Geskiedenis van Merino-skaap - Afrikanergeskiedenis

Leerlingle ":an t:erskillende skole het 'n klip in 'n a'Jlos'spanloop ranaf die Danze
Therortioppie na hul\e onde.rskeie skole gedra otn daar in die skoolmuseunl oJ
biblioteek beuaar te word.
GESKIEDENIS VAN DIE WOLSKAAP (MERINO)
In die 17de eeu het die
Hollanders om die KaaP
na die Ooste geseil. OP
hulle reis het hulle bote
Tafelbaai aangedoen om
vleis by die Hottentotte te
kry. Hulle was nie alryd
seker van hulle voedsel
nie, daarom het Jan van
Riebeeck bv die KaaP 'n
Nedersetting kom stig.
Van Riebeeck het gereeld
skape geruil van die Hottentotte.
'n KoPerdraad
Hennie t:on Renecke
van die skaap se stert tot
by die kop gemeet, kon 'n
skaap koop, selfs 'n pruimpie
tabak. Hierdie inheemse
diere was nie wolskaPe
nie, maar vu'el vetsterte of
afrikaners. Hulle was met
growwe hare bedek.
Itlie ran der l'incle en
T7

Die basiese bouvorm van die rnerino is st_rr,rs die van ander skape.
t)ie rnerino is groot maar nie re ver nre, omdat dit so baie wol

Moses tedgekom. Die kommissie het demonstreer hoe om 'o skaap_ te
skeer. Maar nee, dit r*'as kamtig te moeilik en te swaar. 'n Flukse
nooientjie maak hulle toe lelik skaam. Christina van \tryk wou graag
probeer en gou word sy tous'vs gemaak efi na 'n ruk, siedaar staan die
rkurp klaar geskeer. Die kornmissie was tevrede want die meeste boere
\r-as vatbaa, .ri, oottoiging. Alhoev'el dit 'n groot stoot was vir die bedryf
het dit nogtans baie langsamerhand gevorder. Lord Charles Somer-
,"i ander boere het later nog meef skape van Spanje en selfs Amerika
lnge\/oer.
"r,
Met die Groot Trek het die skape versDfei rnaaf Inet die verwoesting
van die Tu'eede vryheidsoorlog het die getal skape geweldig gedaall.
Maar die boere het nie hul lioppe laat hang nie, en hulle voer
duisende skape van Austfali€ in. Sedert die totstandkoming van die
Unie, het die Staat streng maatreels getref om veesiektes te bestrv en die
gehalte van wol te verbeter.
Die ver.naamste skaapstreke is die Groot en Noordelike Karoo
q.aar clie N,eiding; hoofsaaklik bestaan uit kort bossies rvat alle droogtes
kan trotseer. Hierdie bossies s'at die Karoovelcl bedek is die merino se
vernaamste voedsel. Die verdere streL-.e is Oos-Kaapland en die Noord-
Veste. die Vrystaat en die Hodvelcl van Tlansvaal. I)ie hoeveelheid in
elke provinsie is soos volg:
Oranie Vrvstaat 22%
Kaapprovinsie 54%
Transvaal 9c/c
Natal
1%
Nege-tiendes van die land se skaDe is 11olskare en vier-vvfdes hiervan
is merino's.
Die skape word eenmaal in 'n jaar geskeer - gedurende die somefmaande
.vunif Oktober tot Februarie in die Hodveld. In die Karoo word
die skape geskeer vanaf Mei tot Augustus. Die gehalte van die wol hang
srotendeels af van die voeding van die skaap.
\Tanneer die skape geskeer word, \\'ord daat van skeerspanne gebruik
gemaak. Di6 bestaan uit tien Bantoes wat skeer, 'n vaggooief ,'n
afrandir en 'n wolklasseerder. Die wolklasseerder kan 'n sekere kwalifikasie
verwerf wat'n springbokklasser genoem s'ofd. Dit is ook die
$-aarborgrnerk vir die koper dat die wol geklasseer is soos dit moet
\r.ees. Daar word ook 'n nommef op die baal aangebrine, sodat indien
daar 'n fout is, die klasser in die moeilikheid kom. Die skape word
dan in die skeerhok gejaag. Die Bantoes vang elkeen 'n skaap en begin
skeer. Die penswol word eerste afgeskeer. Daarna word die ander wol
van die skaap afgeskeer. Nadat die wol van die skaap afgeskeer is, tel
die vaggooier dit op. Dit word dan op die sorteertafel oopgegooi, met
die rug oor die middel rran die tafel. Die wol word dan afgerand, dit
n'il s6 die sweetwolletjies word om die kante van die vlies afgehaal.
Dan word die rugvel uitgehaal. Die nekstukke word afgehaal en dan
alleen verpak. Die vlies word getoets en in die wolrak gegooi.
I9

Nadat die boer die skaap geskeer her, sruur hy die u'ol na die
wolveilings waar dit verkoop word. In die fabrieke word die wol weer
gesorteer. Die sorteerder doen'n uirers gespesialiseerde taak. Die lengte,
fynheid en kleur asook die treksterkte van die vesels in die verskillende
vagstukke word in aanmerking geneem.
Die gesorteerde wol bevat nog al die onsuiwerhede u'anneer dir
na die wasser geneem word, waar dit eers deur die uitklopper bewerk
word. Die wol gaan dan deur die verskillende wasbakke en wanneer
dit die laaste wasbak bereik, bevat dit baie min onsuiwerhede. Om die
nat wol nou droog te kry, word 'n dro6r gebruik. Die wol ondergaan
hierna'n proses van karbonisering d.w.s. dat alle klitse, sade en stokkies
wat nog aan die wol kleef deur sure verkool en dan deur rollers vergruis
word en deur 'n masjien uitgewan word.
By die wolhandelaars word die wol in groor sale uitgestal en
daarna word dit opgeveil. Die prvs wissel van 40-60c per pond vir
goeie wol eri minder vir swak wol. Die wol word dan deui buitelandse
kopers gekoop. In die hawe word die bale baie klein gepers en verskeep
na die buiteland.
Die merino word vir baie doeleindes gebruik en is van groor nur
maar is veral geskik ir wolproduksie. Daar is reeds 'n uuntul teksrielfabrieke
in Suid-Afrika wat klere vervaardig. Die merino se vleis word
nie gebruik nie weens die feit dat sy wolproduksie te kosbaar is. Alle
wolgoedere kry 'n suiwer nuufwol-merk wat die v,aarmerk van suiw-er
nuutwol is. suid-Afrika leu'er een-derde van die w6reld se q,ol en dit
is 26o miljoen lb. per jaar. Australi€ lex'er die w6reld se meeste p-ol.
BRONNE:
Afrikaanse Kinderensiklopedi€.
Patrys.
Die Volboer.
Die Merino.
Senior Aardrvkskunde.
Navrae.
Redaksie lEditors:
Dr. J. J. van Tonder, Dr. T. A. du plessis, Korrespondensie
.Mnr./Mr.
en bestellings uir Historia runxor ao,n:
Correspondence and srders for Historia Juntor to:
. .Mnr./Mr.
ATTIE r..d'LINDE en
HENNIE VON BENECKE
Laerskool Paardekraal.
Rupert Maree.
R_u-p-ert.Maree, Spre-vrylaan 1, Trhree Rivers, Vereeniging.
Artikels uir publikasie aan- Articles for publication to:
Dr' T' A. du Plessis, Surbitonlaan/Avenue 30, Aucklandpark, Johannesburg
Gedruk deur Voortrekkerpers Bpk.. Johannesburg. - 70178