SJ du Toit Onvermoeide taalstryder - Afrikanergeskiedenis

Die Laerskool Japie Greyling op Daleside het 'n klaskamef 'wat
as 'n skoolmuseum ingerig is. Daar is seker fneef as 'n duisend artikels
wat goed gerangskik is en in die klaskamers in die verskillende
standerds by die taal- en geskiedenislesse gebruik word.
Leerlinge uan clie Laerskool, Japie GreEling .bes_ig _om, in hu.Lle museum ouclhecle te
besigti{ en d,an ook meer besonderhecle in 'n boek daaromtrent op te spoor. Hu'Lle
gebruik dit in lesse.
S. J.
:ffi&w
ffiw"g
1't msc *
'L
F:' '- @ strlf;
DU TOIT - ONVERMOEIDE TAALSTRYDER
In 1874 tree eifldelik in die persoon van ds. S. J. du Toit, leerling
van Arnoldus Pannevis, die persoon op wat die leier, die veldheer, die
siel van die Afrikaanse Taalbeweging sou word.
Hierdie merkwaardige figuur is op 9 Oktober 1847 in Daljosafat
by Paad gebore. As direkte afstammeling van die Hugenote, was hy
die dertiende en jongste kind van sy ouers. In die PaarI het hy aan die
Gimnasium onder Pannevis gestudeer en later aan die Kweekskool van
Stellenbosch. Sy leermeester, Pannevis, het groot invloed op sy vormin!:
gehad, en sy oe vir die belange van sy moedertaal geopen'
ln 7874 tree hy op onder die passende skuilnaam vir hom, ,,$(/are
Afrikaner", as voorvegter vir Afrikaans as spreek- en skryftaal. Hy
skryf goeie artikels in De Zuid-Afrikavn, een van die invloedryke
koerante destyds, oor Afrikaans waar hv die Afrikaners N'aarsku teen
die verengelsing wat hulle van alle kante bedreig.

In 1875 het.hy-opg_erree-as predikant van die nuwe gemeente,
Noorder-Paarl. Hier
-!et _s. J. d' Toit en 'fl paar ander pro-,4.-frikuu.rr"
taalmanne ]n 1875 die Genootskap van Rejte Afrikaners gestig, met
die leuse: ,,ons staan vir ons Taar, ons Nasie-en ons Land,'. bi" i-pr"like
orgaan van die Genootskap was ook die eerste Afrikaanse koelnt
,,Die Patriot". In het hy-aktief
}?19
deelgeneem aan ai" ,tijti"f
die Afrikanerbond. Na die anneksasie van Transvaal in lg77 deur
"ro
die
lngelse word die Patriot die raadgewer van die Transvaalse boere uit
Kaapland en di6 blad het bygedralot die besluit van di" Bo"r. om die
wapens in Transvaal op te neem.
van 1882 tot 1889. was hy superintendent van onderwys in die
Suid-Afrikaanse Republiek en in lg-g3 het hy met Kruger en smit deel
uitgemaak van die Driemanskfp wat as 'n deputasie nu"E.rropa gestuur
is in verband met die onafhanktikh"id van Tlans*i"i.
hy ry bettekking as superintendent
,^ ^- I1di,
van onderwys neerger6
het' 'was hy van 1.890 af woonagtig in die paarr, waar hy veral b"esig
yas met ioernalistieke werk en die vertaling o"r, ii" Bybel in Afrikaans'
Hy wa_s agtereenvolgens hoofredakteur rruri,,Di" patriror" (rg9o-1904,
van ,,Ons-.Klyntji" (-1896-1905), van ,,Ons Taal,, (1907_1909) en
van godsdienstige tydskrifte.
Die feit dat hv omstreeks lg92 omgeswaai het na die politiek va'
Rhodes, waarmee hy lynreg sebots het met die dierbaarste ideale van
sy volk, het horn in sy werk baie skade berokken. Hy het in die laaste
ia.re van sy lewe teen die sjrgom geveg, omdat hy die teenoorgestelde
vir Suid-Afrika wou gehad het as- *1i t y wou eehad het to""hy-di"
Afrikanerbond-.gestig het. selfs na die .Iameson-inoui h", hy no! vir
Rhodes verdedig. Die ondersteunins van Afrikaans het toe'afg"i""en
nog voor die aanvang van die Tweede vryheidsoorlog het die Eerste
Taalbewe-eing doodgeloop. S..I. du Toit is op 2g Mei'1911 op sy geboorteplek
oorlede.
van hom het verskvn: Eerste beginsels van die Afrikaanse Taar.
Geskiedenis van die Afrikaanse Taarbeweeine, ,n Flistoriese toneelstuk
uit die Groot Trek, 'n Drenteboek vir kinders, 'n nirtt"i"r" roman (Die
koningin van Skeba), 'n Afrikaanse sperreeks en vertaarde dere van die
Bybel. 'n Groot kunstenaar op prosagebied was r,y hy blink
uit as 'n besonder bekwame ioernalisien 'n skryw". "i",
*ui -"ar beskik h". o.,
'n pittige styl en 'n vaardigheid in uitdrukking.
Sl-t:.rq,
,
J. D. du Toit (Totius) het sy vader altyd as ,n I;3.1e1"
,,eensame
beskrvf toe hy sv vader se biorraif *";- Ht ;u, d".r" en deur
Afrikaner wat deur hartstosterike liefde uurg".rrr.rr, o.ro"rmoeide
kampvegter vir sv taal oogetree het. Hv was die besielende
",
krag van die
Taalbeweging, die leier wat riqtins gegee h;; ;;;-ar"-w"rks"amhed"
en van ander.
-omstandiqhede
die sienei wat vooruitgesien het watter
toekoms daar vir sy taal en volk in suid-Afrika is en dat Afrikaans
alleen, die moeder- en lieflinqsraal van die Afrikaner kon word.
Annebie Lubbe, St. v, Laerskool Jan van Riebeeck, Kaapstad.
10