02.09.2013 Views

Informatiekrant voor beeldende kunst - Kunstkrant

Informatiekrant voor beeldende kunst - Kunstkrant

Informatiekrant voor beeldende kunst - Kunstkrant

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

De getekende verhalen van Jantien Jongsma<br />

Het venijn zit in de rand<br />

Het werk van Jantien Jongsma (Harlingen, 1965) doet denken aan<br />

tekenen op een schoolbord, aan borduurlapjes, aan volks<strong>kunst</strong>, aan<br />

beelden uit een droom. Visioenen zijn het, van een ogenschijnlijk<br />

vriendelijk karakter. Maar pas op! Hoe dan ook, het is bijzonder<br />

werk. Soms monumentaal en altijd heel gedetailleerd. Werken<br />

op papier, zegt ze zelf. Mixed media. Het is getekend, maar ook<br />

geschilderd. Oost-Indische inkt, gouache, kleurpotlood, krijt en<br />

houtskool. Daarmee schept ze fantasiewerelden die toch aan de<br />

werkelijkheid zijn ontleend.<br />

Door eric Bos<br />

“Mijn werk is een mengelmoesje van exotische<br />

figuurtjes met beelden uit de Nederlandse<br />

cultuur. Het is naar de natuur getekend, maar het<br />

bevat tevens decoratieve elementen”, legt ze uit.<br />

Je krijgt de neiging haar werk te associëren met<br />

sprookjes. Maar dan met een grimmiger karakter<br />

dan op het eerste gezicht lijkt. Het ziet er lieflijk<br />

uit, wat naïef, met een zweem van nostalgie. Maar<br />

het ademt ook eigentijdsheid en is verwant aan<br />

het ‘informele tekenen’ en aan de Leipziger Schule.<br />

Ze deed een lerarenopleiding en een opleiding<br />

schilderen en grafische <strong>kunst</strong> van 1987 tot 1989<br />

aan de Gerrit Rietveldacademie in Amsterdam.<br />

“Een recensie in de Leeuwarder Courant was heel<br />

positief”, zegt ze. “Ze vonden het aansprekend werk,<br />

je kunt er lang naar kijken en dan ontdek je steeds<br />

meer. Het is niet moeilijk te begrijpen.” Dat is waar.<br />

Van een intellectueel <strong>kunst</strong>gehalte is haar werk niet.<br />

Het zijn taferelen met een sterke gevoelslading. Maar<br />

het wordt daardoor ook wel slecht begrepen. “Ik<br />

deed mee aan een Open Atelierroute. Een vader die<br />

met zijn kind langskwam zei: Dit is <strong>voor</strong> kinderen.”<br />

Naïeve stijl<br />

Dat komt door de ogenschijnlijk naïeve stijl van haar<br />

<strong>voor</strong>stellingen. Een ‘tekening’ als Tweekamerwoning<br />

doet aan het sprookje van Sneeuwwitje denken.<br />

Maar dan een Sneeuwwitje die zwanger is. De open<br />

haard brandt er lustig op los. In de slaapkamer<br />

gloeit gezellig een bedlampje. Maar het is wel een<br />

eenpersoons bed. Ook doet zo’n <strong>voor</strong>stelling denken<br />

aan laatmiddeleeuwse, religieus symbolische schilderijen<br />

van Maria vlak na de Annunciatie. Haar<br />

‘sprookjes’ hebben niet zelden een grimmig karakter.<br />

“Er is inderdaad een schaduwkant aanwezig. Ik heb<br />

bij<strong>voor</strong>beeld een serie over Friesland gemaakt. Eén<br />

ervan beeldt Franeker uit. Gezellig. Maar het gaat<br />

over psychiatrie. Het vertelt een heel ander verhaal.”<br />

Welke verhalen vertelt Jantien Jongsma? “Heel<br />

veel heb ik zelf meegemaakt. Als je met open ogen<br />

door de wereld loopt, zie je dat het niet leuk is <strong>voor</strong><br />

iedereen en altijd.”Sommige van haar tekeningen<br />

verwijzen naar een meisjeskamer zoals ze die zelf<br />

moet hebben gehad, met veel spulletjes en prulletjes,<br />

een poppenwereld. Eén van haar tekeningen uit 2011<br />

héét ook Meisjeskamer. “Maar daar zitten dan wel<br />

weer zwarte randjes omheen.” Het venijn zit in de<br />

rand van de meer ovaalvormige tekeningen waarop<br />

allerlei decoratieve elementen zijn aangebracht. Een<br />

<strong>voor</strong>beeld is een serie tekeningen over plantages. “In<br />

de rand zie je dan heel erge dingen”, waarschuwt ze.<br />

Inderdaad, als we goed kijken zien we een gezin uit<br />

vroeger eeuwen in een gezellige woonkamer, maar<br />

in de rand, de buitenwereld zogezegd, bevinden zich<br />

koopvaardijschepen en plantages met negerslaven.<br />

Brueghel<br />

Er zitten ook prachtige, surrealistische <strong>voor</strong>stellingen<br />

tussen, zoals Slaapwandelen of De aankomst. De ene<br />

<strong>kunst</strong>krant maart/april 2012 pagina 5<br />

keer zijn het betrekkelijk kleine formaten, maar<br />

het kan ook in de meters lopen. Dan is een hele<br />

wand in één keer veranderd in een wondere wereld<br />

waar je zomaar in kunt stappen, zoals dat in haar<br />

tekeningen wel gebeurt, kamers of huizen waarvan<br />

sommige muren zijn verdwenen zodat binnen en<br />

buiten in elkaar overlopen.<br />

Je kunt ze bekijken zoals we dat bij de<br />

spreekwoordenlandschappen van Pieter Brueghel<br />

doen, waarop tientallen figuurtjes in een stad of<br />

landschap van boven af gezien van alles uitbeelden.<br />

Daar zijn het gevisualiseerde gezegden en<br />

uitdrukkingen. Bij Jantien Jongsma gaat het om haar<br />

eigen verhaal.<br />

“Mijn werk is gevat in volkse thema’s en tradities,<br />

beelden uit het gewone leven, het romantische<br />

leven, geïnspireerd door historische prenten of<br />

door handwerk. Ik heb ook heel veel gekeken naar<br />

merklappen, naar historische klederdrachten,<br />

maar alles is tegelijkertijd fantasie. Soms is het<br />

half Roemeens, dan weer Zwitsers georiënteerd.”<br />

Wat is haar eigen verhaal? “Ik ben in Friesland<br />

geboren”, vertelt Jongsma. “Mijn moeder heeft<br />

<strong>kunst</strong>geschiedenis gestudeerd in Groningen. Ik ben<br />

later met mijn vader en een broertje in Harlingen<br />

gaan wonen. In mijn laatste serie vertel ik van mij<br />

en mijn familie, over de scheiding van mijn ouders.<br />

Ik put ook uit mijn stamboom, mijn vóórfamilie. Het<br />

eindigt in Amsterdam, waar ik woon. Ik ben in Rio<br />

geweest, daar heb je erg veel naïeve schilder<strong>kunst</strong>,<br />

maar het ziet er toch heel anders uit. Er is daar ook<br />

een museum over de plantages, over de Nederlandse<br />

rol in Brazilië, met schilderijen van Frans Post<br />

en Albert Eckhout (een Groningse portret- en<br />

landschapschilder die als een van de eersten in<br />

Brazilië portretten van slaven, indianen en mulatten<br />

schilderde - EB).”<br />

Geheime tuin<br />

Ze schildert laag over laag, dat geldt ook <strong>voor</strong> haar<br />

onderwerpen, een gelaagdheid die zich niet na één<br />

blik laat zien. “Door laag over laag te leggen krijgt<br />

het een soort meisjeskamersetting. Als een geheime<br />

tuin. Bij Galerie Smarius en in Museum Belvédère<br />

hangt overigens werk dat gebonden is aan die<br />

plaatsen, aan alles wat ik daar heb meegemaakt.<br />

Mijn werk is gaandeweg ontstaan. Ik kijk naar<br />

andere <strong>kunst</strong>enaars, naar informele teken<strong>kunst</strong>,<br />

naar outsider<strong>kunst</strong>, toevallige observaties, alles<br />

waarmee je een goed verhaal kunt vertellen. Het<br />

is steeds zoeken naar wat er in de mode was, zoals<br />

de Jonge Wilden, Duitse schilder<strong>kunst</strong>. Dat komt<br />

<strong>voor</strong>t uit de opvoeding door mijn moeder. Ze bracht<br />

altijd veel prenten mee, was een fervent verzamelaar<br />

van borduurwerk, Hindelooper krukjes, Russische<br />

prenten en boekverluchtingen. Je kunt overal een<br />

tekening over maken.”<br />

■ Jantien Jongsma, t/m 1 april Solokabinet in Museum<br />

Belvédère, Heerenveen-Oranjewoud; t/m 15 april in Galerie<br />

Smarius/Steven Sterk, Gorredijk.<br />

Zie www.museumbelvedere.nl en www.galeriesmarius.nl

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!