Okt. nr 14 - Oud Bennekom

GilÉ
€/
hr
Nr.l4
oktobe r 1985
LfufrWtxtttn
Secretariaat:
M.A.de Vos, Margrietlaan 5, 6721 EK Bennekom, te1.15009
Postrek.908980 t.n.v. Penningm. Ver.0ud Brkom te Bennekom
Jaarcontributie: f 10,- p.p.of f 15,- voor een echtpaar
Verschi int tenmi nste eenmaal per kwartaql
Beeld uan de Brunkstz'aat ongeueer een eeuu geleden.
Het pensíon ttBt"Lnkzichttt, Línks op de uoorgnond, uerd toen
beaoond door de faníLíe W.uan SiLfhout. Het Leuensuerhaal
uqn een bekende telg uít deze famíLie uordt eLdev's ín dít
nuntner beschreuen.

BIJEENKOMSTEN
0p D0NDERDAG 7 N0VEMBER 1985 zal de heer K.B0EDER, medewerker
van de Gelderse Monumenten Commissie' voor ons een
lezing houden over het onderwerp: "Boerderijen in de omgeving
van Bennekomrr. Een samenvatting over deze Iezing
treft u aan op de volgende pagina.
Plaats van samenkomst is zaalrrDe Brink", Brinkstraat 39
te Bennekom, tijdstip van aanvang 20.00 uur. Toegang vrij,
introducees zijn toegestaan.
De jaarl ijkse ledenvergadering is vastgesteld op donderdag
30 januar i 1986, aanvang I 9.30 uur, ook i n "De Br i nk".
Na afloop, omstreeks 20.00 uur, volgt dan weer de vertoning
van enkele oude in Bennekom opgenomen films.
CONTRIBUTITBETALING
0nze penn i ngmeester heeft geconstateerd dat nog enke I e
leden in gebreke ziln gebleven om de contributie voor 1985
te betalen. VJillen degenen díe zo vergeetachtig zijn
geweest dit alsnog in orde maken? Bij voorbaat onze dank.
(postrek.nr.90 89 80 t.n.v. Penningmeester 0ud Bennekom,
Molenstraat 93 te Bennekom).
CASSETTEBANDJES EN SPEELDOOSJES
Wist u dat er in het Kijk en Luistermuseum enkele leuke
muz i ka I e supr i ses te koop zí jn?
Dit betreft een cassettebandje met een selectie van klanken
uit de automatÍsche muziekinstrumenten welke in het
museum aanwezig zijn. De prijs hiervan bedraagt
f 15,-. Verder zi jn er hedendaagse speeldoosjes in diverse
u i tvoer i nqen voorrad i q van de beroemde Zwi tserse fabr i ek
Reuge te St.Croix.
Het museum, adres Kerkstraat l,
elke woensdag- en vrijdagmiddag
2
is in deze periode geopend
van 14.00 tot 17.00 uur.

CURSUSPROGRAMMA VOOR AMAÏEURH I SÏOR I C I
Do Qt irh+ i nn
cursus onoer
historisch
reeks rrPol it
I nformat i e:
BOERDERIJEN
Gelders 0udheidkundig Contact organiseert een
het motto: rrBronnen en methoden van het
onderzoek" en een instructieve voordrachtenieke
machtsui toefening in Gelderland".
Postbus 359, 72OO AJ Zutphen, te I .05750-11826.
IN DI OMGEVING VAN BENNEKOM
In het algemeen is weinig geschreven over boerderijen in
Gel derl and en Utrecht. D i t gel dt zeker ook voor de Gel derse
Vallei, het grensgebied tussen beide provincies- In de
serie landbouwkundige beschrijvingen heeft De Hartog in
1866 een uitstekend beeld gegeven van het boerenbedrijf in
die tijd in de Gelderse Val lei. Bij de beschrijving van de
boerderijen ontbreken zel fs een aantal plattegronden niet.
Naast wat algemene artikelen in Heemschut en Bouw, is het
eigenl ijk hierbij gebleven. Daardoor genieten de boerderijen
in de Vallei weinig bekendheid. Deze lezing zai
pogen deze onbekendheid weg te nemen. De Gelderse Vallei
vertoont een tamel ijk rijk gevarieerd landschap, waarin
boerder i jen voorkomen van de zogenaamde Ha I I ehu i sgroep met
een brede middendeel. Afhankel ijk van de plaats komen
hierop een aantal varianten voor. Een bijzonderheid was
de grote plaats die de tabaksteel t ínnam. Te denken vaj t
h i erb i j aan de enorme droogschuren en h i ermee samenhangende
en veel voorkomende schaapskooien.
Aan de hand van dia's zal eerst wat verteld worden over de
verschillende boerderijtypen in Nederland' zoals de Friese
huisgroep in Friesland, Groningen en Noord Holland, de
Zeeuwse huisgroep, de Dwarshuisgroep in Brabant en Limburg,
de Vlaamse huisgroep en tot slot de Hallehuisgroep
in Oost en Midden Nederland. Hierbij wordt in het bijzonder
aandacht gegeven aan Gel der I and, toegesp i tst op de
boerderijen in de omgeving van Bennekom. Daarbij zullen
karakteristieke bijgebouwen niet worden vergeten, zoals de
schaapskooien, bakhuizen, hooibergen, tabaksschuren etc.
ïot slot zal nog in het kort worden ingegaan op het behoud
en het verbouwen van boerder i jen, de daarmee samenhangende
problemen en mogel ijke oplossingen.
K. Boeder.

VAN HONDEKAR TOT WAGENPARK
0nder deze titel verscheen in 1972 een gedenkboekje t.g.v.
het 60--larig bestaan van het Transportbedrijf G.van Si lfhout
Wzn. in Bennekom. Eên van de belangrijkste verhalen
ín dit gedenkboekje gaat over Geurt van Silfhout, de
oprichter van het bedrijf.
Het verhaa I werd geschreven door de heer S. Smi t, schoonzoon
van G.van Si lfhout. Van mevr.J.F.Smit kreeg ik toestemming
om uit dit verhaal wat te publiceren in "De
Kostersteenrr.
Geurt van Silfhout werd geboren op 21 januari 1882 in
Pension I'Brinkzicht" aan de Brinkstraat. (tn dit pand,
hoek Brinkstraat-Bakkerstraat, zi jn nu de broodjeszaak
I'De Happerierr en kapper P.v.d.Vliet gevestigd.)
Zijn vader, líillem van Silfhout, had hier een kolenhandel,
een bodedienst en bovendien werd er pension gehouden met
zomer- en vaste gasten. Er moest in het gezin hard gewerkt
worden. De jonge Geurt moest dan ook al heel vroeg
meehelpen in het bodebedrijf, om "boodschappen" te doen.
Als jongen van 10 jaar werd hij er al op uit gestuurd. ln
die t ijd nam men het nog niet zo nauw met de leerpl icht
en i n de hogere kl assen nam het school verzu im dan ook
Sterk toe.
De heer Smi t schrijft hierover het volgende:
rrDe inwoners van Bennekom en ook van de oml iggende plaatsen
waren toen al sterk op Arnhem gericht. Zodoende was
er door de jaren heen een regelmatig verkeer op die plaats
ontstaan.
In Arnhem woonden ook de grossiers, die de winkels in
Bennekom moest bevoorraden. Men kwam de goederen toen nog
niet aan huis afleveren, maar al les werd verzorgd door de
bodedienst. Daarom moest Geurt al als kleine schooljongen
overal gaan vragen wat men uit Arnhem nodig had. De ene
winkel een doos mosterd, de andere een paar kistjes sigaren,
en weer een ander zat dringend om spijkers verlegen.
Zo werd de I ijst elke dag samengesteld, zodat vader Van
Silfhout de spullen kon meenemen. Hij ging twee keer per
week naar Arnhem, op dinsdag en op vrijdag, want op die
dagen was er beestenmarkt. Dan kon hij meteen uit Bennekom
de produkten van wei en akker meenemen. Arnhemse veehande-
4

I a ren kwamen naa r Bennekom en omgev i ng om va r ken s en
vettekalverenoptekopen'Dezewarenvoordeslacht
bestemd of voor de markt. Vooral op vrijdag kwam di t veel
voor. Daarom was het al tijd van donderdag op vrijdag een
drukte van bel ang. varkens en ander vee moesten worden
opgehaald bij á" boeren. Van slapen kwam niet veel te-
,"ánt, want dà wagen moest al 's morgens om 7 uur i n
Arnhem zi)n. Daàrvan kunnen we ons vandaag bijna geen
voorstelling meer maken. We kennen nu praktisch geen
afstanden meer. We rijden nu overal over mooie gladde
wegen. Als je in die tijd over slechte tot zeer slechte
weien met 1" p"urd en wagen naar Arnhem moest, dan had je
daàr ruim 3 uur voor nodig. 0p vrijdagmorgen' zeg maar
nacht, moest je al om half vier op pad zijn' ln de zomer'
als het droog was, ging het nog wel, maar in de natte
jaargetijden en vooral in de winter met vorst en sneeuw'
was dit een zware oPgave.
Het school verzu im van zoon Geurt nam steeds ernst i ger
vormen aan. H i j was nog maar heel jong, toen h i j voora I
van donderdag op vrijdag di kwij ls zijn bed niet zag' Van
leren kwam dus niet veel terecht. Maar de praktijk is de
beste leermeester wordt wel eens gezegd. Deze leermeester
heeft zich veel met hem bemoeid' Hij kwam in een harde
'I eerschool, maar er was toch ook wel veel plezier en
huisel ijke gezel I igheid.
De rekreat i e van dó jeugd was we I anders dan tegenwoord i g '
Zoals we uit jeugdboeken als Dik Trom en Pietje Bel weten'
kwam ook uro.gár het u i tha I en van kattekwaad voor. Een
mooie belevenis uit de tijd van de 1l-jarige Geurt van
Silfhout willen wij u niet onthouden'
0p een dag was Geu rt weer bez i g met z i j n boodschappendienst.
Hij kwam een paar scnoolvrienden tegen, die over
veel vrije tijd beschi kten. vanzel fsprekend werd er een
praatje gemaakt en daaruit werd een plan geboren'
beurt's vrienden wi lden Paatje Van der Slooten ui t de
kruidenierszaak aan de Dorpsstraat een poets bakken. Maar
wat te verzinnen? Na veel wikken en wegen werd het volgende
plan gesmeed. Edn van de knapen wist nog ergens een
oude hoge hoed te liggen. Geheimzinnig slopen de jongens
naar dá stal van de boerderij Folmer om daar de "hoge

zi 1e" le vci i lerr nteL verse koernest. Geur-t ínoest toch bij
Paatj e zi j rr om te vragen of er nog iet: u it Arnhem moest
komen. Hij kon het beste de goed gevulde hoed meenemen on
in de winkel te zetten. Als de anderen het deden, zou oe
winkeibel hen natuurl ijk verraden. Als Geurt binnenkwam
had het gerinkel van de bel niets verdachts. Zo gezegd,
zo gedaan. Geurt stapte de winkel binnen en zette vlug de
hoed midcien op de v loer, g ing er voor staan en vroeg hee l
be I eefd, pet i n de hand, of meneer Van S I ooten nog i ets
nod i g had u i t Arnhem en of er nog veroere Doodschappen
waren. Braaf werden de bestel I ingen genoteerd, waarna de
jonge vrachtrijder zo onschuidíg mogei ijk de winkel wi lde
verlaten. Bui ten stonden ergens de kameraden. Hij hoopte
dat Paatje, voordat de camouflage van de hoed moest worden
prijsgegeven, zich zou hebben omgedraaid. Maar o schrik,
dat gebeurde deze keer juist niet. Toen Geurt naar de
deur I iep werd de hoed in vol le glori e zichtbaar. Verschríkt
bleef Geurt met de winkeldeur in zijn hand staan
toen een dringende stem achter hem zei: 'rJongetje, wat is
dat daar?rr Zo onschuldig mogel ijk, maar met het hart in
de keel keek hij Paatje Van der Slooten aan en vroeg:
rrf{at bedoelt u meneer?r' Paatje keek Geurt recht in de
ogen, st rekte zi jn a rm en pr i kte zí jn wi j sv i nger i n de
richting van het voorwerp. Toen moest Geurt natuurl ijk wel
kijken.rrlíeet ík niet meneer, weet ik heus niet,r.Nog
eens, maar nu nog doordringender, klonk de stem:rr\íat is
dat, jongetje?rr rrHeus meneer, ik weet het echt niet, die
hoed stond er al toen ik binnenkwam'r. rrDoe de deur open,
jongetje'r, klonk nu de van kwaadheid hard geworden stem,
"doe de deur wijd open, en zo vlug mogel ijk, zeg ik je',.
Geurt aarze I de geen moment, deed de deur open, vloog naar
buiten en bekeek van daaruit wat er ging gebeuren. Stijlvol
stapte Paatje achter de toonbank vandaan , zí in ogen
op de deur gericht. Zonder verder naar de i'nhouo van de
hoed te kÍjken, haalde hij zijn been uit met kennel ijk de
bedoel ing de hoge zije met een ferme trap de straat op te
kei len. Dat gebeurde inderdaad, maar met rampzal ige gevolgen.
Het doel, de straat door de geopende deur, werd niet
getrof fen. In plaats dat de trmestbomil naar buiten vloog,
belandde hij met geweld tegen de deurpost, zodat de mest
van Folner alle kanten opvloog. Niet aileen de hele winkel
zat onder deze geuriqe ui twerpselen, ook paat i e zelf
6

krggc-J eei' ii,',i.c i.lriirg t.;vtr' ':".jrl ir
Cf er Loen trn werlldrecord si-r:'intcr
de historie niet. Maar wel dilt Ger-,r
maanden boodschappen is wezen vrag.in
van Van de r S I ooten .
1; lri rrii-rr .,
i: ,1ci;i i.,kcll , !r l:rlr'lLl t
t vJe!vloog -n :n qe,cr
in til kru iden iul 5zêdk
Dat er ook nog een andere vorm van klantenservice was'
bl ijkt uit de volgende herinnering.
0p een vrijdagavond meldde zich een kiant bij vader L/i I lem
om een pakje af te halen, dat uit Arnhem moest zijn meegekomen.
Groot was de ontsteltenis, toen bleek dat dit
vergeten was. Temeer, omdat er bl ijkbaar veel haast mee
was. \íachten tot de dinsdag-rit was onmogelijk, omdat het
een cadeau voor een jarige, die zondag di t feest zou
v i eren, bet rof.
l'Waar is Geurt?" riep Wi I lem van Si lfhout' Toen deze zich
meldde, hoorde hij het vctlgende gesprek.
"Er is niets aan de hand meneer, het komt nog dik voor
el kaar. Morgenvroeg gaat Geurt toch naar Arnhem en dan
kan hij het ophalen. lk zal er voor zo(gen dat het dik
voor elkaar komt en u uw cadeau op tijd krijgt".
Geurt werd inderdaad naar Arnhem gestuurd. Hij moest
vroeg opstaan, kreeg brood met pannekoek mee i n zrn zak
en welgemoed stapte hij met een dubbeltje voor een konsumptie
onderweg te voet naar Arnhem.
Ja, u I eest het heus goeci. De afstand van zo'n kl e i ne 40
ki lometer heen en terug werd te voet afgelegd. Af en toe
werd gerust langs de kant van de weg. Bij "De Koude Herberg"
i n Oosterbeek werd het brood opgegeten met een
kopje koffie. Zaterdagavond was onze Geurt weer terug.
Het pakje werd v I ug nog even bezorgd, de vrachtkosten van
één kwartje gebeurd en een stuiver fooi rijker kroop hij
die avond bijtijds onder de wol".
lo ging zi jn jeugd snel voorbij.
In l9l2 trouwde Geurt met Anna Maria Menkman uit fJageningen.Hij
had wel lang en hard voor zijn vader gewerkt,
maar toch niet veel kunnen sparen. Van zijn vader kreeg
hij als huwelijksgeschenk een paard en wager) cadeau. Zo
betrokken zij hun huis aan de Dorpsstraa[' dat zi) van
A.Mekking haCden kunnen huren. Kttmpleet riet stal en v^taqen-
I oods .

Toen de reken í ngen van het feest betaa I d waren bestond
hun beginkapitaal nog uit ...twee gulden en vijftig cent.
Er moest dus hard qewerkt worden. En dat werd dan ook
gedaan, meteen vánaf de volgende dag al. Een vrachtje
hier, een verhuizing daar, vroeg uít de veren, maar lang
niet altijd vroeg er in.
Soms was hij ook enkele dagen van huis. Want bij een
verhuízing van Bennekom naar Amsterdam b.v., moest toch
aftijd nog een afstand van 2 x 100 km. worden afgelegd.
De inboedel werd dan op de wagen geladen, stevig vastgebonden
en met een zei I afgedekt en dan ging het stapvoets
op weg.Bij een gemiddelde "snelheid'r van + 6 km. per uur
is het niet moeilijk uit te rekenen hoe lang híj dan
onderweg was. Bovendien waren de wegen toen minder geëffend
dan nu en moest ook het paard tussendoor verzorgd
woroen.
Maar de zaken I iepen goed. Het materiaal kon zel fs na
enige tijd worden ui tgebreid. Er kwamen twee paarden bij
en een wagen, zodat er nu ook met een span kon worden
gereden. Als Geurt op pad was, ging zijn vrouw vaak met
een ander paard het bos ín om gekapte bomen naar de weg
te s I epen.
Na een paar jaar nam Geurt de boded i enst naar Arnhem van
zijn vader over. Het oude leventje begon nu weer opnieuw.
0p dinsdag en op vrijdag naar Arnhem. Het werden dan weer
korte nachten.
Het vervoer werd niet al leen groter, maar ook zwaarder.
Vooral toen de lJzerhandeI van der \{aI uit Arnhem met de
boded i enst van van S i I fhout g i ng verzenden. Het kwam nu
herhaaldel ijk voor, dat de paarden de zware vrachten niet
tegen de Keijenberg op konden trekken. Vooral al s door
het slechte weer de karresporen diep en modderig waren.
Dan moest worden "voorgespannen" en kwam er een extra
ste I paarden aan te pas, dat moest meehe I pen om de vracht
naar boven te kríjgen. Deze hu l p werd verleend door een
vrachtrijder uit Heelsum, of
gehaald in Bennekom.
er werden extra Daarden
I n de eerste líereldoorlog werden paard en wagen in beslag
genomen. 0ver de oorzaak hiervan schrijft de heer Smit:
De mobilisatie
8
i n I 91 4 bracht verander i nqen. 0mdat Neder-

land neutraal bleef, ging heel veel normaal door, maar
ook toen al kende men het vorderen van paarden en materiaal
en schaarste in enkele goederen. Vooral chocolade, in
het bijzonder Kwatta-repen. Deze was gerantsoeneerd, het
vervoer zonder vergunning werd verboden. Voor veel transportondernemers
was dit een mooie gelegenheid om iets
extrars te verdienen.0ndanks het verbod werden er toch
veel zendingen vervoerd, vanzelfsprekend tegen hoge
vrachtp ri jzen. Het r i s i co moest ook betaa I d worden !
Hoewel Geurt van Si I fhout di kwÍj I s werd benaderd om ook
mee te doen, weigerde hij steeds. 0p zekere dag was de
geboden vrachtprijs echter zo aanlokkel ijk, dat hij door
de kníeên ging. Er moest een grote partij Kwatta van Ede
naar Arnhem vervoerd worden. 0mdat de kontrole steeds
scherper werd, maakte men een dubbele bodem ín de wagen.
Hiertussen werd de chocolade geladen en dan daar bovenop
ander stukgoed gezet. Zo werd de reis begonnen. Van Si lfhout
zat niet zo erg lekker op de bok. I n iedere voorbijganger
zag hij een rijkskontroleur. Tot \./olf heze ging het
goed. Daar zag hij tot zijn schrik een man langs de weg
staan, die het bekende stopbordje onder zi jn jas vandaan
haalde. Toen de wagen sti lstond bleek hij nog meer gereedschap
bij zich te hebben. Met een beitel wrikte hij een
plank van de bodem los en het strafbaar feÍt was bewezen.
Paard en wagen werden in beslag genomen en naar de marechausseekazerne
gebracht om I ater i n het openbaar te
worden verkocht.
Dat gebeurde i nderdaad. Van S i I fhout g i ng er met een
groot aantal vrienden naar toe. Dat was tevoren natuurl ijk
goed afgesproken. Doordat men de prijs zo laag mogelijk
hield, ging het materiaal voor heel weinig geld weer
terug naar de rechtmatige eigenaar. Met de te betalen
boete was al les voor Geurt toch nog een behoorl ijke strop.
Hij kon geen Kwatta meer zien!
In 1918 werd er een dochter
Freder i ca kreeg.
geboren d i e de namen Johanna
Na de mobilisatie nam het transport fl ink toe. Het leger
bracht (uit de militaire depots) vrachtauto's op de markt.
Hierin ontstond dan ook al spoedig een levendige handel.
Ook Van S í I fhout voel de we I wat voor deze man i er van

vervoer. Er kon meer
snelheid (t5 t

zi jn.
De man koos eieren voor zijn geld en beloofde zo spoedig
moge I i j k voor een andere vrachtwagen te zu I I en zorgen '
Hei werd een 0pel met cardanaandrijving. Zo slecht als de
eerste was, zo goed bleek deze.Ook wat het rijden betreft
was het een versch i I tussen dag en nacht. vJat Geu rt b í j
de eerste verloren had, verdiende hij in korte tijd met
zijn nieuwe wagen weer terug. Hij durfde nu ook vrachten
aan te nemen ver van huis. 00k de bodedienst kon meer en
snel ler vervoeren.
HaLte Bennekom-dorp uan de stoomty.am Ede-Wageníngen. Bíi
G.uan SíLfhout ltas een UachtkameT en een Loket \ta.aT tI'amkaartjes
konden uor'den gekocht.
ln 1922 kwam er een grote verandering in het bedrijf' Al
jaren reed Geurt welgraven een bodedienst van Bennekom
naar Ede . Zí in vervoer bestond ui t een " ' hondekar' Hiermee
bracht hij o.a. pakjes, die per spoor in Ede aankwamen,
naar Bennekom om ze daar dan te bestel len'
0p zekere dag hoorde Geurt van s i lf hout, dat Geurt \./elgra-
lt

ven moeílijkheden had met Staatsspoor en dat hij geen
pakjes meer mocht bezorgen.
Hij ging toen met Welgraven en met de Stationschef in Ede
praten. Het resu I taat van deze gesprekken was, dat h i j de
bodedienst van f{elgraven overnam, en hij in het vervolg
voor het vervoer naar Bennekom mocht zorgen. Voor 400
gu I den kocht van S i I fhout de rechten van We I g raven en de
kar met de hond.
Nadat de d i rekt i e van Staatsspoor i n Utrecht de overeenkomst
had goedgekeurd en men een tarief voor het bezorgen
van de zend i ngen was overeengekomen, kon het kontrakt
worden getekend.
Vanzelfsprekend werd de hondekar al heel snel opgeruimd.
De goederen werden daarna met paard en wagen opgehaald.
Al spoedig kon Geurt het al leen nÍet meer af. Er kwam nu
een koetsier in dienst en ook Geurt Welgraven hielp nog
regelmatig een handje mee. Bij de spoorwegen kwam steeds
meer voor hem te doen. Er moesten wagons gelost en geladen
worden . Ook voor het ga rn i zoen van Ede . I n 1922 werd
begonnen met de bouw van de ENKA. De meeste bouwmaterialen
voor deze fabriek werden door van Si lfhout aangevoerd.
Inmiddels had ook de T-Ford haar intrede gedaan. Dit
betekende een geweldige vooruitgang met betrekking tot
het laadvermogen
Met de spoorwegen werd in 1928 een kontrakt afgesloten
voor het i n ontvangst nemen van bagage en r i jwi e I en,
welke met de stoomtram van Ede naar l,/ageningen aankwamen
met bestemming Bennekom. Hiervoor moest worden verhuisd
en werd het pand Dorpsstraat 26 aangekocht. Dit werd
gesloopt en op dezelfde plaats werd een nieuwe woning
gebouwd. Hierin kwam ook een wachtkamer met een loket,
waar spoorkaartjes voor heel Nederl and mochten worden
verkocht. 0ok waren hier tienrittenkaarten voor de stoomtram
verkrijgbaar. De openingstijden van de wachtkamer
moeSten natuUrliit af nacf amrl r^,4;dgJ-1 Op de dienStregeling
van de tram.
Tot zover het eerste deel van
van Geurt van Si I fhout Wzn. en
trênsportbedrijf. Het verdere
nummer woroen opgenomen.
12
het verhaa I over het I even
het door hem gest i chtte
relaas zal in een volqend
H.Gijsbertsen.