behandeling - Huidfonds

huidfonds.nl

behandeling - Huidfonds

INTERVIEW

“Mijn huid mag mijn leven

niet beheersen”

ONTMOETINGEN

Was Cleopatra

Caesars voetveeg?

BEHANDELING

Plekjes

die niet genezen

de

suggestie van

placebo

MAGAZINE OVER HUID

EN HUIDAANDOENINGEN

JAARGANG 15 | 2011

UITGAVE 1


VOORWOORD

POSITIEF DENKEN

Zoals u ziet, heeft HUID een nieuwe jas, een nieuwe huid.

En ook met de inhoud zijn we een nieuwe weg ingeslagen.

De route loopt parallel aan een bundeling van krachten

tussen de huidpatiënten (Huidfederatie), dermatologen

(NVDV) en het Huidfonds, waarover u meer leest op

pagina 13. In alle artikelen staat de huid nog steeds

centraal. En natuurlijk leest u over de ervaringen van

mensen met een huidaandoening, wetenschappelijke

ontwikkelingen, oorzaak en behandeling van

huidaandoeningen. Maar HUID nodigt u ook uit om

vanuit een andere invalshoek naar de huid te kijken.

Zoals in de nieuwe serie met historische ontmoetingen

of door stil te staan bij de enorme variatie in huiden

die het dierenrijk kent.

Wanneer iemand door een behandeling opknapt,

zijn er drie mogelijke verklaringen - die elkaar onderling

versterken. Ten eerste is er het beoogde resultaat

van de behandeling zelf. Daarnaast telt het natuurlijk

beloop van de ziekte; de meeste aandoeningen gaan

namelijk vanzelf over. Als derde component werkt het

zogenoemde placebo-effect mee. Dat is het geloof van

een patiënt dat hij beter wordt door wat de dokter deed

of voorschreef. Het vertrouwenwekkende gevoel dat

iemand daaraan ontleent, draagt dus werkelijk bij

aan de genezing. Als mensen positief in het leven staan,

en ook positief ten opzichte van de behandeling

(dus gevoelig zijn voor het placebo-effect), bevordert

dat de uitkomst van de behandeling. Dat geldt ook

voor talloze huidaandoeningen. Het interview met

dr. Andrea Evers gaat over dit fenomeen.

Los van welke verwachting dan ook, blijkt uit het

verhaal van Rineke Steijn dat er veel behoefte is aan

nieuwe effectieve behandelmethoden. Ook daarin spelen

placebo’s een belangrijke rol, want het effect van een

nieuw geneesmiddel moet op zijn minst veel groter zijn

dan het effect van een placebobehandeling.

Het is bedroevend dat het verzoek tot vergoeding

van adalimumab, een nieuw geneesmiddel binnen

de hidradenitisbehandeling, al meer dan een jaar

in een la ligt bij het College voor Zorgverzekeringen

(CVZ). Het is daarentegen verheugend dat de Stichting

Eerlijke Geneesmiddelenvoorziening met steun van de

NVDV en de Hidradenitis Patiëntenvereniging het CVZ

heeft verzocht om de vergoeding van adalimumab met

spoed te beoordelen en dat de werkgroep die de richtlijn

hidradenitis in juni 2010 heeft afgerond, adalimumab

daarin een belangrijke plaats geeft.

Het placebo-effect berust voor een groot deel

op de interactie tussen arts en patiënt, en met name op

de betekenis die de patiënt aan de ontmoeting toekent.

Vanaf deze uitgave staat HUID stil bij ontmoetingen.

Historische ontmoetingen

met een huidig tintje.

Zo zou Cleopatra als een rups

opgerold in een tapijt zich

hebben laten binnensmokkelen

in het paleis van Julius Caesar,

waarna ze als een vlinder

om hem heen dartelde.

Blader door deze HUID. Van voor naar achter,

van achter naar voren. Laat u verrassen door de nieuwe

vormgeving en neem de uitnodiging van de artikelen

aan om ze te lezen en daarop te reageren. Mail naar

info@huidfonds.nl, stuur ons uw tweet (@Huidfonds)

of ontmoet ons op Facebook en Hyves. Wilt u bellen:

(030) 282 39 95.

JANNES VAN EVERDINGEN | HOOFDREDACTEUR

HUID magazine over huid en huidaandoeningen. Jaargang 15, uitgave 1, maart 2011. ISSN 1387-3598. Oplage 20.000 ex. Uitgever Stichting Nationaal Huidfonds,

Postbus 2660, 3500 GR Utrecht, www.huidfonds.nl, T (030) 28 23 995 Hoofdredactie dr.J.J.E. van Everdingen Redactie mw. Y. Born-Bult, mw. drs. E. Dek,

prof. dr. Th. van Joost, mw. M. Szulc, dr. H.B. Thio Eindredactie Gabriëlle Kuijer tekst A.R.T. Beeldredactie Kristel Stekelenburg Fotografie Coverfoto IQ Images

Illustraties Lilian ter Horst Advertentie-acquisitie Kloosterhof Acquisitie Services, Neer, T (0475) 59 71 51, info@kloosterhof.nl Opmaak en traffic Grafitext, Velp

Druk & Verzending Habo DaCosta, Vianen HUID ® is een geregistreerde titel. Stichting Nationaal Huidfonds en de redactie zijn

niet verantwoordelijk voor de inhoud van de advertenties. Aan de inhoud van de artikelen kunnen geen rechten worden ontleend.

Het Huidfonds bezit het CBF-Keur voor Goede Doelen en heeft de ANBI-status.

Patronen Huidfonds 2011 Abbott • Astellas Pharma B.V. • Dermalex Repair (Chefaro Nederland B.V.) • Dermolin • Eucerin • La Roche-Posay • Leo Pharma B.V. •

Louis Widmer • Meda Pharma • Neutral Huidverzorging • Pfizer B.V. • Samenwerking Verantwoord Zonnen (SVZ) • Vaseline • Vichy

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 3


6

16

24

10

IN DIT

NUMMER

6 Lang leve het placebo-effect!

Een positieve stemming en optimistische

verwachtingen dragen bij aan het behandelsucces.

10 “Ik wil mijn leven niet

door hidradenitis laten beheersen”

Al sinds haar zesde vecht Rineke Steijn.

Daarbij houdt ze haar doel voor ogen.

13 Het Huis van de Huid

Het Huidfonds, de NVDV en de Huidfederatie hebben

hun krachten gebundeld. Dit kan de opmaat zijn naar

een waar Domus Dermatologica: het Huis van de Huid.

15 Huidtherapie in de praktijk

Namens de Nederlandse Vereniging

van Huidtherapeuten.

16 Cleopatra, meer dan

een voetveeg van Caesar

En haar huid droeg daaraan bij.

20 Huid- en verenigingsnieuws

23 Krentenbaard

Column van Just Eekhof

(Nederlands Huisartsen Genootschap).

24 De weldaad van weke modder

Kruip eens in de huid van een krokodil.

25 Kinderpagina

… ook een beetje een kriebelpagina!

26 Plekjes die niet genezen

Actinische keratose en plaveiselcelcarcinoom.

30 Puzzel

30 Hoe ontvang ik het magazine HUID?

Informatie over het Huidfonds-donateurschap.


HOOFDARTIKEL | TEKST: GABRIËLLE KUIJER | FOTO: IQ IMAGES |

het

6 M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1

Langleve

placebo-effect!

Een prettig gesprek met uw arts,

antwoord op uw vragen, een welkome

sfeer in de wachtkamer en u hoefde

ook niet lang te wachten. Alle zaken

die u in een positieve stemming

brengen tijdens de behandeling

en die leiden tot een optimistische

verwachting over de behandeling,

dragen mogelijk bij aan het succes

van die behandeling. Hiervoor is ook

steeds meer wetenschappelijk bewijs.

‘Placebo’ komt uit het Latijn en betekent ‘ik zal behagen’. Binnen de

medische wereld staat het al eeuwenlang voor positieve behandeleffecten

die niet aan een medicijn te danken zijn; een neppil kan

ook effect hebben. Er waren veel aanwijzingen dat dit op breder

vlak werkt: als de omstandigheden bijdragen aan iemands positieve

verwachtingen over de behandeling, dan heeft die behandeling

meer effect. Negatieve verwachtingen leken ook invloed te hebben,

maar dan, inderdaad, met slechtere resultaten. Dit heet het noceboeffect

(‘ik zal schaden’). Die aanwijzingen zijn sinds enkele decennia

onderwerp van internationaal wetenschappelijk onderzoek, vertelt

klinisch psycholoog dr. Andrea Evers van het UMC St Radboud in

Nijmegen. Zij ontving een Vidi-beurs van de Nederlandse Organisatie

voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) om meer onderzoek

te doen naar de invloed van verwachtingen op lichamelijke

klachten, zoals jeuk en pijn.

Wat is al bekend over die invloed van verwachtingen

op pijn en jeuk?

“Onderzoek naar placebo-effecten bij de behandeling van pijn

gebeurt al langer en op grotere schaal. En dat effect blijkt best

groot te zijn. Als iemand weet dat hij een pijnstiller krijgt, heeft dit

een pijnstillend effect. Ook als dat product geen pijnstillende

stoffen bevat. En het nocebo-effect is bij pijn ook al vastgesteld.

Wanneer ‘pijn’ als te verwachten bijwerking wordt genoemd, is er

een grotere kans dat mensen dit ook als bijwerking ervaren. Ook als

er geen stoffen in het medicijn zitten die die pijn zouden veroorzaken.

Veel minder is bekend over de invloed van positieve of negatieve

verwachtingen op jeuk. Ook omdat naast pijn vooral jeuk een veelgehoorde

en hardnekkige klacht is van mensen met een chronische

huidaandoening, richten mijn collega’s en ik ons hierop. Meer

informatie over het placebo- en nocebo-effect bij jeuk kan leiden

tot aanpassingen in de behandeling van jeuk. En als voor pijn en

jeuk (deels) dezelfde mechanismen gelden, kunnen we tegen

jeuk misschien ook behandelingen inzetten die we nu alleen bij

pijnbestrijding toepassen.”

Hadden jullie voorafgaand aan dit onderzoekstraject

wel al aanwijzingen dat jeukverwachtingen invloed hebben?

“Jazeker. Heel mooi indirect bewijs voor de mogelijke verwachtingseffecten,

of suggestiviteit, van jeuk komt uit een onderzoek van een

Duitse collega. Hij gaf twee colleges aan twee vergelijkbare groepen

toehoorders. Het ene college ging over jeuk, in het tweede college


esprak hij een ander onderwerp. Uit videobeelden blijkt duidelijk

dat tijdens het jeuk-college meer mensen zichzelf veel vaker

krabben. Voor zover ik weet is zo’n duidelijke suggestiviteit bij pijn

nog nooit vastgesteld. Dat kan erop wijzen dat placebo- en noceboeffecten

bij jeuk veel sterker zijn.”

Hoe hebben jullie dat onderzocht?

“Ons eerste onderzoek* vond plaats in het laboratorium, omdat

we de omstandigheden goed wilden controleren om te kunnen

onderzoeken welke reactie een uitgesproken verwachting uitlokt

en of het mogelijk was met een eenvoudige verbale suggestie

deze verwachting te beïnvloeden. En dus nodigden we mensen

zonder huidaandoening uit aan het onderzoek deel te nemen. We

vertelden hun dat ze een aantal prikkels zouden krijgen, zoals korte

elektrische prikkels van lage intensiteit op hun arm. Bij de helft

van de mensen zeiden we dat het prikkels waren die door bijna

iedereen (95% van de mensen) of door bijna niemand (5% van de

mensen) als jeukend werden ervaren, bij de anderen gaven we aan

dat het prikkels waren door bijna iedereen (95%) of door bijna niemand

(5% van de mensen) als pijnlijk werden ervaren. Als resultaat

vonden we dat de mensen die de suggestie hadden gekregen dat

bijna iedereen de prikkels als jeukend ervaart, meer jeuk rapporteerden

dan de mensen in alle overige condities. Ook rapporteerden

mensen die de suggesties hadden gekregen dat bijna iedereen

de prikkels als pijnlijk ervaart, meer pijn dan de overige condities,

ook was dit effect minder sterk aanwezig dan het effect voor jeuk.

Dus: terwijl iedereen precies dezelfde prikkels kreeg, ervoeren ze

deze heel anders en de verschillen wijzen erop dat dit komt door de

verwachtingen die wij bij hen hebben opgeroepen. Dit effect is best

verrassend omdat we in dit onderzoek enkel één verbale suggestie

hebben gemanipuleerd, namelijk of de prikkels door anderen als

jeukend of pijnlijk worden ervaren.”

Zo houdt u het positief

> Stem alleen in met een behandeling als u er volledig achter staat.

> Bespreek eventuele twijfels met uw arts.

> Alles wat u aan behandelervaringen hebt opgedaan,

beïnvloedt uw verwachting van een nieuwe behandeling.

Probeer op een open manier aan een behandeling te beginnen.

> Merkt u dat u het heel erg moeilijk vindt om uw huidaandoening

en de gevolgen daarvan in het dagelijks leven te accepteren

en/of het behandelbeleid te volgen, dan kan een gesprek

met een psycholoog helpen.

> Als u zich zorgen maakt over een behandeling en eventuele

bijwerkingen kan uw arts u meer informatie geven.

Een psycholoog helpt u de angst hanteerbaar te maken.

* Laarhoven van, AIM, Vogelaar ML, Wilder-Smith OH, van Riel PLCM, van de Kerkhof PCM; Kraaimaat FW, Evers, AWM.

Induction of nocebo and placebo effects on itch and pain by verbal suggestions. PAIN (2011) doi:10.1016/j.pain.2011.01.043.

Een welkome sfeer

draagt bij aan een goed gevoel.


ANTHELIOS XL




>


>

>


Wat kunnen we met deze resultaten?

“Voor artsen is het goed om te weten dat wat zij hun patiënten

vertellen, invloed heeft op de verwachting en dus op het effect van

de behandeling. Als je zegt dat een crème jeuk kan geven, reken er

dan maar op dat een aantal personen die jeuk ook zal ervaren. Daar

komt bij dat de arts ‘de specialist’ is. Met andere woorden: als je

buurvrouw je waarschuwt dat een crème jeuk zal veroorzaken, dan

is het effect waarschijnlijk minder groot. Autoriteit, vertrouwen en

empathie/meevoelen: het zijn aspecten die in positieve en negatieve

zin invloed hebben. Een aangename sfeer in het ziekenhuis, de

wachtkamer, de spreekkamer, gemeende interesse in jou als

persoon en niet alleen in je aandoening … het draagt allemaal in

positieve zin bij.”

Stel dat een milkshake

het effect van een

methotrexaat-injectie

versterkt, verlengt

of misschien wel

deels vervangt

Maar hoe blijvend is het effect van een positieve verwachting?

Is het geen kunstje om alles positief te brengen?

Wat doe je met een echt negatieve boodschap?

“Dat zijn allemaal vragen waar we nog geen pasklaar antwoord op

hebben. We weten wel dat deze effecten van lange duur kunnen

zijn, omdat er met verwachtingen ook rechtstreeks lichamelijke

reacties worden beïnvloed. Met de subsidie die we hebben gekregen

kunnen we ons hier verder in verdiepen. Daarbij willen we niet

alleen weten hoe het werkt, maar ook hoe we in de dagelijkse

praktijk van die kennis gebruik kunnen maken. Welke veranderingen

in benadering, omgeving, begeleiding, enzovoorts, hebben het

beste effect en duren het langst? Waar is de patiënt het meest bij

gebaat? Ondanks al die vragen zijn we bijzonder positief gestemd.

Het is fantastisch dat het placebo-effect al eeuwen bekend is en dat

nu vanuit de wetenschap steeds meer bekend wordt hoe het werkt.

Het is mooi dat de aandacht van de medische wereld niet alleen

op medicijnen en operatieve ingrepen is gericht, maar ook op de

context waarbinnen de behandeling plaatsvindt. En dat we nu

kijken hoe we die kennis zo goed mogelijk in de praktijk kunnen

benutten, is veelbelovend.”

Zo wekt u positieve

verwachtingen

> Geef patiënten vertrouwen in uzelf en uw behandeling.

> Geef patiënten informatie op maat en hou rekening met

de verwachting rondom het optreden van (bij)werkingen.

> Als u op basis van wetenschappelijke literatuur

een behandelkeuze maakt, licht dat dan toe.

> Hou er rekening mee dat behandelervaringen invloed hebben

op de verwachting van een nieuwe behandeling.

> Ervaringen met een in te zetten behandeling zullen ook

in de toekomst verwachtingen beïnvloeden.

> Een welkome sfeer en persoonlijke aandacht dragen bij aan

vertrouwen, een goed gevoel en positieve verwachtingen.

Toekomst:

positieve reactie aanleren

Hoe meer bekend wordt over hoe verwachtingen en lichamelijke

reacties aan elkaar gekoppeld zijn, hoe groter de kans dat deze

binnen de behandeling van huidaandoeningen een plek zullen krijgen.

Andrea Evers geeft als voorbeeld: “Sommige kinderen krijgen één

keer in de week methotrexaat, via een injectie. Enkelen worden

daar misselijk van.

Het komt hierbij wel eens voor dat de kinderen al een dag

voordat ze een nieuwe injectie krijgen, misselijk zijn.”

Een dergelijke koppeling van een gebeurtenis en een lichamelijke

reactie heet conditionering. “Het is een aangeleerde verwachting,

een aangeleerde reactie die de lichamelijke reacties rechtstreeks

beïnvloedt”, aldus Evers. Waarmee ze niet bedoelt dat het per se

een bewuste manier van leren is. “Vergelijk het met de situatie

waarin iets zó lekker ruikt, dat je direct trek krijgt. Dat is een

automatische reactie, waarop we geen invloed hebben maar

die wel is aangeleerd - zonder dat we ons daarvan bewust

hoeven te zijn.”

Deze reacties kan iemand echter ook weer afleren via een

psychologische behandeling met cognitieve gedragstherapie,

dat is in eerder onderzoek aangetoond.

Evers wil in de toekomst nagaan of zo’n koppeling een behandeling

ook positief kan ondersteunen. “Bijvoorbeeld door die methotrexaatinjectie

te koppelen aan iets positiefs, zoals het drinken van

een milkshake. Niet alleen willen we dit gebruiken om mogelijke

negatieve verwachtingseffecten tegen te gaan, maar we willen

ook nagaan of het lichaam de positieve prikkel koppelt aan de

behandeling en op termijn op de positieve prikkel reageert

alsof er sprake was van een methotrexaat-injectie.”

Dus: dat een positieve prikkel, zoals een milkshake, uiteindelijk

het effect van de injectie versterkt, verlengt of misschien wel

deels vervangt.

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 9


RINEKE’S VERHAAL | TEKST: GABRIËLLE KUIJER | FOTO: JAN FÄHMEL |

“Ik ben een echte huismus.

Gezellig met de drie katten

en voor iemand iets moois

breien of haken.”


“Ik wil mijn leven niet door

Eigenlijk is ze er helemaal klaar mee.

Al vanaf haar zesde jaar heeft

Rineke Steijn (49) last van ontstekingen

in en onder haar huid: hidradenitis.

Maar ze moet blijven vechten.

Zo ervaart ze het.

hidradenitis

Vechten tegen haar huidaandoening,

vechten voor begrip en erkenning

en vechten voor een baan.

“Al meerdere keren ben ik geopereerd. De hidradenitis-ontstekingen

die vooral in mijn oksels, bij mijn

liezen en op mijn buik ontstaan, zijn tot nu toe

het best te bestrijden door ze te verwijderen. De

revalidatieperiode is lang en pijnlijk, maar daarna is

mijn huid een tijdje rustiger. Dat is ook het beeld

waaraan ik mij nu vasthoud: een periode waarin ik

een leuke baan heb als helpdesk-medewerker,

waarbij ik andere mensen kan helpen en waarnaast

ik in mijn vrije tijd genoeg energie heb om met

familie en vrienden leuke dingen te doen, te breien

en te haken en heerlijk op een terrasje kan genieten

van alle mensen om me heen.”

laten beheersen”

Onzichtbare ziekte

“Hidradenitis is een onzichtbare ziekte. Een ander ziet

mijn ontstoken plekken niet en ik denk dat je met

een gebroken been veel meer begrip en medeleven

ervaart. Want dat ik de ontstekingen moet verzorgen

en verbinden, dat het ontstekingsproces zelf zoveel

energie kost en dat ik vaak pijn heb, daar zijn de

meeste mensen zich niet van bewust.‘Iedereen heeft

toch wel wat?’ ‘Kom op, doe er wat aan!’ Hoe vaak ik

dat soort opmerkingen niet heb gehad in mijn leven.

Al meerdere keren heeft het ziekteverzuim mij m’n

baan gekost. Nou, ik blijf vechten en zet me volop in

om wat van mijn leven te maken.”

Wat! Niet te genezen?!

“Afgelopen jaar was ik bij de landelijke contactdag

van de Hidradenitis Patiënten Vereniging. Daar zei

een van de sprekers dat deze aandoening niet te

genezen is. Dat kwam hard aan! Natuurlijk, ik wist

het wel, maar voor mijn gevoel moest er toch een

oplossing te vinden zijn. Mijn hoop kreeg een flinke

knauw. Maar ik wil hoop houden. Ik weet uit ervaring

dat een ingreep wel effect heeft. Oké, niet blijvend,

maar ik voel me er uiteindelijk wel beter door.

Antibiotica helpen bij sommigen ook. Bij mij niet

voldoende; bovendien krijg ik last van een hele lijst

bijwerkingen. Daarom wil ik het niet. Mensen noemen

me eigenwijs, maar ik luister naar mijn lichaam.”

Mijn eigen boontjes

“Het meest vervelend vind ik dat ik zo vaak andere

mensen om iets moet vragen. Door ontstekingen in

mijn oksels kan ik mijn armen niet helemaal optillen.

Heb je er wel eens bij stilgestaan hoeveel je eigenlijk

met je armen doet? Als bewegen pijnlijk is, ben je je

daar continu van bewust. De ontstekingen bij mijn

lies kan ik beter verdragen; die voel ik niet als ik zit.

Maar ze beperken me wel in mijn bewegingsvrijheid.

Vorig jaar verraste mijn partner me met een mooie

scooter. Daardoor kan ik weer beter mijn eigen boontjes

doppen en als de zon schijnt, geniet ik volop. Zo

wil ik verder: positief en volop in het leven staand.”

Hidradenitis Patiënten Vereniging: www.hidradenitis.nl

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 11


Wilt u ook

adverteren in

hét magazine overhuid

enhuidaandoeningen?

Kloosterhof Acquisitie Services | H.P.G. Vullers

Kruisstraat 2 | 6086 AR Neer

T (0475) 59 71 51 | F (0475) 59 71 53

E info@kloosterhof.nl

D E R M A S I L K ®

V E R B A N D Z I J D E

BIJ DE BEHANDELING VAN ECZEEM

EN ANDERE HUIDAANDOENINGEN

100% Ongebleekte, ongeverfde natuurzijde.


HUIDFONDS | TEKST: JANNES VAN EVERDINGEN, DIRECTEUR HUIDFONDS | FOTO: DREAMSTIME |

Domus Dermatologica

hetHuis vandeHuid

Het Huidfonds, de NVDV en de Huidfederatie hebben hun krachten

gebundeld om gezamenlijk de belangen van patiënten

met een chronische huidziekte te behartigen.

Samen zijn ze sinds enkele maanden gehuisvest

in de Domus Medica in Utrecht. Als ook de

huidtherapeuten en de huidverpleegkundigen

de weg naar deze ‘Huidgang’ hebben gevonden,

ontstaat een waar Domus Dermatologica,

het Huis van de Huid.

Veel mensen staan er niet bij stil dat chronische huidaandoeningen

de kwaliteit van leven kunnen verminderen. Patiënten met een

huidaandoening krijgen niet alleen te maken met vaak ernstige en

uiterst vervelende klachten als jeuk, pijn, schilfering of bloeden van

de huid, zij kunnen ook last krijgen van depressiviteit. Daarnaast

zijn werkgerelateerde problemen van mensen met een huidziekte

ernstiger dan vermoed, bijvoorbeeld omdat zij gedwongen worden

een ander beroep te kiezen. In het sociale leven kunnen allerlei

belemmeringen optreden, deels door de zichtbaarheid van veel

huidaandoeningen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan intimiteit en seksualiteit.

Huidpatiënten krijgen dus veelal te maken met twee

kanten van ziekte: de medische kant en de sociaal-emotionele kant.

Door gevoelens van schaamte en door sociale isolatie heerst er ook

een sfeer van onwetendheid en taboe rondom huidaandoeningen.

Domus Dermatologica

De Huidfederatie, de NVDV en het Huidfonds hebben hun krachten

gebundeld om gezamenlijk de belangen van patiënten met een

chronische huidziekte te behartigen. Zij zijn sinds enkele maanden

op één plek gehuisvest: in de Domus Medica in Utrecht. Als ook de

huidtherapeuten en de huidverpleegkundigen de weg naar deze

‘Huidgang’ hebben gevonden, is daarmee een oude wens van professor

Bos: een Domus Dermatologica, na tien jaar in vervulling

gegaan.

Gezamenlijke huidkoepel

De volgende stap is dat deze bundeling resulteert in een nog hechtere

samenwerkingsrelatie door de oprichting van een huidkoepel

waarbinnen de organisaties gezamenlijk beleid ontwikkelen en

projecten uitvoeren. Gezamenlijk beleid impliceert een samenspel

tussen patiënten, professionals, zorgverlenende instanties en andere

direct of indirect betrokkenen. In al hun verscheidenheid moeten

zij eenheid en samenhang nastreven. De nadruk zal liggen op

ondersteunende activiteiten en op het bevorderen van synergie

tussen alle partijen, waarbij zij op hun eigen wijze en vanuit

hun eigen perspectief een bijdrage leveren.

De koepel is daarmee het centrale aanspreekpunt voor en spreekbuis

naar de overheid, de politiek, de verzekeringswereld en de media

over zaken die het beleid bij de behandeling van huidziekten, met

name de chronische huidziekten, betreffen. Zo kan de huidkoepel

de betrokken organisaties in het veld vertegenwoordigen waar het

kwesties betreft die deel uitmaken van de gezamenlijke visie.

Mogelijke concrete activiteiten van de huidkoepel zijn:

> het opstellen van zorgstandaards, bijvoorbeeld voor psoriasis

en constitutioneel eczeem,

> het opzetten van registratiesystemen voor de effectiviteit,

veiligheid en bijwerkingen van medicijnen, zoals biologics,

> het uitbrengen van adviezen aan het College voor

Zorgverzekeringen over de vergoeding van (dure)

geneesmiddelen,

> het opzetten van nieuwe zorgmodellen met teleconsultatie en

zelfmanagement van patiënten.

Zo kan de huidkoepel zich ontwikkelen tot een structureel samenwerkingsverband

dat relevante problemen, knelpunten en lacunes

signaleert en aankaart.

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 13


HUIDFONDS | TEKST: JANNES VAN EVERDINGEN, DIRECTEUR HUIDFONDS | FOTO: DREAMSTIME |

Domus Dermatologica

hetHuis vandeHuid

Het Huidfonds, de NVDV en de Huidfederatie hebben hun krachten

gebundeld om gezamenlijk de belangen van patiënten

met een chronische huidziekte te behartigen.

Samen zijn ze sinds enkele maanden gehuisvest

in de Domus Medica in Utrecht. Als ook de

huidtherapeuten en de huidverpleegkundigen

de weg naar deze ‘Huidgang’ hebben gevonden,

ontstaat een waar Domus Dermatologica,

het Huis van de Huid.

Veel mensen staan er niet bij stil dat chronische huidaandoeningen

de kwaliteit van leven kunnen verminderen. Patiënten met een

huidaandoening krijgen niet alleen te maken met vaak ernstige en

uiterst vervelende klachten als jeuk, pijn, schilfering of bloeden van

de huid, zij kunnen ook last krijgen van depressiviteit. Daarnaast

zijn werkgerelateerde problemen van mensen met een huidziekte

ernstiger dan vermoed, bijvoorbeeld omdat zij gedwongen worden

een ander beroep te kiezen. In het sociale leven kunnen allerlei

belemmeringen optreden, deels door de zichtbaarheid van veel

huidaandoeningen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan intimiteit en seksualiteit.

Huidpatiënten krijgen dus veelal te maken met twee

kanten van ziekte: de medische kant en de sociaal-emotionele kant.

Door gevoelens van schaamte en door sociale isolatie heerst er ook

een sfeer van onwetendheid en taboe rondom huidaandoeningen.

Domus Dermatologica

De Huidfederatie, de NVDV en het Huidfonds hebben hun krachten

gebundeld om gezamenlijk de belangen van patiënten met een

chronische huidziekte te behartigen. Zij zijn sinds enkele maanden

op één plek gehuisvest: in de Domus Medica in Utrecht. Als ook de

huidtherapeuten en de huidverpleegkundigen de weg naar deze

‘Huidgang’ hebben gevonden, is daarmee een oude wens van professor

Bos: een Domus Dermatologica, na tien jaar in vervulling

gegaan.

Gezamenlijke huidkoepel

De volgende stap is dat deze bundeling resulteert in een nog hechtere

samenwerkingsrelatie door de oprichting van een huidkoepel

waarbinnen de organisaties gezamenlijk beleid ontwikkelen en

projecten uitvoeren. Gezamenlijk beleid impliceert een samenspel

tussen patiënten, professionals, zorgverlenende instanties en andere

direct of indirect betrokkenen. In al hun verscheidenheid moeten

zij eenheid en samenhang nastreven. De nadruk zal liggen op

ondersteunende activiteiten en op het bevorderen van synergie

tussen alle partijen, waarbij zij op hun eigen wijze en vanuit

hun eigen perspectief een bijdrage leveren.

De koepel is daarmee het centrale aanspreekpunt voor en spreekbuis

naar de overheid, de politiek, de verzekeringswereld en de media

over zaken die het beleid bij de behandeling van huidziekten, met

name de chronische huidziekten, betreffen. Zo kan de huidkoepel

de betrokken organisaties in het veld vertegenwoordigen waar het

kwesties betreft die deel uitmaken van de gezamenlijke visie.

Mogelijke concrete activiteiten van de huidkoepel zijn:

> het opstellen van zorgstandaards, bijvoorbeeld voor psoriasis

en constitutioneel eczeem,

> het opzetten van registratiesystemen voor de effectiviteit,

veiligheid en bijwerkingen van medicijnen, zoals biologics,

> het uitbrengen van adviezen aan het College voor

Zorgverzekeringen over de vergoeding van (dure)

geneesmiddelen,

> het opzetten van nieuwe zorgmodellen met teleconsultatie en

zelfmanagement van patiënten.

Zo kan de huidkoepel zich ontwikkelen tot een structureel samenwerkingsverband

dat relevante problemen, knelpunten en lacunes

signaleert en aankaart.

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 13


NVH | TEKST: MARIJE BOLTE | FOTO: TESSA DE VISSER, NAMENS DE NEDERLANDSE VERENIGING VAN HUIDTHERAPEUTEN | WWW.HUIDTHERAPIE.NL |

Huidtherapie

inde

Voor maandagmiddag staat een

intakegesprek gepland met

mevrouw Vos. Aan de telefoon

heb ik begrepen dat ze een behandeling

wil voor de oppervlakkige adertjes

in haar gezicht. Ik heet haar welkom en

we gaan samen naar de behandelkamer.

Ze vertelt me dat ze zich erg schaamt

voor de adertjes in haar gezicht;

ze wordt er onzeker van.

Jaren geleden heeft ze de adertjes

al eens laten verwijderen,

maar dat heeft in haar beleving

totaal geen effect gehad

en was erg pijnlijk.

praktijk

Welke verwachtingen heeft ze van de behandeling, zo

vraag ik haar. “Ik wil van al die zichtbare adertjes af”, zegt ze

resoluut. Ik antwoord dat ik dat niet kan garanderen; het

zijn namelijk erg veel adertjes en op den duur kunnen weer

nieuwe adertjes ontstaan. Ook leg ik haar de verschillende

behandeltechnieken uit. Als ik heb verteld over de toepassing

van licht en laser, zegt ze dat ze dit nog niet vertrouwt.

Daarom stel ik haar coagulatietherapie voor. Via een heel

dun naaldje en korte stroomstootjes zullen de adertjes

verschrompelen en verdwijnen. Ik spreek de verwachting uit

dat zes behandelingen voldoende is.

Maar al na vijf behandelingen is het hoofddoel bereikt.

Mevrouw Vos is tevreden met het resultaat. Ik vraag haar

over twee weken nog een laatste keer terug te komen, om

na te gaan of alles nog steeds naar wens is. Dat blijkt het

geval te zijn en ik geef een rapportage mee voor de arts die

haar naar mij heeft verwezen. Tegelijkertijd vertel ik

mevrouw Vos dat zij vanaf 2011 ook zonder verwijzing naar

een huidtherapeut kan, waarbij de vergoeding afhangt van

de zorgpolis.

Deze column berust op waarheid, maar de naam is gefingeerd.

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 15


BEROEMDE ONTMOETINGEN 1 | TEKST: JANNES VAN EVERDINGEN | FOTO’S:IQ IMAGES, UNIVERSITY OF GLASGOW, ALAMY IMAGES, ALWAYSADORNED/DOCTORMACRO |

CLEOPATRA

meer dan een voetveeg van CAESAR

Honger naar macht is van alle tijden. Een schoolvoorbeeld daarvan

is de Romeinse bevelhebber Julius Caesar. Hij droomde van eeuwige roem

door een heldhaftige dood. Tegen de tijd dat hij vijftig jaar en kalend was,

en de dood nog niet in aantocht, resteerde slechts één ding om zijn

machtshonger te stillen: de liefde bedrijven met een exotische prinses.

Die kreeg hij letterlijk in de schoot geworpen.

Cleopatra stapt uit het vloerkleed

en verschijnt zo voor Caesar


Voorspel

Caesar eiste in Rome de alleenheerschappij op en moest

daarvoor enkel afrekenen met zijn vroegere vriend en latere

rivaal Pompeius. Pompeius vluchtte naar het oosten, maar

in Griekenland versloeg Caesar hem en zijn leger. Pompeius

vluchtte opnieuw, ditmaal naar Egypte. En ook nu achtervolgde

Caesar hem.

Egypte werd in die tijd geregeerd door de twaalfjarige

Ptolemaeus die de troon deelde met zijn vijf jaar oudere

zuster Cleopatra. In de jaren voor de komst van Caesar

probeerde Cleopatra de alleenheerschappij te verkrijgen.

Daarin botste zij met de raadslieden van haar broer, die via

het voogdijschap hun eigen positie wilden versterken. Die

strijd verloor Cleopatra en dat leverde haar een verbanning

op uit de hoofdstad Alexandrië.

Toen de verslagen Pompeius op de vlucht voor de zegevierende

Caesar in Alexandrië bescherming zocht, lieten de

voogden van Ptolemaeus hem vermoorden. Caesar arriveerde

drie dagen later in Alexandrië en was onthutst toen men

hem het hoofd van Pompeius presenteerde. Hij bezette met

zijn soldaten het paleis. De stemming was grimmig.

Cleopatra zocht contact met Caesar en probeerde hem te

ontmoeten, maar ze kon zich niet zonder gevaar openlijk op

straat vertonen. De Romeinse geschiedschrijver Plutarchus

beschreef hoe ze het paleis binnenkwam in een plunjezak

op de rug van een Siciliaanse koopman. Andere bronnen

menen dat Cleopatra niet in een plunjezak, maar in een

tapijt het paleis werd binnengesmokkeld.

Cleopatra aan de voeten van Caesar

Het is natuurlijk gissen hoe het werkelijk ging, maar wie

zich daar een voorstelling van maakt, komt ongeveer uit op

het volgende tafereel:

Cleopatra’s huid

Opgerold in een tapijt lag ze op de rug van een koopman.

Ze kreeg bijna geen lucht. Ze moesten er nu bijna zijn.

Dat kon ze horen aan het kraken van de deuren die ze

passeerden. Toen het tapijt ten slotte werd uitgerold,

was ze duizelig. Het eerste wat ze zag waren twee

magere gespierde benen in Romeinse legerlaarzen.

Maar de stem daarboven stelde haar gerust. Dit was

de man die Egypte had veroverd en aan wie zij zich zou

geven om haar troon veilig te stellen. “Een geschenk

van de koningin van Egypte”, zei de koopman met een

gebaar naar het uitgerolde tapijt. Caesar stapte erop.

“Maar het is niet Egyptisch”, zei hij. “Ik ben het zelf”,

antwoordde Cleopatra. “Bent u mijn gast of ik de uwe?”

Nu lachte hij, maar zijn gezicht bleef gereserveerd

en waakzaam. “Laten wij elkaar verblijden.”

Caesars relaties met vrouwen pasten bij zijn karakter

van soldaat, snelle beslisser en gewiekste manipulator.

Hij had de macht om vrouwen aan te trekken en de koele

berekening om ze op het moment suprème te gebruiken.

Cleopatra deed in dat opzicht niet voor hem onder.

Plutarchus typeerde haar als volgt: “Plato had het over vier

soorten van verleiden, maar Cleopatra kende er duizend.”

Zo nam die nacht de liefde bezit van Caesar en Cleopatra.

De volgende dag zagen de raadslieden van Ptolemaeus

Cleopatra in het gezelschap van Caesar. Zij wisten meteen

hoe de vork in de steel zat. Kort daarna gaf Alexandrië zich

over aan Caesar, die Cleopatra op de troon zette…

Er zijn geen afbeeldingen van Cleopatra, behalve het afgesleten portret

op een Romeins muntstuk van een in onze ogen nogal lelijke vrouw.

Daarop heeft ze een scherpe kin en scherpe neus. Zegt een ‘waarheidsgetrouw’

portret meer over haar dan de neiging tot uitvergroting die haar leven

en daden opwekten bij Romeinse schrijvers als Vergilius, Livius en Horatius

(‘omzwermd door schandelijk verziekte mannen’)? Na het baden smeerde zij haar

gezicht, hals en borsten in met loodwit. Haar bovenoogleden maakte zij saffierblauw

en breidde dit een beetje uit met olijfgroen. Haar onderoogleden maakte ze

met malachiet diep groen. Haar jukbeenderen kleurde ze okergeel en haar lippen

karmijnrood. En als het ‘s zomers te warm was voor een indrukwekkend vertoon

van haar rijke kledij, ontblootte zij haar bovenlijf en verfde ze haar tepels geel

en de aderen blauw. Ze was een vrouw van allure die parels liet oplossen in azijn

en dit drankje aan tafel liet serveren om haar rijkdom te etaleren.

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 17


Naspel

Caesar overwinterde in Egypte in het jaar 48-47 voor

Christus. Cleopatra versterkte haar positie door zijn

minnares te blijven. Samen maakten zij een cruise op de

Nijl die tien weken duurde. Caesar was zo in de ban van

Cleopatra, dat hij er alles aan deed om haar macht in

Egypte te versterken. Cleopatra’s korte affaire met Caesar

Ezelinnenmelk

De dood

van Cleopatra

legde haar geen windeieren. Ze kreeg een zoon, Ptolemaeus

Caesar (bijgenaamd Caesarion, kleine Caesar). Een jaar

later kwam zij, onder het mom van politieke betrekkingen,

met zoonlief naar Rome.

Het Romeinse volk moest niet veel van haar hebben. Toen

Caesar enige tijd later werd vermoord, koos zij het hazenpad,

en keerde terug naar Egypte. Ook haar dood is gehuld

in bloot.

De meeste roem vergaarde Cleopatra als minnares van beroemde mannen

en vanwege haar vermeende schoonheid. Zo inspireerde zij veel filmsterren.

Vanaf 1899 werden meer dan twintig films over haar gemaakt, met onder andere

Vivien Leigh (1946), Sophia Loren (1953) en Elizabeth Taylor (1963) als hoofdrolspeelster.

Meermaals was zij te zien in een bad vol ezelinnenmelk, naar men zegt om haar jeugd en

schoonheid te behouden. Zou het waar zijn? Het is nooit bewezen.

Toch zijn er verschillende bedrijven die badcrèmes, bodylotions of zeep op basis

van ezelinnenmelk aanprijzen vanwege die verjongende werking.

Zij claimen dat de melk rijk is aan vitamine A en E en omega-3 en -6 vetzuren.

Smeer hem als u zo’n onzinverkoper tegenkomt.

Elisabeth Taylor.

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 19


HUID

Haarkleur verraadt

onbekende dader

Actueel nieuws en wetenswaardigheden over de huid leest u

op de website van het Huidfonds: www.huidfonds.nl.

Wist u bijvoorbeeld dat de huid waarschijnlijk het eerste

orgaan was dat tijdens de evolutie ontstond?

Huidfonds ontvangt

cheque van LEO Pharma

Prof. dr. H.A.M. Neumann, voorzitter van het Huidfonds,

ontvangt op de foto uit handen van Saskia van Bijsterveld,

projectmanager bij LEO Pharma, een cheque van 1.000 euro.

LEO Pharma, producent van enkele geneesmiddelen voor

psoriasis, heeft afgelopen zomer een marktonderzoek

gehouden onder dermatologen. Ter compensatie van

de tijd mochten deelnemende dermatologen kiezen voor

een attentie voor henzelf of voor een donatie aan het

Huidfonds. Een groot deel van de dermatologen koos

voor de tweede optie. Het Huidfonds en LEO Pharma

bedanken de deelnemende dermatologen

voor hun bijdrage.

20 M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1

vindingen

Gratis verwenweekend

voor gezinnen

Gezinnen die normaal niet op vakantie gaan doordat een gezinslid

ziek is of een beperking heeft, kunnen in aanmerking komen voor

een gratis verwenweekend Care4Kids Event Heino. De stichting

Residentiële & Ambulante Zorg

(RAZ) houdt het Care4Kids Event

Heino dit jaar van 30 september tot

en met 3 oktober. Alle zorggezinnen

verblijven op Landgoed Old Heino, in

de aangepaste bungalows van Care

Holidays Heino. Zorgvrijwilligers

bieden hier zo nodig 24-uurs zorg en

verpleging aan de ouders en kinderen.

Verder is er een activiteitenprogramma

en zijn alle maaltijden geheel

verzorgd. Aanmelden is mogelijk tot

1 mei 2011 via (088) 328 00 40 of

www.care4kidsevent.nl.

21 mei 2011:

Bescherm je Huid Dag

Wereldwijd krijgen meer dan twee miljoen mensen per jaar van hun

arts te horen dat ze huidkanker hebben. Ook in Nederland is huidkanker

een groeiend probleem. Bescherming tegen te veel zonlicht helpt het

ontstaan van huidkanker voorkomen. Daarom organiseren onder andere

het Huidfonds en de dermatologen in Nederland op 21 mei 2010

de Bescherm je Huid Dag.

Op deze dag kunt u in veel ziekenhuizen terecht bij de polikliniek

dermatologie voor informatie en uitleg over huidbescherming,

zelfonderzoek en het herkennen van veranderingen op uw huid.

Dermatologen geven op deze Nationale Bescherm je Huid Dag uitleg

over de invloed van zonlicht op de huid op korte en lange termijn en

laten zien hoe u uw huid kunt beschermen. Informatie over alle

deelnemende ziekenhuizen is te vinden op www.beschermjehuid.com.

Wilt u meer weten over de invloed van zonlicht op uw huid, huidkanker

en de bescherming van uw huid bezoek dan onze website

www.checkjevlekje.nl.

De Bescherm je Huid Dag 2011 is een initiatief van het Huidfonds, de

Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV),

de Nederlandse Vereniging van Huidtherapeuten, Stichting Melanoom,

Galderma en La Roche-Posay.


Huidfonds ook op Hyves,

Twitter en Facebook

Blijf in contact met het Huidfonds via sociale media:

huidfonds.hyves.nl

twitter.com (@Huidfonds)

www.facebook.com/home.php#!/

profile.php?id=100001637235534.

Uiteraard houdt het Huidfonds u op de hoogte van nieuws

en wetenswaardigheden en u hebt gemakkelijk toegang

tot de huidblog van Frans Meulenberg.

Maar u kunt het Huidfonds zo ook eenvoudig

benaderen met uw vragen en opmerkingen.

1200 klachten

over cosmetica

Huidverzorgingsproducten en make-up kunnen soms

vervelende huidreacties geven. De Voedsel- en Warenautoriteit

wil hier meer zicht op krijgen, bijvoorbeeld om na te gaan of

de huidige regelgeving voldoende is of dat wellicht bepaalde

ingrediënten alleen in lagere doseringen mogen worden

toegepast. Sinds november 2009 is er daarom het digitale

meldpunt www.cosmeticaklachten.nl. Iedereen die bijvoorbeeld

jeuk of roodheid heeft ervaren na het gebruik van een

crème, bodylotion, antizonnebrandmiddel, deodorant,

scheerzeep of lipstift, kan dat melden. Projectleider Joanne

Salverda van de uitvoerende organisatie RIVM laat weten dat

er tot het begin van dit jaar 1200 klachten zijn binnengekomen.

In 36% betrof het huidreacties na het gebruik van

huidverzorgingsproducten zoals crèmes, in 31% betrof

het klachten door make-up, 12% van de klachten kwam

door het gebruik van haarproducten en 9% van de klachten

kwam door deodorant. Ongeveer 90% van de meldingen is

afkomstig van vrouwen. Of mannen echt minder vaak

klachten hebben of de meldlijn minder goed weten te vinden,

is de vraag. Van de 1200 mensen geeft 37% aan bij de huisarts

te zijn geweest. De meeste klachten blijven dus ongezien.

En onbekend bij de leveranciers, want slechts 17% gaat terug

naar de winkel en 10% meldt zijn klacht ook bij de fabrikant.

Het klachtenmeldpunt blijft nog zeker tot de zomer open.

www.cosmeticaklachten.nl

berichten

PATIËNTENORGANISATIES

Rectificatie Hidradenitis Patiënten Vereniging

In HUID 4-2010 staat het bericht dat er een nieuwe voorzitter is gekozen bij

de Hidradenitis Patiënten Vereniging (H.P.V.). Marco Tuppert en het bestuur van

de H.P.V. hebben echter door omstandigheden en in goed overleg voortijdig

afscheid van elkaar genomen. Helaas hebben de vermeende benoeming en de

publicatie elkaar gekruist, waarvoor onze excuses. De H.P.V. is bezig met

herinrichting van haar bestuur en nog op zoek naar een voorzitter.

info@hidradenitis.nl | www.hidradenitis.nl

Landelijke contactdag Stichting Melanoom

Stichting Melanoom, de patiëntenorganisatie voor mensen met melanoom,

oogmelanoom en andere vormen van huidkanker, organiseert haar Landelijke

Contactdag op zaterdag 9 april 2011. Tijdens dit jaarlijkse evenement

behandelen diverse sprekers een actueel thema en de leden van de stichting

ontmoeten elkaar tijdens een ontspannen lunch in De Reehorst in Ede.

Bezoek voor meer informatie: www.stichtingmelanoom.nl

Nederlandse Sturge-Weber Vereniging

De Nederlandse Sturge-Weber Vereniging (NSWV) nam op 6 november 2010

tijdens haar Landelijke Dag afscheid van voorzitter Ingrid Feron. Zij is twintig

jaar bestuurslid geweest, waarvan vele jaren secretaris en sinds 2003

voorzitter. Zowel het bestuur als de leden van de vereniging roemden Ingrid

Feron om haar warme betrokkenheid en enorme inzet.

Tijdens deze Landelijke Dag overhandigde de NSWV de dvd over het Sturge-

Weber syndroom aan haar leden. Aan dit filmisch document is twee jaar

gewerkt. Artsen vertellen over de medische kant van de aandoening, leden

delen met de kijker welke plek de aandoening in hun leven heeft. De symptomen

kunnen voor iedereen anders zijn, van een milde vorm tot zeer

uitgebreide complicaties. Met de zestien filmpjes geeft de NSWV een zo

compleet mogelijk beeld. De dvd is te koop bij de NSWV.

nswvsecretariaat@hotmail.com | www.nswv.nl

ALGEMEEN

Oproep voor deelname PSOGEN studie

De chronische huidziekte psoriasis komt bij sommigen voor in de liesplooien,

ter plaatse van de genitaliën en de billen. Dit kan een extra grote impact

hebben op de kwaliteit van leven. De afdeling Dermatologie van het Erasmus

MC in Rotterdam doet onderzoek naar deze vorm van psoriasis (anogenitale

psoriasis) in de PSOGEN studie. De studie onderzoekt of behandeling van

deze huidaandoening het zelfvertrouwen en seksueel welbevinden verbetert.

De onderzoekers roepen mannen en vrouwen met anogenitale psoriasis die

in aanmerking komen voor een injectiebehandeling met een biological, op

om deel te nemen. Tijdens het onderzoek vullen deelnemers tweemaal

een aantal vragenlijsten in. Geïnteresseerden kunnen voor 29 april 2011

contact opnemen met Marjon de Jong, researchverpleegkundige

(m.c.h.dejong@erasmusmc.nl, (010) 703 58 83) of met Deepak Balak,

arts-onderzoeker (d.balak@erasmusmc.nl, (010) 703 20 63).

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 21


NHG | TEKST EN FOTO’S: JUST EEKHOF, HUISARTS IN LEIDEN, NAMENS HET NEDERLANDS HUISARTSEN GENOOTSCHAP |

Krentenbaard

Het is druk vandaag, het ochtendspreekuur

loopt uit. Een dementerende oude dame heeft

zich in haar huis opgesloten en wil niemand erin

laten. Na veel praten mag ik toch binnenkomen.

Nadat ze medicatie heeft ingenomen, wordt ze

rustiger en kunnen we met dochter en psychiater

afspraken maken hoe het verder moet.

Ondertussen gaan het spreekuur en

de andere werkzaamheden gewoon door.

De baardagaam is een Javaanse

(ge)wildekrentenverzamelaar:

zeldzaam én aaibaar.

Het pimpelpaarse vogeltje

pikt pardoes een krentje mee

dat in de baard is blijven hangen.

Door deze gebeurtenis moet Teun de Boer een tijd

wachten. Hij was drie dagen geleden ook al geweest

omdat hij een uitslag op zijn gezicht had. Het was een

typische ‘krentenbaard’ (impetigo vulgaris). Hij heeft

een antibioticacrème gekregen waarmee het meestal

snel beter gaat. Maar hij komt terug omdat de uitslag

zich over zijn hele gezicht heeft uitgebreid. Ook Teuns

voorhoofd, kin, wangen en oren zitten onder de rode

plekken en gele korsten. Gisteren werd het plotseling

veel erger, zo vertelt hij. Hij heeft koorts en voelt zich

ziek. Hij schaamt zich omdat hij er zo onooglijk uitziet.

Impetigo vulgaris/krentenbaard kan op het gehele lichaam

voorkomen.

Krentenbaard (impetigo vulgaris) is een besmettelijke

bacteriële huidinfectie die vaak in het gelaat begint,

maar zich dan naar andere plaatsen kan uitbreiden.

Het wordt meestal veroorzaakt door de bacterie

Staphylococcus aureus. Na de besmetting duurt het

4-14 dagen tot de eerste huidafwijkingen zichtbaar

worden. De infectie kan kleine epidemieën op scholen

of kinderdagverblijven veroorzaken. Dat is de reden

dat kinderen met deze uitslag vaak een paar dagen

thuisblijven. Volgens de richtlijnen van de GGD mogen

ze echter gewoon naar school als de aandoening met

antibiotica (zalf of tabletten) wordt behandeld.

Ik geef Teun nu antibioticatabletten, hiermee gaat het

snel over. Ik bied hem mijn excuses aan voor het lange

wachten. Het was voor hem extra vervelend omdat

hij, met de uitslag in zijn gezicht, lang in de drukke

wachtkamer zat. Teun neemt het goed op en is blij

met de tabletten. Als de klachten maar snel over zijn,

dat vindt hij het belangrijkste!

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 23


IN DE HUID VAN...

| TEKST: JANNES VAN EVERDINGEN EN FRANS MEULENBERG | FOTO: IMAGELIBRARY |

WELDAAD

de

van

De huid beschermt ons, in weer en wind. Bij droogte en tegen regen. In het

volle daglicht en het nachtelijk duister. De huid weert zich daarbij kranig,

maar blijft ondanks alles kwetsbaar. Zo heeft de huid voldoende vocht nodig en

soms heus water. Dat geldt ook voor één van de meest krachtige huiden ter

wereld: de krokodillenhuid. Zijn hartenwens? Zich te wentelen in de weldaad

van weke modder.

Krokodillen zijn koudbloedig. Figuurlijk en letterlijk. Dat betekent dat hun

bloed niet vanzelf op temperatuur blijft, zoals dat van mensen. De vier meest

winterse maanden ligt hij voornamelijk te dutten. De nachten brengt hij door

in het water omdat het daar dan warmer is dan in de open lucht. De tol die

hij betaalt voor zijn waterverblijf, is dat zijn mond van binnen helemaal vol

zit met bloedzuigers. Wanneer hij dan uit het water komt, spert hij zijn muil

open. Volgens de Griekse schrijver Herodotus - die als een van de eersten

krokodillen bestudeerde en hun gedrag optekende - duikt op zo’n moment

nog wel eens een plevier de bek binnen om de bloedzuigers op te pikken.

De krokodil geniet van deze hulp en hapt niet toe.

’s Nachts in het water en overdag in de moordende zon, welke huid kan zoiets

verdragen? Krokodillen laten via hun huid hun bloed warmen door de zon.

Daarom liggen ze vaak te zonnen. Hun lijf is bedekt met grote, sterke schubben,

zogenaamde pantserplaten. Op hun kop, rug en staart zitten richels en

knobbels. Vooral op de rug, maar soms ook op de buik, zijn deze verhoornde

plaatjes aanwezig die zeer hard zijn en voor extra versteviging zorgen.

Krokodilachtigen groeien hun hele leven lang en net als andere reptielen

groeien de schubben niet mee, ze moeten daarom vervellen. Hun huid krijgt

jaarlijks een nieuw laagje en net als bij bomen is de leeftijd van een krokodil

Bij dieren heeft de huid met en zonder haren, veren of schubben

veel functies tegelijk: jas, koeling, verleidingsmechanisme, pantser,

ademhalingsorgaan, et cetera. Dat levert mooie verhalen op.

Wilt u reageren? info@huidfonds.nl

WEKE MODDER

af te leiden van zijn jaarringen. De platen op de kop zijn vergroeid met de

botten van de schedel. Op de rug zijn de schubben en beenplaten sterk

vergroot en de schubben zijn dakpansgewijs gerangschikt. Ze dienen ter

bescherming maar zijn daarnaast goed doorbloed om meer zonnewarmte

op te vangen.

Gepantserd maar niet veilig

Sinds mensenheugenis jaagt de mens op de krokodil. In Azië worden de dieren

nog steeds gedood omwille van het vlees en de ingewanden. Daarvan maakt

men ook traditionele medicijnen. De gemalen tanden en klauwen worden

vooral in Indonesië in ‘krachtgevende’ drankjes verwerkt, de koppen en

kettingen van krokodillentanden worden als sieraad gedragen of als amulet

gebruikt. In de westerse wereld is de krokodillenhuid alleen ‘draagbaar’

populair, in de vorm van schoeisel, riemen en tassen. Hun glinsterend

pantser maakt krokodillen bijna onkwetsbaar. Maar gepantserd als hij is,

blijkt hij toch niet veilig. Voor de mens althans.

In oude rituelen speelt de krokodil een verslindende

hoofdrol. Zo werd vroeger op Timor jaarlijks

een jonge maagd aan een krokodil geofferd.

Dat ontlokte Rudy Kousbroek een snedige

constatering: ”Zo blijkt weer

eens dat maagdelijkheid

een geduchte handicap

kan zijn.”


KINDERPAGINA | TEKST: FRANS MEULENBERG |

... deze keer een beetje een

kriebelpagina

Je hebt ze in allerlei soorten en maten:

rijmpjes en versjes. Soms voor volwassen,

soms voor kinderen. Ze heten ‘kindergedichten’.

Soms wordt daar een boek van gemaakt.

Dat noemen we een gedichtenbundel.

Volwassenen kunnen soms heel grappige

gedichtjes schrijven voor kinderen.

Zoals dit gedichtje van Shel Silverstein

dat staat in het boekje Broodje Nijlpaard

en andere gedichten voor kinderen.

Lees maar eens hardop voor. Je zult merken

dat je van volwassen gedichtjes soms

kinder-kriebels krijgt.

Een gedichtje over jeuken dat… jeukt!

Jeuk op dat plekje

Het leven is lang niet altijd leuk:

nieuwsberichten en bange dromen

en dan ook nog een keertje jeuk

op een plekje waar je niet bij kunt komen.

Je draait en zwaait en wringt en wiebelt,

je ellebogen kraken ervan,

maar nog altijd jeukt en kriebelt

dat plekje waar je niet bij komen kan.

Je draait je in kreuken en bochten en vouwen,

het lijkt wel of er van binnen iets knapt.

Vandaar dat zoveel mensen trouwen:

dan is er tenminste iemand die krabt.

Shel Silverstein

Illustratie:

Lilian ter Horst

Ik ben een dier

zonder naam!

Hellup. Ik ben een fantasiebeest

maar ik heb geen naam gekregen.

Wat is iemand zonder naam?

Niemand kan me aanspreken.

Wat moet ze zeggen: ‘Dag…. Ehhhhhh’.

Ik kan ook niet goed vrienden maken.

Ik kan moeilijk zeggen:

‘Ik ben…. Dingetje’.

Wie verzint een mooie naam

voor mij?

Mijn favoriete boek

“Dit boek is al heel oud. En daarom

misschien ook wel speciaal voor mij.

Ik heb veel herinneringen aan

dit verhaal overgehouden. Vroeger,

als ik net als deze krab weer eens

vreselijke jeuk had door mijn eczeem,

en ik vol met dikke zalf in mijn

krabpakje zat (wat de jeuk alleen

maar erger maakte) las mama me

altijd voor uit dit boek,

en vergat ik de jeuk een beetje

zodat ik lekker kon slapen.”

Roos-Sarah Deijnen

Heleen van der Vlerk schreef de tekst en Alex de Wolf tekende het prentenboek

De krab die zo’n vreselijke jeuk op zijn rug had. Uitgegeven door Van Holkema

& Warendorf. Prijs: € 11,99. Voor kinderen vanaf 3 jaar.

Mijn tekening…

De driejarige Farah maakte deze prachtige

tekening. Nieuwsgierig vroegen wij aan haar:

‘Wat heb je getekend?’ Weet je wat ze toen zei:

‘Dat kan je toch wel zien!’ Ze heeft natuurlijk gelijk.

Oproep!

Willen jullie ook een tekening maken van de huid?

Of een verhaaltje schrijven? Misschien wel een gedichtje…

Of een brief? Heb je vragen? Wil je je verhaal kwijt?

Dat kan! Graag zelfs. Stuur maar op naar:

Nationaal Huidfonds, Postbus 2660, 3500 GR Utrecht.

Of vraag je papa of mama of ze je verhaal, tekening

of gedicht willen versturen. Het zou fijn zijn

als je je naam laat weten én je leeftijd.

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 25


DE BEHANDELING VAN | TEKST: GABRIËLLE KUIJER | FOTO'S: JOHAN VAN DER STEK, ERASMUS MC ROTTERDAM |

Plekjes

genezen

die niet

Een enkel ruw plekje of tientallen

bij elkaar. Een zweertje of een

wondje dat ook na een aantal weken

niet geneest. DNA-schade kan de

celdeling van opperhuidcellen

verstoren. Bij actinische keratose is

de celdeling verstoord, maar nog

goedaardig te noemen. In het geval

van een plaveiselcelcarcinoom gaat

de celdeling ongecontroleerd en

ontstaat een serieus kwaadaardige

tumor met een zekere kans op

uitzaaiing. Dr. Rob Beljaards van

dermatologisch medisch centrum

Dermicis in Haarlem/Alkmaar,

tevens voorzitter van de

Domeingroep Oncologie van de

NVDV, vertelt u er meer over.

26 M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1

Wat is een actinische keratose?

“Een actinische keratose is een door de zon beschadigd plekje op de

huid. Het komt alleen voor op die delen van de huid die aan de zon

zijn blootgesteld, zoals het gezicht, een kale schedel, onderbenen,

handruggen en decolleté. De ultraviolette stralen uit het zonlicht

beschadigen het erfelijk materiaal, het DNA, in de huidcellen.

Normaliter kan het lichaam die schade vrijwel altijd herstellen. Maar als

de schade te vaak optreedt of te ernstig is, dan is herstel niet meer

mogelijk. Als het goed is, gaat zo’n onherstelbaar beschadigde cel dood,

maar het gebeurt ook dat hij ontsnapt aan het opruimmechanisme van

het lichaam; de cel blijft zich dan delen. Bij actinische keratose heeft

zo’n DNA-beschadiging ertoe geleid dat de opperhuidcellen sneller

delen en dat de structuur van de buitenste huidlaag verandert. De cellen

liggen niet meer netjes naast en op elkaar; ze zijn van verschillende

grootte en liggen ongestructureerd door elkaar heen. Zo ontstaan een

of meerdere ruwe plekjes op de huid. Ze zien eruit als eelt, een wratje

of een ruw plekje met scherpe randjes. Mensen zeggen vaak dat de

plekjes overgevoelig zijn bij aanraking en dat de harde, ruwe structuur

vervelend aanvoelt.”

Wat is er zorgelijk aan het hebben van actinische keratosen?

“Het is een teken dat de huid te veel zonschade heeft opgelopen. En

schade in het erfelijk materiaal van cellen kan ook leiden tot ongecontroleerde

celdeling. Dan is er sprake van huidkanker.

Er zijn diverse vormen van huidkanker. De voor de mens meest

kwaadaardige kanker is het melanoom. Melanomen ontstaan uit

pigmentcellen. Ze komen gelukkig relatief weinig voor maar hebben

een hoge kans op uitzaaiing en kunnen dus de gezondheid ernstig

bedreigen. Andersom is het basaalcelcarcinoom, dat uitgaat van de

opperhuid en de meest voorkomende vorm van kanker is, een relatief

onschuldig en goed te behandelen vorm. De derde vorm van huidkanker,

het plaveiselcelcarcinoom, is verwant aan actinische keratosen.

Beide ontstaan uit de keratinocyten, de opperhuidcellen, en actinische

keratosen worden daarom ook beschouwd als een voorstadium van

plaveiselcelcarcinoom. Dat wil niet zeggen dat elke actinische keratose

zich ontwikkelt tot een plaveiselcelcarcinoom. Dat gebeurt hooguit een

enkele keer en dan zijn het meestal plekjes die er al vele jaren zitten.”

Hoe herken je actinische keratose of plaveiselcelcarcinoom?

“Beide aandoeningen ontstaan bij mensen op gevorderde leeftijd. Hun

huid heeft al heel wat zon te verduren gekregen. Een actinische keratose

kan een enkel, ruw plekje zijn. Verdikt op de huid, als een eeltplekje of


met een heel onregelmatige structuur. Maar steeds vaker zien wij dat

mensen meerdere van dit soort plekjes vlak bij elkaar hebben. Dan is

een heel gebied van de huid ernstig beschadigd door de zon. Bij plaveiselcelcarcinoom

gaat het om een verhevenheid, vaak met een centrale

zweer of een dikke verhoornde korst. Soms lijkt het te genezen maar het

komt toch steeds weer terug. Als u zo’n plekje ontdekt en het is na zes

weken nog niet verdwenen, dan is het tijd om naar uw huisarts te gaan.

Voor de volledigheid: niet alle plaveiselcelcarcinomen ontstaan door

overmatige zonblootstelling. Bijvoorbeeld in het slijmvlies in de mond,

van de genitaliën of de longen spelen andere factoren een rol, zoals

alcohol, roken en virussen.”

Op welke manier zijn actinische keratosen te behandelen?

“Actinische keratosen bevinden zich in de bovenste huidlaag en zijn per

plekje beperkt in omvang. Alle plekjes samen kunnen wel een aardig

oppervlak beslaan, een heel scheenbeen of een hele kalende schedel

bijvoorbeeld. We behandelen actinische keratosen door de afwijkende

cellen kapot te maken. Dat kan bijvoorbeeld plekje voor plekje door de

cellen te bevriezen met vloeibare stikstof, dit heet cryochirurgie.

Maar voor een heel ‘veld’ van actinische keratosen is een behandeling

van het hele oppervlak meer geschikt. Want hiermee behandelen we

tegelijkertijd de ogenschijnlijk gezonde tussenliggende huid, die onherroepelijk

ook zonschade heeft. Er zijn voor deze veldbehandelingen

zalven voorhanden, die laagje voor laagje de opperhuid verwijderen. Zo

is er een zalf met als werkzame stof 5-Fluorouracil, een lokaal te gebruiken

cytostaticum; een stof die de celgroei en celdeling remt. Deze zalf

kan wel een rode, schilferende huid geven. Dan is er nog een crème met

de werkzame stof imiquimod. Deze stof stimuleert het afweersysteem,

zodat het lichaam geleerd wordt om onrustige huidcellen zelf op te

ruimen. Nadeel van deze behandeling is dat het afweersysteem soms te

actief kan worden, met als (tijdelijke) bijwerking het ontstaan van

eczeemachtige klachten. Een andere steeds vaker toegepaste methode

is fotodynamische therapie. Op het veld met actinische keratosen

wordt een laagje aangebracht van een zalf met de stof aminolevulinezuur,

afgekort ALA. De sneldelende cellen nemen deze stof op en

zetten het om in een ander stofje, protoporfyrine IX. Bijzonder is dat de

onbeschadigde cellen dit niet doen. Het stofje protoporfyrine IX maakt

de afwijkende cellen extreem lichtgevoelig. Na belichting met rood licht

gaan deze cellen kapot; de gezonde cellen blijven gespaard.

Een aantal dermatologiepraktijken maakt gebruik van een laser of een

chemische peeling om grote gebieden met actinische keratosen te

behandelen. Hierbij wordt de buitenste huidlaag als het ware verdampt

of afgeëtst, waardoor een grote ‘schaafwond’ ontstaat. Ook dit herstelt

met nieuwe huidcellen zonder zonschade.

Er zijn dus veel behandelmogelijkheden. De arts overlegt met de patiënt

wat voor hem/haar het beste is.”

En hoe ziet de behandeling van plaveiselcelcarcinoom eruit?

“Die behandeling is wezenlijk anders. Een plaveiselcelcarcinoom is al

kwaadaardig. Hier gaat het niet om preventie, maar om behandeling.

Vanwege de kans op uitzaaiing is het noodzakelijk dat we het gehele

plaveiselcelcarcinoom verwijderen. Dit carcinoom kan naar binnen

groeien, de huid in, richting de dieper liggende weefsels. Ook kan het

oppervlakkig door de huid groeien, met uitlopers in alle richtingen.

Daarom omsnijden we het ruim en onderzoeken we of alle snijvlakken

schoon zijn, geen afwijkende cellen bevatten. In een enkel geval is

aanvullende bestraling nodig. Ook kan onderzoek van de plaatselijke

lymfeklieren nodig zijn.”

Twee voorbeelden van actinische keratose. Bovenaan een enkel

ruw plekje met een wittig kostje op een handrug met daarnaast

wat bruine vlekjes die er op wijzen dat deze handrug veel zonlicht

te verduren heeft gehad. Als de huid erg beschadigd is door de zon,

kunnen ook meerdere van dit soort ruwe plekjes vlak bij elkaar

ontstaan. Dat is het geval op de foto onderaan waarop

de schedelhuid van een wat oudere man is te zien.

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 27


Hoe kun je voorkomen dat je huid teveel zonschade oploopt?

“Het probleem met de schade die UV-stralen in de huid veroorzaken, is

dat alles bij elkaar optelt. Ons lichaam kan een zekere mate van schade

herstellen. Hoe vaker het lichaam schade moet herstellen en hoe groter

die schade steeds is, hoe eerder het moment komt dat herstel niet meer

mogelijk is. Daarbij is bekend dat zonschade bij kinderen en jongeren

nog harder aankomt. Daarom is het belangrijk dat hun huid geen zonnebrand

te verduren krijgt. Zonnen als vrijetijdsbesteding is geen goed

idee. Dat geldt overigens voor iedereen. Natuurlijk hebben we zonlicht

nodig, met name voor de aanmaak van vitamine D, maar daarvoor is de

normale blootstelling aan de zon voldoende en hoeven we die niet

extra op te zoeken. Alleen mensen met een donkere huid, vrouwen die

buitenshuis gesluierd zijn of bejaarden die te weinig buiten komen,

doen er goed aan extra vitamine D te slikken. Bij overmatige zon is het

belangrijk de huid met kleding en een hoofddeksel te beschermen,

waar dit niet mogelijk is een anti-zonnebrandmiddel te gebruiken en de

schaduw op te zoeken. Ook zo kun je van mooi weer genieten, want dat

is natuurlijk belangrijk, he, we moeten wel van het leven genieten.

Actinische keratose en plaveiselcelcarcinomen komen vooral voor bij

mensen vanaf een jaar of vijftig. Bij hen is het een resultante van al het

zonlicht dat hun huid te verduren heeft gekregen. Ook voor hen is het

belangrijk hun huid te beschermen, maar wie eenmaal zo’n afwijkend

plekje heeft gehad, zal er nog wel meer zien verschijnen.”

Welke ontwikkelingen ziet u in de wetenschap?

“Eerlijk gezegd: altijd te weinig naar mijn zin. Er gebeuren veel goede

dingen in Nederland over hoe actinische keratose en de verschillende

vormen van huidkanker ontstaan en hoe we ze kunnen behandelen,

maar we ontberen nog altijd een hoogleraar huidoncologie die daar

vanuit zijn opdracht speciaal aandacht aan besteedt. Dat is veelzeggend

als we weten dat momenteel bijna de helft van het werk van de

dermatoloog wordt ingenomen door behandeling van huidkanker en

voorstadia daarvan. Veel onderzoek komt voort vanuit de farmaceutische

industrie om bestaande producten te verbeteren en om nieuwe

producten te ontwikkelen. Binnen een paar jaar kunnen we een nieuw

product aan bovengenoemde rijtjes toevoegen: een product dat het

immuunsysteem sneller en beter zal stimuleren om afwijkende huidcellen

uit te schakelen en zo te voorkomen dat ze zich tot kankercellen

ontwikkelen.

Ook de ontwikkelingen bij fotodynamische therapie gaan verder. De

bedoeling is dat deze methode nog verfijnder en nog effectiever wordt.

Ook zal de belichtingstijd verkorten, waardoor de behandeling minder

pijnlijk zal zijn. En het ziet ernaar uit dat patiënten in de toekomst de

belichting gewoon thuis kunnen uitvoeren.”

Stichting Melanoom is er voor steun en informatie voor mensen

met melanoom, oogmelanoom en andere soorten huidkanker.

www.stichtingmelanoom.nl

Op de Huidfonds-website www.checkjevlekje.nl vindt u meer informatie

over licht, de zon en de huid.

Behandelrichtlijnen voor actinische keratose, plaveiselcelcarcinoom,

maar ook melanoom en basaalcelcarcinoom, vindt u op de website

van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV):

www.huidarts.info onder [richtlijnen].

Op deze website vindt u ook patiëntenfolders.

Bij plaveiselcelcarcinoom ontstaat een verhevenheid, vaak met een

centrale zweer of een dikke verhoornde korst. Op de bovenste foto

zit het plaveiselcelcarcinoom op een vervelende plek onder het oog.

Omdat het vaak ook gedeeltelijk in de diepte groeit, moet

de dermatoloog of plastisch chirurg soms meer huid wegsnijden

dan hij zou willen. Dat kan in de buurt van het oog tot nare

littekens leiden. Op de onderste foto zit het op de lip.

Dat is ook een veel voorkomende plek. De onderlip is gedurende

het leven veelvuldig blootgesteld aan zonlicht en raakt daardoor

op den duur beschadigd. Het kwam vroeger ook vaak voor

bij pijprokers. Soms lijkt zo'n plek te genezen, maar het komt toch

steeds weer terug. Als u zo'n plekje ontdekt en het is na zes weken

nog niet verdwenen, ga dan naar uw huisarts en wacht er niet mee

tot het steeds groter wordt.

M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1 29


PUZZEL | DONATEURSCHAP

Doe mee en win!

Ook dit voorjaar kunt u weer een mooie prijs winnen. Sla aan

het puzzelen en stuur de oplossing uiterlijk 30 maart 2011

naar ons toe. Stichting Nationaal Huidfonds | Postbus 2660 |

3500 GR Utrecht.

Speciaal voor kinderen

Speciaal voor kinderen, maar natuurlijk ook voor volwassenen,

met een droge, rode huid heeft Eucerin de Omegaverzorgingslijn

ontwikkeld. Eucerin Omega is erop gericht

om de huid te helpen haar beschadigde barrière en haar

vochtbalans te herstellen. Bovendien zijn de producten

ontwikkeld om de huid tot rust te brengen.

De Omega-verzorgingslijn is zowel te

gebruiken als dagelijkse verzorging als

een verzorgende aanvulling op de

dermatologische behandeling bij constitutioneel

eczeem.

De hoofdprijs bestaat uit een Kids

verzorgingspakket met daarin de gehele

Omega lijn voor reiniging en verzorging,

een Sun Kids Spray SPF 50+ en een

Eucerin handdoek. Vijf troostprijswinnaars

ontvangen uit de Omega lijn de

Bad & Douche Olie, de Kalmerende

Lotion en een Eucerin Handdoek.

Meer informatie: www.eucerin.com

30 M A G A Z I N E H U I D M A A R T 2 0 1 1

Hoe ontvang ik het

magazineHUID?

Zou u het magazine HUID graag thuis willen ontvangen? Dat kan, door donateur te

worden van het Huidfonds. Als u donateur wordt van de Stichting Nationaal

Huidfonds voor minimaal € 2,50 per maand, dan wordt HUID u automatisch toegezonden.

U steunt hiermee de activiteiten van het Huidfonds en u blijft tevens op de

hoogte van allerlei zaken en ontwikkelingen aangaande de huid en huidaandoeningen.

Uiteraard kunt u het Huidfonds ook met een ander bedrag steunen. U kunt hiervoor

contact opnemen met het Huidfonds of onze website www.huidfonds.nl bezoeken.

Bent u lid van een patiëntenvereniging die aangesloten is bij de Huidfederatie en

wilt u graag het magazine HUID ontvangen, bel dan het Huidfonds en vraag naar de

kortingsmogelijkheden.

Vul de aanmeldingsbon volledig in en u ontvangt de eerstvolgende uitgave op uw

thuisadres. U kunt zich ook aanmelden via www.huidfonds.nl of telefonisch via

(030) 28 23 995.

Informatie

Heeft u vragen over huidaandoeningen, behandelmethoden, et cetera, kijk dan op

de website van het huidfonds onder Huidaandoeningen/huidziekten op alfabet.

Ja, ik wil graag het magazine HUID ontvangen!

En steun daarmee tevens de activiteiten van het Huidfonds.

Ik wil graag donateur worden van het Huidfonds en machtig hierbij

de Stichting Nationaal Huidfonds tot wederopzegging een bedrag van:

€ 2,50 per maand € 3,00 per maand € 5,00 per maand

Naam M V

Voorletter(s)

Adres

Postcode Woonplaats

Tel.nr. Geboortedatum

E-mail

€ per jaar (minimaal € 25,- per jaar) af te schrijven van bank-/girorekening*:

Datum Handtekening

t.n.v:

Graag lees ik in HUID informatie over de volgende huidaandoening:

*Wanneer u het achteraf niet eens bent met uw afschrijving, dan kunt u het bedrag binnen een maand

terugvorderen via uw bank. U kunt de machtiging op elk moment weer intrekken. Een briefje of e-mail naar

info@huidfonds.nl is daartoe voldoende. Vermeld in de correspondentie altijd uw bank- of gironummer.

Stuur deze ingevulde aanmeldingskaart ongefrankeerd in een envelop naar:

Stichting Nationaal Huidfonds | Antwoordnummer 4740 | 3500 SJ Utrecht.

More magazines by this user
Similar magazines