Bartholomeus Dias - Afrikanergeskiedenis

BARTHOLOMEU(S) rlrAs
LAERSKOOL DLAZ /PBTMABY SCHOOL
Posbus/P.O. Box 11001,
Port Elizabeth.
Marieta Nel
Waar en wanneer Dias gebore is weet ons nie. Besonderhede
omtrent sy familie en vriende bestaan ook nie. Daar bestaan
van Dias ook geen portret of 'n voorbeeld van sy handqkrif
nie. Sy reisjoernaal en die kaarte wat hy na sy reis na
Portugal teruggebring het, het verlore gegaan. Baie van wat
vroeilr oor hom geskryf is, is later weerspreek. Van die reis
weet ons egter heelwat, want hy was mos die eerste man wat
om die Suidpunt van Afrika geseil het.
Die reis is in opdrag van die koning van Portugal, Johan
II uitgevoer. Dias was een van sy dapperste, betroubaarste en
mees bedrewe kapteins, daarom het die koning die taak aan
hom toevertrou. Die koning het 'n goeie loods, 'D Alenquer,
twee karvele en 'n voorradeskip tot sy beskikking gestel. Die
skepies was maar klein, soos Dias se eie 100 ton skippie, die
Sflo Cristovd,o, getuig het.
In Junie 1487 het Dias en sy bemanning die hawe van Lissabon
verlaat.
Hul hou digby die kus en vaar om die wye elmboog van
Afrika tot by die monding van die Kongorivier. Hier bly hy
eers 'n maand oor om die skepe skoon te skraap van die mossels
en wier wat daaraan vasgepak het. Ook is vars voedsel nodig.
Van die Kongorivier af vaar hulle tot by Kruiskaap of
Kaap Ca6. Nou is hulle in onbekende waters, waar geen lewende
wese ooit was nie. Die land lok hulle glad nie, want orals is
sandduine en verlatenheid.
By Angra das Voltas, later bekend as Angra Pequena of
Kleinbaai, vandag bekend as Liideritz, het Dias sy voorradeskip
agter gelaat. Die doel van hierdie stap was dat daar genoeg
voorrade vir hul terugreis na Portugal sou wees.
'n Jaar na Dias se reis langs die Weskus van Afrika is daar
'n kaart van daardie deel van sy reis opgeteken" Serra dos Reis,
die berge in die omgewing van die huidige Clanwilliam, die
Sederberge, is die laaste plek wat op 'n kaart aangedui is voor
daardie verskriklike tydperk van die storm.
Aanvanklik het Dias-hulle met'n suidoostewind te kampe
gehad, maar later het 'n nagmerrie stormwind opgesteek en
hulle het die kus uit sig verloor. Die jongste gegewens dui daarop
dat hulle teen 6 Januarie 1488 van koers verander het en nie
deur 'n wind van koers gedryf is nie. Ten einde weer die Weskus
van Afrika te bereik, vaar hulle oos en later noord. Eers
in tr'ebruarie het hulle land ten noorde van die skepe aan die
horison gesien.
30

Die kus wat hulle gesien
het, het hulle die Baai van die
Koeiwagters genoem. Die meeste
gegewens dui daarop dat
Dias en die ander seelui by Visbaai
ten Weste van Herdersbaai
aan land gegaan het. Daat
\,vas geen vars water nie en hulle
het eers later by 'n ander
baai, Bahaia de Saci Bras, 'n
voldoende watervoorraad gevind.
Naderhand het die voorrade
minder geword en die
skeepsbemanning was siek en
opstandig. Waarskyniik het die
matrose by Angra da Roca
(Algoabaai), reeds daarop begin
aandring dat hulle moes
omdraai.
Slandbeeld tan BarthoLomeu Dias in
Kaapstacl. Lees tneer daaromtrent wo"nncet'
en d.eur wie dit opgerig is in die
ltoek: Fototteeld uan 3C0 monumente,
slanrlbeelde en gedenktekens Langls die
PurI ran Suitl-Alrika.
31
Marieta NeI.
Die foto toon die kruis (padrao) wat
Dies in Maart 1488 langs die strand bg
Kuaoilrcek aan ons Suid"Afrikaanse kus
opgerigl het. Dit is in 1938 deur prof.
Eric Arelson (tans Kaapstad) daar ontclek
na baie rtauorsing in Suid-Afrika en
oorsee. Volgens professor John W. BerrA
r)an die \\titwatersrandse Uniuersiteit
het proj. Arelson die padrao ui.t ugfduisend
stukkies, deeltjies oJ lragmente opgebou.
Die l;ruis word, tandag bg die
\Y itutat e r srarLrlse U niuersileit bewaar.

. Hy_ het_padrbos (kruise) by Kwaaihoek, Kaappunt en
4tgTu das Voltas opgerig. Toe hy na'n reis van byna !7 maande
die ankers van sy skepe in die Taag laat sak- het, was dit
Desember 1488. Op sy skepe was geen bkatte nie en'niemand
het hom terug verwelkom of beloon nie.
Tqg tret hy vanaf Kruiskaap sowat 2 000 km van die kus
van Afrika ontdek en besef dat daar goeie hoop was om Indi6
om die_ s_uidpunt van Afrika te bereik. Hy was dus baie teleurgesteld
dat hulle moes omdraai.
" Y9lg..ns_'naantekening wat Columbus in 'n ou boek ges_l."VJ
het is dit Dias wat die naam Cabo de Boa Esperance aan
die Suidpunt-van A_frika gegee het. Dias het ook twee skepe,
die San Gabriel en die San Rbphael, vir Vasco da Gama se r'eis
gebou. Dias het Da Gama tot by Kaap Verde vergesel.
DR HANS MEBENSKY
Hans Merensky iF op 16 Maart 1871 te Botsabelo naby
Middelburg Transvaal, gebore- Sy vader, Alexander MerenskSi,
lvas 'n sendeling van die Berlynse Sendinggenootskap. Hans
het.opgegr_oei saam met twee broers en twee susters. Toe hy
1-1 jqar oud was, het die familie na Duitsland teruggekeer. As
skoolseun was hv nie baie geinteresseerd in skoolwerk nie.
JV{e1s _sy militOre oplEiding, waar hy as skut uitgeblink
het, besluit _hy om geoloog te woiA. Hy stirdeer verder-en ontvang
sy praktiese opleiding in die steenkoolmSme van Silesid en
ook as mynopsiener in die Saar-gebied. Hv studeer verder in
_B_er!Vn en het baie van sy leermeesters op hulle neuse laat kyk.
Hy kry gou 'n betrekking in die Pruisiese Departement van
Mynwese. Die hunkering na Suid-Afrika laat hom'n verplasing
na Suid-Afrika vra.
Hy kom op 32-jarige leeftyd in Suid-Afrika aan. 'n Jaar
1ta.qy aankoms praktiseer hy privaat. Hy verwerf gou bekendheid
met sy ondersoek na tinneerslae naby Pretoria. Hy bewys
o_ok dat die goudstormloop na Madagaskar'n vals alaim was.
]!V _be_gin _met aandele spelkuleer en ivord 'n kenner op die gebied.
Hy bele,ef goue, vet jare. Met die Balkan-oorlof val die
prys van aandele en Merensky word in 1913 bankrot verklaar.
Vir die duur van die Eerste W6reldoorlog sit hy in'n interneringskamp
te Pietermaritzburg. Vir hom, 'n liefhebber van
die buitelug en ongebonde lewe, die man wat nie kan verdra dat
besluite vir hom geneem word nie, was dit'n ontsettende straf.
Hier in die kamp worstel hy weer m9t sy teorie oor die vorming
en voorkoms van diamante in Suidwes. Na die kamp leef hy
van die hand na die tand en as hv geld krv wil hy dit met andei
deel. Hy was die eerste wat gedink het dat 'n mens petrol uit
steenkool kan maak,rr'aar sy vriende het hom uitgelag.
-
Op'n dag ontvang hy'n botteltjie met platinum.rn Maand
later is hy op Maandagshoek naby Lydenburg. Hier het die
32