Monitor Racisme & Extremisme

Monitor Racisme 

& Extremisme 

opsporing en 

vervolging in 2006 

Marija Davidović en Peter R. Rodrigues 

Anne Frank Stichting | Onderzoek en Documentatie 

Universiteit Leiden | Departement Bestuurskunde

Monitor Racisme & Extremisme

Monitor Racisme 

& Extremisme 

OpspOring en 

vervOlging in 2006 

Marija Davidovic é 

| Peter R. Rodrigues 

Anne Frank Stichting | Onderzoek en Documentatie 

Universiteit Leiden | Departement Bestuurskunde

Vormgeving binnenwerk: Maedium, Utrecht 

Omslagontwerp: Studio Jan de Boer bno, Amsterdam 

isbn 978 90 8555 032 7 

nur 747 

© Amsterdam University Press, 2007 

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgesla- 

gen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op 

enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige an- 

dere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. 

Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B 

Auteurswet 1912 jº het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit 

van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor 

wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 

3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in 

bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient 

men zich tot de uitgever te wenden.

Inhoudsopgave 

1 Inleiding • 6 

2 Wetgeving • 7 

3 Ambtsinstructies • 11 

4 Landelijk Expertise Centrum Diversiteit • 15 

5 Politiestatistiek • 18 

5.1 Korps Landelijke Politiediensten • 18 

5.2 Centraal Bureau voor de Statistiek • 20 

6 Landelijk Expertise Centrum Discriminatie • 23 

6.1 Instroom • 25 

6.2 Afdoening • 27 

6.2.1 Sepot • 29 

6.2.2 Transacties • 31 

6.2.3 Dagvaardingen • 31 

6.3 Achtergronden bij discriminatiefeiten • 33 

6.3.1 Verdachte • 33 

6.3.2 Plaats van het incident • 36 

6.3.3 Slachtoffer • 40 

7 Lokale verschillen • 45 

8 Kanttekeningen bij opsporing en vervolging • 49 

9 Slot • 54 

Noten • 57

6 | opsporing en vervolging in 2006 

1 Inleiding 

Dit onderzoek is een rapportage over opsporing en vervolging in het kader 

van het project Monitor Racisme & Extremisme. Het project wordt uitgevoerd 

door de Anne Frank Stichting en de Universiteit Leiden. 1 

Zevenmaal werd deze rapportage gepubliceerd als onderdeel van een 

brede rapportage die voor het eerst verscheen in 1996. De laatste algemene, 

brede rapportage verscheen in december 2006. In 2003 waren de 

cijfers over opsporing en vervolging aanleiding om een eigenstandige 

publicatie in de vorm van een cahier uit te brengen. 

In 2007 is wederom voor een eigenstandige publicatie gekozen om de 

traditie van een jaarlijkse analyse van deze cijfers vast te houden. Hiermee 

wordt de stagnatie ondervangen bij de Monitor Rassendiscriminatie 

die verschijnt in opdracht van de minister voor Wonen, Wijken en Integratie 

(wwi). Deze monitor is voor het eerst verschenen in 2006 en dient 

tweejaarlijks te worden uitgebracht. De eerstvolgende publicatie wordt 

echter pas in 2009 verwacht. 

Vanaf volgend jaar is het de bedoeling dat het onderzoek naar opsporing 

en vervolging jaarlijks afwisselend wordt gepubliceerd in de Monitor 

Racisme & Extremisme (van de Anne Frank Stichting en de Universiteit 

Leiden) en in de Monitor Rassendiscriminatie (van de minister voor wwi). 

In 2008 wordt weer een brede rapportage van de Monitor Racisme & Extremisme 

uitgebracht. 

In dit onderzoek wordt met name nagegaan hoe de strafrechtelijke bestrijding 

van rassendiscriminatie verloopt en welke trends zich daarbij 

voordoen. Bij de analyse van de opsporing en vervolging van strafrechtelijk 

gesanctioneerde discriminatie is dankbaar gebruik gemaakt van 

gegevens die zijn verstrekt door het Korps Landelijke Politie Diensten 

(klpd), het Centraal Bureau voor de Statistiek (cbs) en het Landelijk 

Expertise Centrum Discriminatie (lecd) voor het Openbaar Ministerie. 

De beschikbare data beperkt zich tot de strafrechtelijke discriminatieverboden. 

Gegevens over ‘commune-delicten’ met een discriminerende 

achtergrond, zoals raciaal extremisme, ontbreken in dit onderzoek. 

Allereerst worden de gegevens beschreven, gevolgd door onze eigen bevindingen.

2 Wetgeving 

monitor racisme & extremisme | 7 

Grondslag voor de strafrechtelijke discriminatieverboden is in de meeste 

westerse landen het Internationaal Verdrag ter Uitbanning van alle vormen 

van Rassendiscriminatie (ivur). In Nederland leidde dit verdrag in 1971 

tot nieuwe discriminatieverboden in het Wetboek van Strafrecht (Sr). 2 

Na de invoering van deze bepalingen bleken nog enkele wetswijzigingen 

noodzakelijk. Allereerst is artikel 429quater Sr – dat discriminatie in de 

uitoefening van een bedrijf of beroep verbiedt – in 1981 aangescherpt. 3 

Vervolgens zijn per 1 februari 1992 de meeste strafrechtelijke discriminatieverboden 

aangescherpt en met nieuwe discriminatiegronden 

uitgebreid, 4 zoals ‘homoseksuele gerichtheid’ en ‘geslacht’. De wetgever 

heeft evenwel gemeend de grond ‘geslacht’ niet in art. 137c te moeten 

opnemen. In 2006 zijn de artikelen 137c-f en 429quater Sr uitgebreid 

met de grond ‘handicap’. 

In 2007 is er ook een Europeesrechtelijke grondslag gecreëerd voor 

strafrechtelijke discriminatieverboden. 5 Op 19 april 2007 bereikten de 

ministers van Justitie van de Europese Unie, na zes jaar onderhandelen, 

overeenstemming over het Kaderbesluit betreffende de bestrijding van racisme 

en vreemdelingenhaat. 6 Daarin is bepaald dat het aanzetten tot haat of 

geweld uit racistische of xenofobe motieven in alle eu-landen strafbaar 

wordt gesteld. 7 Racistische of xenofobe motivering bij ‘gewone’ delicten 

dient bovendien als verzwarende omstandigheid te worden beschouwd 

bij de vaststelling van de sanctie. Tevens is overeengekomen dat het ‘uit 

racistische of xenofobe motieven publiekelijk vergoelijken van genocide, 

misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven’ strafbaar wordt 

gesteld. Het publiekelijk ontkennen of bagatelliseren van misdrijven uit 

het Handvest van Neurenberg wordt eveneens strafbaar. 

Het Kaderbesluit geeft niet aan, evenmin als het initiatiefwetsvoorstel van 

de Christenunie inzake het strafbaar stellen van negationisme, 8 welke 

specifieke historische gebeurtenissen moeten worden aangemerkt als 

genocide, misdaden tegen de menselijkheid of oorlogsmisdaden. De beantwoording 

van deze vraag wordt overgelaten aan de rechter, die mede 

op basis van jurisprudentie uit het internationale strafrecht over deze 

vraag zal dienen te beslissen. 

De bepalingen van het Kaderbesluit gelden niet rechtstreeks in de (Ne-


derlandse) nationale rechtsorde. Voor zover het nationale recht de desbetreffende 

gedragingen niet al strafbaar stelt, dienen lidstaten daarin 

binnen twee jaar na afkondiging van het besluit te voorzien. 

Per 1 februari 2004 zijn de discriminatieartikelen uit het Wetboek van 

Strafrecht aangepast naar aanleiding van de Wet verhoging strafmaat voor 

structurele vormen van discriminatie. 9 Met deze wet is de strafmaat voor het 

stelselmatig opzettelijk beledigen van mensen wegens ras, godsdienst, 

levensovertuiging of seksuele gerichtheid en het stelselmatig aanzetten 

tot discriminatie verdubbeld tot twee jaar. Voor het stelselmatig verspreiden 

van discriminerend materiaal en het stelselmatig discrimineren in 

de uitoefening van ambt, beroep of bedrijf wordt de maximumstraf één 

jaar. De verhoging van de strafmaat heeft mede ten doel voor de ernstigere 

vormen van discriminatie een breder scala van opsporingsmaatregelen 

ter beschikking te stellen. Voorbeelden hiervan zijn de aanhouding 

buiten heterdaad en de telefoontap. 

De volgende wetsartikelen zijn in 2007 van kracht: 

• Artikel 90quater Sr geeft de (strafrechtelijke) definitie van discriminatie; 

• Artikel 137c Sr verbiedt de discriminerende belediging; 

• Artikel 137d Sr stelt het aanzetten tot haat strafbaar; 

• Artikel 137e Sr verbiedt het verspreiden van discriminerende uitlatingen 

en dit verbod geldt sinds 1992 ook voor ongevraagde toezending 

van discriminerende publicaties; 

• Artikel 137f Sr bepaalt sinds de wijziging van 1992 dat het verlenen 

van steun aan discriminerende activiteiten geen overtreding meer 

is, maar een misdrijf; 

• Artikel 137g Sr bevat sinds de wijziging van 1992 niet alleen het 

verbod om opzettelijk te discrimineren in de uitoefening van een 

beroep en bedrijf, maar ook in de uitoefening van een ambt; 

• Artikel 429quater Sr verbiedt (voor meer gronden) hetzelfde delict 

als 137g Sr, maar zonder het vereiste van opzet. Het betreft de zogenoemde 

overtredingsvariant. 

De integrale tekst van de verbodsbepalingen is opgenomen in het overzicht 

strafrechtelijke discriminatieverboden.

Artikel 90quater. 


Onder discriminatie of discrimineren wordt verstaan elke vorm van on- 

derscheid, elke uitsluiting, beperking of voorkeur, die ten doel heeft of 

tengevolge kan hebben dat de erkenning, het genot of de uitoefening 

op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamen- 

tele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op 

andere terreinen van het maatschappelijk leven, wordt teniet gedaan of 

aangetast. 

Artikel 137c. 

1. Hij die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, 

opzettelijk beledigend uitlaat over een groep mensen wegens hun ras, 

hun godsdienst of levensovertuiging of hun hetero- of homoseksuele 

gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap, 

wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geld- 

boete van de derde categorie. 

2. indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een 

beroep of gewoonte maakt of door twee of meer verenigde personen 

wordt gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de 

vierde categorie opgelegd. 

Artikel 137d. 

1. Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, aan- 

zet tot haat tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig optreden 

tegen persoon of goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of 

levensovertuiging, hun geslacht of hun hetero- of homoseksuele gericht- 

heid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap, wordt 

gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van 

de derde categorie. 



wordt gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de 


Artikel 137e. 

1. Hij die, anders dan ten behoeve van zakelijke berichtgeving:


(1) een uitlating openbaar maakt die, naar hij weet of redelijkerwijs moet 

vermoeden, voor een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst 

of levensovertuiging of hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun 

lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap beledigend is, of aan- 

zet tot haat tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig optreden 

tegen persoon of goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of 

levensovertuiging, hun geslacht of hun hetero- of homoseksuele gericht- 

heid; 

(2) een voorwerp waarin, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, 

zulk een uitlating is vervat, aan iemand, anders dan op diens verzoek, 

doet toekomen, dan wel verspreidt of ter openbaarmaking van die uitla- 

ting of verspreiding in voorraad heeft wordt gestraft met gevangenisstraf 

van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie. 



wordt gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de 


3. indien de schuldige een van de strafbare feiten, omschreven in dit arti- 

kel, in zijn beroep begaat en er, tijdens het plegen van het feit, nog geen 

vijf jaren zijn verlopen sedert een vroegere veroordeling van de schuldige 

wegens een van deze misdrijven onherroepelijk is geworden, kan hij van 

de uitoefening van dat beroep worden ontzet. 

Artikel 137f. 

Hij die deelneemt of geldelijke of andere stoffelijke steun verleent aan 

activiteiten gericht op discriminatie van mensen wegens hun ras, hun 

godsdienst, hun levensovertuiging, hun geslacht of hun hetero- of ho- 

moseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelij- 

ke handicap, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie 

maanden of geldboete van de tweede categorie. 

Artikel 137g. 

1. Hij die, in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen 

opzettelijk discrimineert wegens hun ras, wordt gestraft met gevange- 

nisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde cate- 

gorie.


2. indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een ge- 

woonte maakt of door twee of meer verenigde personen wordt gevan- 

genisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de vierde categorie 

opgelegd. 

Artikel 429quater. 

1. Hij die in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen dis- 

crimineert wegens hun ras, hun godsdienst, hun levensovertuiging, hun 

geslacht of hun hetero- of homoseksuele gerichtheid wordt gestraft met 

hechtenis van ten hoogste twee maanden of geldboete van de derde 

categorie. 

2. Met dezelfde straf wordt gestraft hij wiens handelen of nalaten in de 

uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf zonder redelijke grond, ten 

doel heeft of ten gevolge kan hebben dat ten aanzien van personen met 

een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap de erkenning, het 

genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de 

mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of 

cultureel terrein of op andere terreinen van het maatschappelijk leven, 

wordt teniet gedaan of aangetast. 

3 Ambtsinstructies 

Het College van procureurs-generaal vaardigt al tientallen jaren aanwijzingen 

uit om de kwaliteit van de opsporing en vervolging in discriminatiezaken 

te borgen. Deze aanwijzingen behelzen instructies aan de 

politie waar het de opsporing betreft en procedurevoorschriften aan het 

Openbaar Ministerie waar het de vervolging betreft. Politie en Openbaar 

Ministerie kunnen in beginsel niet van een aanwijzing afwijken: deze 

moet worden beschouwd als een dwingende, normatieve beleidsregel. 10 

Ten tijde van het verslagjaar gold de Aanwijzing Discriminatie die op 1 

april 2003 in werking is getreden. 11 Deze Aanwijzing verloopt eind 2007 

en wordt door een herziene versie vervangen. 12 Aan deze herziening is 

een evaluatie voorafgegaan waarbij ketenpartners zoals de politie en de 

Anti-Discriminatie Bureaus (adb’s) zijn betrokken. 13 De evaluatie heeft


er niet alleen toe bijgedragen dat de ambtsinstructie meer onderwerpen 

behelst, maar ook dat deze meer uitgewerkt aan de orde komen. 

De concepttekst van de nieuw vast te stellen Aanwijzing Discriminatie uit 

2007 dient in dit onderzoek als het referentiekader voor de beoordeling 

van de gegevens. 14 De relevante afwijkingen van de (vorige) Aanwijzing 

Discriminatie uit 2003 worden in deze paragraaf toegelicht. In navolging 

van de indeling van dit onderzoek komt eerst het deel van de Aanwijzing 

aan bod dat de politie betreft, gevolgd door dat over het Openbaar Ministerie. 

Het is volgens de Aanwijzing (2007) van groot belang om zicht te hebben 

op de aard en de omvang van de discriminatieproblematiek op het 

niveau van de politieregio’s. Hiervoor is registratie van discriminatieincidenten 

bij wijze van meldingen, aangiften en ambtshalve opgestelde 

processen-verbaal een noodzakelijke voorwaarde. Nieuw in de Aanwijzing 

is dat dit ambtshalve optreden nu ook wordt benoemd. Tevens is 

in ieder politiekorps op strategisch niveau een portefeuillehouder met 

deze zaken belast en op operationeel niveau een contactambtenaar discriminatie. 

Onveranderd is dat alle aangiften betreffende discriminatie door de 

politie moeten worden opgenomen. Een aangifte leidt altijd tot een 

strafrechtelijk gevolg – zoals dagvaarding, transactie of sepot – tenzij de 

aangifte geen betrekking heeft op een strafbaar feit. De beslissing dat de 

aangifte achteraf als melding wordt bestempeld, dient altijd in overleg 

met het Openbaar Ministerie te worden besloten. Ingevolge de Aanwijzing 

dient bemiddeling slechts in uitzonderingsgevallen plaats te vinden. 

Niet eerder werd hieraan in de aanwijzingen aandacht besteed. Dat geldt 

ook voor de opmerking dat de opsporingsinstructies tevens gelden voor 

discriminatie op internet en dat internet(discriminatie)zaken in beginsel 

regionaal worden afgedaan. 

De politie dient voor een eenduidige registratie zorg te dragen voor zowel 

de discriminatieverboden als de commune delicten – zoals openlijke 

geweldpleging, diefstal en vernieling – met een discriminatoir aspect. 

Aan de hand van deze registratie moet de politie periodiek een lijst opstellen 

voor het Openbaar Ministerie.


Nieuw is de vaststelling dat het klpd, ondersteund door de twee Landelijke 

Expertise Centra, Discriminatie van het Openbaar Ministerie en 

Diversiteit van de politie, de taak heeft om een landelijk criminaliteitsbeeld 

discriminatie te verzorgen. 

Aangaande de politie is ook de vaststelling nieuw dat ieder politiekorps 

met betrekking tot discriminatie een geldend reactieprotocol naar landelijk 

model dient te hebben en dit dient af te stemmen met het Openbaar 

Ministerie. De Regiopolitie Amsterdam-Amstelland heeft bijvoorbeeld 

al haar eigen Protocol Afhandeling Discriminatie in gebruik. 

Overgaand naar de staande magistratuur, geldt dat ook het Openbaar 

Ministerie alle discriminatiefeiten in het eigen bedrijfsprocessensysteem 

moet registreren. Net zoals bij de politie geldt deze verplichting 

zowel voor de strafrechtelijke discriminatieverboden als voor de commune 

delicten met een discriminatoir aspect. 

Verder heeft het Openbaar Ministerie een onveranderd belangrijke rol 

te vervullen in de bescherming van de samenleving tegen discriminatie. 

Het strafrecht biedt bij uitstek de mogelijkheid om mensen publiekelijk 

ter verantwoording te roepen en (eventueel) te straffen. Discriminatiezaken 

krijgen dikwijls veel media-aandacht en bieden het Openbaar Ministerie 

– aldus de Aanwijzing – een goede gelegenheid om de strafrechtelijke 

bijdrage aan de aanpak van het discriminatieprobleem voor het 

voetlicht te brengen. 

Ten aanzien van afdoening gelden de volgende regels. Hoofdregel blijft 

dat bij overtreding van de discriminatiebepalingen altijd een strafrechtelijke 

reactie volgt, indien de zaak bewijsbaar en de verdachte daarvoor 

strafbaar is. Dit is mede van belang vanwege de negatieve werking bij onvoldoende 

handhaving en de voorbeeldfunctie die van een strafvervolging 

uitgaat. Deze formulering is strikter dan het voorbehoud uit de vorige 

Aanwijzing uit 2003, waarin stond dat de zaak er zich redelijkerwijs 

technisch voor moet lenen. 

Daarentegen kent de instructie met betrekking tot de opportuniteit – het 

recht van het Openbaar Ministerie af te zien van vervolging – een minder 

stringente formulering dan voorheen. Op voorhand wordt aangenomen 

dat de opportuniteit aanwezig is. Dat brengt volgens de nieuwe Aanwijzing 

met zich mee dat de beslissing tot een beleidssepot met grote terug-


houdendheid dient te worden genomen. 15 In tegenstelling tot de vorige 

Aanwijzing uit 2003 wordt hiermee de ruimte voor het beleidssepot expliciet 

benoemd. 

Een andere regel die uit de oude Aanwijzing is overgenomen, betreft de 

instructie dat, indien er sprake is van een discriminatiefeit, er in beginsel 

altijd wordt gedagvaard. Alleen in lichtere zaken kan eerst een transactie 

worden aangeboden. De instructie dat officieren van justitie bij commune 

delicten met een discriminatoir aspect verplicht zijn de strafeis 

met 25% te verzwaren, is in de nieuwe Aanwijzing gehandhaafd. Indien 

geen strafrechtelijke reactie volgt (sepot), worden aangevers en eventuele 

benadeelden schriftelijk gemotiveerd op de hoogte gebracht van deze 

beslissing. 

De rol van het Openbaar Ministerie is in de Aanwijzing verder uitgewerkt 

dan in vorige aanwijzingen. Zo zijn instructies opgenomen voor 

het kennen van de (lokale) criminaliteit, de selectie van prioriteiten en 

de afspraken met de ketenpartners. Het toezien op de nakoming van de 

afspraken en het evalueren (en zonodig herijken) ervan hoort ook tot de 

verantwoordelijkheid van de hoofdofficier in samenspraak met de discriminatie-officier. 

De overlegstructuren zijn in de Aanwijzing meer uitgewerkt dan voorheen 

het geval was. In de eerste plaats betreft dat tenminste twee keer 

per jaar agendering van het onderwerp in het driehoeksoverleg tussen 

hoofdofficier, burgemeester en korpschef. Daarnaast wordt aandacht 

besteed aan het regionaal discriminatie-overleg, dat eveneens tenminste 

twee keer per jaar plaatsvindt. Het betreft de coördinatie tussen politie, 

parket, openbaar bestuur en adb. 

Er is een nieuwe paragraaf over organisatie en randvoorwaarden in de 

Aanwijzing opgenomen. Daarin wordt de eindverantwoordelijkheid 

voor de naleving van de Aanwijzing bij het Openbaar Ministerie gelegd. 

Ten behoeve van de ontwikkeling van een uniform en doeltreffend beleid 

binnen het Openbaar Ministerie en de politie, en een voorspoedige afhandeling 

van zaken is een goede onderlinge afstemming noodzakelijk. 

Daartoe is bij de elf regioparketten een discriminatie-officier van justitie 

aangesteld, die vanwege het specialistische karakter van de materie de


feitelijke afdoening van de discriminatiezaken op zich neemt. Bij de vijf 

ressortsparketten is daartoe een discriminatie-advocaat-generaal aangesteld. 

Vanuit het College van procureurs-generaal is een procureurgeneraal 

belast met de portefeuille discriminatie. 

4 Landelijk Expertise Centrum Diversiteit 

In 2002 werd bij het Landelijk Expertise Centrum Diversiteit (lecdiv) 

van de Politieacademie het Landelijk Bureau Discriminatiezaken (lbd) 

ondergebracht. De aanleiding voor dit project was de aanhoudende kritiek 

van een aantal internationale organisaties zoals de Committee on the 

Elimination of Racial Discrimination van de vn, het Europees Waarnemingscentrum 

voor Racisme en Vreemdelingenhaat, 16 alsmede een aantal 

nationale organisaties die zich inzetten tegen discriminatie. Daarnaast 

waren er over concrete discriminatiezaken Kamervragen gesteld. 

Inmiddels is het project opgeheven en zijn de werkzaamheden ondergebracht 

bij het lecdiv. 17 

Met het lbd wilde de Raad van Hoofdcommissarissen komen tot een 

verbetering bij de politie van de aanpak van racisme, antisemitisme en 

discriminatie. Voor de 25 regionale politiekorpsen in Nederland en het 

Korps Landelijke Politie Diensten (klpd) diende het lbd als expertisecentrum 

en coördinatiepunt, een taak die nu ligt bij het lecdiv. Daarbij 

dient in de eerste plaats gedacht te worden aan het bieden van ondersteuning. 

Een zogeheten quickscan 18 door het lbd heeft toentertijd geleid tot negen 

randvoorwaarden waaraan ieder regiokorps voor 1 juli 2004 zou 

moeten voldoen. 19 De belangrijkste uitkomsten van dit onderzoek waren 

verder de zeer geringe bekendheid van de Aanwijzing Discriminatie 

en de vaststelling van de problemen in alle korpsen problemen met het 

registratiesysteem waardoor (betrouwbare) cijfers of overzichten ontbreken. 

De negen randvoorwaarden zijn: 

1. Het minimaal één keer per jaar agenderen van discriminatiebestrijding 

in de regionale driehoek;


2. Het opnemen van het antidiscriminatiebeleid in het korpsjaarplan; 

3. De implementatie van de Aanwijzing Discriminatie in de korpsen; 

4. Periodiek overleg over dit onderwerp tussen politie, Openbaar 

Ministerie, AntiDiscriminatie Bureaus (adb’s) en gemeenten, 

bij voorkeur minimaal zes keer per jaar; 

5. Benoeming van contactpersonen discriminatie per korps; 

6. Verbetering van de registratiesystemen; 

7. Oplossen van het probleem van de onacceptabele behandelingstermijn; 

8. Per korps opstellen van een privacyprotocol met betrekking 

tot de uitwisseling van gegevens tussen Openbaar Ministerie, 

politie, adb en gemeenten; 

9. Het opstellen van een reactieprotocol voor discriminatiezaken 

naar aanleiding van aangiften. 

Het lecdiv is verantwoordelijk voor het bevorderen van de implementatie 

van de randvoorwaarden in de 25 regiokorpsen en bij het klpd. In 

februari 2005 heeft het lbd een eindrapportage uitgebracht. 20 Daarin 

valt te lezen dat discriminatiebestrijding bij de meeste regiokorpsen 

(nog) geen hoge prioriteit heeft. Uit het jaarverslag van het Landelijk 

Expertise Centrum Diversiteit blijkt dat in 2006 slechts de helft van 

de politieregio’s in haar korpsjaarplan doelstellingen op het gebied van 

discriminatie heeft opgenomen. 21 Procureur-generaal Brouwer heeft 

tijdens de Politie strategieconferentie op 19 april 2006 geprobeerd daar 

verandering in te brengen. In zijn voordracht pleitte hij ervoor om de bestrijding 

van de discriminatie nadrukkelijk terug op de agenda te zetten. 

Wij leven in een multi-etnische samenleving met alle voor- en nadelen 

van dien. De overheid voert een breed op integratie gericht beleid. 

Daarbij hoort ook dat discriminatie serieus wordt aangepakt. 

Politie en Openbaar Ministerie zijn er immers voor iedereen in de 

Nederlandse samenleving. 

Brouwer wil dit bereiken door een intensievere programmatische sturing 

van de strafrechtelijke aanpak van discriminatie. Hierbij kan gedacht


worden aan de zogenoemde ‘prestatiecontracten’ die met de korpsen 

worden gesloten. In de zomer van 2006 hebben de ministers van Justitie 

en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (bzk) hiertoe afspraken 

gemaakt met het korpsbeheerdersberaad. Deze prestatiecontracten 

zijn vervat in het onderhandelingsakkoord Landelijk Kader Nederlandse 

Politie 2007 en betreffen de 25 regiokorpsen en het klpd. 22 Eén van de 

aandachtspunten is discriminatiebestrijding. 23 Daarvoor worden procesafspraken 

gemaakt waarvan de implementatie op korpsniveau wordt 

‘gemonitord’. Deze procesafspraken houden volgens het akkoord in dat 

de korpsen regelmatig het discriminatie-criminaliteitsbeeld delen met 

het Openbaar Ministerie, de lokale overheid en andere relevante partners. 

Verder dienen de korpsen de negen aanbevelingen te implementeren 

zoals die zijn vastgesteld door de Raad van Hoofdcommissarissen in 

januari 2004. 

Er staan op dit gebied echter veranderingen op stapel. Vermoedelijk 

wordt uiterlijk 1 januari 2008 een herziene Politiewet van kracht. 24 Deze 

wet maakt het mogelijk dat de politieministers (Justitie en bzk) op landelijk 

niveau meerjarige prioriteiten voor de politie vaststellen. Dit geldt 

zowel op het terrein van beheer als op het terrein van taakuitoefening. 

De ministers hebben gekozen voor afspraken die minder gericht zijn op 

de cijfers en die meer gericht zijn op de kwaliteit van het politiewerk. De 

afspraak over het aantal verdachten van een misdrijf dat de politie voor 

vervolging aan het Openbaar Ministerie aanlevert, is blijven bestaan. De 

ministers vinden het daarbij belangrijk dat goed wordt gevolgd hoeveel 

aangiften door burgers ook daadwerkelijk opgelost worden, met name 

voor misdrijven die een grote impact hebben op mensen, zoals geweld. 

De wet kent dus een nieuwe systematiek voor het vaststellen van de landelijke 

prioriteiten van de politie, die in de plaats treedt van de huidige 

systematiek van het Landelijk Kader en de convenanten per korps met 

prestatieafspraken. Daarom is in overleg met de korpsbeheerders en het 

College van procureurs-generaal besloten de looptijd van het Landelijk 

Kader 2007 niet te verlengen. 25 De nieuwe landelijke prioriteiten bij de 

politie voor de periode 2008–2011 zijn op basis van deze nieuwe systematiek 

vastgesteld. Het onderwerp discriminatie ontbreekt daarin echter. 

26


Het Openbaar Ministerie daarentegen, dat haar meerjarenplan Perspectief 

op 2010 reeds in 2006 uitbracht, heeft discriminatie wel als een van 

de thema’s genoemd waarop de komende jaren (meer) nadruk wordt gelegd. 

Het idee achter deze keuze is dat in het huidige tijdsgewricht, met 

extra maatregelen tegen terrorisme en extremisme, ook de bestrijding 

van discriminatie adequaat ter hand moet worden genomen. Ondanks 

dat de politie voor de periode van 2008 tot 2011 aan discriminatie geen 

prioriteit heeft toegekend, komt het ons voor dat gegeven de prioriteit 

neergelegd in het meerjarenplan van het Openbaar Ministerie en in de 

Aanwijzing Discriminatie ook de politie zich hieraan dient te committeren. 

5 Politiestatistiek 

Tot voor kort waren geen landelijke cijfers beschikbaar van het aantal 

meldingen en aangiften van discriminatie dat bij de politie terecht kwam. 

Sinds 2005 stelt het Korps Landelijke Politiediensten (klpd) landelijke 

cijfers samen over verdachten van overtreding van de strafrechtelijke 

discriminatiemisdrijven (art. 137c-g Sr). Hiervan kan gebruik worden 

gemaakt in het kader van het monitorproject. Het Centraal Bureau voor 

de Statistiek (cbs) verzorgt eveneens jaarlijkse cijfers over het gebruik 

en toepassing van de strafrechtelijke discriminatiemisdrijven door de 

politie. Achtereenvolgens wordt ingegaan op de data van het klpd en 

het cbs. 

5.1 Korps Landelijke Politiediensten 

Het klpd maakt voor het verzamelen van de gegevens gebruik van het 

Herkenningsdienst Systeem (hks) dat bij de politie in gebruik is. In dit 

persoonsgebonden opsporingssysteem is over de periode 2002-2007 gezocht 

naar aangehouden personen die verdacht werden van overtreding 

van (tenminste) één van de strafrechtelijke discriminatieverboden. Het 

hks heeft alleen betrekking op misdrijven en daardoor is er geen inzicht 

verkregen over verdachten van overtreding van art. 429quater Sr (het nietopzettelijk 

discrimineren in de uitvoering van ambt, beroep of bedrijf).


Figuur 5.1 Aantal aangehouden verdachten van strafrechtelijke discri- 

600 

500 

400 

300 

200 

100 

0 

319 

minatieverboden per jaar (Bron: KLPD) 

330 

268 

285 

346 

1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 

De laatste jaren blijkt er sprake te zijn van een stijging van het aantal verdachten. 

Het aantal aangehouden verdachten ligt in beginsel altijd lager 

dan het aantal discriminatiemisdrijven die op grond van de prestatiecontracten 

moeten worden geregistreerd. Immers, er zijn altijd aangiften 

van discriminatie waarbij de verdachte niet bekend is. 

Tabel 5.1 Aantal aangehouden verdachten van strafrechtelijke discri- 

370 

357 

463 

minatieverboden per wetsartikel (Bron: KLPD) 

Jaar > 2002 2003 2004 2005 2006 

Wetsartikel 

137c 256 213 254 274 224 

137d 81 87 147 205 131 

137e 27 36 54 91 68 

137f 23 46 6 38 16 

137g 35 25 73 75 110 

Als iemand verdacht wordt van meerdere discriminatiemisdrijven, dan 

worden al deze misdrijven meegeteld. Daarom wijkt de tabel met ver- 

502 

446


dachten naar wetsartikel af van het overzicht van verdachten per jaar. 

De meeste verdachten zijn aangehouden vanwege een discriminerende 

belediging (art. 137c Sr). Het volume van verdachten dat zich schuldig 

zou hebben gemaakt aan het aanzetten tot haat (art. 137d Sr) is de laatste 

jaren gestegen, maar vertoont in 2006 een aanzienlijke daling. Hetzelfde 

patroon is waar te nemen bij het verspreidingsverbod (art. 137e 

Sr). Opvallend zijn de relatief hoge aantallen inschrijvingen bij het steun 

verlenen (art. 137f Sr), aangezien er vrijwel geen vervolging op dit artikel 

plaatsvindt. 27 

Voor wat betreft de uitkomst over 2006 dient rekening gehouden te worden 

met een wijziging. De eerste invoer van de jaarcijfers in het systeem is 

een voorlopige. Nadien vindt nog een tweede bewerking plaats om achterstanden 

bij de regiokorpsen te ondervangen. Die tweede bewerking 

heeft over de cijfers van 2006 nog niet plaatsgevonden. Het is daarom 

waarschijnlijk dat het totaal van dat jaar uiteindelijk hoger zal uitvallen. 

5.2 Centraal Bureau voor de Statistiek 

Het cbs publiceert de politiestatistiek die deel uitmaakt van het longitudinaal 

onderzoek Criminaliteit en rechtshandhaving. 28 Het betreft gegevens 

uit de bedrijfsprocessensystemen van de regionale politiekorpsen 

(veelal x-pol of bps). Uit deze systemen zijn de incidenten geregistreerd 

die een discriminatiemisdrijf betreffen: art. 137c-g Sr. Evenals in hks 

ontbreekt een registratie van de overtreding van art. 429quater Sr. 

Tabel 5.2 Misdrijven waarbij een proces-verbaal is opgemaakt 

wegens discriminatie (Bron: CBS en KLPD) 

Jaar CBS HKS 

2002 473 370 

2003 396 357 

2004 507 463 

2005 535 502 

2006 525 446


De hks-gegevens van het klpd gaan uit van personen terwijl de cbscijfers 

het aantal discriminatiemisdrijven betreffen waarvan aangifte 

is gedaan. 29 Aangezien voor een misdrijf lang niet altijd een verdachte 

wordt aangehouden, geldt ook hier dat het aantal aangiften van een discriminatiemisdrijf 

hoger ligt dan het aantal aangehouden verdachten. 

De politiestatistiek van het cbs biedt tevens inzicht in het geslacht en de 

leeftijd van de verdachten die zijn gehoord. 

Tabel 5.3 Gehoorde verdachten van de discriminatiemisdrijven naar 

geslacht en leeftijd (Bron: CBS) 

1997 1998 1999 2000 2001 

geregistreerde criminaliteit 506 369 429 386 575 

gehoorde verdachten: 203 

40% 

mannen 152 

30% 

vrouwen 19 

4% 

jongens (


Het percentage gehoorde verdachten is de afgelopen tien jaar gestegen, 

met dien verstande dat er de laatste jaren sprake is van een terugloop. 

Het moge niet verbazen dat de meeste gehoorde verdachten mannen 

zijn. Mannen zijn in de criminaliteitsstatistiek immer oververtegenwoordigd 

ten opzichte van vrouwen. 

Tegelijkertijd is er sprake van een toename van het aantal vrouwelijke 

verdachten. Dat is voor minderjarige vrouwen nog sterker het geval dan 

voor volwassen vrouwen. 

Het aandeel volwassen mannen loopt de afgelopen tien jaar terug, maar 

dat wordt ruimschoots gecompenseerd door de bijdrage van minderjarige 

mannen. De stijging van deze verdachtenpopulatie is – ondanks de 

recente daling in 2006 – ronduit zorgelijk (van 5% in 1997 naar 14% in 

2006). Het lijkt erop dat deze trend mede verband houdt met de verhoogde 

aandacht van politie en justitie voor jongeren met een extreemrechts 

gedachtegoed. 30 Zo verbaliseerde de politie in de regio Haaglanden deze 

jongeren ook veelvuldig voor discriminerende uitingen. 

De toenemende deelname aan discriminatie door minderjarige vrouwen 

is eveneens evident (1%-4%), maar de stijging is een stuk minder heftig 

dan voor de andere sekse het geval is. 

Het cbs verstrekt ook gegevens over de opheldering van discriminatiemisdrijven. 

Tabel 5.4 Opgehelderde discriminatiemisdrijven (Bron: CBS) 

1997 1998 1999 2000 2001 


opgehelderde misdrijven 184 

36% 

124 

33% 

147 

34% 

115 

29% 

202 

35% 

2002 2003 2004 2005 2006 


opgehelderde misdrijven 189 

39% 

169 

43% 

225 

44% 

225 

42% 

210 

40% 

Het afgelopen decennium steeg dit ophelderingspercentage gestaag. De 

laatste jaren is er evenwel sprake van een daling. Deze trend loopt paral-


lel met percentages bij de gehoorde verdachten. 

Het ophelderingspercentage van discriminatie is relatief hoog en bedraagt 

ongeveer twee keer het gemiddelde van alle delicten. Dat ligt de 

laatste jaren rond de 20%. 31 

6 Landelijk Expertise Centrum Discriminatie 

Het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie (lecd) fungeert, zoals 

de benaming al weergeeft, als het kenniscentrum op het gebied van 

discriminatie voor het Openbaar Ministerie. Het is ondergebracht bij 

het arrondissementsparket Amsterdam. 32 Het doel van het lecd is het 

bevorderen van een effectieve strafrechtelijke handhaving in discriminatiezaken, 

wat zowel beleidsvorming en rapportage, als opsporing en 

vervolging inhoudt. 

Deze doelstelling brengt in ieder geval het onderhouden van een centrale 

registratie van discriminatiezaken en het geven van advies aan de 

inmiddels gevormde elf regioparketten met zich mee. 33 Ter bevordering 

van de kennis wordt bijvoorbeeld periodiek een (digitale) nieuwsbrief 

aan de partners rondgestuurd en is een Handboek Discriminatie gepubliceerd. 

34 Ter bevordering van de handhaving is bijvoorbeeld een privacyprotocol 

in ontwikkeling dat als landelijk model gebruikt kan worden. 35 

Tevens coördineert het lecd lopende strafvorderlijke onderzoeken. 

Discriminatiezaken komen relatief weinig voor en met doorstroom van 

personeel (waaronder de elf discriminatieofficieren) zou er zonder een 

dergelijk centrum waardevolle kennis van dit complexe werkgebied verloren 

gaan. 

Bij het verzamelen van de cijfers telt het Openbaar Ministerie de discriminatiefeiten. 

Dit is van belang nu een zaak uit meerdere feiten kan 

bestaan. Een voorbeeld van zo een zaak kan zijn het naroepen van een 

racistische belediging (art. 137c Sr), nadat iemand al om zijn huidskleur 

geweigerd is bij een uitgaansgelegenheid (art. 137g Sr). Hier ligt 

dus een verschil met de methodiek die wordt gehanteerd door de politie 

met het Herkenningsdienst Systeem (hks). hks registreert niet de 

incidenten, maar de personen die verdacht worden van discriminatie. 

Eén persoon kan daarbij juist wel meerdere discriminatiefeiten op 

zijn naam hebben en is daarmee als het ware het tegenovergestelde


van de registratie bij de parketten. 

De werkwijze bij de parketten met betrekking tot de registratie is als 

volgt. Met het inboeken van de zaak worden de discriminatiefeiten geregistreerd 

in het geautomatiseerde justitieel bedrijfsprocessensysteem, 

compas. 36 Na bestudering van het dossier worden de relevante wetsartikelen 

aan de feiten toegekend. Vervolgens stelt het lecd jaarlijks een 

overzicht op van het geheel van de verkregen gegevens. 

Het lecd verkrijgt de informatie over discriminatie langs twee wegen. 

De eerste is via compas. Hiermee worden gegevens verkregen over, 

onder andere, instroom en afdoening door het Openbaar Ministerie en 

afdoening door de rechter. Dit gegenereerde bestand is het resultaat van 

in het systeem zoeken op de discriminatieartikelen uit het Wetboek van 

Strafrecht (art. 137c-g Sr en 429quater Sr). De tweede manier is via de 

Discriminatie Registratie Code (drc). Bij deze methode wordt informatie 

uit de zaakdossiers opgevraagd bij alle Arrondissementsparketten, in 

de toekomst de elf regioparketten. 37 Het is in de nieuwe opzet niet duidelijk 

of de informatievoorziening alleen zal lopen via de daar werkzame 

discriminatie-officieren of ook via de acht kleine parketten. De verwachting 

is dat het de elf regio-discriminatie-officieren zullen zijn die hierin 

voorzien. Er wordt in ieder geval onveranderd gebruik gemaakt van een 

uniforme vragenlijst over wat voor discriminatie er plaatsvond, waar en 

hoe. 

Discriminatie komt binnen het strafrecht in twee vormen voor. De ene 

is een overtreding van de discriminatieartikelen. Daarnaast kan er ook 

sprake zijn van een discriminerende achtergrond bij verboden die zijn 

neergelegd in andere artikelen uit het Wetboek van Strafrecht. Deze feiten 

worden ‘commune delicten met discriminatoir aspect’ genoemd. De 

door de parketten gehanteerde wijze van registratie maakt dat de eerste 

discriminatievorm reeds jarenlang wordt geregistreerd, terwijl de tweede 

geheel buiten beeld blijft. Indien er bijvoorbeeld brand wordt gesticht 

uit protest tegen een asielzoekerscentrum, of iemand wordt mishandeld 

vanwege zijn afkomst, kan dit feit worden ingeschreven als respectievelijk 

het commune delict brandstichting (art. 157 Sr) of mishandeling 

(art. 300 Sr). Deze feiten worden dan niet meegeteld bij de discriminatiecijfers, 

aangezien in compas alleen naar discriminatie kan worden 

gezocht op de strafrechtelijke discriminatieverboden. In 2004 is een


succesvol experiment om ook de commune delicten te registreren in het 

parket Amsterdam uitgevoerd. 38 Ondanks dat het bedrijfsprocessensysteem 

er niet op is ingericht, is het blijkbaar wel mogelijk om te komen 

tot een volledige registratie die tevens de commune delicten met discriminatoir 

aspect toont. Onze ervaring is dat dit tenminste een derde stijging 

van de tot op heden bekende discriminatiecijfers kan geven. 

Landelijk heeft het Openbaar Ministerie een nieuw registratiesysteem 

(gps) 39 ontwikkeld dat in deze omissie zou moeten voorzien. De opleveringsdatum 

wordt echter telkens in de tijd vooruit geschoven. De 

voorspelde uitrol in de loop van 2006-2007, waarover bericht werd in 

de zevende monitorrapportage, 40 wordt dan ook niet gehaald. De meest 

optimistische verwachting is dat gps pas in de loop van 2008 operationeel 

wordt, hetgeen pas in 2010 landelijke jaarcijfers oplevert. Een 

voordeel van het systeem is dan wel dat er een verplichte codering wordt 

opgenomen van commune delicten met discriminerende achtergrond, 

die nu nog buiten de registratie vallen. 

6.1 Instroom 

De instroom van de discriminatiefeiten bij het Openbaar Ministerie 

laat in de jaren 2003 en 2004 een lichte dip zien. 2006 houdt de lijn van 

meer dan 240 discriminatiefeiten van de overige jaren vast. Met vijf feiten 

meer dan in 2005 blijft het aantal van 246 ingestroomde discriminatiefeiten 

in 2006 aanzienlijk onder het aantal van 446 verdachten die 

wegens discriminatie zijn aangehouden door de politie. 41 Verklaringen 

voor dit verschil kunnen verschillende oorzaken hebben. Oorspronkelijk 

binnengekomen als discriminatiefeiten, kunnen zij soms het predikaat 

‘commuun delict met discriminatoir aspect’ krijgen. Zij vallen 

dan buiten de registratie van de overtreding van discriminatieartikelen 

137c-g Sr. Sommige discriminatiefeiten worden feitelijk afgehandeld 

als een sepot, maar niet als zodanig aangemerkt. Weer andere feiten komen 

op het conto van een onbekende dader. In dat geval is er ook geen 

doorzending naar het Openbaar Ministerie. 

Op dit moment ontbreekt het echter aan transparantie om deze redenen 

met zekerheid aan te wijzen als oorzaak voor dit verschil. Het uitgangspunt 

is dat de politie de verplichting heeft de processen-verbaal met betrekking 

tot discriminatie door te zenden aan het Openbaar Ministerie.


Hierdoor is het een legitieme verwachting dat de cijfers van politie en 

justitie dichter bij elkaar zouden moeten liggen dan de afgelopen jaren 

het geval is geweest. Indien van het uitgangspunt wordt afgeweken, 

stelt de Aanwijzing de verplichting dit via het Openbaar Ministerie af te 

handelen. In de praktijk zal dit vaak via de ‘Hopper’ verlopen. Dit is een 

combinatie van een hulpofficier van justitie en een parketsecretaris gestationeerd 

op een politiebureau. 

Als deze regel daadwerkelijk uitgevoerd wordt, zou dit leiden tot een 

aanzienlijke stijging van het aantal sepots die nu nog buiten de registratie 

van compas vallen. 42 Ten behoeve van de transparantie en de rechtbescherming 

van de burger lijkt dit echter wel de meest geëigende weg. 

De stijging met 2% van de discriminatie-instroom houdt wel gelijke tred 

met de aanlevering van alle verdachten aan justitie door de politie. Daar 

was over 2006 een stijging van ruim 1% te zien, 43 geheel in lijn met de 

lichte stijging van de instroom die het Openbaar Ministerie en justitie 

melden. Het cijfer voor racistisch en extreem-rechts geweld daarentegen 

vertoonde over 2006 een daling van 10%, 44 terwijl de algemene geweldscijfers 

met 3,7% stegen. 45 

Tabel 6.1 Instroom discriminatiefeiten OM per wetsartikel 

2002-2006 (Bron: LECD) 

Jaar Jaar Jaar Jaar Jaar 

2002 2003 2004 2005 2006 

137c 191 154 165 166 187 

137d 22 18 29 46 18 

137e 3 13 15 10 25 

137f 2 1 0 2 1 

137g 20 17 5 9 10 

429quater 4 1 0 8 5 

Totaal 242 204 214 241 246 

Een blik op de afzonderlijke discriminatieartikelen levert het volgende 

beeld op. De discriminerende belediging (art. 137c Sr) zet de stijgende 

lijn voort en nadert met bijna 190 incidenten het aantal uit 2002. Het 

blijft het grootste aandeel in de instroom houden, wellicht omdat het relatief 

eenvoudig is dit delict te herkennen en te vervolgen.


Artikel 137e Sr, dat het verspreiden van discriminerende uitlatingen 

verbiedt, heeft niet eerder zo een groot aandeel gehad in de discriminatiefeiten 

als in 2006 (10%). Ten opzichte van 2005 is er een stijging van 

6%. De verspreiding van discriminerende uitlatingen neemt hiermee de 

tweede plaats in met 25 feiten, 15 meer dan in het jaar daarvoor. 

Het aanzetten tot haat en geweld (art. 137d Sr) is getalsmatig gedaald 

tot het niveau van 2002, maar procentueel het laagst sinds 2002. De 

18 feiten maken 7% van het geheel uit en komen daarmee op de derde 

plaats. Gegeven de verharding van de maatschappij is de daling opvallend 

te noemen. 46 Een mogelijke verklaring hiervoor kan het abusievelijk 

inschrijven onder art. 137c Sr zijn. Daarnaast kan het zijn dat in het 

huidige klimaat de mening overheerst dat er ‘meer gezegd moet kunnen 

worden’ en het Openbaar Ministerie daardoor minder snel vervolgt op 

basis van art. 137d Sr. 

Het opzettelijk discrimineren in de uitoefening van een beroep, bedrijf 

of ambt (art. 137g Sr) verschilt met maar één feit van het jaar daarvoor. 

Met slechts tien feiten in 2006 staat het aanzienlijk in contrast met de 

berichten in wetenschap, politiek en de media over discriminatoir deurbeleid 

van bepaalde horecagelegenheden. 47 Het aandeel van 4% is tevens 

goed voor de vierde plaats op rij van meest voorkomende wetsartikelen 

aangaande discriminatie. De toepassing in de praktijk van de overtredingsvariant 

(art. 429quater Sr) biedt, na de opleving uit 2005, toch ook 

in 2006 weer soelaas voor slachtoffers van horecadiscriminatie. Een 

punt van aandacht blijft wel dat horecadiscriminatie soms ten onrechte 

als uitingsdelict wordt gekwalificeerd (art. 137c Sr) terwijl het in de eerste 

plaats om een uitsluitingsdelict gaat (art. 137g Sr of 429quater Sr). Van 

de 14 toegangsweigeringen door horecazaken blijken in 2006 namelijk 

vier onder art. 137c Sr te zijn weggeschreven. Hierop wordt in paragraaf 

6.3.2 nader ingegaan. Het verbod van steunverlening (art. 137f Sr) heeft 

traditiegetrouw geen of een zeer klein aandeel en is tevens hekkensluiter. 

6.2 Afdoening 

Het traject waarbij, nadat de politie de verdachte heeft opgespoord, het 

proces-verbaal is doorgestuurd naar het Openbaar Ministerie kan op 

drie manieren afgedaan worden.


De eerste soort afdoening waarvan sprake kan zijn, is het, al dan niet 

voorwaardelijk, sepot. Een sepot houdt in dat de officier van justitie afziet 

van vervolging. 

Daarnaast kan het Openbaar Ministerie de verdachte een transactie 

aanbieden (art. 74 Sr). Dit betreft een geldboete om vervolging te voorkomen. 

Deze transacties doet het Openbaar Ministerie zelf af, maar het 

mag alleen worden aangeboden als op zichzelf bewijstechnisch en beleidsmatig 

voldoende grond is om met succes te vervolgen. 

Ten slotte kan er gekozen worden voor het dagvaarden van de verdachte, 

wat op haar beurt weer resulteert in rechterlijke afdoening. 

Voor de keuze voor één van deze drie afdoeningen geeft de Aanwijzing 

Discriminatie instructies. Daarin staat dat bij discriminatiezaken de opportuniteit 

van vervolging in beginsel is gegeven. Dit brengt mee dat 

de beslissing tot niet vervolgen – het sepot – met grote terughoudendheid 

moet worden genomen. Het nagenoeg ontbreken van een eigen 

beleidsafweging van de Officier van Justitie geldt in het bijzonder voor 

de sepotgronden ‘gering feit’ of ‘geringe strafbaarheid’. De afweging dat 

dergelijke zaken vervolgd moeten worden, is immers al door de procureurs-generaal 

gemaakt. Een andere regel uit de Aanwijzing Discriminatie 

is dat indien er sprake is van een discriminatiefeit er in beginsel altijd 

wordt gedagvaard. Alleen in lichtere zaken kan eerst een transactie worden 

aangeboden. 

Tabel 6.2 Soort afdoening OM van discriminatiefeiten 

2002-2006 (Bron: LECD) 


2002 2003 2004 2005 2006 

Dagvaarden 147 135 145 152 198 

Transactie 47 56 38 35 62 

Voorwaardelijk sepot 5 9 4 4 4 

Sepot 70 35 36 49 38 

Totaal 269 235 223 240 302 

Het aantal dagvaardingen is met 46 aanzienlijk toegenomen, een stijging 

ten opzichte van 2005 met 30%. Het aandeel dagvaardingen op het 

geheel van afdoeningen is vrijwel ongewijzigd gebleven. Bij de andere


soorten afdoening hebben ook geen opzienbarende wijzigingen in het 

aandeel plaats gevonden, hoewel er getalsmatig bijna een verdubbeling 

van het aantal transacties was. Het totale aantal afdoeningen is echter 

opvallend sterk gestegen en komt voor het eerst boven de 300. Zowel het 

aantal dagvaardingen en transacties, als het totale aantal afdoeningen in 

2006 duidt op een verhoogde activiteit van het Openbaar Ministerie. Of 

dit is toe te schrijven aan de prioritering van het onderwerp discriminatie 

zal in de loop der jaren vastgesteld kunnen worden. 

6.2.1 Sepot 

In het strafrecht worden twee soorten sepots onderscheiden. Er wordt 

gebruik gemaakt van het technische sepot als een zaak technische mankementen 

kent en vervolging zinloos wordt. De meest voorkomende 

oorzaak is het gebrek aan bewijs of dat iemand ten onrechte als verdachte 

is aangemerkt. Een andere grond is als het Openbaar Ministerie nietontvankelijk 

zou worden verklaard omdat de zaak verjaard is of de dader 

overleden. 

Daarnaast is er het beleidssepot. Het opportuniteitsbeginsel houdt in 

dat de bevoegdheid om te beslissen of al dan niet tot vervolging wordt 

overgegaan aan het Openbaar Ministerie is. Als reeds andere maatregelen 

zijn getroffen, het landsbelang en de leeftijd of gezondheidstoestand 

van de verdachte het vergen, kan worden overgegaan tot een beleidssepot. 

Dit geldt ook als er sprake is van een gering feit of een gering aandeel 

van de verdachte daarin en een geringe strafwaardigheid. Ook de 

omstandigheid dat het een oud, maar nog niet verjaard feit betreft, kan 

reden voor een beleidssepot zijn. 

Het uit 2005 stammende sepotonderzoek toont dat het Openbaar Ministerie 

in het merendeel van de zaken de juiste criteria aanlegt bij het 

seponeren van zaken en de sepots zorgvuldig uitvoert. 48 Het College van 

procureurs-generaal heeft toentertijd de conclusies en aanbevelingen 

onder de aandacht van de hoofdofficieren en discriminatieofficieren gebracht 

met het verzoek deze ter harte te nemen. Zo wordt een juiste en 

kritische toepassing van de instructie sepotgronden noodzakelijk geacht 

en wordt het Openbaar Ministerie opgedragen de interne doorlooptijd 

van discriminatiezaken beter te bewaken.


Figuur 6.1 Percentage sepot en voorwaardelijk sepot 

uur 6.1 Percentage sepot 

2002-2006 

en voorwaardelijk 

(Bron: LECD) 

sepot 2002-2006 

28 

19 

18 

22 

14 

100 

- 

90 

80 

70 

60 

50 

40 

30 

20 

10 

28 

19 18 

2002 2003 2004 2005 2006 

De afname van het aantal sepots, ook procentueel, ligt ook in lijn met 

de instructie uit de Aanwijzing Discriminatie. In 2006 was het sepotpercentage 

voor alle delicten 9,9%. 49 De 13% aan onvoorwaardelijke sepots 

voor discriminatiefeiten in 2006 ligt hiermee meer in lijn dan in het jaar 

2005. Dit kan zeker als verbetering gezien worden, gegeven de prioriteit 

van discriminatiezaken in de Aanwijzing Discriminatie. Voor de komende 

jaren lijkt het Openbaar Ministerie iets meer armslag te krijgen om over 

te gaan tot een sepot, maar dit gaat wel samen met een verhoogde motivatieplicht. 

50 

Tabel 6.3 Verhouding beleids- en technische sepots 

Technisch sepot 52 69% 

Beleidssepot 

2002-2006 (Bron: LECD) 

2002 2003 2004 2005 2006 

23 31% 

26 59% 

18 41% 

21 53% 

19 48% 

22 

33 62% 

20 38% 

Totaal sepot 75 44 40 53 42 

14 

22 52% 

20 48% 

Het percentage beleidsepots blijkt de laatste jaren tussen de 30-50% te 

liggen, met 2006 weer richting de 50%. Bij de beleidssepots in discriminatiezaken 

doet de situatie zich vaak voor dat het een oud feit betreft of 

dat er sprake is van dubbele registratie van het feit. Een beleidssepot van-


wege ‘oud feit’ lijkt niet in overeenstemming met de ambtsinstructie uit 

de Aanwijzing Discriminatie. Daar komt bij dat het ook mogelijk is dat de 

feiten ook door toedoen van het Openbaar Ministerie ‘oud’ zijn geworden. 

6.2.2 Transacties 

De sinds 2003 ingezette trend van een kleiner aandeel transacties kentert 

in 2006 van 15% in 2005 naar 21% in 2006. Het transactiepercentage 

bij discriminatiezaken is met 21% bijna gelijk aan het 28%-gemiddelde 

van de transacties voor alle delicten in 2006. 51 Het (stijgende) percentage 

transacties verdient voortdurende aandacht om in de lijn van de instructie 

uit de Aanwijzing Discriminatie te blijven en slechts bij uitzondering 

tot een transactie over te gaan. 

Het is de bedoeling dat de transactie, ook wel ‘strafbeschikking’ genoemd, 

meer gemeengoed te laten worden door invoering van de Wet OM-afdoening. 

52 Voor deze buitengerechtelijke afdoening is vervolgens op 1 maart 

2007 in een nieuw regiem voorzien door het Besluit OM-afdoening. 53 Dit 

gaat gepaard met een forse verandering in juridische vormgeving en 

procedures. Om die reden is al in 2005 begonnen met de voorbereiding 

van de gefaseerde invoering vanaf de datum van inwerkingtreding van 

de wet. De gevolgen van de nieuwe wet voor de vervolging en berechting 

van discriminatie dienen zich nog uit te kristalliseren. 

De nieuwe Aanwijzing Discriminatie uit 2007 besteedt hier evenwel geen 

aandacht aan. Echter, in discriminatiezaken zou het minder voor de 

hand liggen om van deze bevoegdheid gebruik te maken. De Wet OMafdoening 

is bedoeld om veelvoorkomende delicten sneller af te doen 

zonder dat de rechterlijke macht ermee belast hoeft te worden. Discriminatie 

is een niet veelvuldig voorkomend delict en de huidige praktijk 

laat slechts een geringe behoefte zien om transacties aan te gaan. Discriminatie 

leent zich ook naar inhoud minder voor deze afdoening: het betreffen 

vaak ‘juridisch of beleidsmatige principiële vragen’ met een hoge 

precedentwerking. Dit zou een verklaring kunnen zijn voor het ontbreken 

van dit onderwerp in de Aanwijzing Discriminatie. 

6.2.3 Dagvaardingen 

Ook in 2006 blijft het percentage zaken dat aan de rechter is voorgelegd


rond de 60% van de ingestroomde zaken uitmaken. De uitkomsten van 

de rechtbankafdoeningen zijn vervat in tabel 6.4. In voorgaande tabellen 

betroffen de aantallen steeds discriminatiefeiten. Bij de afdoening 

door de rechter betreffen de aantallen discriminatiezaken. Deze discriminatiezaken 

kunnen ook zaken betreffen waar naast een discriminatiefeit 

een ander feit (commuun delict) ten laste is gelegd, of meerdere 

discriminatiefeiten in één zaak. Dit is deels een verklaring voor het verschil 

van 12 tussen de 198 dagvaardingen binnen de afdoening door het 

Openbaar Ministerie en de 186 afdoeningen door de rechtbanken. Een 

andere verklaring is het verschil in tijd. Zaken die het Openbaar Ministerie 

aanbrengt in 2006 hoeven niet in hetzelfde jaar door de rechter te 

worden afgedaan. 

Tabel 6.4 Afdoeningen rechtbanken 2002-2006 (Bron: LECD) 


2002 2003 2004 2005 2006 

Veroordeling 94 110 111 131 153 

Vrijspraak 15 12 8 10 17 

Dagvaarding Nietig 1 0 0 0 3 

OM niet ontvankelijk 1 1 0 0 0 

Ontslag van rechtsvervolging 0 0 0 0 0 

Schuldigverklaring zonder 

oplegging van straf 

2 1 1 1 4 

Onbekend 5 4 5 6 9 

Totaal 118 128 125 148 186 

Ten opzichte van 2005 is er een lichte daling van het percentage veroordelende 

vonnissen te zien tot 84%. Een van de oorzaken voor dit licht 

dalende succespercentage kan liggen in de drie nietige dagvaardingen 

(2%), waar in het jaar ervoor geen sprake van was. Het percentage veroordelende 

vonnissen ligt lager dan het landelijke gemiddelde (93%) 

voor succes bij de rechter door het Openbaar Ministerie. 54 Aangezien 

het voornemen is geuit om als Openbaar Ministerie actief en rechtsvormend 

op te treden, 55 is dit geen vreemd verschijnsel. Een actiever beleid 

brengt de nodige risico’s met zich mee. Hopelijk blijven de officieren ook 

in de toekomst actief met het aanbrengen van zaken bij de rechter.


De categorie ‘Onbekend’ bij de afdoening houdt in dat in 2005 zes uitspraken 

zijn gewezen waarvan de inhoud niet meer kon worden achterhaald. 

Het jaar 2006 toont een lichte stijging. Toen waren negen van de 

afdoeningen ‘Onbekend’. Voor een compleet beeld is het van belang te 

komen tot een volledige en toegankelijke registratie en te waken voor gegevensverlies. 

6.3 Achtergronden bij discriminatiefeiten 

Door middel van een schriftelijke vragenlijst aan de parketten heeft het 

lecd achtergrondinformatie over de discriminatiedossiers verzameld: 

de eerdergenoemde Discriminatie Registratie Code. Hoewel deze handmatige 

informatieverzameling niet geheel sluitend is, 56 wordt het beeld over 

de instroom van discriminatiefeiten adequaat aangevuld. Achtereenvolgens 

wordt ingegaan op de verzamelde gegevens over de verdachte, de 

plaats van het delict (locus delicti) en het slachtoffer. 

6.3.1 Verdachte 

Tabel 6.5 Verdachte van incidenten 2002-2006 (Bron: LECD) 


2002 2003 2004 2005 2006 

Extreem-rechts 8 23 19 30 51 

Godsdienst/levensovertuiging 2 0 0 0 0 

Politieke overtuiging 2 2 3 2 2 

Door opsporingsambtenaar 0 0 0 4 2 

Particulier Surinaams/Antilliaans 2 1 1 2 1 

Particulier Turks/Marokkaans 8 12 15 3 5 

Overige niet-blanke particulier 2 4 3 2 7 

Blanke particulier 178 110 149 185 144 

Particulier (etnische 

achtergrond onbekend) 

11 24 14 8 17 

Overige 14 9 6 3 8 

Onbekend 15 19 4 2 9 

Totaal 242 204 214 241 246


De uitsplitsing van de verdachtenpopulatie is behulpzaam bij het opzetten 

van beleid dat discriminatie tegengaat en het preventief optreden van 

politie en justitie. In dit kader is het ook van belang aan te geven wanneer 

een opsporingsambtenaar of een andere overheidsdienaar betrokken 

was bij discriminatie. Hier tegenover staat discriminatie door particulieren. 

Het consequent doorvoeren van deze scheidslijn is van belang en 

komt de overzichtelijkheid ten goede. Op dit moment is in de gegevens 

van het lecd helaas nog niet in één oogopslag te zien of het een privaat 

of een publiek persoon betreft. Met het oog op de algemene criminaliteitscijfers, 

waar een groeiend aandeel criminaliteit voor rekening van 

vrouwen komt, zou een opdeling naar geslacht ook een welkome aanvulling 

zijn bij de informatie over de verdachte van discriminatiefeiten. 

Opvallend is de afname van het aantal discriminatie-incidenten dat voor 

rekening komt van ‘Blanke particulieren’, oftewel autochtonen. Was hun 

aandeel in 2005 nog ruim driekwart, nu is iets meer dan de helft van de 

incidenten gepleegd door autochtonen. Wel is wederom het aandeel van 

extreem-rechts onder de verdachten toegenomen. Het toont een forse 

toename ten opzichte van 2005 en maakt nu 21% van de verdachtenpopulatie 

uit. Deze toename komt overeen met de waarneming dat bij 

het geweld het extreem-rechts daderschap weer toeneemt. 57 De groepen 

‘Blanke particulier’ en ‘Extreem-rechts’ zijn samen verantwoordelijk 

voor het grootste aantal discriminatiefeiten (80% in 2006). 

Bij de categorie ‘Extreem-rechts’ in het bijzonder dient er aandacht gevestigd 

te worden op het reeds in het algemeen geconstateerde probleem 

van onderschatting wegens het ontbreken van de registratie van commune 

delicten met discriminatoir aspect. De inschrijving wordt vaak gedaan 

onder andere wetsartikelen dan de strafrechtelijke discriminatieverboden 

wanneer het incidenten betreft van deze groep; bijvoorbeeld 

alleen onder de artikelen mishandeling, vernieling of brandstichting. 

Indien er bij deze commune delicten niet tevens een discriminatieverbod 

wordt ingeboekt door het parket, komen dergelijke zaken niet onder discriminatie 

terecht in het bedrijfsprocessensysteem compas. Zodoende 

vallen ook anno 2007 commune delicten met een discriminerende achtergrond 

nog buiten de registratie van het lecd.


Om dezelfde reden dient ook voorzichtigheid te worden betracht bij allochtone 

verdachten. Hier zal eveneens sprake zijn van onderregistratie. 

Uit de gegevens van het lecd blijkt dat in 2006 een incident op naam 

van een persoon met Surinaamse of Antilliaanse achtergrond komt. Personen 

met Turkse of Marokkaanse achtergrond zijn verantwoordelijk 

voor vijf incidenten. Deze 2% stijging van het totale allochtone daderschap 

naar 5% ten opzichte van het voorgaande jaar, betreft een te klein 

aantal om conclusies aan te verbinden. 

Opsporingsambtenaren die in 2006 verdacht werden van discriminatie 

zorgden voor twee discriminatiefeiten op de teller. Klachten over politieoptreden 

komen meestal terecht bij de klachtencommissies van de 

politie en een enkele nog bij de Nationale Ombudsman. 58 Opgemerkt 

dient te worden dat burgers bij deze vorm van discriminatie veelal voor 

een andere dan de strafrechtelijke aanpak kiezen, omdat de verdachte 

deel uitmaakt van de strafrechtketen. 

Sinds 2003 zijn er geen feiten geregistreerd van discriminatie op basis 

van religie. Het is maar de vraag of er de laatste jaren geen geloof in het 

spel is als er wordt gediscrimineerd. Zo stelt de Amsterdamse hoofdcommissaris 

Bernard Welten, dat uit cijfers van de politie blijkt dat het 

meeste geweld tegen homo’s wordt gepleegd door jonge Marokkanen. 59 

Deze ontwikkeling heeft zich reeds in 2006 aangekondigd 60 en het lijkt 

dat religieuze opvattingen een rol spelen bij het plegen van dit soort delicten. 

Ook nu weer moeten wij concluderen dat vanwege het ontbreken 

van registratie van commune geweldsdelicten met een discriminatoire 

achtergrond hiervan in de cijfers van het Openbaar Ministerie niets is 

terug te vinden. 

Afsluitende opmerkingen inzake de verdachtenpopulatie betreffen de 

categorie ‘Overige’. Wellicht zou een verdere opsplitsing meer neutraliteit 

bieden en fixatie op de traditionele verdachtenpopulaties voorkomen. 

Het behoeft geen betoog dat deze vorm van self-fulfilling prophecy 

vermeden dient te worden. In de huidige registratiemethode wordt er 

wel door middel van de drc toelichting gegeven bij feiten die worden 

ingeschreven onder de categorie ‘Overige’. Indien er trends zichtbaar 

worden binnen deze toelichting zal het lecd dit nader uitwerken in de 

tabel. De cijfers van 2006 gaven hier echter nog geen aanleiding toe. 

De personen die verantwoordelijk zijn voor discriminatie, maar van wie


de achtergrond onbekend blijft, zijn verantwoordelijk voor een stijgend 

aantal incidenten. Het betreft een stijging van 4%, veroorzaakt door 17 

incidenten. De groep ‘Overige’ en ‘Onbekend’ zijn samen goed voor 7%. 

Dit geeft geen inzicht in de (vermeende) daderverdeling en het zou jammer 

zijn indien deze categorieën slechts gebruikt zouden worden als 

sluitpost voor de statistieken. 

6.3.2 Plaats van het incident 

Met behulp van de Discriminatie Registratie Code heeft het lecd ook 

informatie verzameld over de plaats van het delict. 

Tabel 6.6 Plaats van het incident 2002-2006 (Bron: LECD) 

WAAR Jaar Jaar Jaar Jaar Jaar 

2002 2003 2004 2005 2006 

Tegen opsporingsambtenaar 17 14 11 9 14 

Werk 11 16 1 12 6 

School/onderwijsinstelling 9 7 7 

Sport 46 18 21 5 10 

Horeca - uitsluiting aan de deur 4 7 14 

Horeca - algemeen 27 21 6 17 8 

Woonomgeving 28 17 30 32 47 

Straat/openbare gelegenheid 83 85 110 139 109 

Internet 6 4 13 8 13 

Pers (media) 3 1 0 2 1 

Overige 6 9 3 1 7 

Onbekend 15 19 6 2 10 

Totaal 242 204 214 241 246 

Schommelde het percentage in voorgaande jaren onder de 15% voor de 

woonomgeving als decor voor discriminatie, in 2006 neemt deze categorie 

met 47 incidenten bijna een vijfde van het aantal discriminatie incidenten 

voor haar rekening. Het vaakst komt discriminatie voor in het 

openbare leven, op straat of in openbare gelegenheden. Samen bieden 

ze in 63% van de feiten de locatie voor de discriminatie. Ten aanzien van 

het jaar 2005 betreft het bij deze categorie wel een daling van 8%, waarmee 

het terug is op het niveau van 2004.


De discriminatiefeiten die plaatsvinden in het openbare leven worden 

gevolgd door horecadiscriminatie en discriminatie van opsporingsambtenaren. 

Het deurbeleid van uitgaansgelegenheden leidt nog steeds geregeld tot 

publiek rumoer. Jongeren voelen zich geweigerd zonder legitieme reden 

voor die weigering, of zelfs gediscrimineerd. Daar tegenover staan de 

ondernemers die het belang van veiligheid beklemtonen. Het percentage 

discriminatoire weigeringen aan een horecadeur blijft de laatste jaren 

relatief laag. Een oorzaak kan zijn dat de categorie horeca pas sinds 

2004 is onderverdeeld in twee categorieën. Horecadiscriminatie ‘Algemeen’ 

betreft discriminatie in de horecagelegenheid zelf en ‘Uitsluiting 

aan de deur’ ziet op de weigering bij binnenkomst. Discriminatie die 

plaatsvindt in horecagelegenheden (bijvoorbeeld door de bediening of 

andere bezoekers) vertoont een opvallende daling, van 17 incidenten in 

2005, naar acht in het jaar 2006. 

Daarnaast speelt, net als in voorgaande jaren, het feit dat het inschrijven 

van ‘Uitsluiting aan deur’ als een uitingsdelict (137c Sr of 137d Sr) 

geschiedt, in plaats van als een uitsluitingsdelict (137g Sr of 429quater 

Sr). 61 Ten opzichte van het voorgaande jaar is er weliswaar sprake van een 

verdubbeling, maar gezien de berichten in wetenschap, politiek en de 

media over discriminatoir deurbeleid van bepaalde horecagelegenheden 

geeft dit aantal van 14 incidenten in 2006 nog steeds een vertekend beeld 

van de discriminatie die in het dagelijks (nacht)leven plaatsvindt. 62 

Het panel deurbeleid, dat deel uitmaakt van het preventieve arsenaal in 

de aanpak van discriminatie voorgesteld door de regering, 63 is inmiddels 

operationeel in onder andere de steden Amsterdam, Groningen en Rotterdam 

en Utrecht. De samenstelling van het panel, dat bestaat uit de 

uitbaters zelf, lokaal bestuur, maar ook bezoekers van de horecagelegenheden, 

heeft tot doel de toegang laagdrempelig te maken bij klachten. 

De intentie is om in samenwerking met politie, Openbaar Ministerie 

en adb tot handhaving te komen. Dit kan zijn weg op verschillende manieren 

vinden, bijvoorbeeld via zelfregulering die ligt bij het panel, het 

bestuursrecht en het civiele recht, waaronder ook de Commissie Gelijke 

Behandeling en als ultimum remedium het strafrecht. 

Het aantal incidenten tegen opsporingsambtenaren die bij het uitvoeren 

van hun taken discriminatie ondervinden door toedoen van de burger, is


ten opzichte van het jaar 2005 toegenomen met vijf. Dat deze categorie 

niet goed past in de ‘locus delicti’-tabel is reeds in eerdere rapportages opgemerkt. 

Een betere plaats zou tabel 6.7 inzake de discriminatiegrond 

zijn. 

De vierde plaats waar discriminatie zich voordoet, wordt ingenomen 

door feiten die zich voordeden op internet. In 2006 is daarmee het aandeel 

ervan toegenomen met 2%. Net als in 2004 staan er, na de dip van 

het tussenliggende jaar, in 2006 13 incidenten bij de lecd op de teller. 

In 2007 neemt het Meldpunt Discriminatie Internet (mdi) reeds tien 

jaar meldingen op van internetdiscriminatie, gedaan door burgers of 

externe instanties. Een dergelijke melding kan meerdere strafbare uitingen 

betreffen. In 2006 waren er ruim 1.700 uitingen, waarvan volgens 

het mdi 984 strafbaar. 64 Bij ruim de helft hiervan stuurt het mdi 

een verzoek tot verwijdering. Hieraan wordt in het overgrote merendeel 

van de gevallen gehoor gegeven. Een dergelijk verzoek doet niet af aan 

de strafbaarheid en bijvoorbeeld bij notoire verdachten gaat het mdi direct 

over tot het doen van een aangifte. Het aantal aangiften dat het mdi 

heeft gedaan in 2006 komt op zeven. Andere uitingen worden bijvoorbeeld 

spontaan of na oproep door de melder verwijderd, terwijl weer andere 

door een varia aan redenen blijven staan. 65 

Als we de cijfers van het Openbaar Ministerie vergelijken met de cijfers 

van het mdi valt het volgende op. Naast de zeven aangiften uit 2006, is er 

over zes oudere aangiften van het mdi nog niet beslist. 66 Drie aangiften 

die zijn gedaan voor 2006, hebben inmiddels tot een gerechtelijke uitspraak 

geleid. 67 Volgens het mdi zouden zij nu nog 13 aangiften hebben 

uitstaan. Dit kan het vermoeden wekken dat dit ook de 13 feiten betreft 

die bij het Openbaar Ministerie staan ingeschreven. De gegevens van het 

lecd gaan echter alleen over het aantal aangiften dat is gedaan in 2006, 

waarbij lopende aangiften van eerdere jaren dus niet worden meegeteld. 

Zodoende blijven in 2006 nog zes aangiften over internetdiscriminatie 

die gedaan zijn door particulieren of andere instanties dan het mdi. 

Het mdi meldt dat het in 2006 van 60 uitingen aangifte heeft gedaan. 68 

Deze zouden dan volgens ons betrekking moeten hebben op de zeven 

aangiften die het mdi in 2006 heeft gedaan. Dit vermoeden wordt versterkt 

door de vermelding in het jaarverslag dat er ook 162 uitingen zijn


toegevoegd aan de (zes) reeds bestaande aangifte dossiers. 69 Interessant 

zou zijn om te overzien wanneer uitingen aanleiding waren tot het doen 

van een aangifte en wanneer ze werden toegevoegd aan een bestaand 

dossier. 

Het jaarverslag van 2006 blikt alvast vooruit op het tienjarig bestaan 

van het mdi. Strafrechtelijke aanpak van discriminatie op internet blijft 

volgens het mdi door de jaren heen een moeizame aangelegenheid. Ondanks 

dat er verbeteringen te zien zijn, is de doorlooptijd van aangiften 

nog steeds te lang. Wij verwachten echter dat 2007 een ander beeld zal 

geven, nu het Openbaar Ministerie steeds voortvarender te werk gaat in 

gevallen van internetdiscriminatie. 70 

Het mdi draagt ook bij aan deskundigheidsbevordering bij opsporingsambtenaren. 

Gewapend met deze kennis zou er dan gericht digitaal 

kunnen worden ‘gepatrouilleerd’. Het surveilleren op het web door de 

politie kent een even afschrikwekkend effect als buiten het digitale leven. 

Daarvan kan goed gebruik worden gemaakt in het voorkomen van discriminatie 

op het net. 

Nadat de minister van Justitie eind 2005 gesteld had dat het Openbaar 

Ministerie door een actief vervolgingsbeleid de rechtsontwikkeling 

dient te stimuleren, 71 zien we de toenmalige toelichting ook terug in de 

nieuwe Aanwijzing Discriminatie. Kennisname van strafbare uitingen op 

andere wijzen dan via aangifte kunnen ook strafrechtelijk onderzoek vereisen. 

Als voorbeeld werd in 2005 niet alleen sport genoemd, maar ook 

uitingsdelicten op bijvoorbeeld het internet. In de nieuwe Aanwijzing 

Discriminatie staat dit expliciet vermeld, er wordt dan een zogenoemd 

‘ambtshalve proces-verbaal van aangifte’ aangemaakt. 

De overige locaties maken elk minder dan 5% van het geheel aan discriminatiefeiten 

uit. Discriminatie op onderwijsinstellingen wordt pas 

sinds 2004 apart geregistreerd, waarbij het aantal zaken stabiel blijft. 

Een reden daarvoor kan zijn dat scholen vaak zelf dergelijke incidenten 

afhandelen, zonder daarbij politie of soms zelfs ouders in te schakelen. 72 

Eén discriminatie-incident betrof de media, een gelijkmatig laag aantal 

in vergelijking met voorgaande jaren.


Op arbeidsverhoudingen heeft discriminatie vaak een desastreus effect 

en leidt het veelvuldig tot langdurige ziekmelding of beëindiging van 

het dienstverband. Het aantal discriminatiefeiten op het werk fluctueert 

sterk en neemt na de toename in 2005 weer af met de helft, tot zes feiten 

in 2006. Een dergelijke trend is niet te zien bij de Commissie Gelijke 

Behandeling waar de aantallen op dit gebied stabiel blijven. Dit zou veroorzaakt 

kunnen worden doordat slachtoffers van discriminatie op het 

werk de weg naar de cgb minder confronterend vinden dan aangifte. 

In 2005 is er weinig sportdiscriminatie strafrechtelijk aangepakt. In 

2006 is het aantal van tien incidenten weliswaar een verdubbeling, maar 

blijft het ver onder het niveau van de jaren 2002-2004. Er zijn in 2006 

wel een paar initiatieven ontplooid om discriminatie en met name homofobie 

in de sport tegen te gaan, zoals het overleg van een internationale 

delegatie met de knvb 73 en campagnes voorgesteld door de John 

Blankenstein Foundation. 74 

6.3.3 Slachtoffer 

Met ingang van het jaar 2007 heeft het lecd de gronden aangepast om 

meer in lijn te werken met internationale rapportages. Hiermee wordt 

ook tegemoet gekomen aan de opmerkingen uit eerdere monitorrapportages 

en aan die van het Meldpunt Discriminatie Amsterdam. 

Iemand kan in één zin worden uitgescholden op grond van zowel zijn 

etniciteit en geloof, als zijn seksuele geaardheid. Dit voegt aan het totaal 

in de registratie drie incidenten toe, terwijl het er feitelijk maar een was. 

Tot en met 2004 was het niet mogelijk om meerdere coderingen op te 

geven voor één discriminatiefeit dat plaatsvond op basis van meerdere 

gronden. Er werd in dergelijke gevallen slechts één codering gebruikt, 

namelijk ‘Meerdere gronden’. 

Vanaf 2005 heeft het lecd ervoor gekozen om het bij discriminatie op 

meerdere gronden mogelijk te maken om per incident (maximaal) drie 

gronden in te voeren. De categorie ‘Meerdere gronden’ heeft daardoor 

betekenis verloren. Daarnaast is er de reeds aangehaalde dubbeltelling 

bij het totale aantal. Vanaf 2005 zijn de cijfers dus eigenlijk niet meer 

goed met de voorafgaande jaren te vergelijken, hooguit de percentages. 

Een laatste algemene opmerking betreft het gebruik van ‘Overige gron-


den’ in tabel 6.7. In de strafrechtelijke discriminatieverboden zijn de 

gronden (waarop de tabel is geënt) uitputtend, waardoor de categorie 

‘Overige gronden’ verwarring kan creëren. In de praktijk blijkt het echter 

nodig deze categorie te handhaven. Bij een discriminatiefeit kan het 

onduidelijk zijn of er sprake is van discriminatie op grond van ras of op 

de (niet in het wetboek van strafrecht opgenomen) grond nationaliteit. 

Indien het oordeel de laatstgenoemde grond behelst, hoort het feit niet 

meer thuis onder de grond ras en dient het apart geregistreerd te worden. 

Tabel 6.7 Discriminatiegrond per incident 2002-2006 (Bron: LECD) 


2002 2003 2004 2005 2006 

Ras 39% 47% 43% 46% 55% 

Antisemitisme 25% 25% 27% 23% 33% 

Godsdienst/levensovertuiging 1% 4% 4% 6% 6% 

Homoseksuele gerichtheid 2% 1% 2% 3% 2% 

Geslacht 0% 0% 0% 0% 0% 

Handicap 0% 

Meerdere gronden 22% 12% 16% 

Overige gronden 4% 2% 5% 21% 0% 

Onbekend 6% 9% 2% 1% 3% 

Totaal 100% 100% 100% 100% 100% 

Ten opzichte van het voorgaande jaar is er in 2006 voor de grond ras een 

toename van 9%. Daarmee krijgt deze grond het grootste aandeel sinds 

2002. Het aantal incidenten dat plaatsvond naar aanleiding van iemands 

vermeende ras is in het verslagjaar voor het eerst uitgewerkt in een aparte 

tabel (6.8). Daarin is ras onderverdeeld in ‘Huidskleur’ en ‘Nationale of 

etnische afstamming’. Op haar beurt is ‘Huidskleur’ weer onderverdeeld 

in de categorieën ‘Negroïden’, ‘Gekleurden’ en ‘Blanken’. Ten slotte is 

‘Nationale of etnische afstamming’ uitgesplitst naar ‘Surinamers/Antillianen’, 

‘Turken/Marokkanen’, ‘Roma/Sinti’, Allochtonen/buitenlanders’ 

en ‘Overige’.


Tabel 6.8 Uitsplitsing naar ras 2002-2006 (Bron: LECD) 75 


2002 2003 2004 2005 2006 

Huidskleur 19% 15% 21% 29% 27% 

— negroïden 19% 15% 21% 29% 17% 

— gekleurden (niet negroïden) 9% 

— Blanken 2% 

Nationale of etnische afstamming 19% 31% 22% 17% 28% 

— surinamers/Antillianen 3% 10% 2% 3% 3% 

— Turken/Marokkanen 17% 21% 20% 15% 11% 

— roma/sinti 0% 

— Allochtonen/buitenlanders 9% 

— Overige nationale of 

etnische afstamming 6% 

Totaal 39% 47% 43% 46% 55% 

Door de opname van de categorieën ‘Blanken’, ‘Roma/Sinti’, ‘Allochtonen/buitenlanders’ 

en ‘Overige afstamming’ volgt er beter inzicht in de 

discriminatiegronden. De keerzijde van de medaille is wel dat het aandeel 

van voorgaande jaren niet meer te vergelijken is met de nieuwe cijfers, 

aangezien in 2005 een aanzienlijk aantal discriminatiefeiten deel 

uitmaakte van de categorie ‘Overig’ (21%). 

Onduidelijk is in hoeverre de verschillen tussen 2006 en de voorgaande 

jaren veroorzaakt worden door de nieuwe methodiek en registratiewijze. 

Andere vernieuwingen en bijzonderheden in de registratie komen 

aan de orde bij de betreffende gronden. 

Een effectievere aanpak van discriminatie begint uiteraard met kennis 

over de verschijningsvormen en de slachtoffers ervan. Door de uitsplitsing 

van de categorie ‘Huidskleur’ en ‘Nationale of etnische afstamming’ 

is een stap richting de uitleg van het begrip ras uit het Internationale Verdrag 

ter Uitbanning van alle Vormen van Rassendiscriminatie (ivur) gezet. In 

art. 1 ivur staat namelijk dat onder ‘ras’ tevens begrepen moet worden 

huidskleur, afkomst, etnische en nationale herkomst. 76 

De in de zevende monitorrapportage bekritiseerde categorie ‘Zwarten 

of Gekleurden’, 77 wordt voor het jaar 2006 opgesplitst naar de categorie-


en ‘Negroïden’ en ‘Gekleurden’ onder de noemer ‘Huidskleur’. Het blijft 

lastig een neutrale aanduiding te vinden, ondanks dat een dergelijke 

aanduiding zijn nut zou kunnen bewijzen bij de (preventieve) aanpak en 

oplossing voor het probleem van discriminatie op grond van huidskleur. 

Nieuw is de categorie ‘Blanken’ (2%) die ook is ondergebracht onder de 

noemer ‘Huidskleur’. 

Het percentage van de categorieën ‘Negroïden’ en ‘Gekleurden’ gezamenlijk 

blijft hoog: 26% (in 2005 kwam 29% voor rekening van de categorie 

‘Zwarten of gekleurden’). 

De reeds langer gebruikte categorie ‘Surinamers/Antillianen’ is nu ondergebracht 

bij ‘Nationale of etnische afstamming’. Deze indeling blijft 

wat ongelukkig aandoen in de weliswaar verbeterde presentatie van de 

cijfers. Wanneer wordt bijvoorbeeld een Surinamer gediscrimineerd 

vanwege zijn huidskleur en wanneer vanwege zijn nationale of etnische 

afstamming? Het percentage discriminatie van de categorie ‘Surinamers/Antillianen’ 

bleef in ieder geval ook in 2006 zeer gering (3%). 

Het aantal inschrijvingen op de categorie ‘Turken/Marokkanen’ is relatief 

gedaald (van 20% naar 15%). Het doet vreemd aan dat ook bij deze 

categorie twee verschillende bevolkingsgroepen samen worden gevoegd. 

Aangezien er aanwijzingen lijken te zijn dat Marokkanen onevenredig 

meer worden gediscrimineerd dan Turken is het des te belangrijker een 

preciezere registratie te voeren. 78 Een dergelijke aanduiding per bevolkingsgroep 

geeft ook meer inzicht, zeker nu er “nieuwe uitdagingen 

voor de deur staan in de gedaante van Oost-Europeanen”. 79 

Terug naar tabel 6.7 (discriminatiegrond). Naast de gronden expliciet 

genoemd in de strafrechtelijke discriminatieverboden, staat de grond 

‘Antisemitisme’ separaat geregistreerd. Er is er een stijging zichtbaar van 

10% wat betreft het percentage antisemitische incidenten. Het aandeel 

van 33% is het hoogst in jaren. Het is ook een opvallend groot aandeel 

gezien de relatief kleine joodse gemeenschap die Nederland kent. 80 De 

vraag rijst of deze groep onevenredig zwaar wordt getroffen door discriminatie, 

of dat zij ook de weg naar de politie en het Openbaar Ministerie 

relatief goed weet te vinden. 

De redenering die ten grondslag ligt aan de aparte registratie van anti-


semitisme is dat er sprake kan zijn van discriminatie wegens het geloof, 

maar ook vanwege etnische afkomst (ras). Deze redenering gaat ook op 

voor moslims. 81 Wellicht zien we in de toekomst deze grond ook apart 

opgenomen in de tabel en niet separaat onder ‘Godsdienst’. 

Godsdienst toont in 2006 een ongewijzigd beeld in vergelijking met 

het voorgaande jaar. In 2005 kon op basis van de landelijke cijfers van 

de adb’s gemeld worden dat het percentage klachten over godsdienstdiscriminatie 

afnam. De cijfers over 2006 zijn ten tijde van de afronding 

van dit onderzoek nog niet bekend. 

Voor het eerst dit jaar is het mogelijk aan de hand van de cijfers die het 

lecd heeft aangeleverd vast te stellen dat in alle gevallen van discriminatie 

op grond van godsdienst het de Islam betrof. De andere categorie 

in die opsplitsing naar geloof, wordt gevormd door de categorie ‘Overig’. 

Een verdere opsplitsing zou een minder eenzijdige focus op de islam 

geven en meer neutraliteit bieden, evenals bij de achtergrond van de 

verdachte. De dubbelrol die de grond ‘islam’, net als antisemitisme, kan 

hebben (naast geloof ook ras), is reeds besproken. 

De opzet van het (huidige) monitorproject is gericht op rassendiscriminatie. 

Gezien het belang van de onderwerpen (en de beschikbaarheid 

van cijfers) wordt desalniettemin kort ingegaan op de gronden ‘Gerichtheid’ 

en ‘Geslacht’. 

Het percentage voor homofobe incidenten is verrassend laag als men de 

ogenschijnlijk toegenomen mediaberichten over homodiscriminatie in 

acht neemt. 82 Het is bekend dat de aangiftebereidheid onder deze groep 

slachtoffers laag is, maar het blijft zaak hier werk van te maken en zo 

deze vorm van criminaliteit effectief te bestrijden. Ook in gevallen van 

homodiscriminatie is er vaak sprake van een commuun delict met discriminatoir 

aspect, zoals mishandeling, vernieling of bedreiging omdat 

iemand als homoseksueel wordt gezien. Zoals eerder opgemerkt, ontbreken 

deze delicten vooralsnog in de registratie van het Openbaar Ministerie. 

Na de daling van 1% in 2006 is het goed mogelijk dat 2007 een 

ander beeld geeft. In Amsterdam ligt het aantal meldingen van geweld 

tegen homo’s in de zomer van 2007 al hoger dan in heel 2006. 83 

Discriminatiezaken op grond van geslacht worden reeds jaren (bijna) 

niet ingeschreven. Deze grond ontbreekt namelijk in de qua volume be-


langrijkste categorie: de discriminerende belediging (art. 137c Sr). De 

ratio van de wetgever voor het niet opnemen van deze grond was indertijd 

dat opname het emancipatiedebat zou belemmeren. 84 Er kan gesteld 

worden dat 14 jaar na deze beslissing emancipatie nog onverminderd 

aandacht behoeft. 85 Het is de vraag of opname van de grond ‘geslacht’ in 

art. 137c Sr geen heroverweging behoeft. 

7 Lokale verschillen 

In dit onderzoek ligt de nadruk op landelijke ontwikkelingen. Op basis 

van de beschikbare cijfers kunnen echter ook opmerkingen worden gemaakt 

over lokale trends. De volgorde van het onderzoek wordt aangehouden 

in de zin dat ook bij de regionale cijfers eerst de politie aan bod 

komt en vervolgens het Openbaar Ministerie. Bij beide dient voorzichtigheid 

betracht te worden vanwege de (vaak) kleine aantallen die het 

betreft. Bovendien ontbreekt veelal de lokale achtergrondinformatie die 

een verklaring voor de waarnemingen zou kunnen zijn. 

Voor de strafrechtelijke bestrijding van discriminatie zijn er drie trajecten 

te identificeren. Van primair belang is dat slachtoffers (desgewenst) 

hun zaak bij de politie kunnen aanbrengen. Daarnaast komt het voor 

dat rechtstreeks aangifte wordt gedaan bij de (hoofd)officier van justitie. 

Deze weg wordt soms door belangenorganisaties en adb’s bewandeld 

als het om een principiële of spraakmakende zaak gaat. De derde mogelijkheid 

is dat opsporingsambtenaren ambtshalve discriminatie signaleren. 

Dit laatste komt nog slechts sporadisch voor. Verreweg de meeste 

zaken komen ter kennis van de politie doordat de burger zich aan het 

politiebureau vervoegt. 

Bij de politie is een belangrijk verschil bij het opnemen van discriminatie 

of de zaak in het bedrijfsprocessensysteem wordt opgenomen als een 

melding of als een aangifte. In beginsel geldt de regel dat als een burger 

aangifte wil doen, hiervan proces-verbaal opgemaakt moet worden. 86 

Van een melding kan bijvoorbeeld sprake zijn als de burger geen vervolging 

wil van de dader, maar het wel van belang vindt dat de politie op de 

hoogte is van het incident. De praktijk leert ons dat zaken soms als mel-


ding worden opgenomen als de politie meent dat er onvoldoende opsporingsindicatie 

is, of gebrek aan bewijs. 

Tabel 7.1 Meldingen en aangiften discriminatie in 2006 per regio 

(Bron: CBS) 

politieregio geregistreerde geregistreerde 

melding aangifte 

van discriminatie van discriminatie 

Groningen 23 9 

Friesland 22 11 

Drenthe 19 11 

IJsselland 29 9 

Twente 24 6 

Noord- en Oost-Gelderland 34 18 

Gelderland-Midden 37 16 

Gelderland-Zuid 27 10 

Utrecht 64 26 

Noord-Holland-Noord 41 16 

Zaanstreek-Waterland 20 8 

Kennemerland 32 16 

Amsterdam-Amstelland 158 158 

Gooi- en Vechtstreek 12 5 

Haaglanden 25 25 

Hollands-Midden 45 26 

Rotterdam-Rijnmond 70 37 

Zuid-Holland-Zuid 24 12 

Zeeland 10 4 

Midden- en West-Brabant 106 40 

Brabant-Noord 39 14 

Brabant-Zuid-Oost 61 7 

Limburg-Noord 24 8 

Limburg-Zuid 23 14 

Flevoland 26 10 

KMAR 14 9 

Totaal 1009 525


Ook komt het voor dat de zaak in de ogen van de opsporingsambtenaren 

geen opportuniteit heeft. Een andere verklaring voor de verschillen kan 

zijn dat er – indien mogelijk – getracht wordt in discriminatiezaken te 

bemiddelen. 

Op basis van gegevens van het cbs blijkt het totale aantal aangiften 

bijna de helft van het aantal meldingen te zijn. Deze verhouding komt 

ons bekend, maar te hoog voor. Het uitgangspunt zoals vastgelegd in de 

Aanwijzing Discriminatie is immers dat elke aangifte wordt opgenomen 

en vervolgens doorgestuurd naar het Openbaar Ministerie. Het lijkt er 

evenwel op dat politiemensen zelf vaak de afweging maken of een zaak 

vervolgbaar is en daarvan laten afhangen of het een melding of een aangifte 

wordt. Hierdoor komt het voor dat aangevers soms veel moeite 

moeten doen om een proces-verbaal te laten opnemen. 

Meldingen zijn in de praktijk zaken waarop verder meestal geen opsporing 

plaatsvindt. Het komt erop neer dat de politie in dergelijke gevallen 

een politiesepot toepast. Dat is wat ons betreft alleen acceptabel als 

de burger hiervan een schriftelijke kennisgeving krijgt waartegen een 

rechtsmiddel – een klacht bij het hof wegens niet-vervolgen – openstaat. 

87 De burger beschikt immers over ditzelfde rechtsmiddel als het 

Openbaar Ministerie seponeert. De afhandeling door de politie mag 

deze rechtsbescherming niet frustreren. 

Opvallend is dat in de regio Amsterdam-Amstelland alle meldingen als 

aangiften zijn opgenomen. Dat is bij Haaglanden ook het geval. Het lijkt 

onwaarschijnlijk dat er door deze korpsen geen meldingen meer worden 

opgenomen, maar uitsluitend aangiften. Zo stond in 2003 in de regio 

Amsterdam-Amstelland nog bijna de helft van de zaken als melding geregistreerd. 

In 2006 telt dit korps 196 registraties in het bedrijfsprocessensysteem 

onder de incidentcode voor discriminatie. 88 Hieronder bevinden 

zich zowel meldingen als aangiften. Tevens komen hierbij zaken 

voor die bestaan uit een commuun delict met een discriminatoir aspect. 

Op basis van de gegevens van het cbs lijkt het wenselijk nader onderzoek 

te doen naar de aard van de ingeschreven meldingen. Zo kan worden 

vastgesteld welk beleid de regionale politiekorpsen in de praktijk hanteren 

bij het opnemen ervan en hoe dit zich verhoudt tot de verplichtingen


die in de Aanwijzing Discriminatie zijn neergelegd. 

Ten aanzien van de politieregio’s die de lijst aanvoeren, kan in het algemeen 

worden gesteld dat zij ook de grote steden omvatten. Een van de 

redenen voor het hoge aantal aangiften van discriminatie in deze regio’s 

zijn de activiteiten die worden ontplooid om tot een goede registratie 

en aanpak van discriminatie te komen. Hoge aantallen indiceren niet 

altijd een slechte uitvoeringspraktijk. Omgekeerd geldt dat als gegevens 

vrijwel ontbreken dit niet hoeft te betekenen dat discriminatie zich niet 

voordoet. 

Tabel 7.2 Instroom discriminatiefeiten per parket 2002-2006 

(Bron: LECD) 

Feiten per Parket Jaar Jaar Jaar Jaar Jaar 

2002 2003 2004 2005 2006 

Den Bosch 9 16 13 25 21 

Breda 16 15 15 54 17 

Maastricht 12 13 10 12 4 

Roermond 2 8 8 7 4 

Arnhem 17 13 5 15 9 

Zutphen 20 5 2 14 7 

Zwolle 1 0 5 16 12 

Almelo 16 5 5 6 3 

Den Haag 31 15 23 16 58 

Rotterdam 43 26 25 17 13 

Dordrecht 10 9 4 5 25 

Middelburg 23 12 9 3 4 

Amsterdam 8 21 32 16 34 

Alkmaar 1 3 11 8 4 

Haarlem 7 18 23 11 13 

Utrecht 10 6 9 5 3 

Leeuwarden 4 13 6 1 9 

Groningen 5 5 7 6 3 

Assen 7 1 2 4 3 

Totaal 242 204 214 241 246


Bij het Openbaar Ministerie laat een uitsplitsing per arrondissementsparket 

zien dat het jaarlijkse volume discriminatiezaken per parket vaak 

bescheiden is. Hierdoor is het moeilijk expertise op dit terrein op te bouwen 

en te behouden. In dat opzicht lijkt de herstructurering met elf regioparketten 

een verbetering. Een ander voordeel van de regioparketten 

is ook dat als gevolg van de nieuwe Aanwijzing Discriminatie uit 2007 de 

discriminatieofficieren belast worden met de feitelijke afdoening. Daarmee 

komt vermoedelijk een einde aan de praktijk dat lang niet alle discriminatiezaken 

door deze gespecialiseerde officieren wordt afgedaan. 

Feit blijft dat aanzienlijk minder discriminatiezaken aan het Openbaar 

Ministerie worden voorgelegd, dan waarvan de politie een bekende verdachte 

heeft. Zoals eerder opgemerkt, zou dit verschil kleiner behoren te 

zijn indien de instructies uit de Aanwijzing zouden worden nageleefd. 89 

Sommige fluctuaties bij een parket hebben te maken met incidenten die 

tot een hoog aantal discriminatiefeiten hebben geleid. Dat was bijvoorbeeld 

het geval bij de zogenoemde ‘carnavalszaak’ uit 2005 (Breda). 90 

Een praalwagen was tijdens de tochten getooid met allerhande racistische 

uitingen. Dat leverde maar liefst dertig processen-verbaal op. 

De grote parketten laten een tegengesteld beeld zien. Terwijl in Rotterdam 

het aantal discriminatiefeiten afneemt, is dat voor Den Haag en 

Amsterdam – beide met een dip in 2005 – juist andersom. Met name de 

uitschieter van Den Haag in 2006 is opvallend hoog. Wellicht houdt dit 

verband met de verhoogde activiteit tegen extreem-rechtse groeperingen 

in de politieregio Haaglanden. 91 De daling in Rotterdam lijkt geen 

gelijke tred te houden met het jaarlijkse (hoge) aantal meldingen over 

discriminatie in deze regio die bij radar terechtkomen. 92 

8 Kanttekeningen bij opsporing en vervolging 

In dit onderzoek ontbreekt informatie over raciaal extremisme. Een 

belangrijke oorzaak is het onvoldoende of geheel niet registreren van 

commune delicten met discriminatoir aspect door politie en Openbaar 

Ministerie, ondanks dat deze verplichting reeds lange tijd in de Aanwijzing 

Discriminatie is opgenomen. In het kader van dit onderzoeksproject


stellen wij wel cijfers samen over racistisch en extreem-rechts geweld, 93 

maar een integrale blik wordt door een gebrek aan data vooralsnog belemmerd. 

Het is met name het Openbaar Ministerie dat voor het registreren 

van deze commune delicten met een discriminatoire achtergrond 

al langere tijd in afwachting is van de komst van een nieuw bedrijfsprocessensysteem 

(gps). Uit een experiment dat bij het Amsterdamse parket 

in 2004 is uitgevoerd, blijkt evenwel dat ook binnen het huidige bedrijfsprocessensysteem 

deze informatie ingewonnen kan worden. 94 Dat 

roept de vraag op of het wel nodig is om (zolang) op gps te wachten. Voor 

wat de bedrijfsprocessensystemen van de politie betreft, blijkt dat tegenwoordig 

door middel van een nieuwe techniek (blue view) centraal in alle 

bedrijfsprocessensystemen van de regiokorpsen kan worden gezocht. 95 

Van deze technologie zou voor de registratie van racisme en extremisme 

nog veel meer gebruikgemaakt kunnen worden. 

In de uitvoeringspraktijk blijken korpsen de klachten van burgers vaker 

als melding dan als aangifte te registreren. Daar kan een goede reden 

voor zijn, bijvoorbeeld als de burger geen aangifte wil doen of als het 

geen strafbaar feit betreft. Het aantal meldingen ligt echter bijna tweemaal 

zo hoog als het aantal aangiften. Daarbij blijken zaken soms als 

melding te worden weggeschreven als er geen opsporingsindicatie is of 

gebrek aan bewijs. De facto en de jure is hier sprake van een politiesepot, 

aangezien er geen opsporing meer verricht wordt op deze zaken. Indien 

deze gang van zaken voor de praktijk het meest effectief is, dient als consequentie 

daaraan verbonden te worden dat de burger van het sepot op 

de hoogte wordt gesteld. Immers, in het geval dat het Openbaar Ministerie 

seponeert, staat daar een rechtsmiddel tegen open (beklag bij het 

hof). Dit mag de burger niet onthouden worden als de politie seponeert. 

Een schriftelijke kennisgeving van het politiesepot lijkt de enige aangewezen 

weg om de burger recht te doen, maar daarvan is thans geen sprake. 

De prioriteit die door middel van de prestatiecontracten bij de regiokorpsen 

aan discriminatie wordt gegeven, lijkt per 1 januari 2008 komen 

te vervallen. Op deze datum is vermoedelijk een herziene Politiewet van 

kracht, 96 waarbij de zogenoemde ‘politieministers’ op landelijk niveau 

meerjarige prioriteiten voor de politie vaststellen. Voor de periode 2008- 

2011 zijn de landelijke prioriteiten op basis van deze nieuwe systema-


tiek al vastgesteld. Merkwaardig genoeg maakt discriminatie daarvan 

geen deel meer van uit, 97 terwijl het wel als prioriteit wordt aangemerkt 

in zowel de Aanwijzing Discriminatie als in het meerjarenplan van het 

Openbaar Ministerie (Perspectief op 2010). Het komt onwenselijk voor 

dat in de prioriteitsstelling tussen korpsen, Openbaar Ministerie en de 

Aanwijzing discrepanties zitten. 

De Aanwijzing Discriminatie is in 2007 herzien. Opvallend is dat er meer 

onderwerpen aan bod komen en er veel aandacht is voor de organisatiestructuur. 

In het kader van de Monitor Racisme & Extremisme is eerder opgemerkt 

dat de Aanwijzing Discriminatie niet zozeer aanscherping, maar 

vooral navolging behoeft. Indien er knelpunten in de uitvoering zijn, 

dient te worden onderzocht wat daarvan de oorzaak is. Zijn de instructies 

niet realistisch of ontbreekt het lokaal aan capaciteit, prioriteit of 

mentaliteit? Sommige verplichtingen, zoals registratie, worden aangehouden 

in afwachting van de juiste systemen. Dat geeft te denken, aangezien 

het in de praktijk mogelijk blijkt ook zonder die nieuwe systemen 

de gevraagde informatie boven tafel te halen. Bovendien heeft ervaring 

geleerd dat de landelijke invoering van nieuwe technologie bij politie of 

justitie zelden probleemloos verloopt. 98 

Een ander punt van aandacht is de instructie dat de strafeis door de officier 

met 25% wordt verhoogd als er sprake is van een commuun delict 

met een discriminatoir aspect. Uit de vonnissen in discriminatiezaken 

blijkt vrijwel niet dat er van deze bevoegdheid gebruik is gemaakt. 99 Mogelijk 

is dit wel impliciet in de strafeis meegenomen. Naar ons oordeel 

zou de officier deze verhoogde strafeis in zijn requisitoir dienen te benoemen. 

Vervolgens dient de rechter zich uit te spreken of de discriminatoire 

achtergrond daadwerkelijk tot een strafverhoging leidt. Dit zou 

ook in overeenstemming zijn met de bepalingen hieromtrent in het Europese 

Kaderbesluit betreffende de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat. 

100 De uitkomsten van een in november 2006 gestart onderzoek aan 

de Universiteit Utrecht naar strafmaat in discriminatiezaken zijn ten 

tijde van de afronding van deze rapportage nog niet bekend. 101 

Naar aanleiding van de Wet verhoging strafmaat voor structurele vormen van 

discriminatie zijn enkele strafrechtelijke discriminatieverboden aangepast: 

art. 137c, d, e en g. Sr. Deze aanpassingen houden in dat de straf-


maat voor het stelselmatig opzettelijk beledigen of aanzetten tot discriminatie 

verdubbelt tot twee jaar. Voor het stelselmatig verspreiden van 

discriminerend materiaal is de maximumstraf verhoogd tot één jaar. 

Dat geldt ook voor het stelselmatig discrimineren in de uitoefening van 

ambt, beroep of bedrijf. 102 Mogelijk wordt er in de opsporing wel gebruikgemaakt 

van de extra bevoegdheden die aan deze strafverzwarende 

omstandigheden verbonden zijn. Het is evenwel opvallend dat bij de 

vervolging door het Openbaar Ministerie tot op heden nog geen enkele 

maal is gedagvaard op basis van deze bepalingen. Bij de invoering van 

de wet begin 2004 werd vooral gedacht aan de bestrijding van extreemrechts 

en discriminatie op internet. Gezien het toenemende aandeel van 

extreem-rechts bij overtreding van de discriminatieverboden en het aanhoudende 

hoge aantal klachten over discriminatie op internet wekt het 

verbazing dat van deze (relatief) nieuwe bepalingen bij de vervolging nog 

geen gebruik is gemaakt. 

De politie registreert verdachten van discriminatie waartegen procesverbaal 

is opgemaakt in het Herkenningsdienst Systeem (hks), waar 

het Openbaar Ministerie werkt met discriminatie-incidenten die worden 

geregistreerd in compas. Er zit een aanzienlijk verschil tussen de 

landelijke aantallen geregistreerde verdachten van de politie en de registratie 

door het Openbaar Ministerie. Uitgaande van de instructie uit de 

Aanwijzing Discriminatie dat processen-verbaal in beginsel aan het Openbaar 

Ministerie doorgestuurd dienen te worden, zou een hoger aandeel 

bij het Openbaar Ministerie mogen worden verwacht. 

Een aantal zaken lenen zich niet voor doorzending, naast de zaken die 

door de korpsen zelf worden afgedaan. Daarvoor geldt wat wij hiervoor 

al hebben opgemerkt over het politiesepot. Tevens kunnen in de registraties 

van de korpsen ook commune delicten voorkomen met een discriminatoir 

aspect, die niet in compas onder discriminatie worden geregistreerd. 

Dit is wederom reden deze omissie snel te verhelpen. 

Ten slotte komt het voor dat de politie zaken als discriminatie aanmerkt 

die door het Openbaar Ministerie anders worden benoemd. Dit doet 

zich met name voor bij discriminerende beledigingen (art. 137c Sr). 

Kort gezegd komt het erop neer dat als iemand deze belediging in het 

enkelvoud krijgt toegevoegd (‘jij ***jood’), dat er dan sprake zou zijn van 

een eenvoudige belediging (art. 266 Sr). Indien de belediging een groep


mensen aangaat (‘jullie ***joden’) zou er sprake zijn van een discriminerende 

belediging. Dit onderzoek is niet de geëigende plaats om op de 

juistheid van deze opvatting in te gaan, maar wij willen erop wijzen dat 

deze eenvoudige beledigingen tenminste commune delicten blijven met 

een discriminatoire achtergrond. Niet alleen zouden die terug te vinden 

moeten zijn in de registratie van het Openbaar Ministerie, maar bij vervolging 

zou tevens een verhoogde strafeis (25%) gevorderd moeten worden. 

Met de invoering van de regioparketten probeert het Openbaar Ministerie 

haar kennis te bundelen en zo effectief mogelijk ter beschikking 

te stellen. Op specialistische terreinen als discriminatie hebben kleine 

parketten moeite om capaciteit vrij te maken. Daarom is ervoor gekozen 

de negentien arrondissementsparketten om te vormen tot elf (grotere) 

regioparketten en acht (kleinere) lokale parketten. Elk lokaal parket is 

verbonden aan een regioparket. De regioparketten kunnen de expertise 

makkelijker organiseren en beschikbaar stellen aan de lokale parketten. 

103 Op zichzelf lijkt dit een goede ontwikkeling. De huidige praktijk 

is dat discriminatiezaken vaak worden afgehandeld door officieren die 

geen specialist zijn. Ook in de aanwijzing is de instructie opgenomen dat 

de discriminatieofficieren deze zaken dienen af te doen. Gewaakt moet 

worden dat deze centrale aansturing niet tot onnodige vertraging en bureaucratie 

leidt door een te geringe toekenning van uren voor discriminatiezaken 

aan deze gespecialiseerde officieren. 

Tot slot blijft het opvallen dat uitsluiting aan de deur bij horecagelegenheden, 

nog steeds in een aantal gevallen wordt weggeschreven onder 

het uitingsdelict discriminerende belediging (art. 137c Sr). 104 Bij dit 

soort deurweigering dient evenwel het verbod van discriminatie bij de 

uitoefening van en bedrijf ten laste te worden gelegd (art. 137g Sr of art. 

429quater Sr). Het belang is met name gelegen in de omstandigheid dat 

personen vanwege hun etniciteit uitsluiten van openbare gelegenheden 

van een geheel andere orde is dan het doen van racistische uitingen in het 

openbaar. Uit dien hoofde dienen deze daden onder de uitsluitingsdelicten 

te worden afgedaan.


9 Slot 

Een aantal bevindingen inzake de onderzochte onderwerpen zijn reeds 

uitgelicht in paragraaf 8. In deze slotparagraaf volgt een korte schets 

van de meest opvallende cijfers en hun rol in bredere ontwikkelingen en 

trends. 

De politieke en bestuurlijke aandacht voor de strafrechtelijke discriminatieverboden 

is de laatste jaren aanzienlijk toegenomen. Dit komt mede 

door het besef dat harde maatregelen tegen terrorisme en extremisme 

gepaard dienen te gaan met een accurate aanpak van discriminatie. Van 

personen afkomstig uit etnische groepen mag het nemen van medeverantwoordelijkheid 

voor onze samenleving gevraagd worden, maar dan 

wel op voorwaarde dat deze mensen beschermd worden tegen discriminatoire 

uitsluiting en haatuitingen. 

Overigens zijn andere wegen dan de strafrechtelijke zelfs van groter belang. 

Te denken valt aan voorlichting, educatie en zelfregulering. Daarna 

pas komen de juridische wegen in beeld in de vorm van het bestuursrecht, 

het civiele recht en als ‘laatste redmiddel’ het strafrecht. Meer en 

meer wordt deze juridische bestrijding gereguleerd door internationale 

verdragen en het recht van de Europese Unie. Vanuit deze internationale 

context is de in Nederland geldende wetgeving tegen discriminatie dan 

ook geen autonoom fenomeen meer. 

Een blik op de aantallen leert dat traditiegetrouw rassendiscriminatie 

de grond is die het meest voorkomt. In 2006 is die procentueel gestegen 

(55%). Soms lopen discriminatie naar ras en godsdienst naadloos in elkaar 

over. Dit is vaak het geval bij joden en moslims. Verontrustend in 

dat verband is dat antisemitisme als grond sterk gestegen is en in 2006 

maar liefst 33% van alle discriminatiefeiten betreft. Gegeven de relatief 

kleine joodse gemeenschap in Nederland is deze vorm van discriminatie 

even hardnekkig als structureel te noemen. De toename ervan lijkt mede 

toe te schrijven aan de aanzienlijk gestegen deelname van personen met 

een extreem-rechtse achtergrond bij het (vermoedelijk) plegen van deze 

delicten. Een zelfde toename van extreem-rechts zagen we eerder bij 

monitoronderzoek naar discriminatoir geweld. Cijfers over discriminatie 

van moslims zijn niet beschikbaar, omdat deze categorie (nog) niet


apart wordt geregistreerd zoals bij antisemitisme het geval is. Discriminatie 

vanwege de islamitische godsdienst wordt wel geregistreerd, maar 

neemt in de cijfers van het Openbaar Ministerie in 2006 niet toe. Het 

blijft steken op een aandeel van 6%. 

Verontrustend is het toegenomen aandeel van jongeren bij verdachten 

die gehoord zijn vanwege discriminatiemisdrijven. Niet alleen maken 

minderjarigen jongens zich hier steeds vaker schuldig aan, maar bij ook 

minderjarige meisjes is sprake van een gestaag groeiende deelname. Bij 

de jongens steeg hun aandeel fors van 5% in 1997 naar 14% in 2006. 

Voor de meisjes steeg het percentage over dezelfde periode van 1% naar 

4%. Het zou interessant zijn te onderzoeken waaraan deze stijging te 

wijten is. Met die kennis gewapend kan samen met professionals die 

met deze jongeren werken (onderwijzers, jongerenwerkers, politie) een 

strategie worden ontwikkeld om deze trend om te buigen. Differentiatie 

per doelgroep bepaalt of die strategie preventief (educatief) of repressief 

(lik op stuk) moet zijn. 

Tot slot blijkt uit de cijfers van het verslagjaar dat de afdoening van 

discriminatiezaken door het Openbaar Ministerie sterk is gestegen in 

2006. Deze stijging duidt op een verhoogde activiteit op dit terrein van 

zowel politie als Openbaar Ministerie. Overeenkomstig de toegekende 

prioriteit aan het onderwerp discriminatie mag dit zeker goed nieuws 

heten. 

Het is niet zonder belang te constateren dat de formele toekenning van 

prioriteit ook daadwerkelijk heeft geleid tot een verhoogde activiteit. 

Regels zoals de ambtsinstructie die tot een dode letter zouden verworden, 

schaden het vertrouwen in de rechtsstaat. 

De in 2007 herziene Aanwijzing Discriminatie is in dit opzicht grondiger 

en preciezer dan haar voorgangers. De Aanwijzing lijkt op deze 

wijze meer handvatten te bieden voor een goede uitvoering van het 

beleid. Een belangrijk gemis in de Aanwijzing is echter dat een aanzet 

ontbreekt tot deskundigheidsbevordering bij zowel politie en Openbaar 

Ministerie, als de zittende magistratuur. Op het punt van politietrainingen 

zijn hiertoe regionaal wel al enkele succesvolle activiteiten 

ondernomen. 

De instanties en instellingen die, zoals de Aanwijzing voorschrijft, regi-


straties bijhouden, zouden hun voordeel kunnen doen met het hanteren 

van uniforme definities en categorieën bij het weergeven van cijfers 

en trends. 

Succesvol lijkt het streven om sepots bij discriminatiezaken tot een 

minimum te beperken. Het percentage sepots is in 2006 flink gedaald. 

Hiermee wordt gevolg gegeven aan de instructie uit de Aanwijzing Discriminatie. 

Het is uiteraard belangrijk deze trend vast te houden.

Noten 


1 Het monitorproject wordt tevens ondersteund door het Ministerie van Volksge- 

zondheid, Welzijn en Sport. 

2 Staatsblad 1971, 96. 



5 Persbericht Raad van Ministers van de Europese Unie, 19 april 2007. 

6 Publicatieblad eg 2002, C 75 E/269. 

7 Publicatieblad eg 2007. 

8 Kamerstukken II 2005/06, 30 579, nrs. 1-3. 


10 B.E.P. Meyer, ‘Gedragscode om: frisse wind bij open deuren’, Trema 2001, p. 245- 

252. 

11 Staatscourant 2003, 61. 

12 Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van de concepttekst van de Aanwijzing Dis- 

criminatie. 

13 Kamerstukken II 2005/06, 30 3000 VI, nr. 26, p. 5. 

14 De definitieve tekst was ten tijde van de afronding van dit onderzoek nog niet ge- 

publiceerd. 

15 Zie voor een toelichting op de term ‘beleidssepot’ paragraaf 6.2.1. 

16 Het huidige Fundamental Rights Agency (fra). 

17 Kamerstukken II 2006/07, 27 017, nr. 31, p. 7. 

18 Discriminatiebestrijding bij de politie, Een kwestie van sturen, Eindrapportage quick- 

scan discriminatie politie, oktober 2003. 

19 Kamerstukken II 2003/04, 29 200 VI, nr. 158, p. 7-8. 

20 Discriminatiebestrijding bij de politie, Eindrapport Landelijk Bureau Discriminatie- 

zaken, februari 2005. 

21 Landelijk Expertise Centrum Diversiteit, Jaarverslag 2006: Het jaar van de bewust- 

wording, Apeldoorn: Politieacademie 2007, p. 21. 

22 (11 september 2007). 

23 Kamerstukken II 2006/07, 28 824, nr. 30, p. 2. 

24 Zie voor de wet Staatsblad 2007. 

25 Kamerstukken II 2006/07, 29 628, nr. 50. 

26 Gezamenlijke landelijke prioriteiten politie 2008-2011, 1 juni 2007. Zie


ligheidsbericht-6?ActItmIdt=107736> (11 september 2007). 

27 Zie paragraaf 6.1 Instroom. 

28 (september 2007). 

29 De cijfers van het cbs wijken af van die in de zevende monitorrapportage zijn ge- 

publiceerd (tabel 9.1, p. 186) vanwege een herberekening door het cbs in 2006. 

30 Zie ook Jaap van Donselaar (red.), Het Lonsdalevraagstuk, Amsterdam: Anne Frank 

Stichting / Universiteit Leiden 2005, (11 oktober 2007). 

31 Zie (14 september 2007). 

32 Het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie bij het om dient niet verward te 

worden met het Landelijk Expertise Centrum Diversiteit dat onder de Nederland- 

se Politie Academie valt. 

33 Voorheen de 19 arrondissementsparketten, Openbaar Ministerie, Perspectief op 

2010, Den Haag: Openbaar Ministerie 2006, p. 21. 

34 Gerdine Dankers & Paul Velleman, Handboek Discriminatie 2006, Amsterdam: 

Landelijk Expertisecentrum Discriminatie 2006. 

35 Brief ministers bij aanbieding Landelijk Kader Nederlandse Politie 2007, 

Kamerstukken II 2006/07, 28824, nr. 30, . 

36 Communicatiesysteem Openbaar Ministerie – Parket AdministratieSysteem. 

37 Er wordt uitsluitend naar zaken in eerste aanleg gekeken, waardoor de gerechts- 

hoven en de Hoge Raad buiten deze registratie vallen. 

38 Jaap van Donselaar & Peter R. Rodrigues, Monitor Racisme & Extreem-rechts, zesde 

rapportage, Amsterdam: Anne Frank Stichting/Universiteit Leiden 2004, p. 94, 

. 

39 gps staat voor Geïntegreerd Processysteem Strafrecht. 

40 Jaap van Donselaar & Peter R. Rodrigues (red.), Monitor Racisme & Extremisme, 

zevende rapportage, Amsterdam: Anne Frank Stichting/Universiteit Leiden 2006, 

p. 188, . 

41 Zie paragraaf 5.1 klpd, figuur 5.1. 

42 Jaap van Donselaar & Peter R. Rodrigues (red.), Monitor Racisme & Extreem-rechts, 

zesde rapportage, Amsterdam: Anne Frank Stichting/Universiteit Leiden 2004, p. 

100, . 

43 In 2006 levert de politie in totaal 243.073 verdachten aan, Jaarverslag 2006, Ne- 

derlandse Politie, p. 11,

(27 september 2007). 


44 Jaap van Donselaar & Willem Wagenaar, Monitor Racisme & Extremisme. Racistisch 

en extreemrechts geweld in 2006, Amsterdam: Anne Frank Stichting/Universiteit 

Leiden 2007 . 

45 Het gaat in 2006 om 54.700 feiten, tegen 52.700 in 2005, Jaarbericht 2006, Open- 

baar Ministerie, . Het aandeel 

dat geweld heeft in de instroom houdt aan rond de 20%. 

46 Brief minister ter aanbieding wodc-rapport ‘Godslastering, discriminerende ui- 

tingen wegens godsdienst en haatuitingen’, Kamerstukken II 2006/07, 30800 VI, 

nr. 38 ; Jaap van Donselaar & Peter R. Rodrigues, Monitor Racis- 

me & Extremisme, zevende rapportage, Amsterdam: Anne Frank Stichting/Univer- 

siteit Leiden 2006, p. 242-243, . 

47 Zie ‘Halsema wil discriminerende bedrijven aan de schandpaal’, Nu.nl, 7 novem- 

ber 2006, ‘Te vaak: jij komt er niet in’, Algemeen 

Dagblad/Utrecht, 23 mei 2006, . 

48 Dit onderzoek is uitgevoerd naar aanleiding van een motie van de Tweede Kamer 

uit 2001 over technische en beleidssepots bij discriminatie en racisme, Verslag al- 

gemeen overleg op 15 november 2001 over de motie-Dittrich inzake de registratie 

van discriminatie en racisme (274000 VI, nr. 92), Kamerstukken II 2001/02, 28000 

VI, nr. 39 . 

49 Jaarbericht 2006, Openbaar Ministerie, p. 53, . 

50 Zie paragraaf 3 Ambtsinstructies. 

51 Jaarbericht 2006, Openbaar Ministerie, p. 53. 

52 Wet van 7 juli 2006 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van 

Strafvordering en enige andere wetten in verband met de buitengerechtelijke af- 

doening van strafbare feiten (Wet om-afdoening), Staatsblad 2006, 330. 

53 Besluit om-Afdoening, Staatsblad 2007, 255. 

54 Jaarbericht 2006, Openbaar Ministerie, p. 54 

55 Kamerstukken II 2005/06, 30 300 VI, nr. 26. 

56 De aantallen bij ‘Onbekend’ in de diverse tabellen wordt veroorzaakt door ontbre- 

kende gegevens.


57 Jaap van Donselaar & Willem Wagenaar, Monitor Racisme & Extremisme. Onder- 

zoeksbericht: Racistisch en extreemrechts geweld in 2006, Amsterdam: Anne Frank 

Stichting/Universiteit Leiden 2007 . 

58 Zie hierover Peter R. Rodrigues & Rita Schriemer, ‘Politie en Justitie’, in: Igor 

Boog (red.), Monitor Rassendiscriminatie 2005, Rotterdam: lbr 2006, p. 109-112. 

59 ‘Politie overweegt ‘lokhomo’s’ in te zetten’, Nu.nl, 15 augustus 2007, . 

60 ‘Cohen laakt Marokkaanse jongens op homofeestdag; de Volkskrant, 3 april 2006, 

. 

61 In 2006 staan vier deurzaken onder art. 137c ingeschreven. 

62 Zie Jacky Nieuwboer, ‘Horecadiscriminatie: wake up call cerd voor Nederland- 

se Politie en om’, njcm-Bulletin 2006, p. 1177-1187, Aanhangsel Handelingen II 

2006/07, 2635. 

63 Kamerstukken II 2004/05, 29 800 VI, nr. 165. 

64 Jaarverslag 2006, Meldpunt Discriminatie Internet, p. 29. 

65 Ibidem, p. 30. 

66 Ibidem, p. 25. 

67 Rb Amsterdam 25 januari 2006, ljn AV2201 (periodiek internet systeem, dat 

is gegaan tot aan het Hof Amsterdam 17 november 2006, ljn AZ3011); Rb 

Amsterdam 24 mei 2006 (Housewitz) en Rb Amsterdam 1 juni 2006, parketnr. 

13/124393-04 (Ertan). 

68 Jaarverslag 2006, Meldpunt Discriminatie Internet, p. 30. 

69 Ibidem, p. 30. 

70 Joep Dohmen, ‘Justitie maakt ernst met aanpak ‘haatsites’’, nrc Handelsblad, 25 

augustus 2007, . 

71 Brief Discriminatiebestrijding en rechtshandhaving, Kamerstukken II 2005/06, 30 300 

VI, nr. 26. 

72 ‘Scholen doen weinig aangifte van incidenten’, Nu.nl, 11 september 2007, . 

73 ‘Delegaties overleggen met knvb over o.a. homofobie’, Sport Facilities, 11 juni 

2006, . 

74 ‘Campagnes in sport om homofobie te bestrijden’, de Volkskrant, 2 november 2006, 

om_homofobie_te_bestrijden>. 


75 Dit is een subtabel die tot 55% gaat omdat dit percentage het aandeel van de grond 

ras is op het geheel aan discriminatie-incidenten. 

76 In dezelfde zin hr 24 juni 1975, nj 1975, 450 m.n. Mulder. 

77 Peter R. Rodrigues, ‘Opsporing en vervolging in 2005’, in: Jaap van Donselaar & 

Peter R. Rodrigues (red.), Monitor Racisme & Extremisme, zevende rapportage, Am- 

sterdam: Anne Frank Stichting/Universiteit Leiden 2006, p. 200, . 

78 Peter R. Rodrigues & Rita Schriemer, ‘Klacht en afdoening’, in: I. Boog e.as. (red.), 

Monitor Rassendiscriminatie 2005, Rotterdam: Argus 2006, p. 179. 

79 […] Welten ziet in de komst van Oost-Europeanen weer een nieuwe ‘uitdaging’. 

“Deze groep heeft weer zijn eigen problematiek.” Orthodoxie, in welke religie dan 

ook, is volgens de hoofdcommissaris de belangrijkste veroorzaker van intoleran- 

tie. ‘Politie overweegt ‘lokhomo’s’ in te zetten’, Nu.nl, 15 augustus 2007 . 

80 De joodse gemeenschap telt tussen de 30.000 en 40.000 personen. 

81 Zie ook P.R. Rodrigues, ‘Islamfobie en antisemitisme: een paar apart’, njcm-Bul- 

letin 2004, p. 999-1001. 

82 Zie ook scp-publicatie 2006/15, Gewoon doen. Acceptatie van homoseksualiteit in Ne- 

derland, Saskia Keuzenkamp, David Bos, Jan Willem Duyvendak & Gert Hekma, 

Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, september 2006. 

83 ‘Korpschef bezorgd om intolerantie tegenover homo’s’, Nu.nl 9 september 2007, 

. 

84 A.J. Molhoek, ‘Gewijzigde anti-discriminatie bepalingen in het Wetboek van 

Strafrecht’, lbr-Bulletin 1992, nr. 1, p. 5. 

85 ‘Vrouwenemancipatie is voltooid’, Nieuwsbank Interactief Nederlands Persbureau 10 

maart 2004, ; Men- 

no van Dongen & Toine Heijmans, ‘Een minister voor emancipatie?’, de Volkskrant 

7 februari 2007, ; zie ook . 

86 Zie ook de minister van Justitie, Kamerstukken II 2005/06, 30 3000 VI, nr. 128, p. 

7. 

87 Art. 12 Sv. 

88 Informatie afkomstig van het Regioproject Discriminatie van het korps.


89 Zie paragraaf 6.1 Instroom. 

90 ‘Jongeren vervolgd voor racisme tijdens carnaval’, Rechtennieuws.nl, 7 juni 2005, 

(24 september 2007). 

91 ‘Zoetermeer bundelt krachten bij aanpak van extreem-rechts’, en ‘Politie “stalkt” extreem-rechts Zoetermeer uit’, bn/De Stem, 15 augus- 

tus 2007, . 

92 radar is het bureau voor gelijke behandeling en tegen discriminatie werkzaam 

in de regio’s Rotterdam-Rijnmond, Midden- en West-Brabant en Zuid-Holland- 

Zuid. Zie ook het jaarverslag op . 

93 Jaap van Donselaar & Willem Wagenaar, Monitor Racisme & Extremisme. Onder- 

zoeksbericht: Racistisch en extreemrechts geweld in 2006, Amsterdam: Anne Frank 

Stichting/Universiteit Leiden 2007 . 

94 Jaap van Donselaar & Peter R. Rodrigues, Monitor Racisme & Extreem-rechts, zesde 

rapportage, Amsterdam: Anne Frank Stichting/Universiteit Leiden 2004, p. 94. 

95 Kamerstukken II 2005/06, 30 3000 VI, nr. 128, p. 7. 

96 Zie voor de wet Staatsblad 2007, 180. 

97 Gezamenlijke landelijke prioriteiten politie 2008-2011, 1 juni 2007. Zie (11 september 2007). 

98 Zo zal vermoedelijk vanaf 2007 een nieuw landelijk uniform systeem voor de poli- 

tie worden ingevoerd: Basis Voorziening Handhaving (bvh). 

99 Willem Wagenaar & Peter R. Rodrigues, ‘De strafmaat bij racistisch geweld’, in: 

Monitor Racisme & Extremisme, zevende rapportage, (Jaap van Donselaar & Peter R. 

Rodrigues, red.), Amsterdam: Anne Frank Stichting/Universiteit Leiden 2006, 

. 

100 Zie paragraaf 2 Wetgeving. 

101 (24 september 2007). 

102 Zie ook het overzicht met strafrechtelijke discriminatieverboden in paragraaf 2. 

103 Jaarbericht 2006, Openbaar Ministerie, p. 52, (9 oktober 2007). 

104 Vier maal in 2006.

Monitor Racisme & Extremisme - Anne Frank House

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Monitor Racisme & Extremisme - Anne Frank House

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?