mijn autobiografie. reacties graag naar: maria van den

Boom, selderhof 8, 5044 dv tilburg, tel: 06-51305281,

e-mail: mariavandenboom@hotmail.com

Wij zoeken oude kledingstukken (1900-

1960) die ooit gebruikt zijn om Waardevolle

spullen in te verstoppen. We

willen de stukken graag bekijken in het kader van

een historisch onderzoek: ‘Hidden treasures’. We

zijn geïnteresseerd in stukken die gebruikt zijn voor:

smokkeldoeleinden of verdeling van bijvoorbeeld

voedsel, documenten, het bewaren van waardevolle

spullen zoals sieraden of geld, het onttrekken aan

het publieke oog van teksten, persoonlijke eigendommen,

religieuze documenten. tevens zijn wij op

zoek naar: beeldmateriaal, foto’s, tekeningen en

verhalen. Heeft u zelf ooit iets moeten verstoppen

20 AANSPRAAK - SEPTEMBER 2010


of gesmokkeld in uw kleding? reacties graag naar:

dinie van den heuvel of maaike van spanje, lisperstraat

58, lier, 2500 België, tel: +32-3-289 6132,

e-mail: info@hiddentreasurescollection.com

toen de 2 atoombommen op japan ge-

vallen waren, werd omstreeks 23

augustus (?) kamp bandoengan ontruimd

en werden de jongens teruggebracht naar kamp 7,

tegenover vrouwenkamp 6 ambarawa. ergens tussen

9 augustus en 18 augustus kwam de Japanse kampleiding,

bestaande uit 3 Japanners, bij elkaar om de

vlaggenmast. de Japanse vlag werd halfstok gehesen

- de Japanners knielden en er werd gebeden. vanuit

een van de villa’s waar we als jongens werden vastgehouden

heb ik dit hele ritueel meegemaakt. nu

schrijft Joop al in zijn boek ‘ambarawa, Bandoengan

en de Belg refuge’ op bladzijde 215 als volgt: “nog

diezelfde dag zijn we getuige van een vreemd ritueel

bij de vlaggenmast etc”. maar wie die ‘we’ zijn

horen we niet en ook gaat al niet verder in op dat

vreemde ritueel. en dat vreemde ritueel is nu juist het

bovengenoemde ritueel dat ik beschreef. mijn vraag

is: Zijn er nog mensen die evenals ik dat specifieke

moment hebben gezien en kunnen bevestigen dat

ik niet zomaar iets beweer! reacties graag naar: J.J.

koopmans, romplaan 17, 1852 Bp heiloo, tel: 072-

5333691, e-mail: jkoopmans@solcon.nl

ik zoek elly sjakorski. mijn schoonouders

Frits en Jo hakkens-marijnissen waren net getrouwd

toen zij in 1941 een Joods meisje lieten onderduiken

in hun huis aan de tidorestraat in amsterdam oost.

voor de grote razzia in amsterdam vertrokken haar

ouders via Zwitserland. haar ouders namen haar

na de oorlog terug en emigreerden naar australië,

voor zover bekend. haar zus verbleef in de oorlog

bij haar oom in amstelveen. elly sjakorski is geboren

in de oost-indische buurt in amsterdam. haar vader

was kleermaker. de familie hakkens verhuisde van

holland naar nieuw Zeeland in 1960. ik trouwde

hun jongste zoon. inmiddels zijn Fritz en Jo gestorven.

het is nog steeds onze droom om elly sjakorski

te ontmoeten. We hebben een foto van haar als

2-jarig kind. reacties graag naar: marcel and gloria

hakkens, 69 park ave, Waikanae, new Zealand, tel:

042935958, e-mail: hakkens@xtra.co.nz

ik ben op zoek naar familie coumans.

voor de tweede Wereldoorlog heeft onze familie

met de familie coumans in pontianak (Borneo, indië)

gewoond. na het uitbreken van de oorlog met Japan

zijn wij met deze familie (moeder en kind?) de ka-

puas rivier opgevaren tot sintang. hier is moeder

coumans nog bevallen van een meisje. na enige

tijd zijn zij met de laatste vliegboot vanuit pontianak

naar Java vertrokken in de veronderstelling dat vader

coumans daar al naartoe was gegaan. ik heb met

mijn zusje en moeder in kuching serawak (kamp

Batu lintang) gevangen gezeten. graag zou ik weer

contact willen hebben met de familie coumans. ik

ben geboren in 1935. reacties graag naar: victor

vaessens, europalaan 11, 6226 cm maastricht, tel:

043-3621601; e-mail: vicvae@gmail.com

ik ben op zoek naar de verblijfplaats

van de volgende personen: eef roggeveen

met wie ik gewerkt heb bij uitgeverij van

coeverden in Jakarta, hotel sans souci. tevens ben

ik op zoek naar marja (marjo) colein met

wie ik de onvergetelijke reis met de ms. oranje naar

nederland ben gevaren. Zij was het laatst bezocht

in meezenbroek, heerlen in ca. 1957. reacties

graag naar: ruud van ams, savelsbos 178, 2716 hJ

Zoetermeer, tel: 079-3517828, e-mail: salatiga5@

gmail.com

ik zoek Harrie margadant. Harrie is de

zoon van H.e.j. margadant, tot 1925 controleur

B.B. te Boeloekoemba op celebes, overleden

te Batavia in 1935. harrie moet nu ongeveer 79

jaar zijn. hij werd geboren uit de relatie van h.e.J.

margadant en zijn huishoudster kasiah. Zijn moeder

heeft hem verzorgd tot 1942 in een klooster

in Bogor. toen zij hem na de oorlog (1945) wilde

ophalen, was hij al door familie meegenomen naar

nederland. kasiah leeft nog en ik heb een foto van

haar met harrie. reacties graag naar: h.m. verhaar,

molenbeek 12, 5172 cg kaatsheuvel, tel: 0416-

272727 of e-mail: h.verhaar@home.nl

ik ben op zoek naar mensen die met ons

- fam. steinfort - uit semarang ten tijde

van de Japanse bezetting naar de Japanse werkkampen

zijn getransporteerd (naar het dessadorp getas/

gethas). en tevens families die tijdens de acties van

de tentara pelajar (studenten milities) in semarang

(Bangkong) naast de zustersschool onder bedreiging

uit huis zijn gezet. het gaat om familie donkers,

familie de meij, familie steinfort, familie makelaar,

familie Wijnberg en familie Westfald. ik zou graag

contact willen hebben met deze families. reacties

graag naar: n. steinfort, prinses irenestraat 77, 6566

Bn millingen aan de rijn, tel: 0481-432184.

pensioen- en uitkeringsraad magaZine 21


mijn Wubo-aanvraag is afgewezen omdat er

buiten mijn eigen verklaring geen bevestiging

was gevonden van wat ik heb meegemaakt.

na lang speuren heb ik nog een getuige gevonden.

kan ik nu opnieuw aanvragen? als wij uw

directe betrokkenheid bij oorlogsgebeurtenis-

sen niet kunnen verifiëren door middel van historische

bronnen of getuigenverklaringen, moeten

wij uw wubo-aanvraag afwijzen. we kunnen u

dan niet erkennen als burger-oorlogsslachtoffer.

onderzoek naar uw eventuele gezondheidsklachten

vindt in dat geval dan ook niet plaats.

Dit betekent niet dat wij uw relaas niet geloven.

Het betekent dat wij er niet in zijn geslaagd

om een bevestiging te vinden van uw directe

betrokkenheid bij oorlogservaringen waarop de

wet van toepassing is. als u alsnog een getuige

heeft gevonden, kunt u opnieuw aanvragen.

Het is daarbij van groot belang dat de getuige

uit eigen waarneming uw relaas kan bevestigen.

wij zullen bij een dergelijke aanvraag nagaan of

de eerdere beslissing moet worden herzien.

in voorgaande jaren kreeg ik soms een nabeta-

ling als de uitkering definitief was gesteld. dit

jaar heb ik nog niets gehoord. kan ik nog iets

verwachten? In het verleden ontving u een

nabetaling als uw voorlopig berekende pensioen

of uitkering over een voorgaand jaar te laag was

geweest. De nabetaling was feitelijk een te weinig

betaald bedrag. Het pensioen of de uitkering

werd dan definitief vastgesteld op grond van

de inkomstengegevens van het betreffende jaar

en uw overige opgaven op het jaarlijkse inlichtingenformulier.

met de vereenvoudiging van

de vaststelling van pensioenen en uitkeringen

per 1 januari 2009 hoeven inkomsten niet meer

jaarlijks te worden opgegeven, maar worden

pensioenen en uitkeringen geïndexeerd. zo is

uw uitkering per 1 januari 2009 de geïndexeerde

december-uitkering van 2008 en werd uw uitke-

22 AANSPRAAK - maart SEPTEMBER 2010 2010

Vraag

& aNTwoorD

ring daarna elk half jaar geïndexeerd. u weet

op deze manier direct waar u aan toe bent.

Nabetalingen of terugvorderingen kunnen nog

wel voorkomen als uw uitkering opnieuw moet

worden vastgesteld wegens gewijzigde persoonlijke

omstandigheden.

ik krijg van u een vergoeding voor mijn eigen

bijdrage in de thuiszorg. ik ben niet tevreden

over die thuiszorg en wil graag overstappen

naar een particuliere hulp voor een halve dag

per week. Heeft dit gevolgen voor mijn vergoeding?

als u overstapt op een particuliere

hulp in plaats van hulp via de Nederlandse

thuiszorg, moet u bij ons schriftelijk aangeven

per wanneer de thuiszorg is beëindigd. wij

zullen uw vergoeding van de eigen bijdrage

dan omzetten naar een vergoeding voor een

dagdeel per week.

mijn Wuv-uitkering, die ik in amerika ontvang,

is lager geworden door de koersontwikkeling.

kan mijn uitkering in verband hiermee worden

verhoogd? uw uitkering is vastgesteld in

euro’s en wordt ook in euro’s uitbetaald. Het

bedrag dat u daadwerkelijk ontvangt is afhankelijk

van de koers van de euro ten opzichte

van andere valuta, in uw geval de amerikaanse

dollar. De wetten kennen geen mogelijkheden

om in verband met koerswijzigingen een uitkering

opnieuw vast te stellen. Dat kan alleen als

er sprake is van wijzigingen in uw persoonlijke

omstandigheden, nieuwe inkomstenbronnen of

het vervallen van bestaande inkomstenbronnen.


uw oplossing:

Horizontaal

1 kattengeluid maken 6 egaliseren

12 niet scherp omlijnd 14 vruchtbare

plek in de woestijn 15 middelbaar

technisch onderwijs 17

ontdooien 20 dekbedovertrek 22

spijskaart 24 totale verkoop 25

zuivelproduct 26 een van de ve-

renigde Staten 27 sportattribuut

29 water in friesland 30 de warme

maaltijd gebruiken 32 centiliter

33 eer 36 geldschieter 37 aldus 38

puber 40 naast 42 franc 43 niet

voor 46 rijstgerecht 47 persoonlijk

voornaamwoord 48 vele overwinningen

behalend 50 zangnoot 52

een kind ter wereld brengen 53

landhuurder 55 niet mis 57 inhoudsmaat

59 afslagplaats bij golf

60 op grote afstand 61 land in azië

63 roem 65 Noorse godheid 67

hulpmiddel 69 wateroverlast 70

ouderdom.

verticaal

1 moeder 2 deel van een etmaal

3 uitgesloten aansprakelijkheid 4

bijenproduct 5 badplaats 7 mopperen

8 bewonderaar 9 loofboom

10 plant 11 zilverkleurig metaal

13 bladzijde 16 Spaans eiland 18

elektronisch bericht 19 signaal 21

dun van lucht 23 doen blijken 25

de mensen 28 schuin toelopen 31

omlaag 32 naaldboom 34 ijzerhoudende

grond 35 100 centimeter

37 telwoord 39 schikking 41

pels 44 hoogbegaafd persoon 45

benauwen 47 deel van de ruggengraat

48 verpakkingsmiddel 49

sport 51 wintervoertuig 52 stijlperiode

54 cultuur 56 astronomische

eenheid 58 ten tijde van 61 langs

62 vermoeid 64 plechtige verklaring

66 Denemarken (op auto’s)

68 voegwoord.

?

puZZel

Los het kruiswoordraadsel op en

breng daarna de letters uit het dia-

gram over naar de gelijkgenummerde

vakjes van de oplossingsbalk.

uw oplossing kunt u voor

1 november 2010 sturen naar: de

redactie van aanspraak, Postbus

9575, 2300 rB Leiden. uit de goede

oplossingen worden de namen ge-

trokken van een eerste (€ 65), een

tweede (€ 40) en een derde (€ 25)

prijswinnaar. In het volgende num-

mer van aanspraak maken we de

oplossing van deze puzzel en de

namen van de drie prijswinnaars

bekend. (N.B. medewerkers van de

Pensioen- en uitkeringsraad zijn

van deelname uitgesloten).

prijswinnaars

junipuzzel:

De juiste oplossing was: ‘strand’. De

winnaars van de puzzel uit de junieditie

2010 zijn: mw. C.j. meijerellerbroek,

Bryanston, zuid-afrika

(1e prijs); mw. o. van Heelsbergen,

Sonstraal Durbanville, zuid-afrika

(2e prijs); mw. G.a. van der vegt-

Prior, Sommelsdijk (3e prijs). van

harte gelukgewenst! u ontvangt het

bijbehorende geldbedrag zo spoedig

mogelijk op uw bankrekening.

pensioen- en uitkeringsraad magaZine 23


coloFon

aanspraak is een uitgave van de

Pensioen-en Uitkeringsraad

aan de inhoud van de artikelen kunnen

geen rechten worden ontleend. overname

van (delen uit) dit magazine mag uitsluitend

geschieden na schriftelijke toestemming

van de redactie.

indien u wilt reageren op de artikelen, of

als u suggesties heeft, kunt u schrijven naar

het redactieadres of mailen naar onderstaand

e-mailadres.

redactieadres

pensioen- en uitkeringsraad

t.a.v. aanspraak, postbus 9575, 2300 rB leiden

telefoon, e-mail en website

071 - 535 65 00, aanspraak@pur.nl, www.pur.nl

oplage

40.000 exemplaren

interviews en tekst

andré kuijpers, ellen lock, Wouter meijering,

han timmer

foto’s

lou Beerens, alexander clegg, nick clegg

senior, rogier Fokke, herinneringscentrum

kamp Westerbork, collectie kitlv, ellen lock,

ronald sweering

coverfoto

nick clegg senior

vormgeving

irene de Bruijn, ellen lock

drukwerk

groen media services, leiderdorp

voor slechtzienden is de gesproken

versie van aanspraak gratis op

cd-rom verkrijgbaar.

english translations of selected articles

in aanspraak can be found on our

website: www.pur.nl

correspondentieadres

Pensioen- en uitkeringsraad

Postbus 9575, 2300 rB Leiden

bezoekadres

Pensioen- en uitkeringsraad

kanaalpark 140, 2321 jv Leiden

Telefoon: 071 - 535 65 00

fax: 071 - 576 60 03

e-mail: info@pur.nl

website: www.pur.nl

buitenland

israël

Nederlands Informatie kantoor (NIk)

Sha ‘arei Ha ‘ir, 216 jaffa Street, 5th floor

94-383 jerusalem

Telefoon: (0)2 - 537 - 2991

fax: (0)2 - 537 - 7041

e-mail: office@wuvisrael.org

indonesië

ambassade v/h koninkrijk der Nederlanden

jl. Hr rasuna Said kav. S-3, jakarta, 12950

Telefoon: (021) 524 - 8200

fax: (021) 525 - 0443

e-mail: jak-pur@minbuza.nl

verenigde staten

Consulate General of the Netherlands

wuv-department

11766 wilshire Boulevard, suite 1150

Los angeles, Ca 90025

Telefoon: 1 877 303 3639 (Toll free)

fax: 1 310 478 3428

e-mail: loswuv@gmail.com

website: www.cgsanfrancisco.org

canada

Consulate General of the Netherlands

warvictims Department

1, Dundas Street west, suite 2106

Toronto, ontario m5G 1z3

Telefoon: 416 - 598 - 2534 ext. 230

fax: 416 - 598 - 8064

e-mail: tor-wuv@minbuza.nl

website: www.dutchconsulate.toronto.on.ca

australië

Consulate-General of the Netherlands

wuv Department

Level 23, Tower 2, 101 Grafton Street

(corner Grosvenor St), Bondi junction NSw 2022

Telefoon: (0)2 9387 6644

fax: (0)2 9387 3962

e-mail: syd-wuv@minbuza.nl

website: www.netherlands.org.au

More magazines by this user
Similar magazines