Erfrecht - Platform VG

vgnetwerken.nl

Erfrecht - Platform VG

Erfrecht

Mensen met een

verstandelijke beperking

en erfrecht

PlatformVG

Koepelorganisatie voor lettertype: collectieve Charlotte Sans Book Plain belangenbehartiging

Kleuren: P 295 en P 136

van mensen met een verstandelijke beperking,

hun ouders en vertegenwoordigers


Colofon

Tekst en redactie: Tamara Stranders

Met dank aan: Jelger de Kroon

Albert de Vos

Opmaak: Catrien van den Berg

Drukwerk: Drukkerij Walden, Bussum

Tweede druk

ISBN: 978-94-90381-05-9

© 2010, Platform VG Utrecht


Inhoud

Voorwoord 4

Iemand met een verstandelijke beperking 5

Een erfenis 7

Geen testament 9

Een testament 13

Nog meer te regelen? 15

Verstandelijk beperkt en erfgenaam 17

Een eigen testament? 23

Belastingen 24

Beslisschema 25

Verklarende woordenlijst 26

Informatie 28

Aangesloten organisaties 29

3


Voorwoord

Als ouder van iemand met een verstandelijke beperking wil je

graag dat hij of zij een zo normaal en gelukkig mogelijk leven

leidt. Bijna nooit gaat dat net zo vanzelfsprekend als bij andere

kinderen uit een gezin. Je krijgt te maken met allerlei speciale

regels, wetten, voorzieningen en instellingen. En natuurlijk wil je

dat, ook na je overlijden, je kind met een verstandelijke beperking

in de best mogelijke omstandigheden kan blijven leven. Daarom is

het belangrijk erbij stil te staan wat het overlijden van ouders,

juridisch gezien, betekent voor iemand met een verstandelijke

beperking.

Uiteindelijk krijgen we bijna allemaal met erfrecht te maken. Door

vooraf een aantal maatregelen te nemen kun je je kind(eren) veel

narigheid en ook kosten besparen.

Er komt bij een sterfgeval veel regelwerk kijken. De belastingaangiften

moeten gedaan worden; misschien is er een bedrijf dat

gestaakt, verkocht of voortgezet moet worden; bankzaken moeten

worden geregeld; een woning moet worden ontruimd en

verkocht... Soms zijn er schulden en wat dan? Al dat werk komt

neer op de erfgenamen. Het is werk waar zij meestal geen ervaring

mee hebben én het komt in een periode van veel verdriet.

In deze brochure gaan we kort in op de wetgeving over erfrecht

en de mogelijkheden om speciale regelingen te treffen voor een

zoon of dochter met een verstandelijke beperking.

4


Iemand met een

verstandelijke beperking

Mensen met een verstandelijke

beperking hebben meestal veel

zorg nodig. Tijdens hun leven

nemen de ouders vaak (een

gedeelte van) die zorg op zich.

Uiteraard eindigt de behoefte aan zorg

niet na het overlijden van de ouders.

Het is dan ook verstandig op tijd na te

denken over de situatie die dan

ontstaat.

Wettelijke verdeling

Op 1 januari 2003 is het nieuwe erfrecht

in werking getreden. Dat biedt

ouders die gehuwd zijn of een geregistreerde

partnerschap hebben* een

goede mogelijkheid om 'op de langstlevende'

een testament te maken. Op

grond van het nieuwe erfrecht wordt

de langstlevende ouder vanzelf eigenaar

van alle goederen die de ouders

eerst samen bezaten, of die de overleden

ouder alleen bezat. De kinderen

moeten wachten op hun erfdeel tot

hun overgebleven ouder ook overlijdt.

Zij krijgen een vordering op de langstlevende.

Dit wordt de 'wettelijke

verdeling' genoemd.

Wanneer je ouders

zijn overleden

word je ‘erfgenaam’,

ook als je

een verstandelijke

beperking hebt. Je

hebt, samen met

je broers en

zussen, recht op

de erfenis: geld en

andere bezittingen

van je ouders.

Wanneer je ouders

nog leven kunnen

ze regelen dat het

deel dat jou

toekomt ook echt

voor en door jou

kan worden

besteed.

5


Op grond van de ‘wettelijke verdeling’ verandert er dus eigenlijk

niets na het overlijden van één van de ouders.

Een verstandelijke beperking

De wettelijke verdeling wordt in het ‘gehandicaptentestament’

veelal aangevuld met bepalingen waarin de positie van degene

met een verstandelijke beperking geregeld is. Niet alleen juridische

aspecten komen daarbij aan bod, maar juist ook het fiscale

element speelt een belangrijke rol. Door het op een juiste manier

opstellen van een ‘gehandicaptentestament’ kun je veel belasting

besparen. In het kort komt de regeling erop neer dat degene met

een verstandelijke beperking onterfd wordt. Daar staat tegenover

dat hij of zij een zogenaamd ‘vruchtgebruik’ krijgt over zijn

kindsdeel (of een kleiner deel). Na het overlijden van de langstlevende

treedt het vruchtgebruik in werking. Op dat moment heeft

de erfgenaam met een verstandelijke beperking dus een bron van

inkomsten uit het vruchtgebruik van het vermogen.

Meestal kan hij of zij dit ‘vruchtgebruik vermogen’ niet zelf beheren

en is er in het testament een bewindvoerder benoemd. Dit kan

een familielid zijn, een stichting, maar ook een notaris.

Deze testamentvorm is slechts een van de mogelijkheden.

Afhankelijk van de mate van beperking en uiteraard afhankelijk

van eigen wensen en situatie kun je het testament naar eigen

inzicht samenstellen.

* Waar in de brochure staat ‘gehuwd’, geldt de tekst ook voor

geregistreerde partners.

6


Een erfenis

Inleiding

Een erfenis bestaat uit de bezittingen

en schulden (als die er

zijn) van een overledene.

We volgen in deze brochure

vader Sander, moeder Inge en hun

kinderen Tirsa en Nick. Sander en Inge

zijn getrouwd in gemeenschap van

goederen. Nick heeft een ernstige

verstandelijke beperking. Wanneer

Sander komt te overlijden terwijl Inge

nog leeft (of omgekeerd) verandert er

nog niets.

Wanneer zowel Sander als Inge komen

te overlijden kunnen de erfgenamen

Tirsa en Nick, net als iedere andere

Nederlander, op drie manieren omgaan

met het geld en de goederen die

Sander en Inge nalaten.

Zuiver aanvaarden

Wanneer Tirsa en Nick zich bepaalde

bezittingen toeëigenen (zoals dat

mooie schilderij of die dure klok) of

zich met de afwikkeling van de nalatenschap

bemoeien aanvaarden zij

daarmee stilzwijgend de erfenis. Het

Je kunt 3 dingen

doen als je erfgenaam

wordt: je

kunt ja zeggen

tegen de erfenis:

dan neem je de

bezittingen én de

schulden (als die er

zijn) aan. Als er

teveel schulden

zijn kun je nee

zeggen. Maar je

kunt ook meer

bedenktijd nodig

hebben om uit te

zoeken of er schulden

zijn. Dan heb

je wel de hulp

nodig van een

notaris.

7


gevolg daarvan is dat zij daarmee ook met het eigen vermogen

aansprakelijk zijn voor eventuele 'schulden van Sander en Inge'.

Beneficiair aanvaarden

Gelukkig is er een oplossing om aansprakelijkheid te voorkomen:

de wet kent het zogenaamde ‘recht van beraad’ gedurende drie

maanden na het overlijden. In die tijd kan door de erfgenamen (in

ons geval dus Tirsa en Nick) een eerste inventarisatie van de nalatenschap

gemaakt worden. Schuldeisers kunnen in die periode

geen recht doen gelden op goederen van de nalatenschap. De

rechter kan de termijn eventueel verlengen. Na het verstrijken van

de termijn moeten de erfgenamen een keuze maken: aanvaarden

of beneficiair aanvaarden. Dat laatste betekent dat Tirsa en Nick

niet aansprakelijk zijn voor eventuele schulden van Sander en

Inge. Je noemt dit ook wel ‘aanvaarding onder het voorrecht van

boedelbeschrijving’. De schuldeisers moeten dan tevreden zijn

met wat er aan bezittingen is.

Voor het beneficiair aanvaarden van de nalatenschap gelden

bepaalde formaliteiten. Daarvoor moeten Tirsa en Nick zo snel

mogelijk de hulp van de notaris inroepen. Die kent de formaliteiten.

Tirsa en Nick moeten zich wel al die tijd onthouden van

handelingen waaruit zou kunnen blijken dat zij de nalatenschap

aanvaarden! Zij mogen dus niks meenemen of geld opnemen van

de rekening.

Verwerpen

Een andere mogelijkheid is de erfenis te verwerpen. Bijvoorbeeld

omdat er veel schulden zijn. In dat geval wordt dus ook afgezien

van de bezittingen.

8


Geen testament

Of iemand een testament

heeft gemaakt is op te

vragen bij het Centraal

Testamentenregister in

Den Haag (Postbus 19398

2500 CJ Den Haag). Dit

moet schriftelijk met daarbij een

akte van overlijden van de betreffende

persoon. Een akte van

overlijden is tegen betaling te

verkrijgen bij de gemeente waar

de overledene het laatst heeft

gewoond.

Is er geen testament en hebben

Sander en Inge geen erfgenamen

aangewezen, dan bepaalt de wet

wie de erfgenamen zijn. De erfgenamen

hebben recht op hun

erfdeel, maar zijn ook verantwoordelijk

voor de afwikkeling

van de erfenis. Zij kunnen dat

niet weigeren.

De volgende personen

kunnen erven:

• de echtgenoot (ote)

of partner en de

kinderen

Als die er niet (meer)

zijn:

• ouders, broers en

zussen

Als die er ook niet zijn

• grootouders en

daarna:

• overgrootouders

Wie erven?

De erfenis gaat naar de erfgenamen. Erfgenamen zijn familieleden

(bloedverwanten). Daarbij worden vier groepen onderscheiden die

na elkaar in aanmerking komen voor de erfenis. Zolang er in een

groep nog een erfgenaam is, komt de volgende groep niet aan

9


od. Wanneer iemand uit één van de groepen is overleden treedt

er ‘plaatsvervulling’ op. Dat wil zeggen dat de afstammelingen van

de erfgenamen in die groep in zijn of haar plaats komen. De vier

hoofdgroepen zijn:

• de echtgenoot(ote) of geregistreerd partner en de kinderen

• ouders, broers en zussen

• grootouders

• overgrootouders

Daarnaast is er nog een regel die bepaalt dat een erfgenaam moet

bestaan op het moment dat de erfenis ontstaat. Wanneer de vader

van een ongeboren kind komt te overlijden is dat kind, als het

levend ter wereld komt, ook erfgenaam.

Wanneer een mogelijke erfgenaam een misdrijf heeft begaan

tegen de overledene is hij ‘onwaardig’. Dat wil zeggen dat zijn

recht op het erfdeel vervalt.

Als er in geen van de groepen meer erfgenamen bestaan tot

en met de zesde graad, gaat de erfenis naar de Staat der

Nederlanden.

Kinderen

Kinderen nemen in het erfrecht een speciale plaats in. Zij hebben

namelijk altijd recht op een gedeelte van de erfenis.

Legitieme portie

Dat deel van de erfenis waarop het kind altijd recht heeft heet

‘de legitieme portie’. De legitieme portie bestaat alleen uit geld

en dus niet uit goederen. De legitieme portie is de helft van de

10


waarde van het erfdeel van het

kind. Stel dat Inge nog leeft en

dat alleen Sander is overleden. In

dat geval:

Als je geen testament

hebt gemaakt, geldt

het 'wettelijk erfrecht'.

• heeft Inge recht op de helft

van het gemeenschappelijk

De wet regelt dan wie

vermogen omdat Sander en

Inge getrouwd zijn in

wat krijgt. Je hebt als

gemeenschap van goederen. kind altijd recht op een

Een rekenvoorbeeld: stel er is deel van de erfenis. Dat

een vermogen van

heet 'legitieme portie'.

€ 120.000,-. Inge heeft dan

recht op € 60.000.

• hebben Inge, Tirsa en Nick

samen recht op de andere helft (dat wil zeggen ieder 1/3 van

de helft). In het rekenvoorbeeld dus ieder: € 20.000. De legitieme

portie is daar weer de helft van. In het voorbeeld:

€ 10.000.

Onterven

Een ouder kan zijn kind(eren) in zijn testament onterven. Maar elk

kind kan altijd zijn ‘legitieme portie’ opeisen. De legitieme portie

bestaat alleen uit geld. Zolang de andere ouder/partner van de

overledene nog in leven is, kan het kind dat geld niet opeisen. Het

opeisen van de legitieme portie hoeft niet via de rechtbank. Dit

kan, binnen vijf jaar na het overlijden, via een schriftelijk verzoek

aan de notaris die de erfenis heeft afgehandeld.

11


Wilsrechten

Kinderen kunnen hun ‘wilsrechten’ inroepen op het moment dat

een langstlevende ouder aangeeft dat hij weer wil trouwen. Met

het inroepen van ‘wilsrechten’ krijgen kinderen de goederen van

de langstlevende ouder in eigendom. Uiteraard ieder voor het deel

waarop hij recht heeft. De langstlevende ouder behoudt wel het

‘vruchtgebruik’ van de goederen. Dat betekent dat hij of zij de

goederen mag gebruiken. De kinderen hebben op dat moment dus

niks aan hun eigendom. Daarom wordt dit een ‘bloot’ eigendom

genoemd. Pas nadat de langstlevende ouder is overleden krijgen

de kinderen het volledig eigendom over de goederen.

12


Een testament

Als Sander en Inge wel een testament hebben gemaakt,

wordt de erfenis in beginsel verdeeld zoals zij dat in het

testament hebben bepaald.

Executeur

In het testament kun je iemand

aanwijzen als executeur. Een

executeur heeft de plicht de

erfenis zo goed mogelijk af te

wikkelen. Niemand is verplicht de

taak van executeur op zich te

nemen, iedereen mag het verzoek

weigeren. Maar meestal

wordt zo’n verzoek, uit eerbied

voor de overledene, wel geaccepteerd.

Sander en Inge zouden

er goed aan doen een executeur

te benoemen omdat Nick een

verstandelijke beperking heeft

(zie ook pag. 18).

Met een testament

kun je regelen hoe je

bezit verdeeld wordt

na je overlijden. Het

is verstandig om

iemand aan te wijzen

die dat allemaal

regelt. Zo iemand

heet een 'executeur'.

Legaat

Een legaat is een toedeling van een omschreven goed of geldbedrag.

In het testament staat duidelijk omschreven waar het om

gaat en wie de ontvanger is. Iemand die een legaat ontvangt, is

een ‘legataris’, maar géén erfgenaam. Bijvoorbeeld: ik legateer

€ 5.000,- aan de Stichting X (genoemd met volledige naam en

adresgegevens).

13


Codicil

Aanvullend op een testament is het ook mogelijk om een codicil

te maken. Daarin bepaal je wie welke goederen krijgt en hoe je

de uitvaart geregeld wil hebben. Maar het is niet mogelijk om via

een codicil geld of onroerend goed aan iemand na te laten en ook

niet om een executeur aanwijzen via een codicil. Je hoeft voor een

codicil niet naar de notaris en het is makkelijk te veranderen. Een

codicil heeft ook veel nadelen: Je kunt niet in één keer al je bezittingen

nalaten, je moet alles exact omschrijven. Bovendien kan

het codicil gemakkelijker zoekraken.

14


Nog meer te regelen?

Voogdij

Ouders met minderjarige

kinderen (kinderen jonger dan

18 jaar) kunnen in hun testa-

In een testament kun

je vastleggen wie er

ment een voogd benoemen. voor je minderjarige

Een voogd zorgt voor de kinderen

als de ouders komen te overlijden.

Wanneer er geen voogd is benoemd,

kinderen zorgt als

jij er niet meer bent

kan dat tot vervelende situaties lei- (een voogd).

den. Bijvoorbeeld als verschillende Of wie er wettelijk

familieleden de zorg voor de kinderen

opeisen. Wanneer Sander en Inge voor

Tirsa en Nick een voogd benoemen

vertegenwoordiger

wordt voor je

in hun testament, is die benoeming volwassen kind

bindend. Maar iemand die bij testament

tot voogd is benoemd, kan zo'n

benoeming wel weigeren. Het is dus

wanneer hij of zij een

verstandelijke

wel iets dat je met degene die je wilt beperking heeft. Ook

benoemen moet bespreken.

kun je regelen dat je

Bewind

Je kunt bepalen dat een erfgenaam

erfenis zoveel mogelijk

binnen de directe

wel eigenaar wordt van geld en goederen,

maar dat hij er niet zomaar

mee mag doen wat hij wil. In dat ge-

familie blijft.

val moet er een curator of bewindvoerder zijn of worden benoemd

die verantwoordelijk is en zo goed mogelijk voor het erfdeel van

de erfgenaam moet zorgen. Deze mogelijkheid is natuurlijk van

belang bij iemand met een verstandelijke beperking zoals Nick.

15


Uitsluitingsclausule

Het erfdeel van kinderen komt in de gemeenschap van goederen

terecht wanneer zij getrouwd zijn zonder huwelijkse voorwaarden.

Gaat een kind later scheiden dan gaat de helft naar zijn of haar

ex-partner. Met een uitsluitingsclausule kunnen ouders dat voorkomen

door te bepalen dat de erfenis niet wordt opgenomen in de

gemeenschap van goederen.

Inbrengverplichting

Met een inbrengverplichting zorg je ervoor dat als je één van de

erfgenamen iets hebt gegeven, dat geld of die goederen als een

voorschot op de erfenis moet worden beschouwd. De waarde van

de goederen wordt dan op het moment van overlijden ingebracht

in de erfenis. Degene die dit voorschot heeft ontvangen, krijgt dan

een kleiner aandeel van de erfenis. Maar het omgekeerde kan ook:

je kunt ook vastleggen dat die schenking gewoon een cadeautje

was en dat die buiten de erfenis moet blijven.

Tweetrapsmaking

Met een tweetrapsmaking zorg je ervoor dat goederen en vermogen

na het overlijden van een erfgenaam naar een derde gaan en

niet naar de directe erfgenamen van die eerste erfgenaam. Deze

mogelijkheid is van belang in de situatie van Sander en Inge. Hoe

je dat kunt regelen wordt nader uitgelegd op pagina 20.

16


Verstandelijk beperkt en erfgenaam

Kan iemand met een verstandelijke

beperking erfgenaam zijn?

Wanneer een ouder overlijdt en

één van de kinderen heeft een

verstandelijke beperking, zijn er

verschillende scenario’s denkbaar.

Het kind kan minderjarig of

meerderjarig zijn; er kunnen wel

of geen broers of zussen zijn; hij

of zij kan wel of niet onder curatele

staan of een bewindvoerder

en/of mentor hebben; er kan een

bedrijf zijn dat wel of niet wordt

voortgezet door broers en zussen.

Een aantal van die mogelijkheden

bespreken we hier.

Wanneer iemand eigenaar is van

een onderneming of hij is er

nauw bij betrokken, is het zeker

verstandig vóóraf een notaris te

raadplegen.

Volgens de wet is de enige eis om

erfgenaam te kunnen zijn dat

iemand bestaat op het moment

dat de erfenis ontstaat. Dat

betekent dat iemand met een

verstandelijke beperking zonder

meer erfgenaam is.

Als je een verstandelijke

beperking hebt, ben

je gewoon erfgenaam,

net als je broers en

zussen. Als je niet voor

jezelf kunt opkomen

omdat je nog minderjarig

bent of een

verstandelijke beperking

hebt, moet een

ander je daarbij helpen.

Zo iemand wordt

altijd benoemd door de

rechter. Hij of zij heet

een voogd als je

minderjarig bent en een

mentor of curator als

je volwassen bent. Een

bewindvoerder helpt je

alleen met het geld en

de goederen.

17


Minderjarige kinderen

Stel dat Sander en Inge beiden komen te overlijden terwijl

de kinderen minderjarig zijn. Als er door hen niet bij

testament een voogd is benoemd zal de rechter alsnog een

voogd benoemen. De voogd is verantwoordelijk voor het

beheer van de erfenis en voor de opvoeding van de kinderen.

Volwassen kinderen

Ook als Nick meerderjarig is, kan hij niet voor zichzelf

opkomen. Daarom is het verstandig om iemand te benoemen

die zijn belangen behartigt: een bewindvoerder en/

of mentor of een curator. Het liefst iemand uit de familie

of naaste omgeving. Een bewindvoerder, mentor of curator kan,

los van een overlijden, al worden benoemd vanaf het moment dat

iemand 18 jaar is. Maar er kan ook in het testament een bewindvoerder

zijn aangewezen. Als ook dat niet is gebeurd, zal de rechter

een bewindvoerder benoemen.

Staat iemand met een verstandelijke beperking onder curatele of

is zijn of haar vermogen onder bewind gesteld, dan mag een

nalatenschap alleen ‘beneficiair’ worden aanvaard (zie pag. 8). Om

de nalatenschap in zo’n situatie met zo min mogelijk formaliteiten

en kosten af te kunnen wikkelen, is het van groot belang dat in

het testament een executeur is aangewezen.

Onterven

Kunnen Sander en Inge hun gehandicapte zoon Nick onterven?

Ja, dat kan, maar Nick houdt altijd recht op zijn ‘legitieme portie’

(zie pag. 10). En het kan ook anders.

18


Legitieme portie

Omdat die legitieme portie altijd Je kunt je kinderen

opgeëist moet worden, is Nick

niet 'onterven'. Dat

daarvoor afhankelijk van zijn

curator of bewindvoerder. Die kan wil zeggen dat

de legitieme portie opeisen, maar kinderen altijd recht

kan het ook laten. Een curator of

hebben op een deel

bewindvoerder is verplicht verantwoording

af te leggen over de van de erfenis = de

besteding van het geld. Hij mag legitieme portie.

het niet voor zichzelf uitgeven

maar er is geen rechter die de

bewindvoerder zal aanmoedigen om eens iets te doen met het

geld ten behoeve van Nick.

Sander en Inge willen niet dat het geld wordt opgepot, maar ook

niet dat het verdwijnt in bijvoorbeeld hoge eigen bijdragen voor

de AWBZ. Ze willen een manier vinden waardoor hun bezit zo

goed mogelijk wordt aangewend voor de zorg voor Nick. Daarom

kiezen Sander en Inge liever voor een andere oplossing dan de

legitieme portie.

Het ‘blote’ eigendom

Het is mogelijk om Tirsa de enige erfgenaam te maken. Sander

en Inge kunnen Tirsa dan de verplichting opleggen - een zogenaamde

‘last’ - om het deel dat eigenlijk aan Nick toekomt, te

gebruiken voor zijn verzorging. Tirsa krijgt het ‘blote eigendom’

over het bedrag dat gelijk is aan Nick zijn erfdeel: Nick krijgt het

vruchtgebruik (de rente) en Tirsa mag het geld niet gebruiken. Zij

krijgt het geld pas wanneer Nick zelf komt te overlijden. Omdat

19


Nick zelf geen ‘eigenaar’ is geweest van het geld laat hij dus ook

geen vermogen na. En dat betekent dat Tirsa bij zijn overlijden

nu niet nóg eens successierecht hoeft te betalen. Op dat moment

vervalt namelijk het ‘vruchtgebruik’ en wordt Tirsa eigenaar van

het geld. Een ander voordeel van het feit dat Nick juridisch gezien

geen ‘eigenaar’ is van het geld, is dat de erfenis daarmee ook niet

kan worden ‘opgegeten’ door de eigen bijdrageregeling AWBZ.

Nick is dus min of meer onterfd, maar krijgt er iets anders voor in

de plaats: het vruchtgebruik.

Tweetrapsmaking

In de situatie dat een erfgenaam een verstandelijke beperking

heeft kan een tweetrapsmaking zinvol zijn. Sander en Inge kunnen

als ouders zo sturen wie het vermogen krijgt dat over is op het

moment dat Nick komt te overlijden. Dat is van belang omdat Nick

vanwege zijn ernstige verstandelijke beperking nooit kinderen zal

krijgen. Die kunnen dus niet van hem erven. Tirsa als zus wel. Als

Sander en Inge niks regelen moet Tirsa een veel hoger tarief aan

successierechten betalen.

Bij een tweetrapsmaking betaalt zij ook twee keer successierecht

maar wel veel minder. Zo’n tweetrapsmaking (ook wel ‘over de

hand erven’ genoemd) kan alleen binnen de familie.

Geld in een stichting onderbrengen

Familiestichting

Een andere mogelijkheid is om het vermogen onder te

brengen in een familiestichting. Het doel van zo’n constructie is

om de fiscus zo min mogelijk vat te laten krijgen op de erfenis.

20


Dat is zinvol als het om een groot

vermogen gaat. De familiestichting

kan uitbetalingen aan kinderen/

kleinkinderen over een groot aantal

jaren spreiden of het geld

bestemmen voor de verzorging

van het familielid met een

verstandelijke beperking. Het

stichtingsbestuur is daarvoor

verantwoordelijk. Zo voorkom je

ook dat broers en zussen later

hoge successierechten moeten

betalen.

De familiestichting kent echter

ook nadelen: in het familiebestuur

kan makkelijk onenigheid ontstaan

over de besteding van het geld.

Steunstichting

Een andere mogelijkheid is om

een deel van het vermogen na

te laten aan een steunstichting.

Bijvoorbeeld de steunstichting

van de organisatie waar het kind

met een verstandelijke beperking

woont. Die organisatie betaalt

geen successierecht. Het geld

komt dan zowel aan het kind als

zijn medebewoners ten goede. Een

Er zijn mogelijkheden

om ervoor te zorgen

dat geld en goederen

uit een erfenis zoveel

mogelijk ook ten goede

komen aan mensen

met een verstandelijke

beperking.

De manier waarop dat

het beste kan is afhankelijk

van de grootte

van de erfenis en van

de vraag of er broers

en zussen zijn.

Een notaris kan helpen

om de manier te vinden

die het beste past bij

de speficieke situatie.

21


nadeel is, dat voor de bewoners/vertegenwoordigers niet altijd

zichtbaar is hoe het geld precies is besteed. Steunstichtingen willen

het geld nog wel eens oppotten.

Schenkingen tijdens het leven

Als iemand hoge successierechten wil voorkomen kan hij de nalatenschap

beperken en tijdens het leven schenkingen doen.

• In het geval van Sander en Inge helpt het niet echt om dochter

Tirsa flink wat geld te geven vóór het overlijden. De fiscus erkent

de legitieme portie namelijk over het rest-vermogen plus

de schenkingen die daarvoor zijn gedaan. Tenzij Tirsa alles

heeft uitgegeven zou de curator of bewindvoerder geld dat

toebehoort aan Nick kunnen terugvorderen.

• Wanneer Sander en Inge hun geld aan goede doelen of derden

buiten de familiekring schenken (gewoon uitgeven dus) dan

blijft er weinig nalatenschap over. Dat kan een manier zijn om

Nick te onterven. Maar ook voor Tirsa blijft dan weinig over.

22


Een eigen testament?

Nick is niet alleen ontvanger

van de erfenis Als je volwassen bent en

van Sander en Inge, hij een verstandelijke

is ook ooit zelf ‘erfla-

beperking hebt mag je

ter’. Wanneer Nick onder

bewind is gesteld, mag hij zelf ook zelf een testament

een testament maken. Hij moet maken. Alleen wan-

dan wel in voldoende mate zelf

neer je onder curatele

zijn wil kenbaar kunnen maken

aan de notaris. Vaak is dit een staat mag dat pas als de

probleem.

rechter je toestemming

heeft gegeven.

Staat Nick onder curatele, dan

kan hij alléén met toestemming

van de kantonrechter een testament maken. Nick is namelijk ‘wilsonbekwaam’

en een testament maken is een handeling is waarbij

het juist aankomt op het vastleggen van de eigen wil. De curator kan

daarom geen testament maken voor Nick. Voor de erfenis van wilsonbekwame

mensen geldt het wettelijk erfrecht.

23


Belastingen

24

Indien een familielid is overleden, krijg je te maken met

twee soorten belastingen: de inkomstenbelasting en de

belasting voor het recht van successie.

• Iemand die overleden is, hoeft uiteraard vanaf dat moment

geen inkomstenbelasting meer te betalen. De nabestaanden

moeten echter nog wel afrekenen over het inkomen tot de dag

van het overlijden.

• Iedereen die geld erft, moet daarover belasting betalen. Deze

belasting heet het recht van successie.

Hoeveel successierecht iemand moet betalen hangt af van de

relatie met de overledene én van de waarde van de erfenis.

De algemene regel daarbij is dat hoe groter de afstand tot de

overledene (zie pag. 10,

de 4 groepen) hoe hoger

het bedrag aan succes- Als iemand overleden is

sierecht. Uitgezonderd

moeten de nabestaanden

van successierecht zijn

voor hem of haar nog met

als ANBI (algemeen nut

beogende instellingen) de belasting afrekenen.

erkende instellingen. Op

de website van de belas-

Daarnaast moet je zelf

tingdienst is een rekenhulp

te vinden waarmee belasting betalen over de

de hoogte van het bedrag waarde van de erfenis. Dat

aan successierecht te

heet successierecht.

berekenen valt:

www.belastingdienst.nl


Beslisschema

Beide ouders: Sander en Inge overlijden

Kinderen: Tirsa en Nick (verstandelijk gehandicapt)

Wel testament

Geen testament

Tirsa en Nick meerderjarig

Tirsa en Nick minderjarig

Tirsa en Nick meerderjarig

Tirsa en Nick minderjarig

Nick heeft een

- bewindvoerder/curator

- er is een executeur

benoemd

Ouders hebben:

- een voogd benoemd

- een executeur

benoemd

Rechter benoemt:

- een bewindvoerder/

curator voor Nick

- een executeur

Rechter benoemt:

- een voogd

- een executeur

verschillende

mogelijkheden

na 18 jaar

tot 18 jaar:

volgend neemt taak

ouders over

wettelijke verdeling

en eventueel codicil

na 18 jaar

tot 18 jaar:

voogd neemt

taak ouders over

Familiestichting

Tweetrapsmaking

Tirsa krijgt

'bloot eigendom'

Nick onterven =

minimaal legitieme

portie

25


Verklarende woordenlijst

Aanvaarden

Het accepteren van een erfdeel, inclusief de schulden. Hierdoor wordt iemand erfgenaam.

Beneficiair aanvaarden

Een bijzondere manier van accepteren van een erfdeel. Hiervoor moet een verklaring

worden afgelegd bij de arrondissementsrechtbank. Als er niet voldoende bezittingen zijn

om de schulden te betalen, hoeft de erfgenaam het tekort niet zelf bij te betalen.

Bewind

Bewind is de periode waarin het erfdeel wordt beheerd door iemand anders (bewindvoerder).

Een erfgenaam kan dan niet zelfstandig beschikken over de geërfde goederen.

Bloot eigendom

Het eigendom waar geen lusten en lasten van worden genoten. Er vindt hier dus geen

'vruchtgebruik' plaats. (B.v. een huis waarin je niet woont en geen inkomsten uit verwerft

of kosten voor betaalt).

Codicil

Codicil is een wilsbeschikking die niet door de notaris wordt opgemaakt. Het is een zelf

geschreven en ondertekend document. Het codicil is geschikt voor het vermaken van

bepaalde kledingstukken, sieraden of inboedelgoederen of om vast te leggen hoe men

begraven of gecremeerd wil worden.

Een codicil moet handgeschreven zijn (dus niet met de computer) en voorzien zijn van

een datum en handtekening.

Executeur

Executeur is degene die door de erflater is aangewezen om de nalatenschap af te

wikkelen.

Gehandicaptentestament

Een testament dat is toegesneden op gezinnen met een gehandicapt kind dat niet voor

zichzelf kan opkomen met als doel de positie van het gehandicapte kind als erfgenaam

goed te regelen.

Inbrengverplichting

Met een inbrengverplichting zorg je ervoor dat geld of goederen die je aan erfgenamen

hebt gegeven beschouwd moeten worden als een voorschot op de erfenis.

Legaat

Een legaat is een duidelijk omschreven goed of een bepaald genoemd geldbedrag dat je

aan iemand nalaat.

Legitieme portie

Legitieme portie is dat deel van de nalatenschap waarop (klein)kinderen minimaal recht

hebben.

26


Onterven

Via een testament regelen dat erfgenamen niet het deel van de erfenis krijgen waar zij

wettelijk recht op hebben. Met uitzondering van de legitieme portie waar kinderen altijd

recht op hebben kunnen erfgenamen onterfd worden. De legitieme portie moet wel

opgeëist worden. Doet het kind dat niet dan vervalt zijn aandeel aan de overige

erfgenamen.

Plaatsvervulling

Als bij vererving een erfgenaam is overleden, onwaardig is, onterfd is of de erfenis heeft

verworpen vindt plaatsvervulling plaats. Afstammelingen van het kind, broer of zuster,

grootouder of overgrootouder komen in de plaats van een kind, broer of zuster, grootouder

of overgrootouder.

Uitsluitingsclausule

Met een uitsluitingsclausule kan je voorkomen dat (toekomstige) partners de helft zouden

krijgen van een bepaald bezit. Dit stuk valt dan niet (ook niet in de toekomst) in de

gemeenschappelijke boedel.

Verwerpen

Verwerpen is het niet accepteren van een erfdeel, er afstand van doen. Voor een verwerping

moet een verklaring bij de rechtbank worden afgelegd.

Vruchtgebruik

Vruchtgebruik is het zakelijk recht om iemand anders zijn goed (veelal eigendommen) te

gebruiken en daarvan de vruchten (opbrengsten) te genieten, dit alsof men daar zelf de

eigenaar van is. Mits men zorgt dat het goed in stand blijft.

Wettelijke verdeling

Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende echtgenoot (of geregistreerd partner)

de nalatenschap van de overleden echtgenoot (of geregistreerd partner). De kinderen

krijgen een geldvordering ter grootte van hun erfdeel, die pas opeisbaar is als de

langstlevende is overleden.

De wettelijke verdeling is van toepassing als de overledene geen testament heeft gemaakt

en een echtgenoot of geregistreerd partner en tenminste één kind achterlaat.

Wilsrecht

Wilsrecht is het recht dat een kind heeft om goederen uit een nalatenschap in eigendom

te krijgen als sprake is van stieffamilie.

Zuiver aanvaarden

Van zuiver aanvaarding spreekt men als de erfenis aanvaard wordt, ongeacht of het

eventuele saldo positief of negatief is. Kortom: met alle daaraan verbonden rechten en

plichten.

27


Informatie

Internet

• Het Centraal Testamentenregister:

www.centraaltestamentenregister.nl

• Informatie over erfrecht: www.erfwijzer.nl en www.notaris.nl

• Overzicht en notarissen en offertes:

www.notaris-vergelijken.nl

• Curatele, bewind en mentorschap:

www.justitie.nl/onderwerpen/familie_en_gezin/

curatele_bewind_mentorschap

• Actuele informatie en wetswijzigingen zijn te vinden via de

website van het ministerie van Volksgezondheid,

www.minvws.nl

28


Aangesloten organisaties

• BOSK www.bosk.nl

• dit Koningskind www.ditkoningskind.nl

• Stichting Down Syndroom www.downsyndroom.nl

• Fragiele X vereniging Nederland www.fragielex.nl

• Helpende Handen www.helpendehanden.nl

• KansPlus www.kansplus.nl

• LFB (Belangenbehartiging door

en voor met mensen met een

verstandelijke beperking) www.lfb.nu

• Het LSR - Landelijk steunpunt

(mede)zeggeschap www.hetlsr.nl

• Landelijk Steunpunt Wonen (LSW) www.woonzelf.nl

• Vereniging Naar-Keuze www.naar-keuze.nl

• NVA (Nederlandse

Vereniging voor Autisme) www.autisme.nl

• Per Saldo www.pgb.nl

• PhiladelphiaSupport www.philadelphiasupport.nl

• Prader-Willi /

Angelman Vereniging www.praderwillisyndroom.nl

www.angelmansyndroom.nl

• Stichting Osani www.osani.nl

• Stichting Netwerk Rondom www.netwerkrondom.nl

• Vereniging VG netwerken www.vgnetwerken.nl

• L!R!S

(Werkverband regionale platforms VG)

29


PlatformVG

Postbus 1223

3500 BE UTRECHT

Herculesplein 215

3584 AA UTRECHT

T 030 - 2363729

E info@platformvg.nl

I www.platformvg.nl

lettertype: Charlotte Sans Book Plain

Kleuren: P 295 en P 136

More magazines by this user
Similar magazines