Factsheet Campagne Voorbeeldgedrag ouders - NISB

1/1
Factsheet
Campagne Voorbeeldgedrag ouders
Cijfers overgewicht volwassenen en kinderen
Cijfers met betrekking tot bewegen
Probleem overgewicht, belang van behouden gezond gewicht
Waarom ouders als doelgroep
Relatie voorbeeldgedrag en gedrag kinderen
BOFT factoren
Persoonlijke relevantie van belang bij gedragsverandering
Energiebalans
1. Cijfers overgewicht volwassenen en kinderen
Volwassenen:
Het aantal Nederlanders met overgewicht stijgt snel. In 1981 was 37% van de Nederlandse
mannen te zwaar. Nu is dat al ruim 52%. Voor vrouwen geldt hetzelfde. In 1981 was 30% te
dik. Nu is dat 42%. (Bron:
www.nationaalkompas.nl/gezondheidsdeterminanten/persoonsgebonden/lichaamsgewicht/tre
nd)
Kinderen:
Het aantal kinderen met overgewicht in Nederland wordt bijgehouden met behulp van de
Jeugdmonitor. De Jeugdmonitor is ontwikkeld in opdracht van het Programmaministerie voor
Jeugd en Gezin, het Ministerie van VWS, het Ministerie van OCW, het Ministerie van SZW en
het Ministerie van Justitie. De uitvoering van de Jeugdmonitor is in handen van het Centraal
Bureau voor de Statistiek (CBS).
Uit het tweede jaarrapport van de Landelijke Jeugdmonitor (2009) bleek dat in de periode
2006–2008 ruim 14 procent van de jongens van 2 tot 25 jaar overgewicht had. Bij meisjes
was dat ruim 13 procent. Bij ruim 3 procent van de jongeren was zelfs sprake van obesitas
(ernstig overgewicht).
Uit het onderzoek kwam ook naar voren dat jongeren van 12 tot 25 jaar met overgewicht
negatiever zijn over hun gezondheid dan jongeren die niet te
zwaar zijn. De jongeren met overgewicht bleken zich niet alleen minder gezond te voelen,
maar ze bleken op basis van vragenlijsten ook minder goed te scoren voor zowel fysieke als
psychische gezondheid dan jongeren zonder overgewicht.
2. Cijfers met betrekking tot bewegen
Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB):
- Kinderen (0-17) jaar: dagelijks (zomer en winter) één uur tenminste matig intensieve
lichamelijke activiteit, waarbij minimaal twee keer per week kracht-, leningheid-, en
coördinatieoefeningen voor het verbeteren of handhaven van de lichamelijke fitheid.
- Volwassenen (18-55) jaar: dagelijks (zomer en winter) minstens een half uur matig
intensieve lichamelijke activiteit, op minimaal 5 dagen per week.
- Ouderen (55-plussers): tenminste een half uur matig intensieve lichamelijke activiteit op
minimaal 5 en bij voorkeur alle dagen van de week.

2/2
Factsheet Campagne Voorbeeldgedrag ouders
Volwassenen:
- Het percentage volwassen Nederlanders dat aan de NNGB voldoet, stijgt vanaf 2002
naar 60% in 2008.
- Volwassen Nederlanders zijn gemiddeld 169 minuten lichamelijk actief per dag,
uitgesplitst naar gemiddeld 37% lichte, 45% matige en 17% zware activiteiten.
- Klussen en tuinieren, wandelen en fietsen in vrije tijd, zijn goed voor 31% van de
lichamelijke activiteiten.
Kinderen:
- Het percentage Nederlandse kinderen (4-12 jaar), dat inactief is, laat in 2008 een stijging
zien ten opzichte van 2006 en 2007.
- In 2008 voldoet 47% van de Nederlandse kinderen aan de beweegnorm, 4% hoger dan
2007 en vergelijkbaar met 2006.
- In 2008 is 17% van de Nederlandse kinderen inactief; het hoogst gevonden percentage
vergeleken met 2006 en 2007.
- In totaal zijn Nederlandse kinderen gemiddeld 153 minuten lichamelijk actief per dag,
uitgesplitst naar gemiddeld 30% lichte, 31% matige en 38% zware activiteiten.
- Lichamelijke activiteiten tijdens werk en school en sporten vormen de voornaamste
bronnen van lichamelijke activiteit van Nederlandse kinderen. Samen zijn deze
activiteiten goed voor 43% van de totale hoeveelheid lichamelijke activiteit.
- Wandelen, fietsen en andere activiteiten in vrije tijd, zijn goed voor 32% van de
lichamelijke activiteiten.
(Resultaten Monitor Bewegen en Gezondheid; Bewegen in Nederland 2000-2008, TNO)
3. Probleem overgewicht, belang van behouden gezond gewicht Overgewicht
ontstaat wanneer het lichaam meer energie binnenkrijgt dan het verbruikt en wanneer het
teveel aan energie wordt opgeslagen als lichaamsvet. Overgewicht vergroot het risico op
onder meer diabetes type 2, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, bepaalde vormen van
kanker, galstenen en gewrichtsaandoeningen.
Met een gezond gewicht is het risico op ziekten kleiner. Je voelt je ook fitter en dat geeft een
goed gevoel.
Omdat afvallen, als men eenmaal overgewicht heeft, voor de meeste mensen erg moeilijk is,
is het daarom beter een gezond gewicht te behouden: voorkomen is in dit geval zeker beter
dan genezen.
4. Waarom ouders als doelgroep
Binnen Gezond Gewicht spreken we vanuit het kader ‘energiebalans’ de volwassen bevolking
aan. We willen daarbij het onderwerp voor hen relevant maken waardoor zij intenties
ontwikkelen die een voorwaarde zijn voor gedragsverandering. We richten ons daarbij binnen
de volwassen doelgroep op één groep in het bijzonder: ouders van jonge kinderen. De reden
hiervoor is dat ouders vanwege hun positie ontvankelijk zijn voor onze boodschap. Ouders
hebben invloed op het welzijn van het kind door zelf gezond te eten en bewegen
(energiebalans) en zo het goede voorbeeld te geven. Het welzijn van hun kind(eren) is
persoonlijk relevant voor ouders. Dit gegeven wordt gebruikt om ouders aan te zetten gezond
te eten en bewegen. Aan de volwassenen die de energiebalansboodschap al relevant vinden
of haar relevant gaan vinden reiken we verschillende tools aan om een gezonde
energiebalans te bereiken en behouden.

3/3
Factsheet Campagne Voorbeeldgedrag ouders
De keuze voor de doelgroep ouders is mede ingegeven door het feit dat mannen stellen het
belangrijk te vinden gezond te eten en bewegen als voorbeeld voor hun kinderen. Door
mannen aan te spreken in hun vaderrol maken we onze boodschap voor hen relevant
(Mensink 2007). In de literatuur vinden we duidelijke andere aanwijzingen, dan de
bovengenoemde door mannen, voor de ouderaanpak, voor de aanname dat volwassenen in
deze levensfase meer openstaan voor gedragsaanpassing omdat zij een goed voorbeeld
voor hun kinderen willen zijn.
Golan en Crow (2004/1) pleiten voor interventies waarbij de ouders worden gezien als de
centrale figuren voor gedragsverandering.
Ouders zijn zich bewust van hun voorbeeld, ze vinden het een goed idee om erop
aangesproken te worden (’t Hart 2008).
Het Kenniscentrum Overgewicht geeft aan dat het belangrijk is om preventie van
overgewicht ook te richten op volwassenen. Als ouders hebben zijn een grote invloed op
het gedrag van kinderen. Bovendien dragen kleine verbeteringen in het gedrag bij deze
groep bij aan het terugdringen van overgewicht en sterfte (KCO 2008)
5. Relatie voorbeeldgedrag en gedrag kinderen
Uit de literatuur blijkt dat bij beide kanten van de energiebalans voorbeeldgedrag van ouders
een cruciale rol speelt. Door zelf gezond te eten en bewegen, hebben ouders direct invloed
op de gezondheid en het welzijn van hun kinderen:
Voor bewegen geldt: ‘Belangrijker dan de samenstelling van het gezin en de sociaaleconomische
status van de ouders, lijken de voorbeelden en stimulansen die de kinderen
thuis krijgen’ (Frelier & Janssens 2007).
Voor eten geldt dat ouders invloed hebben op de ontwikkeling van voorkeuren en het
eetgedrag, doordat zij bepaalde voedingsmiddelen beschikbaar stellen en omdat zij een
voorbeeld zijn (Savage et al 2007).
De jonge jaren van een kind vormen de periode waarin de grootste ontwikkeling van de mens
plaatsvindt, en de periode waarin ouders de meest fundamentele/intensieve invloed hebben
op het toekomstige welbevinden van een kind (Mc Cain & Mustard 1999).
6. BOFT factoren
Om praktische handvatten te bieden wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de BOFT-factoren
van het Kenniscentrum Overgewicht, actiepunten die de meest veelbelovende resultaten
bieden als het gaat om het voorkomen van overgewicht:
Meer bewegen en buitenspelen;
Elke dag ontbijten;
Minder frisdrank en andere gezoete dranken;
Minder televisiekijken.
(Voor de volledigheid, maar buiten de scope van deze campagne vallend: het vijfde actiepunt
is: borstvoeding geven.)
7. Persoonlijke relevantie van belang bij gedragsverandering
Wanneer een boodschap persoonlijk relevant voor iemand is, zal diegene beter over de
boodschap nadenken dan wanneer hij of zij zich in geen enkel opzicht bij de boodschap
betrokken voelt. Wanneer de persoon beter over de boodschap nadenkt, geldt dat dit tot meer
verandering in houding leidt en deze ook op langere termijn aanwezig blijft. Bovendien heeft
deze verandering in houding vaker de bijbehorende gedragsverandering tot gevolg. (Koelen &
Martijn, 1994)

4/4
Factsheet Campagne Voorbeeldgedrag ouders
8. Energiebalans
Energiebalans = eten en bewegen in balans.
Gezond eten, genoeg bewegen. Je zit lekker in je vel.
Bronnen
Als men niet meer eet dan het lijf nodig heeft, komt men ook niet aan. Dit noemt het
Voedingscentrum energiebalans. Wat men daarvoor moet doen? Gewoon gezond eten
volgens de Schijf van Vijf en minstens 30 minuten per dag bewegen. En: als het af en toe een
keer niet lukt, dan direct compenseren met een Balansdag.
Frelier M & Janssens J (2007). Wat beweegt kinderen: Een onderzoek naar het sport- en
beweeggedrag van kinderen. NICIS.
Golan M & Crow S (2004). Parents are key players in the prevention and treatment of weight-related
problems. Nutrition Reviews, 62(1), 39-50.
’t Hart J (2008). Voorbeeldfunctie van ouders : De kracht van het goede voorbeeld.
Onderzoeksrapport.
KCO (2008). www.overgewicht.org.
Koelen M & Martijn C (1994). Persuasieve voorlichting. In: NG Röling, D Kuiper, & R Janmaat (Eds.),
Basisboek voorlichtingskunde. Amsterdam/Meppel: Boom.
McCain MN & Mustard JF (1999). Early Years Study—reversing the real brain drain. Final report.
Canadian Institute for Advanced Research, Toronto.
Mensink F (2007). Hoe kunnen jongvolwassen mannen beter bereikt worden met voorlichting over
voeding? Kwalitatief en kwantitatief onderzoek naar effectieve voorlichtingsmethoden voor
jongvolwassen mannen. Onderzoeksrapport.
Nationaal Kompas.
www.nationaalkompas.nl/gezondheidsdeterminanten/persoonsgebonden/lichaamsgewicht/trend.
Savage JS, Fisher JO, & Birch LL (2007). Parental influence on eating behavior: conception to
adolescence. The Journal of Law, Medicine & Ethics, 35(1), 22-34.
Schermers P, Kesteren N, & Verheiden MW (2009). Rapportage over meting 1 tot en met 3 van de
Monitor Gezond Gewicht, TNO.
TNO, Resultaten Monitor Bewegen en Gezondheid; Bewegen in Nederland 2000-2008.