02.09.2013 Views

Informatiekrant voor beeldende kunst - Kunstkrant

Informatiekrant voor beeldende kunst - Kunstkrant

Informatiekrant voor beeldende kunst - Kunstkrant

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

Veluws Museum Nairac geeft kleur aan clichés<br />

Typisch Hollands:<br />

Tulpen en tegeltjeswijsheden<br />

Wie de intentie heeft een tentoonstelling te maken waarin typisch<br />

Nederlandse gebruiken en gewoonten, <strong>voor</strong>werpen of opvattingen<br />

centraal staan, ontkomt niet aan de bekende clichés: molens, tulpen<br />

en klompen, haring, Delfts blauw, kopjes koffie en brede rivieren<br />

die traag door oneindig laagland gaan. Het gevaar van obligate<br />

beeldvorming heeft Veluws Museum Nairac in Barneveld er niet van<br />

weerhouden een tentoonstelling samen te stellen die beheerst wordt<br />

door een pregnante spruitjeslucht. Sterker nog: dat was juist de<br />

bedoeling!<br />

Door Wim van Der Beek<br />

De formule is niet nieuw: laat hedendaagse<br />

<strong>kunst</strong>enaars met eigentijdse <strong>kunst</strong> reageren op het<br />

overgeleverde Nederlandse culturele erfgoed. Het<br />

succes van zo’n concept hangt natuurlijk af van de<br />

<strong>kunst</strong>enaars die geselecteerd worden. Doen ze de<br />

traditie nog eens dunnetjes over of zijn ze bereid<br />

om traditionele bolwerken op hun grondvesten te<br />

laten schudden door zienswijzen te presenteren<br />

die wringen en schuren en zekerheden aan het<br />

wankelen brengen?<br />

Dat laatste doet Patrick Bergsma. Hij gaat uit van<br />

het typisch Hollandse Delfts blauwe tegeltje, maar<br />

vervolgens laat hij weinig heel van de huiselijkheid<br />

die daarmee doorgaans verbonden wordt. In een<br />

vierluik van acrylschilderijen confronteert hij de<br />

kijker met taferelen die weinig verheffend zijn en<br />

die we liever niet zien, maar die desalniettemin aan<br />

de orde van de dag zijn en dus als ‘typisch Hollands’<br />

aangemerkt kunnen worden.<br />

Hooligans die een politieauto vernielen horen<br />

tegenwoordig evenzeer bij Nederland als een<br />

fietstochtje op zondagmiddag. Bergsma heeft <strong>voor</strong> de<br />

presentatie van zijn ideeën een format gevonden dat<br />

naadloos vorm en inhoud geeft aan de bedoelingen<br />

van de samenstellers van de expositie. Hij gebruikt<br />

traditionele beeldmiddelen en beelddragers om<br />

nieuwe fenomenen en rituelen te belichten. Zo<br />

onderstreept hij dat het belangrijk is om in actuele<br />

<strong>beeldende</strong> <strong>kunst</strong> nieuwe zienswijzen en dimensies<br />

te presenteren zonder het oude overboord te gooien.<br />

Door relschoppers te vereeuwigen in Delfts blauw,<br />

plaatst hij hun handelen in een ander daglicht. Dat<br />

verandert de proporties en de impact van de situaties<br />

die hij vastlegt.<br />

Fremdkörper<br />

Hoewel een aantal <strong>kunst</strong>enaars in Typisch Hollands!<br />

de traditie nog eens dunnetjes overdoet, is Patrick<br />

Bergsma gelukkig niet de enige deelnemer die<br />

Vincent van Ojen, Tulpen.<br />

clichébeelden bevraagt, omver haalt of in een<br />

ongebruikelijke context plaatst. Scarlett Hooft<br />

Graafland doet dat ook. In haar vervreemdende foto<br />

Long Orange Line duikt een merkwaardig Fremdkörper<br />

op in een strak gepland en geregisseerd Hollands<br />

polderlandschap. De vreemde eend in de bijt is een<br />

dromedaris die door zijn verschijning, vorm en kleur<br />

contrasteert met de omgeving. Desondanks wekt het<br />

beest de indruk dat zijn aanwezigheid in de groene<br />

vlakte volstrekt logisch, normaal en vanzelfsprekend<br />

is: alsof hij er altijd al is geweest en dus niet meer<br />

is weg te denken. Saillant detail is dat Scarlett<br />

Hooft Graafland analoog fotografeert. Zij monteert<br />

of photoshopt niet. Er is dus geen sprake van een<br />

gemanipuleerd beeld maar van een geënsceneerde<br />

werkelijkheid. De dromedaris was echt even op de<br />

plek waar hij gefotografeerd werd.<br />

Van dergelijke merkwaardige artistieke ingrepen en<br />

tegendraadse zienswijzen moet de tentoonstelling<br />

in Barneveld het hebben. Dat er daarnaast ook<br />

Hanneke Giezen, Tulpenklomp.<br />

veel aandacht is <strong>voor</strong> hedendaagse <strong>kunst</strong> die<br />

inzoomt op het Nederlandse landschap, op tulpen<br />

en tegeltjeswijsheden en op registraties van de<br />

hedendaagse werkelijkheid, mag nauwelijks<br />

een bezwaar heten. Zo blijft het steeds weer een<br />

genoegen om de geraffineerde houtsneden van<br />

Vincent van Ojen te zien, ongeacht de context<br />

waarbinnen ze getoond worden. Als geen ander<br />

heeft Van Ojen de mogelijkheden van de houtsnede<br />

uitgediept. Hij heeft er zijn missie en levenswerk<br />

van gemaakt. Eerherstel van de eliminatietechniek,<br />

die niet meer erg populair is en in onbruik dreigde<br />

te raken, beschouwt hij als een uitdaging. Deze<br />

veeleisende techniek combineert hij met het<br />

toepassen van meerdere drukgangen. Dat procédé is<br />

zeer arbeidsintensief.<br />

Hoewel het technische aspect van de door hem<br />

toegepaste grafische techniek belangrijk is, heeft<br />

Van Ojen een hekel aan herhaling. Daarom houdt<br />

hij de oplage beperkt. De spanning van het drukken<br />

valt weg zodra de eerste prent klaar is. Daarna wordt<br />

het een repeterende handeling. Zoiets als kroketten<br />

inpakken. En dat is niets <strong>voor</strong> Van Ojen. Hij wil<br />

snijden, gutsen en met kleuren en kleurscheidingen<br />

werken. De techniek moet noodzakelijk zijn, eigen<br />

eisen stellen en specifieke kenmerken opleveren<br />

die niet met andere disciplines te bereiken of te<br />

vergelijken zijn. Grafiek mag nooit een slap aftreksel<br />

van een schilderij worden.<br />

Pastiches<br />

Van Ojen beseft dat veel schilders grafiek uitsluitend<br />

zien als een handig reproductiemiddel. Daardoor<br />

is de <strong>beeldende</strong> discipline enigszins in diskrediet<br />

geraakt. Geheel ten onrechte overigens, zoals grafici<br />

pur sang (waartoe ook Van Ojen gerekend kan<br />

worden) keer op keer bewijzen. Het vervaardigen<br />

van houtsneden beantwoordt aan eigen wetten en<br />

vereist een enorme fysieke inspanning. In het geval<br />

van Luzia Simons is dat anders. Zij bedient zich van<br />

beeldcitaten en pastiches. Ze ‘reproduceert’ met<br />

inktjetprint op aquarelpapier tulpen die refereren<br />

<strong>kunst</strong>krant maart/april 2012 pagina 3<br />

Edith Madou, Wittebrood met haring.<br />

Erica Scheper, Caravan op tapijt.<br />

aan de tulpomania die ruim 400 jaar geleden begon<br />

en in de 17de eeuw een hoogtepunt beleefde.<br />

De speciale scantechniek die Luzia Simons gebruikt,<br />

staat haaks op de puur ambachtelijke werkwijze van<br />

Vincent van Ojen. Hij benadrukt dat een houtsnede<br />

geen gegutste tekening is. Hoewel hij wel uitgaat van<br />

een schetsmatige eerste opzet, houdt de <strong>kunst</strong>enaar<br />

vast aan de vrijheid om tot het laatst toe nog forse<br />

ingrepen te plegen. Techniekbeheersing betekent<br />

<strong>voor</strong> hem dat hij zelfs in de laatste drukgang nog<br />

als een schilder veranderingen in het beeld kan<br />

aanbrengen. Daar<strong>voor</strong> is het noodzakelijk om te<br />

werken volgens een plan waarin de kleurscheidingen<br />

worden vastgesteld en waarin wordt bepaald hoeveel<br />

planken nodig zijn <strong>voor</strong> een prent.<br />

Met hun werk staan <strong>kunst</strong>enaars als Vincent<br />

van Ojen en Tineke Tukker in de Nederlandse<br />

traditie. Dat wil zeggen: zij geven er een eigentijds<br />

vervolg aan zonder commentaar te leveren op de<br />

verhouding tussen heden en verleden. Hun werk<br />

hangt naast <strong>kunst</strong> van kritische en geëngageerde<br />

collega’s die dat wel doen. Ook dat is typisch<br />

Hollands! Het past namelijk bij het consensus model<br />

dat in onze polders is bedacht. Citaten, pastiches,<br />

hergebruik, uitvergroting en vervreemding van de<br />

werkelijkheid maken deel uit van het totale pakket<br />

dat beschikbaar is <strong>voor</strong> <strong>kunst</strong>enaars die reageren<br />

óp of standpunten innemen óver beeldvorming en<br />

beeldvormingsprocessen. Zo geven ze een frisse<br />

kleur aan clichés.<br />

■ Typisch Hollands!, Mario ter Braak, Erica Scheper,<br />

Kees Moerbeek e.a., t/m 7 april in Veluws Museum Nairac,<br />

Barneveld. Informatie: www.nairac.nl.

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!