04.09.2013 Views

Biologie - Technopolis

Biologie - Technopolis

Biologie - Technopolis

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

En de dader is... een kiwi<br />

wiskunde • aardrijkskunde • biologie • techniek<br />

1 e graad secundair onderwijs


Het educatief pakket ‘TOP SECRET’ is een actie binnen het<br />

actieplan Wetenschapscommunicatie, een initiatief van de<br />

Vlaamse Overheid. Het educatief pakket ‘TOP SECRET’ werd<br />

gerealiseerd door <strong>Technopolis</strong>®, het Vlaamse doe-centrum<br />

voor wetenschap en technologie in Mechelen.<br />

Met <strong>Technopolis</strong>® brengt F.T.I vzw in opdracht van de<br />

Vlaamse Regering wetenschap en technologie dichter bij<br />

de mens.<br />

Voor meer informatie over het actieplan<br />

Wetenschapscommunicatie:<br />

www.ewi-vlaanderen.be/actieplan<br />

Wees altijd voorzichtig!<br />

<strong>Technopolis</strong>® kan niet verantwoordelijk gesteld worden voor<br />

gebeurlijke schade of ongevallen tijdens het uitvoeren van de<br />

experimenten.<br />

Flanders Technology International vzw-2010- alle rechten<br />

voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd<br />

zonder voorafgaandelijke schriftelijke toestemming<br />

van de uitgever.<br />

Verantwoordelijke uitgever:<br />

Erik Jacquemyn, Technologielaan, 2800 Mechelen.


Voorwoord<br />

Kruip in de huid van een spion en ontdek hoe je een misdadiger kan ontmaskeren door vingerafdrukken te<br />

nemen of door de levenscyclus van fruitvliegjes te bestuderen. Aan de hand van dit educatief pakket ontdek<br />

je zelf hoe wetenschap en technologie op verbazingwekkende wijze toegepast worden in de spionagewereld.<br />

Dit educatief pakket is bedoeld voor de eerste graad van het secundair onderwijs. Het laat toe om op een<br />

speelse manier, met laagdrempelige proefjes en doe-opdrachten een aantal wetenschappelijke en technologische<br />

onderwerpen op een leuke manier in de klas te behandelen. Leerkrachten vinden in elke bundel een<br />

heleboel handige lestips en heel wat achtergrondinformatie. Achteraan elk hoofdstuk staat een overzicht<br />

van de eindtermen die dat hoofdstuk mee kan helpen realiseren (geldig vanaf september 2010).<br />

Naast dit deel Identificeren, dat zich specifiek op de les biologie (natuurwetenschappen) richt, bestaat het<br />

pakket nog uit de onderdelen Cryptografie, Lokaliseren en Beveiligen voor de vakken wiskunde, aardrijkskunde<br />

en techniek.<br />

Met behulp van het educatief pakket ‘TOP SECRET’, wordt het leven en werk van een spion ontmaskerd.<br />

De leerlingen worden ondergedompeld in de wereld van de spionage en contraspionage. Met behulp van<br />

deze vier bundels uit het educatieve pakket, kruipen de ze zelf in de huid van een echte spion.<br />

We wensen jou en je leerlingen veel spionageplezier!<br />

3<br />

<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >Voorwoord


4<br />

INHOUD<br />

Voorwoord 3<br />

1. Wiskunde<br />

1.1. Cryptografie<br />

2. Aardrijkskunde<br />

2.1. Het noorden kwijt<br />

2.2. Een uitweg in je hoofd<br />

3. <strong>Biologie</strong> 5<br />

3.1. En de dader is … een kiwi 6<br />

Doe het zelf 6<br />

Leerkrachtenfiche 7<br />

3.2. Wanneer is de moord gepleegd? 8<br />

Doe het zelf 8<br />

Leerkrachtenfiche 9<br />

3.3. Verraden door je vingers 10<br />

Doe het zelf 10<br />

Leerkrachtenfiche 11<br />

3.4. De laatste slok 12<br />

Doe het zelf 12<br />

Leerkrachtenfiche 13<br />

3.5. Wie is er hier geweest? 14<br />

Doe het zelf 14<br />

Leerkrachtenfiche 15<br />

4. Technologische opvoeding<br />

4.1. Op heterdaad betrapt<br />

4.2. Leerkrachtenfiche


3.<br />

<strong>Biologie</strong> -<br />

Identificeren<br />

5


<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >3. <strong>Biologie</strong> >> 3.1. En de dader is … een kiwi<br />

6<br />

>>3.1.<br />

En de dader is … een kiwi<br />

Doe het zelf!<br />

DNA van een kiwi opzuiveren<br />

Waar is dat goed voor?<br />

Op de plaats van de moord zijn enkele haartjes en<br />

huidschilfers gevonden. Die kunnen de politie helpen<br />

om de dader te vinden. In elke cel zit namelijk een<br />

kern die DNA (desoxyribonucleic acid of desoxyribonucleïnezuur)<br />

bevat. En elk organisme heeft in zijn<br />

cellen zijn eigen, specifieke DNA. In dat DNA bevinden<br />

zich de erfelijke eigenschappen van het organisme,<br />

bijvoorbeeld de kleur van je ogen. Uiteraard is het<br />

niet de bedoeling dat we het haar of de nagels van<br />

verdachte medemensen onderzoeken. We beperken<br />

ons hier tot het onderzoeken van kiwi-DNA (dat o.a.<br />

bepaalt welke kleur het vruchtvlees heeft).<br />

Handen uit de mouwen<br />

materiaal:<br />

x 1 kiwi<br />

x water<br />

x zout<br />

x koffielepel<br />

x mixer<br />

x koffiefilter<br />

werkwijze:<br />

x maatcilinder<br />

x afwasmiddel<br />

x ethanol (70 procent,<br />

te koop bij de drogist)<br />

x microgolf<br />

x houten stokje<br />

x verwijder de schil van<br />

de kiwi en snijd hem in<br />

kleine stukjes;<br />

x voeg de stukjes kiwi<br />

samen met 100 ml water,<br />

een halve koffielepel<br />

zout en drie druppeltjes<br />

afwasmiddel. Mix het<br />

mengsel gedurende<br />

10 tot 15 seconden;<br />

x verwarm het mengsel in de microgolf gedurende<br />

30 seconden op 850 watt;<br />

x filter vervolgens het geheel door een koffiefilter en<br />

vang het sap op in een maatcilinder;<br />

x haal nu pas de ijskoude ethanol uit de diepvriezer<br />

en voeg die heel voorzichtig toe. Zorg ervoor dat<br />

de ethanol voorzichtig langs de kant loopt en dat<br />

het volume in je maatcilinder verdubbelt;<br />

x na enkele seconden vormt zich op de scheidingslijn<br />

tussen het sap en de alcohol een witte snotachtige<br />

stof. Draai voorzichtig met een houten<br />

stokje door dat snot en wind het op ... het DNA van<br />

de kiwi!


Leerkrachtenfiche<br />

Didactische tips<br />

x Als voorbereiding op de les kun je de leerlingen in<br />

boeken of op het internet laten opzoeken waarvoor<br />

de afkorting DNA staat en wat DNA juist is.<br />

Eventueel kun je hen ook een tekening van de<br />

structuur laten opzoeken.<br />

x Je kunt de proef ook uitvoeren met een banaan,<br />

een aardbei of een ui: je bekomt hetzelfde resultaat!<br />

x Je kunt je fruit ook stukmaken met mortier en<br />

stamper, meestal voorhanden in elk lab.<br />

x Je kunt het mengsel ook verwarmen in een warmwaterbad<br />

van 60°C gedurende 10 à 15 minuten.<br />

Verwarm hiervoor water in een bekerglas en houd<br />

de temperatuur goed in de gaten met een thermometer.<br />

x Om de alcohol (in dit geval ethanol) ijskoud te<br />

maken, zet je de fles alcohol de avond voordien in<br />

het diepvriesvak.<br />

x Je moet na het (rustig!) toevoegen van de alcohol<br />

nog even geduld hebben, want het uitvlokken verloopt<br />

niet altijd even snel.<br />

x Het DNA verder onderzoeken met een microscoop<br />

heeft niet veel zin omdat een klasmicroscoop niet<br />

sterk genoeg is om de DNA-structuur zichtbaar te<br />

maken.<br />

Achtergrondinformatie<br />

x Verklaring van de proef:<br />

Het afwasmiddel opent de celmembranen.<br />

Daardoor komt de celinhoud in de vloeistof<br />

terecht. Zo komen DNA, eiwitten en celwandresten<br />

met elkaar in contact. Het DNA en de eiwitten lossen<br />

niet op in alcohol en vlokken dan uit tot een<br />

zichtbaar slijmerig netwerk van fijne draden. De<br />

wolk die gevormd wordt in de alcohollaag (boven-<br />

ste laag) bestaat dus niet alleen uit DNA. Deze<br />

wolk bevat ook een beetje eiwitten die aan het<br />

DNA gebonden zijn.<br />

x Als je het DNA uit de celkern achter elkaar zou leggen,<br />

dan zou je een draad van twee meter krijgen.<br />

Een celkern is daarvoor te klein, daarom zijn de<br />

draden opgewonden rond eiwitbolletjes. Op die<br />

manier ontstaat de structuur die we chromatinedraad<br />

noemen en die je hebt waargenomen<br />

tijdens het experiment.<br />

Doelstellingen<br />

Eindtermen natuurwetenschappen<br />

De leerlingen kunnen<br />

4 de cel als bouwsteen van een organisme herkennen<br />

en haar structuur op lichtmicroscopisch<br />

niveau herkennen;<br />

21 onder begeleiding, bij een onderzoeksvraag gegevens<br />

verzamelen en volgens een voorgeschreven<br />

werkwijze een experiment, een meting of een<br />

terreinwaarneming uitvoeren.<br />

7<br />

<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >3. <strong>Biologie</strong> >> 3.1. En de dader is … een kiwi


<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >3. <strong>Biologie</strong> >> 3.2. Wanneer is de moord gepleegd?<br />

8<br />

>>3.2.<br />

Wanneer is de moord gepleegd?<br />

Doe het zelf!<br />

Het leven van een fruitvlieg<br />

Waar is dat goed voor?<br />

In een steegje is een lijk gevonden. Op het lijk zijn larven<br />

van een bromvlieg aangetroffen. Een entomoloog<br />

(insectenkundige) zal de levenscyclus van een vlieg<br />

onderzoeken en kan zo ontdekken hoeveel dagen<br />

geleden die persoon vermoord werd.<br />

volwassen insect<br />

(imago)<br />

pop<br />

ei<br />

larve<br />

larve<br />

larve<br />

Handen uit de mouwen<br />

materiaal:<br />

x bokaal<br />

x overrijpe banaan<br />

x nylonkous<br />

werkwijze:<br />

x elastiek<br />

x vergrootglas<br />

x Leg stukjes overrijpe banaan midden op de bodem<br />

van de bokaal;<br />

x zet je bokaal in de buurt van een vuilnisbak buiten<br />

of bij een open compostbak;<br />

x wanneer de geur van de rottende banaan een<br />

tiental fruitvliegjes in de bokaal heeft gelokt, sluit<br />

je de bokaal af met een stuk nylonkous, dat je over<br />

de bokaal klemt met een elastiek;<br />

x laat na een paar dagen de vliegen terug uit de fles<br />

en sluit ze opnieuw af. De fruitvliegjes zullen<br />

ondertussen de eerste eitjes hebben gelegd;<br />

x bekijk nu de levenscyclus van de vliegjes, vanaf<br />

het eitje. Gebruik een vergrootglas, want ze zijn<br />

heel klein. Zorg wel voor voldoende voedsel. Denk<br />

eraan dat fruitvliegjes leven van rottend fruit en<br />

niet van rottend vlees.<br />

let op!<br />

Voor dit experiment gebruiken we geen<br />

bromvliegen, maar fruitvliegen. Die zijn<br />

wel verwant met de bromvliegen en zijn<br />

bovendien gemakkelijker te kweken.


Leerkrachtenfiche<br />

Didactische tips<br />

x Laat de leerlingen informatie opzoeken over het<br />

beroep entomoloog als voorbereiding op de les.<br />

x Het vangen van fruitvliegjes gebeurt best op een warme,<br />

zonnige dag omdat fruitvliegjes zicH Het best voortplan-<br />

ten bij temperaturen van ca. 24–26 °c. Dus ook bij het<br />

volgen van de levenscyclus plaats je de bokaal best<br />

op een warme plaats.<br />

x Fruitvliegjes voeden zich in de natuur met rottende<br />

en gistende zoete vruchten maar ook bier, azijn<br />

en bepaalde schimmelproducten staan op hun<br />

menu. Je kunt dus ook fruitvliegjes vangen met<br />

andere zoete vruchten dan een banaan.<br />

x Je kunt het experiment ook kaderen bij de volkomen<br />

en onvolkomen gedaanteverwisseling van<br />

insecten. De levenscyclus van het fruitvliegje kun<br />

je vergelijken met een vlinder. Die levenscyclus is<br />

bij de leerlingen meestal beter gekend.<br />

x Laat de leerlingen een verslag of waarnemingstabel<br />

maken van de levenscyclus van het fruitvliegje.<br />

Je kunt hierbij een tekening van elke fase van de<br />

volkomen gedaanteverwisseling laten maken.<br />

Levenscyclus van de fruitvlieg<br />

Fase 1: ei tekening<br />

waarneming na<br />

…<br />

dagen<br />

Fase 2: larve tekening<br />

waarneming na<br />

…<br />

dagen<br />

Fase 3: pop tekening<br />

waarneming na<br />

…<br />

dagen<br />

Fase 4: imago tekening<br />

waarneming na<br />

…<br />

dagen<br />

Achtergrondinformatie<br />

x De levenscyclus van de fruitvlieg bestaat uit vier<br />

stadia: 1. het ei, 2. de larve, 3. de pop, 4. het imago.<br />

(= volkomen gedaanteverwisseling). Die cyclus<br />

gaat supersnel: na een paar dagen kruipen de larven<br />

al uit de eitjes. Ze lijken op piepkleine wormpjes.<br />

Na ongeveer een week bewegen de larven<br />

niet meer en zijn ze een pop geworden. Vijf dagen<br />

later komen de volwassen vliegen uit de pop.<br />

Normaal gezien duurt de cyclus, van ei naar volwassen<br />

vlieg, dus ongeveer twee weken. De duur<br />

van de cyclus hangt echter af van de insectensoort,<br />

de temperatuur en de luchtvochtigheid. Zet je de<br />

bokaal bijvoorbeeld in een koude omgeving, dan<br />

zul je zien dat alles veel trager gaat.<br />

x Binnen een uur raakt een lijk, mits gunstig gelegen,<br />

flink bevolkt met blauwe en groene bromvliegen.<br />

Op een lijk kunnen eitjes, larven (zie foto)<br />

of poppen van insecten gevonden worden. Door<br />

ze verder te kweken, kunnen de entomologen de<br />

duur achterhalen van de cyclus en inschatten hoe<br />

lang geleden de eitjes gelegd werden. Dat gebeurt<br />

al snel na het overlijden. Zo kan het tijdstip van<br />

de moord, heel belangrijk in een moordonderzoek,<br />

bepaald worden.<br />

Doelstellingen<br />

Eindtermen natuurwetenschappen<br />

De leerlingen kunnen<br />

7 in een concreet voorbeeld van een biotoop aantonen<br />

dat organismen een levensgemeenschap<br />

vormen waarin voedselrelaties voorkomen;<br />

8 in concrete voorbeelden aantonen dat de omgeving<br />

het voorkomen van levende wezens beïnvloedt<br />

en omgekeerd.<br />

9<br />

<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >3. <strong>Biologie</strong> >> 3.2. Wanneer is de moord gepleegd?


<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >3. <strong>Biologie</strong> >> 3.3. Verraden door je vingers<br />

10<br />

>>3.3.<br />

Verraden door je vingers<br />

Doe het zelf!<br />

vingerafdrukken herkennen<br />

Waar is dat goed voor?<br />

Op de plaats van het misdrijf heeft een politieagent<br />

verschillende vingerafdrukken gevonden. Als die vingerafdrukken<br />

kunnen worden geïdentificeerd, wordt<br />

de dader misschien gevonden.<br />

Handen uit de mouwen<br />

materiaal:<br />

x potlood<br />

x kladpapier<br />

werkwijze:<br />

x wit papier<br />

x brede plakband<br />

x Kleur een stukje kladpapier grijs met een zacht<br />

potlood. Ga er enkele keren over om een dikke grafietlaag<br />

te bekomen;<br />

x druk je vinger in het ingekleurde vlak;<br />

x kleef vervolgens een plakbandstuk op je vinger;<br />

x als je de plakband verwijdert, staat je vingerafdruk<br />

op de kleefstrook. Je kunt die bevestigen op<br />

een wit blad papier;<br />

x elke klasgenoot bevestigt een vingerafdruk op datzelfde<br />

witte blad en schrijft zijn naam onder zijn<br />

vingerafdruk;<br />

x ten slotte maak je een tweede afdruk van diezelfde<br />

vinger en kleef je die op een andere wit blad<br />

zonder naam. Dat laatste blad geef je aan je leerkracht;<br />

x je leerkracht geeft je een willekeurige vingerafdruk<br />

en jij gaat op zoek van wie de vingerafdruk<br />

is. Vind je de dader?


Leerkrachtenfiche<br />

Didactische tips<br />

x Als voorbereiding op de les kun je de leerlingen<br />

laten opzoeken wat dactyloscopie is of hoe je een<br />

vingerafdruk kunt onderzoeken.<br />

x Je kunt verschillende bladen laten maken met de<br />

vingerafdruk van alle leerlingen. Zo kunnen ze in<br />

kleinere groepjes de dader zoeken.<br />

x Laat de leerlingen hun besluit argumenteren.<br />

Waarom is hij of zij de dader? Laat hen de resultaten<br />

voorstellen voor de klas.<br />

Achtergrondinformatie<br />

x Verklaring van de proef:<br />

In de huid van je vingers bevinden zich lijnvormige<br />

verhoudingen, de zogenaamde papillairlijnen.<br />

Daarin bevinden zich kleine poriën. Het zweet verlaat<br />

het lichaam via die poriën en dat zweet wordt<br />

afgezet op voorwerpen die worden aangeraakt.<br />

Het lijnenpatroon is voor iedereen uniek en onveranderlijk.<br />

Identificatie gebeurt door kenmerken in<br />

het patroon te vergelijken met de gevonde vingerafdruk.<br />

Meestal wordt er ook gekeken naar andere<br />

details in de afdrukken zoals poriën en lijnranden.<br />

x Vingerafdrukken worden verdeeld in groepen:<br />

x Dactyloscopie is de techniek waarbij vingerafdrukken<br />

zichtbaar worden gemaakt, geclassificeerd en<br />

BOOG KRING BOOG ANDERE<br />

Lijnen in een boog, ze<br />

komen van onderen, draaien<br />

en komen weer terug<br />

Lijnen die in een complete<br />

cirkel gaan. Hierbij maken<br />

ze een mooi rondje.<br />

geïdentificeerd. De techniek is heel belangrijk voor<br />

het vinden van bewijsmateriaal in een misdaadonderzoek.<br />

Veel misdadigers dragen handschoenen<br />

zodat ze geen vingerafdrukken nalaten op de<br />

plaats van de misdaad. Maar als ze dat niet doen,<br />

dan kan de politie de misdadiger gemakkelijker<br />

opsporen. Europa heeft een eigen databank met<br />

vingerafdrukken, Eurodac.<br />

In Amerika heeft de FBI een databank met maar<br />

liefst 250 miljoen afdrukken.<br />

x Vingerafdrukken worden ook vaak toegepast als<br />

identificatiemiddel ter beveiliging van gebouwen<br />

of computers. Alleen mensen met de juiste afdruk<br />

krijgen dan toegang tot het gebouw of de pc.<br />

Doelstellingen<br />

Eindtermen natuurwetenschappen<br />

De leerlingen kunnen<br />

24 onder begeleiding resultaten uit een experiment,<br />

een meting of een terreinstudie weergeven.<br />

Dit kan gebeuren in woorden, in tabel of<br />

grafiek, door aan te duiden op een figuur of door<br />

te schetsen. De leerlingen gebruiken daarbij de<br />

correcte namen en symbolen;<br />

26 gehanteerde wetenschappelijke concepten<br />

verbinden met dagelijkse waarnemingen, concrete<br />

toepassingen of maatschappelijke evoluties.<br />

Lijnen die horizontaal lopen.<br />

De lijnen gaan in het centrum<br />

naar omhoog.<br />

Meest voorkomend Gemiddeld voorkomend Zeldzaam Zeer zeldzaam<br />

65% mensen 30% mensen 4% mensen 1% mensen<br />

11<br />

<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >3. <strong>Biologie</strong> >> 3.3. Verraden door je vingers


<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >3. <strong>Biologie</strong> >> 3.4. De laatste slok<br />

12<br />

>>3.4.<br />

De laatste slok<br />

Doe het zelf!<br />

Wat heeft het slachtoffer<br />

het laatst gedronken?<br />

Waar is dat goed voor?<br />

Naast het lijk vonden de inspecteurs een leeg glas<br />

dat waarschijnlijk samen met het lijk op de grond<br />

was gevallen. Wat heeft het slachtoffer het laatst<br />

gedronken? Kan dat drankje de oorzaak zijn van het<br />

overlijden?<br />

Handen uit de mouwen<br />

materiaal:<br />

x glas met vloeistof<br />

x universeelindicator (papier)<br />

x onderzoeksblad<br />

werkwijze:<br />

Test je vloeistof met universeelindicator(papier).<br />

Welke vloeistof bevond zich in het glas? Gebruik<br />

onderstaande tekening om uit te vissen welke vloeistof<br />

zich in het glas bevond.


Leerkrachtenfiche<br />

Didactische tips<br />

x Als voorbereiding op de les kun je de leerlingen<br />

informatie laten opzoeken over pH, pH-schaal en<br />

indicatoren.<br />

x Verdeel de klas in groepjes. Geef elk groepje leerlingen<br />

een genummerd bekerglas met een andere<br />

vloeistof in. Voeg desnoods voedingskleurstof toe<br />

(te koop in elke supermarkt) zodat ze de vloeistof<br />

nog niet herkennen aan de kleur. Via een doorschuifsysteem<br />

onderzoeken ze verschillende vloeistoffen<br />

en wordt de pH-schaal meerdere keren<br />

bekeken en bestudeerd. Ten slotte geef je een<br />

nabespreking over de verschillende vloeistoffen.<br />

x Je kunt de leerlingen ook een waarnemingsfiche<br />

meegeven waarop ze het antwoord schrijven. Zo<br />

heeft u als leerkracht een evaluatiemogelijkheid bij<br />

het experiment.<br />

Vloeistof 1<br />

Vloeistof 2<br />

Vloeistof 3<br />

pH Naam vloeistof<br />

x Je kunt de pH of zuurtegraad ook meten met een<br />

pH-meter om tot een preciezer resultaat te komen.<br />

x Test op voorhand de pH van de gekozen oplossingen<br />

om zelf over de juiste oplossing te beschikken.<br />

Achtergrondinformatie<br />

- Verklaring van de proef:<br />

Een pH-indicator of universeelindicator is een chemische<br />

stof die van kleur verandert door de zuurtegraad<br />

van de te onderzoeken stof. Er bestaan verschillende<br />

soorten indicatoren om allerlei stoffen aan te tonen.<br />

Uit de lessen biologie ken je waarschijnlijk clinistix<br />

om glucose aan te duiden of albustix voor proteïnen.<br />

- Rodekool is ook een goede indicator om de zuurtegraad<br />

aan te tonen. Rodekoolsap kleurt rood bij een<br />

zuur en groen bij een basische stof zoals ammoniak.<br />

Men voegt trouwens vaak azijn toe aan rodekool om<br />

het een mooie rode kleur te geven.<br />

Doelstellingen<br />

Eindtermen natuurwetenschappen<br />

De leerlingen kunnen<br />

24 onder begeleiding resultaten uit een<br />

experiment, een meting of een terreinstudie<br />

weer¬geven. Dit kan gebeuren in woorden, in<br />

tabel of grafiek, door aan te duiden op een figuur<br />

of door te schetsen. De leerlingen gebruiken<br />

daarbij de correcte namen en symbolen.<br />

13<br />

<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >3. <strong>Biologie</strong> >> 3.4. De laatste slok


<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >3. <strong>Biologie</strong> >> 3.5. Wie is er hier geweest?<br />

14<br />

>>3.5.<br />

Wie is er hier geweest?<br />

Doe het zelf!<br />

Een voetafdruk onderzoeken<br />

Waar is dat goed voor?<br />

Als een lijk is gevonden, gaan de inspecteurs koortsachtig<br />

op zoek naar sporen. Als je die sporen nadien<br />

ergens terugvindt, bijvoorbeeld op de onderkant van<br />

een schoen, kun je bepalen of de eigenaar van die<br />

schoen op de plaats van de misdaad is geweest.<br />

Handen uit de mouwen<br />

materiaal:<br />

x doos met sporen<br />

x determineertabellen<br />

x loep<br />

werkwijze:<br />

x pincet<br />

x plastic handschoenen<br />

x Doe handschoenen aan zodat je de eventuele sporen<br />

niet aantast;<br />

x bekijk de inhoud van je doos om te weten welke<br />

sporen zijn teruggevonden op de onderkant van<br />

de schoen;<br />

x neem je pincet en vergrootglas bij de hand en<br />

onderzoek de verschillende sporen;<br />

x determineer de sporen met behulp van je determineertabellen;<br />

x neem een besluit. Is deze persoon op de plaats van<br />

het misdrijf geweest?


Leerkrachtenfiche<br />

Didactische tips<br />

x Geef als leerkracht eerst een beschrijving van de<br />

plaats van het misdrijf.<br />

Bijvoorbeeld: ‘Het slachtoffer is teruggevonden in<br />

een loofbos. In de onmiddellijke omgeving stonden<br />

een berk, een linde en een kastanjeboom.’<br />

x Stel als leerkracht verschillende onderzoeksdozen<br />

samen. Je kunt hier zelf variaties in aanbrengen<br />

aan de hand van de determineertabellen die je ter<br />

beschikking hebt.<br />

Bijvoorbeeld:<br />

doos 1 doos 2 doos 3<br />

- schoen<br />

- zand<br />

- schelpje<br />

- zoutminnende<br />

plant of stukje<br />

weekdier ...<br />

- schoen<br />

- humus<br />

- stukje blad van<br />

een berk<br />

- zaad van een<br />

berk<br />

1 a naalden lang en per 2 of 5 x 3<br />

b naalden afzonderlijk x 2<br />

2 a naalden slap, plat en glanzend x TAxUS<br />

b naalden stijf x 5<br />

- schoen<br />

- humus<br />

- stukje varen<br />

- naald van een<br />

den of spar<br />

x Na het determineren kun je een klasgesprek houden.<br />

Welke sporen zaten in je doos? Waar is deze<br />

persoon geweest? Hoe kun je dat weten?<br />

x Voorbeeld van een determineertabel voor naalden:<br />

3 a naalden in bundels van 2 x 4<br />

b naalden in bundels van vijf,<br />

blauwgroen, zacht en slank<br />

x WEyMOUTHDEN<br />

4 a naalden ± 6 cm lang, bochtig x GROVE DEN<br />

b naalden ± 12 cm lang, recht x CORSICAANSE DEN<br />

5 a naalden afgeplat x 6<br />

b naalden niet afgeplat x FIJNSPAR<br />

6 a naalden in 1 vlak x ZILVERSPAR<br />

b naalden 2-4 cm, afgeronde punt en aan x DOUGLASSPAR<br />

de onderkant witte strepen<br />

c naalden kort (0,6 - 1,3 cm) met stompe x HEMLOCKSPAR<br />

punt; onderzijde wit<br />

d naalden 1,5 - 2 cm, lang, stijf en met x NORDMANNSPAR<br />

ingesneden topje<br />

Achtergrondinformatie<br />

- Verschillende sporen zoals haar, textielvezels, zaden<br />

kunnen speurders vaak op het goede spoor zetten.<br />

Zo kunnen ze bewijzen dat mensen elkaar hebben<br />

aangeraakt of op een bepaalde plaats zijn geweest.<br />

Ze verzamelen sporen met kleefstrookjes, pincetten<br />

enzovoort.<br />

- De eerste politiemensen die op de plaats van de<br />

misdaad aankomen, moeten die plaats bewaken en<br />

afzetten. Alles gebeurt volgens een strikte procedure<br />

zodat alle sporen bewaard blijven tot de technische<br />

dienst ter plaatse is. De technische rechercheurs<br />

onderzoeken de plaats heel nauwkeurig om eventueel<br />

achtergebleven sporen te vinden en te verzamelen.<br />

De kleinste fout kan al nefast zijn voor de meestal<br />

tere sporen. Al het bewijsmateriaal wordt apart verpakt<br />

en afgesloten zodat de sporen intact blijven.<br />

Doelstellingen<br />

Eindtermen natuurwetenschappen<br />

De leerlingen kunnen<br />

21 onder begeleiding, bij een onderzoeksvraag gegevens<br />

verzamelen en volgens een voorgeschreven<br />

werkwijze een experiment, een meting of een<br />

terreinwaarneming uitvoeren;<br />

23 onder begeleiding, verzamelde en beschikbare<br />

data hanteren, om te classificeren of om te determineren<br />

of om een besluit te formuleren;<br />

Met dank aan:<br />

x Liesbeth Van Goethem : tekst x Corbis Belgium : foto’s p.1, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 15<br />

x NASA : tekening p. 8<br />

15<br />

<strong>Technopolis</strong>® • TOP SECRET >3. <strong>Biologie</strong> >> 3.5. Wie is er hier geweest?


<strong>Technopolis</strong>®,<br />

waar experimenteren fun is!<br />

Fietsen op een kabel op 5 meter hoogte? Zelf een vliegtuig aan de grond zetten? In een superzeepbel staan?<br />

Een dutje doen op een spijkerbed? … Je kunt het zo gek niet bedenken of je beleeft het in <strong>Technopolis</strong>®,<br />

het Vlaamse doe-centrum voor wetenschap en technologie.<br />

<strong>Technopolis</strong>® is geen gewoon museum, maar een doe-centrum, waar je je uitleeft in meer dan 280 experimenten.<br />

Kinderen tussen 4 en 8 jaar kunnen zich uitleven in het Kinder-doe-centrum, waar 90 bijkomende interactieve opstellingen<br />

werden aangebracht op kindermaat en aangepast aan hun leefwereld. En in de Doe-tuin kun je zelfs in openlucht<br />

experimenteren.<br />

Je mag hier overal je neus insteken: je voelt, probeert en experimenteert zelf. Zo begrijp je de dingen beter en<br />

sneller en leer je op een toffe en spannende manier iets bij over wetenschap en technologie. Je zult merken dat wetenschap<br />

allesbehalve saai is!<br />

Spannende shows en toffe demo’s maken je bezoek aan <strong>Technopolis</strong>® extra leuk. Edutainers, <strong>Technopolis</strong>®<br />

medewerkers, laten je tijdens zo’n show of demo op een leuke manier kennismaken met wetenschap. Zo kun je<br />

bijvoorbeeld je haren rechtop laten zetten aan de Van de Graaff-generator. Niet met gel of haarlak maar … met elek-<br />

triciteit! Regelmatig staan er nieuwe shows en demo’s op het programma.<br />

<strong>Technopolis</strong>® trekt er ook regelmatig op uit! Kinderhappenings, beurzen, evenementen voor het grote publiek ...<br />

Afhankelijk van het soort evenement, zijn we aanwezig met een stand, een wetenschappelijke doe-hoek,<br />

opstellingen met experimenten, de TechnoVelo® of de wetenschapstruck MysteriX® .<br />

Voor scholen heeft <strong>Technopolis</strong>® een uitgebreid educatief aanbod. Educatieve pakketten en werkboekjes, educatieve<br />

parcours, wetenschapstheater, een wetenschapstruck … Leerkrachten uit zowel het basis- als het secundair<br />

onderwijs gebruiken het educatief materiaal van <strong>Technopolis</strong>® om de wetenschappelijke of technologische lessen<br />

aantrekkelijker te maken. Op www.technopolis.be vind je gratis downloadbaar educatief materiaal en meer<br />

informatie over het educatieve aanbod van <strong>Technopolis</strong>®.<br />

Wil je nog meer experimenteren? Neem dan een kijkje op www.experimenteer.be. Je vindt er heel wat leuke<br />

proefjes die je thuis of in de klas zelf kunt doen.<br />

Meer info? Surf: www.technopolis.be of bel: 015 / 34 20 00.<br />

<strong>Technopolis</strong>®, Technologielaan, 2800 Mechelen

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!