Collega - OK Nieuws

7 E JAARGANG, NR. 2, april 2012
Beroepsprofi el OA
Waarom is het
zo belangrijk?
Centralisatie
Zorgen om
gevolgen
Terence Millin
De man achter
de ‘boemerang’
Lean op de OK
VUmc start met
leanproces
Brandwonden
Behandeling met
kunstlederhuid
Diathermie
Weinig risico’s,
wel mogelijke
verbetering
Vliegjes
Plaag op de OK
Collega
Ernestien Reefman:
‘Dit beroep past precies bij
mijn persoonlijkheid’
Vanaf nu met
OK Management-
katern vanaf pagina 23

Deze publicatie en alle teksten, illustraties, foto’s, namen, logo’s en merken die daarin zijn opgenomen, zijn beschermd door
het auteursrecht, merkenrecht en andere intellectuele eigendomsrechten van Biomet Nederland BV of van aan haar gelieerde
ondernemingen of zijn in licentie gegeven aan Biomet Nederland BV. Deze brochure mag noch in zijn geheel, noch gedeeltelijk,
worden gebruikt, gekopieerd of gereproduceerd voor andere dan marketingdoeleinden van Biomet Nederland BV of haar
gemachtigden. Elk ander gebruik is verboden.
www.biomet.nl

Duik met LVO
de verdieping in! Datum
VOOR MEER INFORMATIE:
WWW.LVO.NL
: Dinsdag 8 mei 2012
Tijd : 09.30 uur - 16.00 uur
Locatie : Corpus Congress Centre
Willem Einthovenstraat 1
2342 BH Oegstgeest
Aanmelden : Via www.lvo.nl
Entree : Gratis voor LVO
vertegenwoordigers en
één LVO lid als introducé
Snel op de
OK nieuws.nl
hoogte met
Ontwikkelingen in de wereld van de OK volgen elkaar in snel tempo op. Daarom vindt u op www.OKnieuws.nl dagelijks:
• het laatste nieuws • filmpjes • achtergrondverhalen • agenda • weblog Paul Meijsen • mijn dag • vacatures
Dé nieuwssite voor or de OK: van operatieassistent tot
anesthesiemedewerker en van OK-manager tot chirurg. .
12
Vertegenwoordigersdag
Meld u aan voor de
gratis nieuwsbrief.
Dan ontvangt u het
laatste oknieuws vanzelf
in uw mailbox!

Vernieuwd!
Waarschijnlijk is je iets opgevallen aan deze OK Operationeel: het
blad is een stuk dikker dan normaal én we hebben een nieuw katern
speciaal voor leidinggevenden. OK Operationeel werd al jaren in zeer
nauwe samenwerking met de LVO (Landelijke Vereniging van Operatieassistenten)
gemaakt, en vanaf dit nummer dus ook samen met
de NVLO (Nederlandse Vereniging Leidinggevenden Operatieafdeling).
Een andere verandering is dat we meer artikelen gaan publiceren
voor anesthesiemedewerkers. Waarom deze verbreding? Omdat
wij als redactie vinden dat je als medewerker op het OK-complex
moet weten waar je collega’s mee bezig zijn. De OK is tenslotte een
plek waar intensief samengewerkt wordt, en waar men oog moet
hebben voor elkaar. Uiteraard is dit van het grootste belang voor de
patiëntveiligheid. Daarnaast is de tijd voorbij dat mensen een leven
lang hetzelfde beroep uitoefenden. Misschien heb je wel ambities
om in de toekomst een leidinggevende functie te bekleden. Dan kun
je je nu alvast ‘inlezen’. De redactie van OK Operationeel staat nadrukkelijk
open voor jullie input. Dus of je nu operatieassistent, anesthesiemedewerker,
OK-manager, chirurg of anesthesioloog bent:
laat ons vooral weten hoe we het blad kunnen verbeteren en wat je
wensen zijn.
In dit nummer vind je al een verscheidenheid aan onderwerpen: van
het nieuwe beroepsprofi el voor operatieassistenten tot de rol die Terence
John Millin in de urologie speelde; van lean in de gezondheidszorg
tot kunsthuid bij brandwonden; van vliegjes op de OK tot de
column van IGZ-inspecteur Ed Schoemaker.
Hopelijk lees je dit nummer met net zo veel plezier als wij het hebben
samengesteld. Vergeet ook niet om regelmatig onze zustersite
www.oknieuws.nl te bekijken. Hier vind je het actueelste nieuws.
We wensen je veel leesplezier!
Menno Goosen, bladmanager OK Operationeel en
OK Management-katern
Hennie Mulder, penningmeester LVO en bestuurslid Media
okoperationeel@y-publicaties.nl
020-520 60 77
4 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
Nieuw beroepsprofi el
operatieassistenten
De operatieassistent heeft een nieuw
beroepsprofi el.
14
30
Lean nu ook in de
gezondheidszorg
Unitleider OK Chirurgie Karin de Vries vertelt
hoe het VUmc lean introduceerde.

Zorgen om gevolgen
van centralisatie
Welke gevolgen heeft centralisatie van
specialismen voor operatieassistenten?
37
Hommelwasmotten
en motmuggen
Voorkomen is beter dan genezen bij
insectenplagen op de OK. Hoe doe je dat?
Beroemde namen:
Terence Millin
De man achter de retropubische prostatectomie
en de boemerangnaaldvoerder.
17 18
Kunstlederhuid
bij brandwonden
OK Operationeel wordt mede
mogelijk gemaakt door:
38
Resultaten van autoloog huidtransplantaat
met kunstmatige dermis bij brandwonden.
OK Managementkatern
voor
leidinggevenden
Justin Bitter (UMC St Radboud):
‘Wij weten
minutieus wat
waar in het
magazijn ligt’
KATERN VOOR LEIDINGGEVENDEN VAN OPERATIEAFDELINGEN
Lean op de OK: bespaar geld en spaar het milieu
Karin de Vries, OK VUmc: ‘Lean gaat over verspillingen’
Managementboeken
23
OKO00212.indd 23 4/2/12 11:20 AM
44
Diathermierisico’s
Verder in dit nummer:
4 Redactioneel
6 Nieuws
12 Collega Ernestien Reefman
23 OK Management-katern
25 Redactioneel
26 Portret Justin Bitter
35 Managementboeken
42 Medische boeken
47 Column Ed Schoemaker (IGZ)
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 5

Tekst: Menno Goosen
Beter alternatief voor PSA bij zieke kinderen
Procedurele sedatie en analgesie (PSA)
bij zieke kinderen is vaak niet effectief.
Hierdoor falen medische verrichtingen
onnodig vaak of zijn ze oncomfortabel.
Ook de veiligheid van de procedure is
ondermaats. Dat blijkt uit promotieonderzoek
van het Maastrichtse UMC+. De
grote meerderheid van de kinderartsen
is bang voor complicaties bij PSA. Terecht:
twee maal leidde dit tot het overlijden
van een kind. Kinderarts-intensivist
Piet Leroy van het UMC+ bracht
voor zijn proefschrift niet alleen de
problemen in beeld, maar ontwikkelde
samen met collega’s ook een nieuwe
richtlijn, die erkend is als landelijke
standaard. Op dit moment wordt PSA
bij kinderen meestal uitgevoerd door
artsen die daar niet specifiek voor zijn
opgeleid. Dit kan leiden tot onveilige
omstandigheden. Na het toedienen van
een ‘roesje’ daalt het bewustzijn, soms
tot het niveau van een narcose. Soms
kan daarbij de ademhaling van het
kind in het gedrang komen zonder dat
de arts het tijdig in de gaten heeft. Een
‘gewone’ narcose is vaak een veiliger en
doeltreffender alternatief, maar door
het gebrek aan anesthesiologen en geschikte
ruimtes voor het toedienen van
een narcose, is dat tot nu toe ook niet
de oplossing. De nieuwe PSA-richtlijn is
Winnaars
De winnaars van kaartjes voor
Body Worlds uit OK Operationeel
2 zijn: Leoni de Haan en Esther
Ottens. De winnaars van de
Albert Schweitzer-dvd zijn: Gerrie
Janssen-Deckers, Wilma Schrijer,
Lisa Jungen, Martijn de Vries en
Marja Hasselaar.
6 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
opgesteld in opdracht van de IGZ de
NVA en de NVK. Een van de belangrijkste
gevolgen ervan is het opleiden van
PSA-praktijkspecialisten (een nieuwe
verpleegkundig specialist) die een diepe
sedatie bij kinderen en volwassenen
mogen uitvoeren met middelen die tot
nu toe voorbehouden zijn aan anesthesiologen.
Verpleegkundig specialisten
werken zelfstandig, maar onder supervisie
van medisch specialisten. Daarnaast
gaan kinderartsen en verpleegkundigen
leren hoe ze met behulp van
uitleg, oefenen, geruststellen, afleiden,
hypnosetechnieken en plaatselijke pijnstilling
kinderen kunnen helpen. Als
dat alles niet werkt, is lichte sedatie
met bijvoorbeeld lachgas een oplossing.
Dat middel was in de ban gedaan, maar
uit wetenschappelijk onderzoek blijkt
Nabestellen
bariatriespecial
In december 2010 verscheen een speciaal
themanummer van OK Operationeel over
bariatrische chirurgie. De redactie wordt vaak
gevraagd of dit nummer nog verkrijgbaar is.
We hebben nog enkele exemplaren liggen. Het
nummer kost € 8,50 inclusief verzendkosten,
en is te bestellen door te mailen naar
okoperationeel@y-publicaties.nl. Je ontvangt
dan het nummer met een factuur.
dat daarvoor geen reden meer bestaat.
Tot slot moet elk ziekenhuis een lokale
sedatiecommissie instellen die waakt
over de opleiding en de kwaliteit van
de sedatie.
HEEFT U NIEUWS?
Mail naar oko pera tioneel
@y-publicaties.nl
OK NIEUWS
Het actueelste
OK-nieuws vindt u op
www.oknieuws.nl
5 E JAARGANG, NR. 8, DECEMBER 2010
Overzicht
Bariatrische
ingrepen
Trots
Ervaringen
van patiënten
Historie
Van intestinale
bypass tot nu
Buikwandcorrecties
na gewichtsverlies
Verpleegkundige met
gastric bypass
Het obstructief
Slaapapneusyndroom
Voeding
Alleen nog
kleine porties
Intensief
Begeleiding
door diëtist
Anesthesie
bij bariatrie
Collega:
Zussen Jackeline en
Mirjam van Happen
hebben aan een half woord genoeg
OK OPERATIONEEL DECEMBER 2010 1
OKO08 2010.indd 1 3/19/12 11:27 AM

UMC+ en Amphia zetten
Da Vinci-robot in
Onlangs hebben hart-longchirurgen van
het Maastricht UMC+ voor het eerst in
Nederland met de Da Vinci-robot een longkwab
verwijderd zonder de borstkas te
openen. In Maastricht werd de robot al
eerder gebruikt, onder andere voor tumoren
achter het borstbeen. Daarvoor worden
uit heel Nederland patiënten naar Maastricht
doorverwezen. ‘Het mooie van deze
nieuwe benadering is dat de chirurg meer
mogelijkheden heeft om complexe situaties
op te lossen’, aldus hart-longchirurg
dr. Ryan Accord. Hij voerde deze ingrepen
onlangs uit, onder toeziend oog van dr.
Mark Dylewski, longchirurg en medisch
directeur van het General Thoracic and
Robotic Surgery van het South Miami Hospital.
Men verwacht in Maastricht deze
ingreep met de Da Vinci-robot bij honderd
patiënten per jaar uit te voeren. De kritiek
dat de ingrepen met de robot duurder zijn
dan conventionele ingrepen, relativeert dr.
Accord. De robot heeft het voordeel dat de
chirurg moeilijke operaties in kortere tijd
kan doen. Bovendien er is minder bloedverlies
en daarmee minder gebruik van
bloedproducten. Ook de gynaecologen van
het Amphia Ziekenhuis gebruiken voortaan
de geavanceerde operatierobot Da
Vinci voor het verwijderen van de baarmoeder.
Gynaecoloog Anneke Jeurgens:
‘Deze manier van opereren biedt veel voor-
Matjes in de buik zijn veilig
In zijn proefschrift toont Ernst
Schoenmaeckers van de Universiteit
Utrecht aan dat matjes in de buik minder
krimpen dan gedacht en dat deze krimp
weinig effect heeft op het opnieuw ontstaan
van een breuk. Schoenmaeckers analyseerde
patiënten die opnieuw een operatie
moesten ondergaan. Bij veel patiënten
waren verklevingen tegen het matje ont-
delen voor de vrouw: minder pijn, korter
verblijf in het ziekenhuis en een veel sneller
herstel.’ In eerste instantie komen vrouwen
met een vergrote baarmoeder in aanmerking
voor deze techniek. Later is het
ook mogelijk voor vrouwen met andere
gynaecologische aandoeningen. De urologen
van Amphia gebruiken de robot al voor
het verwijderen van de prostaat. In de toekomst
wil Amphia de robot bij nog meer
chirurgische ingrepen inzetten. Het verwijderen
van de baarmoeder gebeurt bij
voorkeur via de vagina. Soms is echter een
buikoperatie met een grote snee nodig.
Bijvoorbeeld als de baarmoeder vergroot is
door vleesbomen, te weinig beweeglijk is
doordat een vrouw geen kinderen heeft
gebaard of veel verklevingen heeft door
bijvoorbeeld endometriose. De gynaecoloog
bepaalt of opereren met de robot zinvol is.
De gynaecologen in Amphia verwijderen
jaarlijks bij zo’n 240 vrouwen de baarmoeder.
De inschatting is dat ongeveer 50 van
deze vrouwen in aanmerking komen voor
de ingreep met de operatierobot.
staan, maar het weghalen daarvan ging
zonder problemen. Matjes zijn gevoelig
voor infecties. Schoenmaeckers observeerde
een patiënt die ondanks bewezen buikvliesontsteking
geen infectie ontwikkelde van
het matje. Twee tot vier weken na de kijkoperatie
ontwikkelt zich een dun laagje
weefsel, dat lijkt op het buikvlies, dat het
matje beschermt tegen secundaire infectie.
Waarop let de
IGZ bij de TOPinspecties?
In de eerste
helft van dit
jaar zal de
IGZ een
aantal ziekenhuizen
inspecteren
in het kader
van Toezicht
Operatief Proces (TOP). De ziekenhuisinspecties
zullen een dag in beslag
nemen. De bezoeken bestaan uit observaties
op het OK-complex en uit
een dossieranalyse. De inspecties zullen
niet meer nader worden aangekondigd
bij de raad van bestuur. Voor
inzage van de patiëntendossiers is
toestemming aan de minister van
VWS gevraagd op grond van de Wet
uitbreiding bestuurlijke handhaving
volksgezondheidswetgeving. Aan het
einde van de bezoekdag zal een mondelinge
terugkoppeling van voorlopige
bevindingen worden gegeven. Uiteraard
zal de raad van bestuur daarna
een verslag per brief ontvangen.
Het toetsingskader voor dit onderzoek
is gebaseerd op operatieve richtlijnen.
In deze richtlijnen staan cruciale
stopmomenten beschreven waarbij
alle informatie aanwezig en kloppend
moet zijn voordat de patiënt de
volgende stap in het proces kan doorlopen.
In overleg met de wetenschappelijke
verenigingen is bepaald dat de
meeste processen dienen te zijn geïmplementeerd.
Enkele processen uit de
peroperatieve richtlijn die pas recentelijk
is gepubliceerd, dienen aantoonbaar
in voorbereiding te zijn. Het
toetsingskader is te downloaden van
www.oknieuws.nl/nieuws/2012/02/19/
waar-let-de-igz-op-bij-de-top-inspecties.
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 7

Tekst: Menno Goosen
Pijnbestrijding
spoedzorg kan
beter
Adequate pijnbestrijding bij patiënten
in de ambulancezorg en op de spoedeisende
hulp (SEH) is behoorlijk ingewikkeld.
Toch kan door een gerichte
toepassing van een nieuwe pijnrichtlijn
al veel verbeterd worden. Dat stelt Sivera
Berben van het UMC St Radboud in
haar promotieonderzoek ‘Much to gain
in pain’. ‘Adequate en vroegtijdige pijnbehandeling
voor traumapatiënten in
de spoedzorg kun je zien als een fundamenteel
menselijk recht’, zegt Sivera
Berben. ‘Voor de pijnbestrijding zijn
niet alleen medicijnen beschikbaar.
Hulpverleners kunnen ook niet-farmacologische
ingrepen toepassen, zoals
het immobiliseren van een gewond
lichaamsdeel.’ Ondanks die mogelijkheden
vindt in de ambulancezorg en op
de spoedeisende hulp geen optimale
pijnbestrijding plaats. Op basis van
onderzoek bij de SEH constateert Berben:
‘Een derde van de patiënten rapporteert
adequate pijnvermindering bij
ontslag van de SEH. Bijna de helft van
de patiënten ondervindt geen verschil
in pijn en een kleine groep rapporteert
een toename van pijn bij ontslag of
overplaatsing van de SEH. Kortom: er is
ruimte voor verbetering.’ Berben onderzocht
welke factoren een optimale pijnbehandeling
in de spoedzorg in de weg
staan of juist kunnen bevorderen. Verbetering
van kennis en attitude zijn
belangrijk, maar ook de professionele
communicatie en organisatie kunnen
vaak beter. Een belangrijk aspect vormt
ten slotte de inbreng van de patiënt
zelf. Op basis van diverse richtlijnen
heeft Berben nu een nationale evidencebased
richtlijn voor pijnbehandeling in
de spoedzorgketen ontwikkeld die als
e-book zal verschijnen. Ook wordt een
app ontwikkeld voor medicatieschema’s
in de ambulancezorg en op de SEH.
8 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
Sint Franciscus Gasthuis opent
nieuwe polikliniek Pijnbestrijding
Na een verbouwingsperiode heeft het
Sint Franciscus Gasthuis de nieuwe polikliniek
Pijnbestrijding in gebruik genomen.
Deze heeft een groot voordeel voor
patiënten. Zo werden patiënten met
pijnklachten voorheen van de röntgenafdeling
doorverwezen naar de afdeling
Dagbehandeling. Met de nieuwe polikliniek
Pijnbestrijding is dit niet meer
nodig. De polikliniek heeft eigen radiologieapparatuur
en een dagbehandeling.
Hierdoor vinden de behandelingen
om pijn te bestrijden plaats op één plek
De afdelingen Plastische Chirurgie en
Orthopedie van VU medisch centrum
werken samen aan een therapie die het
kraakbeen van versleten gewrichten
herstelt. Deze nieuwe methode, waarbij
de chirurgen gebruikmaken van stamcellen
uit vetweefsel, ziet er veelbelovend
uit. Plastisch chirurg in opleiding Wouter
Jurgens is gepromoveerd op deze
methode. Het unieke aan de stamceltherapie
is dat de patiënt maar één keer
geopereerd hoeft te worden. Tijdens de
operatie worden stamcellen uit vetweef-
in het ziekenhuis. De wachttijd voor een
patiënt wordt daardoor korter en hij kan
sneller naar huis. Op de polikliniek Pijnbestrijding
worden patiënten met chronische
of oncologische pijnklachten
behandeld. Deze patiënten worden doorverwezen
door hun huisarts of medisch
specialist. Een team van drie anesthesiologen
en vier gespecialiseerde pijnverpleegkundigen
staat klaar om de pijn
van deze patiënten te bestrijden.
Kijk voor meer informatie op
www.sfg.nl/pijnbestrijding.
Nieuwe methode om versleten
gewrichten te herstellen veelbelovend
sel gehaald en vervolgens in een speciaal
daarvoor ontworpen lab gestimuleerd
om tot kraakbeen uit te groeien. Na twee
uur plaatsen de chirurgen de stamcellen
terug in het lichaam van de patiënt, op
de plek waar het kraakbeen versleten is.
Het concept is getest in geiten. Verdere
studies moeten uitwijzen of de eenstapsprocedure
ook toe te passen is bij mensen
met versleten gewrichten. Vergelijkbare
stamceltherapie bij het herstellen
van botweefsel wordt nu al succesvol in
de kliniek toegepast.

Vroegtijdige screening op heupafwijkingen bij baby’s
Vroegtijdige screening van baby’s op
heupafwijkingen is essentieel voor een
snelle diagnose en eventuele behandeling
van de aandoening. Een effectieve
manier om zuigelingen op heupafwijkingen
te screenen is echografie. UT-promovenda
Marjon Witting onderzocht of het
mogelijk is om de echografische screening
in de jeugdgezondheidszorg in Nederland
in te voeren. In deze proefimplementatie
werd van meer dan vierduizend
baby’s een echo van de heupen gemaakt
op het consultatiebureau. Bij ongeveer 3
procent van alle baby’s ontwikkelt het
heupgewricht zich niet goed. Bij een
heupafwijking wordt de heupkop niet
voldoende overdekt door de heupkom of
staat deze gedeeltelijk of geheel buiten
de heupkom. Als een kind met een heupafwijking
in een vroeg stadium wordt
behandeld, verkleint dit de kans dat het
problemen krijgt met staan en lopen.
Bovendien is de kans kleiner dat het als
jongvolwassene mank gaat lopen of last
krijgt van ‘slijtage’. Ouders bleken heel
tevreden te zijn met deze nieuwe manier
van screening. Op basis van diverse onderzoeken
formuleerde Witting adviezen
over de organisatie van de screening, de
communicatie met de ouders en het
screeningsproces. Zo beveelt zij aan om
een uitgebreid trainingsprogramma voor
de screeners op te zetten, een rechtstreekse
verwijsroute naar het ziekenhuis
op te stellen in het geval van een
afwijkende screeningsecho en gebruik te
Eerste 3D-geprinte onderkaak geplaatst
De Universiteit Hasselt heeft een wereldprimeur:
de onderzoeksgroep Functionele
Morfologie van het onderzoeksinstituut
BIOMED heeft de methode ontwikkeld
achter de allereerste op maat gemaakte
en 3D-geprinte onderkaak ooit.
Het onderkaakimplantaat is vervaardigd
met 3D-geprint titaniumpoeder. Dat 3Dprinting
nu ook voor een volledig onderkaakimplantaat
gebruikt wordt, is uniek.
De onderkaak van een 83-jarige patiënte
was ernstig geïnfecteerd. Chirurgische
verwijdering van de volledige onderkaak
was dan ook noodzakelijk. Om slik- en
kauwbewegingen en een vrije ademhalingsweg
te kunnen behouden, moest de
kaak onmiddellijk hersteld worden. Met
de leeftijd van de patiënte in het achterhoofd,
werd voor een op maat gemaakt
implantaat gekozen in plaats van voor de
klassiek toegepaste microchirurgische
hersteloperaties. Zo werd de vrouw een
erg lange en risicovolle ingreep bespaard
en kon de volledige kaak onmiddellijk
hersteld worden. Deze nieuwe behandel-
methode is uniek. ‘Computertechnologie
zal een ware revolutie veroorzaken in de
medische wereld. We moeten er alleen
nog mee leren omgaan’, aldus prof. dr.
Jules Poukens. ‘De dokter en ingenieur
samen aan de ontwerpcomputer en de
operatietafel: dat is pas echt vernieuwend.’
Het implantaat weegt ongeveer
107 gram. Dat is iets zwaarder dan een
‘natuurlijke’ onderkaak, maar zeker niet
storend. Bij andere methodes kan het
twee dagen duren voor een implantaat
volledig klaar is. Met 3D-printing was de
klus in een paar uur geklaard.
maken van een positief geformuleerde
brochure om ouders uit te nodigen voor
de screening.
Maakbaarheid
van de chirurg
Prof. dr. Jean-Pierre Pierie van de Rijksuniversiteit
Groningen bespreekt in zijn
oratie de opleiding van de endoscopisch
chirurg. Onderzoek door de Inspectie
voor de Gezondheidszorg in alle Nederlandse
ziekenhuizen heeft aangetoond
dat er een sterke maatschappelijke behoefte
bestaat aan een gestructureerde
opleiding voor de endoscopische chirurgie.
De endoscopisch chirurg is maakbaar,
concludeert de hoogleraar, mits hij
of zij de juiste stereotactische eigenschappen
en de juiste attitude bezit. De
te doorlopen procedure vereist ook een
ander risicodenken, dus een andere
mindset van de operateur en het team,
dan de klassieke open chirurgie. Het
belangrijkste onderdeel van de leeropdracht
van hoogleraar Pierie is de
ontwikkeling van een leergang Endoscopische
Chirurgie. Daartoe zullen eindtermen
worden geformuleerd. De verschillende
onderdelen, stappen en resultaten
van deze leergang worden getoetst
en geanalyseerd. Met wetenschappelijk
onderzoek zullen de langeretermijneffecten
en het rendement van de leergang
in kaart worden gebracht.
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 9

Tekst: Menno Goosen
Stereotactische radiotherapie bij longkanker leidt tot
minder sterfte dan een operatie
Tot voor kort was een operatie de standaardbehandeling
van kleinere longtumoren
zonder uitzaaiingen. Veel patiënten
komen vanwege hun algemene conditie
en bijkomende ziekten echter niet in aanmerking
voor een operatie. Worden zij wel
geopereerd, dan geeft een longoperatie
vaak blijvende klachten, en 2 tot 10 procent
van de patiënten overlijdt direct na
operatie. Sinds 2003 bestaat er in VUmc als
eerste ziekenhuis in Nederland een alternatief
voor een operatie, namelijk stereo-
tactische radiotherapie. Dat is een veel
preciezere manier van bestralen dan voorheen,
met een veel hogere dosis in een
kortere tijd. David Palma deed onderzoek
naar de resultaten van stereotactische
radiotherapie bij longtumoren en naar
een aantal nieuwe technische ontwikkelingen
die het mogelijk maken dat de
behandeling eenvoudiger toegepast kan
worden. In VUmc zijn sinds 2003 meer dan
750 longkankerpatiënten behandeld met
stereotactische radiotherapie. Dit is we-
Zwemmersgips: meer comfort, even effectief
De meeste Nederlandse ziekenhuizen
gebruiken traditioneel gips bij kinderen
met een botbreuk. Dit geeft veel beperkingen:
niet douchen, niet zwemmen. ‘Onnodig’,
stelt Robert Jan Derksen, chirurg in
het Rode Kruis Ziekenhuis (RKZ). Als eerste
in Nederland onderzocht het Beverwijkse
ziekenhuis de effectiviteit van
zwemmersgips. ‘Het “ademt”, geeft meer
comfort en mag nat worden. De genezing
van de botbreuk is bij kinderen vergelijkbaar
met traditioneel gips.’ De onderzoeksresultaten
werden gepubliceerd in
European Journal of Trauma & Emergency
Surgery. Vooral bij kinderen vormt het
een groot probleem dat gips niet nat mag
worden. Het gebeurt toch. Met vaak jeukende
uitslag en een penetrante geur tot
Foto-expositie over zenuwpijn
Van 24 t/m 29 april van 12.00 uur tot
18.00 uur is de internationale foto-expositie
The Pain Within – Pijn Verbeeld te zien
in de Posthoornkerk, Haarlemmerstraat
126A te Amsterdam. (Zaterdag 28 april
gesloten). De integere, maar intense portretten
van patiënten en hun zenuwpijn
worden eenmalig en gratis toegankelijk
10 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
gevolg. Het zwemmersgips is een goed
alternatief. De gipstechniek is in het RKZ
tentoongesteld in Nederland. De internationaal
bekende topfotograaf Alex Telfer
maakte de foto’s en ontving hiervoor in
2011 een bronzen Px3 People’s Choice
Award. De expositie is bedoeld om aandacht
te vragen voor de gevolgen van het
dagelijks leven met zenuwpijn.
reldwijd de grootste serie. Stereotactische
radiotherapie blijkt zeer goed te werken,
met veel minder bijwerkingen dan een
operatie en zonder directe sterfgevallen
als gevolg van de behandeling. Nadat stereotactische
radiotherapie op grote schaal
was geïntroduceerd, werden veel meer
oudere patiënten behandeld voor longkanker
en nam het percentage onbehandelde
patiënten significant af. De introductie
van stereotactische radiotherapie leidde
tot een toename van de overleving.
ingevoerd en doorontwikkeld door de
eigen gipsverbandmeesters. Zij hebben
het onderzoek ook uitgevoerd. Het is geschikt
voor de behandeling van de meest
voorkomende breukvorm bij kinderen: de
twijgbreuk. De onderzoeksresultaten
hebben ertoe geleid dat deze kinderen nu
standaard zwemmersgips aangemeten
krijgen in het RKZ. In totaal deden 68
kinderen in de leeftijd van 5 tot 15 jaar
mee aan het onderzoek. Van hen kregen
er 34 zwemmersgips aangemeten. De
andere 34 kregen het traditionele gips. De
genezing van het bot was bij beide groepen
vergelijkbaar. De groep met zwemmersgips
scoorde echter flink hoger op
het gebied van comfort: 8,6 ten opzichte
van een 7,5 voor traditioneel gips.

Foto-expositie en wedstrijd over
darmkanker
Tot en met september reist de foto-expositie
‘Denk vooruit, kijk achterom’
langs de Nederlandse ziekenhuizen. De
foto-expositie is ontwikkeld door de Maag
Lever Darm Stichting in samenwerking
met artsen- en patiëntenorganisaties.
Hiermee willen ze het taboe op darmkanker
doorbreken en stimuleren dat mensen
met klachten tijdig naar de dokter gaan.
Naast de foto-expositie organiseert de
Maag Lever Darm Stichting een fotowedstrijd.
Hiervoor roept zij heel Nederland
op om foto’s in te sturen die passen bij het
thema darmkanker. Foto’s uploaden is
mogelijk op www.darmkanker.info. Op
deze site is ook meer informatie te vinden.
Daarnaast kan iedereen stemmen op
zijn/haar favoriete foto.
Jaarlijks krijgen ongeveer twaalfduizend
patiënten en hun naasten te maken met
darmkanker. Bijna vijfduizend mensen
overlijden elk jaar aan de gevolgen van
de ziekte. Als darmkanker in een vroeg
stadium wordt opgespoord, is de ziekte
goed te behandelen.
RKZ schenkt röntgenapparaat aan
ziekenhuis Bangladesh
Wat doe je met een door digitalisering
overbodig geworden röntgenapparaat?
Deze vraag stelde de afdeling Radiologie
van het Rode Kruis Ziekenhuis (RKZ) zichzelf.
Erik Kapteijns, longarts in het RKZ,
wist er wel raad mee. Samen met zijn
vader Ad Kapteijns werkt hij mee aan het
opnieuw opbouwen van een ziekenhuis
in Bangladesh. De afdeling Radiologie
besloot het apparaat te doneren aan dit
goede doel. Bij het verwerven van een
röntgenapparaat bleef het niet. Erik Kapteijns
wist onder andere nog een couveuse,
onderzoekstafels en laboratoriummaterialen
te verkrijgen uit twee Nijmeegse
ziekenhuizen. Het Kennemer Gasthuis
schonk een gynaecologische stoel. Ook is
een sponsor gevonden die de transportkosten
naar Bangladesh voor zijn rekening
neemt. Longarts Kapteijns: ‘Een
klein initiatief is uitgegroeid tot een omvangrijk
project, waarvan een ziekenhuis
in een van de armste landen van de wereld
gebruik kan maken. Soms hoor je
wel zeggen: een druppel op een gloeiende
plaat. Als je echter bedenkt dat duizenden
mensen hierdoor in de gelegenheid
worden gesteld om kwalitatief goede
medische zorg te krijgen, dan wordt een
dergelijke uitspraak heel relatief.’ Vader
en zoon Kapteijns werken samen met de
Stichting Goede Werken Glorieux.
FOTO: GEERT VAN KESTEREN
Laat wiskunde
meebeslissen
Wiskundige en UT-promovenda
Maartje Zonderland ontwikkelde
nieuwe planningsmethodes om de
verdeling van capaciteit in ziekenhuizen
te verbeteren. Zij paste haar
onderzoek toe in het Leids Universitair
Medisch Centrum (LUMC). Een
van de uitdagingen voor Zonderland
was bijvoorbeeld het ontwikkelen
van een afspraakschema voor de
polikliniek met beperkte wachttijd
voor inlooppatiënten en acceptabele
toegangstijd voor afspraakpatiënten.
Zo ook bij de populaire zorgpaden:
een soort onestopshopping in het
ziekenhuis. Maartje Zonderland ontwikkelde
een wachtrijmodel dat
ervoor zorgt dat zorgpadpatiënten
enerzijds en reguliere patiënten
anderzijds geen hinder van elkaar
ondervinden. Vervolgens pakte zij de
planning van de MRI-scanner aan. De
schaarse MRI-capaciteit kan alleen
eerlijk verdeeld worden als alle medische
afdelingen een goede inschatting
geven van de hoeveelheid scans
die zij gaan aanvragen. Er bestaat
natuurlijk altijd een spanningsveld
tussen planbare en spoedpatiënten.
Hoe ga je hier planmatig mee om
zonder iemand te frustreren? Zonderland
is in staat met behulp van
een wachtrijmodel een afweging te
maken tussen deze twee factoren.
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 11

12 OK OPERATIONEEL APRIL 2012

Ben je geboren voor de medische zorg?
‘Zorgen zit in mijn bloed. Thuis hebben
we heel wat dieren rondlopen, vooral de
zieligste gevallen wil ik graag verzorgen.
Vanuit die basishouding was de wens
om dierenarts te worden niet zo gek.
Alleen de verplichte exacte vakken op
vwo-niveau waren een onoverbrugbare
barrière. Gelukkig leek de tweede loopbaanoptie
– operatieassistent – me net zo
aantrekkelijk. Zeker na een kijkje achter
de schermen op de OK, dankzij bemiddeling
van mijn moeder. Zij werkte destijds
in het Sint-Elisabethziekenhuis in Almelo.
Verantwoordelijkheid (maar niet zo veel
als in de geneeskunde), hulp bieden en de
technische aspecten van het vak vormden
voor mij de ideale combinatie. Dit beroep
past precies bij mijn persoonlijkheid.’
Bleek de praktijk je ook op het lijf geschreven?
‘Al op dag één werd ik gegrepen door het
vak. Op verzoek van het Prinses Ireneziekenhuis
in Almelo heb ik na de middelbare
school mijn zomervakantie opgeofferd om
zes weken mee te draaien, voordat de officiele
opleiding begon. Die ervaring wakkerde
mijn interesse alleen maar verder aan. De
operatieve technieken van de specialisten,
het instrumentarium dat ze gebruiken, de
saamhorigheid in het medisch team om
een mens te helpen; ik vond het allemaal
fascinerend. De opleidingsstart met drie
maanden theorie was een mooie manier
om de diepte in te duiken en de ins en
outs beter te leren kennen. Dit stilde mijn
honger naar kennis.’
Ernestien Reefman:
‘Dit beroep past precies bij
mijn persoonlijkheid’
Sinds een jaar werkt Ernestien Reefman (46) als operatieassistent bij de in bewegingszorg gespecialiseerde
vestiging in Naarden van de Bergman Clinics. ‘Dit beroep past precies bij mijn persoonlijkheid.’
Was het vakgebied orthopedie een bewuste
keuze?
‘Na drieënhalf jaar basisopleiding – een
plezierige afwisseling van werken en
school – werkte ik een aantal jaren allround
in het Twenteborg Ziekenhuis
in Almelo en Ziekenhuis Overvecht in
Utrecht. In 1990 was ik gevoelsmatig toe
aan kennisverbreding en specialisatie.
Die wens werd bewaarheid in het UMC
Utrecht, afdeling Cardiochirurgie. Vervolgens
was ik er een jaar uit, in verband met
de geboorte van ons eerste kind en werk
van mijn echtgenoot in het buitenland.
Zeker na de intensieve periode die daaraan
vooraf was gegaan, was dat heel stil.
De kans om de zwangerschapsvervanging
van een oud-collega in het Sint Antonius
Ziekenhuis in Nieuwegein in te vullen
greep ik met beide handen aan. Dat was de
stap naar orthopedie.’
Was dat een grote verandering?
‘Na mijn brede basisopleiding had ik me
niet verder gespecialiseerd in orthopedie.
Dit werkveld leek in eerste oogopslag een
wereld van verschil met de minutieuzere
cardiochirurgie, maar het was opnieuw
iets om me vol overgave in te verdiepen.
Ik ben graag in control, wil alles tot in de
finesses beheersen. Ook bij orthopedie is
nauwkeurigheid verschrikkelijk belangrijk.
Denk alleen al aan het simpele feit
dat een mens twee benen en schouders
heeft. Het is van cruciaal belang dat het
juiste lichaamsdeel geopereerd wordt.
Toen degene die ik verving niet terug-
TEKST: LINDA VAN PELT | FOTO’S (INCLUSIEF COVER): JOS HEIJNEN
keerde, ben ik gebleven. Ik was in dienst
van Orthopedie, maar door organisatorische
veranderingen kwam ik begin 2001
in dienst bij de OK, nog steeds met de
specialisatie orthopedie.
Hoewel ik best behoudend ben, was ik op
een gegeven moment toe aan een nieuwe
uitdaging. Sinds voorjaar 2011 werk ik
in de vestiging Naarden van de Bergman
Clinics. Hier doen we operaties op het vlak
van onder meer schouderslijtage, meniscus,
rughernia, heupen en het plaatsen
van prothesen.’
Wat is het verschil tussen een zelfstandige
kliniek en een regulier ziekenhuis?
‘Bijzonder hier is dat het meer oogt als
hotel dan als ziekenhuis. Toch zijn we er
zeker niet alleen voor de welgestelden,
maar voor iedereen. Dankzij de kleinschaligheid
is hier het contact tussen dokter
en patiënt wellicht wat hechter dan in een
groter ziekenhuis.
Een pluspunt voor mezelf is de frisse
sfeer in ons team. Deze locatie draait
sinds augustus 2010, dus iedereen is
“nieuw”. We streven met z’n allen naar
hetzelfde doel: het beste ziekenhuis van
Nederland worden. We houden elkaar
scherp, werken gedisciplineerd en
hanteren strikte richtlijnen. In die atmosfeer
van teamgeest en intercollegiale
toetsing gedij ik goed. Dit stimuleert me
om betrokken te zijn en bij te blijven op
mijn vakgebied. Nuttig, want tenslotte
geldt ook hier: verandering is de enige
constante.’
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 13

Nicole Dreessen over het nieuwe beroepsprofiel:
‘Belangrijke professionaliseringsslag’
Op het afgelopen LVO-congres is het nieuwe beroepsprofiel van de
operatieassistent gepresenteerd. Voor het eerst is vastgelegd wat
operatieassistenten precies doen en welke eisen aan hen worden
gesteld. Waarom is dat zo belangrijk? Een interview met Nicole Dreessen,
voorzitter van de werkgroep die het beroepsprofiel ontwikkelde.
TEKST: MARLOES VAN HOORN | FOTO: JOS HEIJNEN
Er was toch al een beroepsprofiel voor de operatieassistent?
Nicole Dreessen: ‘Het vorige dateert van 2002. In de tussentijd is
ons beroep behoorlijk veranderd. Het nieuwe beroepsprofiel is
ook veel uitgebreider dan het oude. Het bevat rollen, kerntaken,
competenties en complexiteitsniveaus en is onderbouwd met
literatuur. Het vorige was meer een functieomschrijving.’
Wat is er in de tussentijd allemaal veranderd aan het beroep?
‘Operatieassistenten hebben er allerlei taken en verantwoordelijkheden
bij gekregen, zoals planning, apparaatbeheer en coordinatie.
Ze moeten steeds meer verantwoordelijkheid dragen
voor hun eigen gedrag en ook anderen in het team aanspreken
op fouten. Daarnaast is het werk complexer geworden, is marktwerking
ingevoerd en is er steeds meer aandacht voor efficiëntie
en kwaliteit. Dit alles vereist een nieuwe manier van werken
en continue ontwikkeling. Het nieuwe beroepsprofiel houdt
hier rekening mee.’
Goed, het beroepsprofiel ligt er. En nu?
‘Mede met dit beroepsprofiel willen we een aanvraag gaan doen
voor erkenning in de Wet BIG, de Wet op de beroepen in de
individuele gezondheidszorg. Gezien de medisch en technisch
verpleegkundige handelingen die we moeten kunnen verrichten
en onze verantwoordelijkheden als individuele zorgverlener
is het toch vreemd dat we hier niet worden genoemd? Daardoor
hebben we ook geen titelbescherming en is het tuchtecht niet
op ons van toepassing. Verder wil de LVO met dit profiel uiteindelijk
bereiken dat de opleiding op het vereiste hbo-bachelorniveau
komt. Het is dus een belangrijke professionaliseringsslag.’
14 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
De LVO heeft eerder BIG-erkenning aangevraagd. Waarom is dit
toen niet gelukt?
‘Het ministerie van VWS vond dat operatieassistenten zich
niet voldoende profileerden als afgebakende beroepsgroep.
Eigenlijk zeiden ze: “Laat eerst maar eens zien wat jullie nu
precies doen. Ga verder met professionaliseren en zorg voor
een eigen deskundigheidsterrein.” Dat hebben we nu dus gedaan.
We moeten bovendien laten zien inderdaad te hechten
aan onze eigen kwaliteit en verantwoordelijkheid. Daarvoor
is het belangrijk dat we ons inschrijven in een kwaliteitsregister.
Dus: ga naar het KABIZ-register [zie kader] en schrijf je in!
Verder vonden ze een hbo-opleiding noodzakelijk. Daar wordt
met behulp van dit beroepsprofiel dus ook aan gewerkt.’
Hoe kan dit beroepsprofiel bijdragen aan officiële hbo-erkenning
van de opleiding?
‘In het beroepsprofiel staat wat een operatieassistent op het
eerste competentieniveau allemaal moet kunnen. Dat bevindt
zich op hbo-werk- en denkniveau. Er staat ook duidelijk in aangegeven
welke punten tijdens de inserviceopleiding nog niet
voldoende aan de orde komen voor hbo-erkenning, zoals competenties
op het gebied van wetenschappelijk handelen. Daarmee
kunnen de verschillende partijen aan de slag. De steeds
complexer wordende gezondheidszorg vraagt nu eenmaal om
een hoger opleidingsniveau. Die mening hebben niet alleen
wij. Uit het nieuwe beroepsprofiel van de verpleegkundigen
blijkt bijvoorbeeld dat in 2020 alle verpleegkundigen een hboprofiel
moeten hebben.’

De officiële uitreiking van het boekje
‘Beroepsprofiel van de operatieassistent’.
Kunnen de huidige operatieassistenten alle competenties inzetten
en alle genoemde kerntaken en rollen uitvoeren op hoogcomplex
niveau, zoals in het profiel staat?
‘Dat zouden we wel allemaal moeten kunnen. Het zal niet dagelijks
nodig zijn. Er zullen ook per ziekenhuis accentverschillen
bestaan. Maar professionaliseren betekent continu alle kerntaken
en competenties perfectioneren.’
Staat ook in het beroepsprofiel wat een operatieassistent op het
tweede competentieniveau moet kunnen?
‘Alle kerntaken, rollen, competenties en complexiteitsniveaus
die horen bij een operatieassistent op het eerste competentieniveau
staan erin. Deze bieden voldoende mogelijkheden
om het tweede competentieniveau eenduidig en objectief te
beschrijven. Denk bijvoorbeeld aan een selectie van kerntaken
of competenties. Of aan een afbakening op basis van rollen,
specialismen of complexiteitsniveaus. De precieze invulling is
aan de partijen die betrokken zijn bij het opleiden en inzetten
van deze mensen.’
Voldoet het beroepsprofiel aan de Europese eisen voor
OK-personeel?
‘De Europese vereniging van operatieassistenten EORNA werkt
momenteel aan een Europees beroepsprofiel. Ze gaan kijken of
ons profiel als inspiratie kan dienen. Nederlandse operatieassistenten
vormen een uitzondering in Europa omdat bij ons een
verpleegkundige opleiding niet verplicht is.’
Kwaliteitsregister voor
operatieassistenten
Het beroepsprofiel benadrukt dat operatieassistenten
zich continu moeten ontwikkelen. De Raad voor
Volksgezondheid en Zorg deelt deze mening. In het rapport
Bekwaam is bevoegd (2011), over innovatieve opleidingen
en nieuwe beroepen in de zorg, adviseert de raad: maak bijen
nascholing tot een krachtig instrument om het beroep
continu aan te passen aan wat patiënten nodig hebben.
Het Kwaliteitsregister Operatieassistenten bij de stichting
KABIZ, een initiatief van de LVO, is zo’n instrument. Dit
stelt de professionaliteit van operatieassistenten objectief
en betrouwbaar vast. Zo kun je als operatieassistent laten
zien dat je je ontwikkelt en inspeelt op de veranderingen in
wetenschap, techniek en zorgvraag.
Alle gediplomeerde operatieassistenten kunnen zich
inschrijven in het register en zichtbaar en toetsbaar maken
dat ze voldoen aan de kwaliteitseisen van de beroepsgroep.
Dit maakt duidelijk aan patiënten, werkgevers en
zorgverzekeraars dat ze met een professional te maken
hebben die het vak serieus neemt.
Thuis kun je op je gemak vanachter de computer in een
digitaal portfolio bijhouden wat je allemaal gedaan
hebt op bijvoorbeeld het gebied van bij- en nascholing.
Daarmee kun je als operatieassistent inzichtelijk
maken dat jij staat voor kwaliteit van zorg, bijvoorbeeld
bij een functioneringsgesprek of een overleg over je
mogelijkheden, plannen of wensen bij een werkgever.
Of denk aan een sollicitatie. Met jouw portfolio in het
kwaliteitsregister is meteen duidelijk of je voldoet aan de
functie-eisen.
Kortom: inschrijven in het register is goed voor het beeld
dat de buitenwereld van ons heeft en goed voor jouw gevoel
van eigenwaarde. Surf daarom snel naar www.kabiz.nl.
Kan dit beroepsprofiel de aantrekkingskracht van het beroep op
schoolverlaters vergroten?
‘We hebben nu een aantrekkelijk visitekaartje van ons beroep.
Scholieren kunnen hier lezen wat het beroep inhoudt. Als de
opleiding straks een hbo-bachelor is – dat is dus onze intentie –
wordt de studie voor hen ook aantrekkelijker.’
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 15

Hoe is het profiel precies tot stand gekomen?
‘Leden van de werkgroep Beroepsprofiel – bijna allemaal vrijwilligers!
– hebben onderzoek gedaan en een heleboel documenten
geanalyseerd. Ze hebben daarbij professionele ondersteuning
en advies gekregen van Exposz, een universitair opleidings- en
adviescentrum. Op basis daarvan is het conceptberoepsprofiel
geschreven. Dit is becommentarieerd door leden van de expertgroep.
Vervolgens heeft uitgeverij Y-Publicaties er nog naar gekeken.
In totaal is er zo’n anderhalf jaar aan gewerkt.’
Een hele klus dus.
‘Dat kun je wel stellen ja. Het was heel intensief en er zijn vele
uren ingekropen. Vooral op het eind was het even flink doorwerken,
zodat zelfs de kerst en de kerstvakantie eraan opgeofferd
zijn. Maar het was het zeker waard. Ik ben hartstikke
trots op het resultaat en op iedereen die eraan meegewerkt
heeft. Het is ook heel fijn dat Ab Klink, voormalig minster van
VWS, ons heeft gecomplimenteerd in het voorwoord bij het
beroepsprofiel!’
Zijn er al andere reacties uit het veld?
‘Ja, en die zijn heel positief. Het College Zorg Opleidingen, dat
LVO-informatie
Charmaine Betzema, voorzitter,
voorzitter@lvo.nl
Hennie Mulder, penningmeester
en bestuurslid Media
operationeel@lvo.nl
Jeanine Stuart, secretaris en
bestuurslid Onderwijs ai.
secretaris@lvo.nl en
onderwijs@lvo.nl
Nicole Dreessen, bestuurslid
Beroepsbelangen
beroepsbelang@lvo.nl
Monique de Kort, bestuurslid
Congres, congres@lvo.nl
Femke Wienen, bestuurslid
PR&V, prvoorlichting@lvo.nl
16 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
LVO TELEFOONNUMMER:
024-645 47 71 van maandag t/m
zaterdag van 9.00 tot 17.00 uur
Adres: LVO, Postbus 9058
1006 AB Amsterdam
Lid worden van de LVO?
Surf naar www.lvo.nl of bel met
024-645 47 71.
Opzegging van lidmaatschap
dient voor 1 oktober schriftelijk te
gebeuren – het lidmaatschap
wordt dan per 1 januari van het
jaar daarop beëindigd.
Internet:
www.lvo.nl
Lidmaatschap opzeggen:
Secretariaat LVO
Postbus 9058,
1006 AB Amsterdam
de inserviceopleiding erkent, heeft bijvoorbeeld laten weten
dat het hun bedoeling is het beroepsprofiel op te nemen in het
opleidingsreglement. Ze zien gezien het beroepsprofiel een
mogelijkheid tot een vierjarige – dus uitgebreide – opleiding.
De Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra en
de NVZ vereniging van ziekenhuizen hebben ook positief gereageerd,
vertelde het CZO. Al deze partijen willen participeren in
de projectgroep Erkenning en Opleidingen.’
Wat adviseer je operatieassistenten om met het beroepsprofiel te
doen?
‘Ik zou zeggen: lees het goed en leg jezelf langs de meetlat. Ga
aan de slag met je competenties!’
Het beroepsprofiel wordt uitgedeeld aan leden die aanwezig
zijn bij de LVO-activiteiten, zoals de leerlingendag en de
vertegenwoordigersdag, en is te vinden op www.lvo.nl.
De LVO zoekt nog vrijwilligers voor de projecten Erkenning en
Opleidingen. Geïnteresseerden worden van harte uitgenodigd zich
te melden: beroepsbelang@lvo.nl.
Nationale Leerlingendag 2012
Dinsdag 17 april 2012
Infectie- en wondmanagement
Alles wat je moet weten over isolatiemaatregelen
en wondverzorging op het operatiecentrum
Locatie:
fa. Stopler
Middenwetering 1
3543 AR Utrecht
Inschrijven via de website:
www.lvo.nl
Leden € 30,-
Niet leden € 60,-

Centralisatie van specialismen, wat nu?
Centralisatie van specialismen is regelmatig
in het nieuws. Welke gevolgen heeft deze
ontwikkeling voor operatieassistenten?
Operatieassistent en docent Annemarie
Roos schetst een toekomstscenario.
TEKST: ANNEMARIE ROOS, OPERATIEASSISTENT, ZIEKENHUIS BETHESDA
HOOGEVEEN EN EEN VAN DE INITIATIEFNEMERS VAN DE WEBSITE
WWW.CENTRALISATIEWATNU.COM; ZE VERDIEPTE ZICH IN
CENTRALISATIE VOOR DE OPLEIDING TOT EERSTEGRAADSDOCENT
IN DE GEZONDHEIDSZORG. | ILLUSTRATIE: I STOCKPHOTO
De overheid, zorgaanbieders en
zorgverzekeraars hebben in
juli 2011 een landelijk akkoord
ondertekend over centralisatie van specialismen
in de Nederlandse ziekenhuizen.
1 In 2012 wordt deze centralisatie
zichtbaar. 2 Ziekenhuizen mogen niet
meer alle zorgfaciliteiten aanbieden die
zij in huis hebben en tussen de ziekenhuizen
vindt een herverdeling van zorg
plaats.
Met centralisatie wil de overheid de kosten
van de Nederlandse ziekenhuiszorg
beheersen. Deze kosten bedroegen in
2010 61,3 miljard euro. 3 Het akkoord
over centralisatie moet verdere stijging
van de zorguitgaven beperken tot 2,5
procent per jaar. Daarnaast moet centralisatie
een bijdrage leveren aan kwaliteitsverbetering
van de ziekenhuiszorg. 1
Niemand weet precies hoe centralisatie
van specialismen wordt ingevuld en wat
de gevolgen zijn. Het akkoord is gelanceerd
en ziekenhuizen en specialisten
bespreken samen hoe centralisatie verder
vorm moet krijgen. Om een idee te krijgen
van de gevolgen voor operatieassistenten,
heb ik in 2011 vijftig digitaal
verspreide interviews gehouden met leidinggevenden,
leerling- en gediplomeerde
operatieassistenten, specialisten en
docenten. Op basis van de antwoorden
kan ik het volgende toekomstscenario
schetsen.
Minder allrounders
Wanneer specialistische hoogcomplexe
operaties worden verdeeld over enkele
(academische) ziekenhuizen in Nederland,
zullen we ons – met ons specialistische
beroep van operatieassistent – nog verder
moeten specialiseren. Dit betekent dat
operatieassistenten werkzaam in deze
ziekenhuizen niet meer inzetbaar zullen
zijn in andere ziekenhuizen, omdat zij
niet alle vaardigheden beheersen die daar
nodig zijn. In deze tijd van krapte op de
arbeidsmarkt voor operatieassistenten is
het niet wenselijk als er minder allround
operatieassistenten inzetbaar zijn.
Natuurlijk is er ook een voordeel, namelijk
het creëren van specialistische operatieassistenten
die door kennis en ervaring
hoge kwaliteit leveren bij het instrumenteren/assisteren,
juist doordat ze bepaalde
operaties vaak doen. Specialisten juichen
deze ontwikkeling toe, omdat zij gebaat zijn
bij een gespecialiseerde operatieassistent.
Uitholling
Uitholling van het beroep ligt op de loer.
Voor gediplomeerde operatieassistenten
in kleine perifere ziekenhuizen kan centralisatie
tot gevolg hebben dat hun vaardigheid
van het instrumenteren/assisteren
bij specialistische operaties verloren gaat.
Het wordt al steeds populairder om te
opereren in zogenoemde ‘straatjes’. Daar
vindt op één dag een reeks van dezelfde
laagcomplexe operaties plaats, zoals artroscopieën
in de knie of cataractoperaties.
Het is de vraag of deze straatjes de
kwaliteit waarborgen. Door routine kan
de aandacht voor de operatie en de patiënt
verslappen, net zoals bij werken aan
de lopende band gebeurt, waar steeds
dezelfde handeling wordt verricht.
Onvolledige opleiding
Leerling-operatieassistenten zullen hun
opleiding volgen in een ziekenhuis dat
misschien niet garant kan staan voor een
volledige opleiding tot operatieassistent.
Operatieassistenten die klaar zijn met de
opleiding zullen bepaalde operaties in
theorie wel kunnen instrumenteren/assisteren,
maar deze in de praktijk niet
beheersen. Daarvan is nu natuurlijk ook al
sprake – niet elk ziekenhuis kan bijvoorbeeld
cardio- of neurochirurgie aanbieden
– het is goed denkbaar dat deze ontwikkeling
zich door centralisatie zal doorzetten.
Een alternatief scenario is dat leerlingen
hun stages in verschillende ziekenhuizen
kunnen lopen. Dan ontstaat de vraag bij
welk ziekenhuis deze student in dienst
komt en welk ziekenhuis de kosten draagt
voor het opleiden van deze student.
Opleidingsinstituten zullen moeten anticiperen
op centralisatie door lessen aan te
passen en modules te herschrijven. Opnieuw
zal bekeken moeten worden wat
studenten moeten leren en beheersen.
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 17

Beroemde namen
Wie was Terence Millin?
Wie was de Ierse arts wiens naam is verbonden aan de retropubische prostatectomie mie
en aan de boemerangnaaldvoerder?
TEKST: JEANINE STUART, PRAKTIJKCOÖRDINATOR OK; RUUD VLEEMING, UROLOOG; BOVENIJ ZIEKENHUIS, AMSTERDAM
Eind negentiende eeuw werden de
eerste open prostaatoperaties beschreven.
Tot die tijd werd wel eens
wat prostaatweefsel bij blaassteenoperaties
meegenomen, maar pas in 1888
publiceerde William Belfield over de eerste
suprapubische transvesicale prostaatoperatie,
verricht in 1885. Bij deze techniek
kijkt men van bovenaf op het oppervlak
van de prostaat, die in de blaas uitpuilt.
In 1891 verrichtte George Goodfellow uit
Californië de eerste volledige transperineale
prostatectomie, vanwege een benigne
prostaathypertrofie. Tot de jaren vijftig
van de vorige eeuw werden de meeste
prostatectomieën echter transvesicaal
uitgevoerd. De transvesicale methode
werd behalve door Belfield ook toegepast
door sir Peter Freyer, een Ierse uroloog die
deze operatie rond 1900 voor het eerst
uitvoerde en in 1904 beschreef. Zowel de
suprapubische transvesicale als de transperineale
prostatectomie kende veel complicaties,
zoals infecties, bloedingen en
incontinentie. Samuel Henry Harris (1881-
1936) uit Sydney modificeerde de techniek
van Freyer. Zijn sterftecijfer was slechts
2,8 procent, het laagste cijfer tot dan.
Theodor Hryntschak (1889-1952) uit Oostenrijk
verbeterde weer de methode
van Harris.
In december 1897 hield Willem van Stockum,
chirurg in het gemeenteziekenhuis
18 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
aan de Coolsingel te Rotterdam, een voordracht
over zijn nieuwe techniek om adenomen
uit de prostaat via het prostaatkapsel
te verwijderen. Na insnede van de
onderbuik (de snede start onder de navel)
werd het prostaatkapsel opengemaakt. Op
7 maart 1909 publiceerde hij een goede
beschrijving van deze retropubische prostaatadenoomenucleatie,
kortweg de retropubische
prostatectomie genoemd.
Het is echter de naam van een Ierse arts,
Terence Millin, die aan deze ingreep
wordt verbonden.
Kampioen hordelopen
Terence John Millin werd geboren op 9
januari 1903 in County Down, een stadje
in Noord-Ierland. Hij groeide op in een
harmonieus protestants gezin waar de
vader werkzaam was als advocaat. Millin
werd beschreven als een intelligente leerling
en een prima sporter; met het rugbyteam
won hij veel prijzen. Vervolgens ging
hij naar het Trinity College in Dublin om
wiskunde te studeren. Na enige tijd stapte
hij over naar de geneeskunde, wat uiteindelijk
de juiste keuze bleek te zijn.
Niet alleen zijn studie ging voorspoedig,
ook sportief presteerde hij daar goed. Zo
werd hij captain van het eerste Trinityrugbyteam.
Drie seizoenen lang waren ze
ongeslagen en sleepte Millins team prijzen
in de wacht. Verder was hij nog een
Terence John Millin.
zeer goede hoogspringer en kampioen op
de horden!
Na zijn studie in 1927 werkte hij als assistent-chirurg
in het Sir Patrick Dun’s
Hospital in Dublin. Van daaruit vertrok
hij naar Londen. Na de nodige ervaring
belandde hij in het All Saints Hospital,
een urologische kliniek met elf bedden.
Hij werkte hier onder Canny Ryall, een
beroemde Ierse uroloog. Al op 28-jarige
leeftijd had Millin alle examens afgelegd
om zich te kunnen specialiseren tot uroloog.
Als Ier had hij het niet gemakkelijk
REPRODUCED COURTESY COURTESY OF OF THE RCSI. RCSI.

in Londen, waar nog drie urologische
klinieken waren gevestigd. Maar na het
plotselinge overlijden van Ryall in 1934
werd Millin Millin zijn opvolger en hoofd van de
kliniek.
Millin beheerste de bestaande, complicatiegevoelige
technieken,
maar er moest toch een
betere manier
zijn om
‘een prostaat
als een extravesicaal
orgaan te verwijderen
door een ander orgaan
(blaas) of transurethraal met
gebrekkig gebrekkig instrumentarium’?
breken van de Tweede Wereldoorlog
werd Millin gerekruteerd gerekruteerd voor de Emergency
Medical Service en werkte hij hij als
chirurg chirurg in het Putney-ziekenhuis. Aan het
eind van de oorlog kreeg hij een patiënt
met een pelvisfractuur en een gescheurde
urethra. urethra. Toen kwam hij op het idee de
prostaat retropubisch te benaderen; dus
bijna veertig jaar na Van Stockum.
Na de oorlog keerde Millin terug naar
het All Saints Hospital. In oktober 1945
hield hield hij hij een lezing over zijn operatietechniek
op een bijeenkomst van de
Franse Urologische Vereniging in
Parijs. In december 1945
publiceerde hij een
artikel in The
De ligatuurvattende
klem
volgens Millin.
Deze wordt
gebruikt in
combinatie met
de boemerang.
Boemerang
Lancet t over
In december 1939 trad Millin in het hu-
zijn bevindinwelijk
met Alice ‘Molly’ Guernsey. Ze
gen bij twintig pati-
kregen kregen samen twee dochters. Bij het uit-
enten bij wie hij een
prostatectomie had verricht.
In zijn artikel ver-
Huidige prostaatoperaties
meldde Millin terecht dat Van
Stockum al in 1897 bij twee patiënten
Tegenwoordig wordt een vergrote deze toegangsweg tot de prostaat koos.
prostaat zo mogelijk behandeld via Van Stockum tamponneerde echter de De naaldvoerder
een transurethrale resectie (TURP).
prostaatholte en draineerde de blaas.
volgens Young-Millin,
Een adenoom dat op deze manier ver- Voor zijn nieuwe techniek introduceerde
oftewel de boemerang.
wijderd wordt, mag gemiddeld niet Millin een speciaal ontworpen instrument
zwaarder zijn dan 70 gram. gram. Met de om het kapsel te sluiten. Deze naaldvoer-
diathermische lis worden kleine stuk- stukder volgens Young Young-Millin Milli met t bijb bijbehoren- h opening worden geplaatst. De operateur
jes prostaatweefsel weggenomen. De de ligatuurvattende klem biedt hulp bij laat de knop terugveren, en de naald met
resectie vindt plaats onder voortdu- het sluiten van het voorste prostaatkapsel draad wordt teruggetrokken. Met deze
rende irrigatie, waardoor het opera- na een prostatectomie. Dit gebied is met heen-en-weergaande beweging – die de
tieterrein steeds wordt schoonge- een gewone naaldvoerder moeilijk bereik- bijnaam verklaart – kan in een beperkte
spoeld. Omdat er geen abdominale baar. Het hechten ging met dit instru- ruimte een naald door het weefsel wor-
incisie wordt gedaan, is het postopement, bijgenaamd boemerangnaaldvoerden gestoken. Door deze handeling meerratieve
verloop bij een TURP korter en der, aanmerkelijk sneller. Daardoor kon dere keren te herhalen, kan men een hele
minder complicatiegevoelig dan de het aanzienlijke bloedverlies bij deze in- reeks hechtingen leggen. De naam van
transvesicale en retropubische techgreep worden beperkt.
Millin is ook verbonden aan een blaasnieken
(zie hoofdartikel). Deze tech- Door op een knop in de basis van de greep halsspreider en blaaswandspreider.
nieken worden nog toegepast als de te drukken wordt de lege naald door het
prostaat te groot is voor endoscopi- prostaatkapsel gestoken. Als de punt van Varkensfokker
sche verwijdering.
de naald zichtbaar wordt, kan met de Millin werd wereldberoemd en hij was
ligatuurvattende klem een draad in de regelmatig te gast in Europa, Australië
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 19

Wij zoeken allround OK-assistenten met passie!
MAQUET Netherlands B.V. gevestigd in Hilversum is een professionele handelsonderneming en telt 54 medewerkers. MAQUET
is onderdeel van de wereldwijd opererende en beursgenoteerde Zweedse Getinge groep. MAQUET houdt zich in de Nederlandse
markt bezig met de inrichting van operatiekamers, intensive care, spoedeisende hulp, onderzoeksruimten en poliklinieken. In onze
branche zijn wij marktleider en wij verkopen hoogwaardige
kwaliteitsproducten.
Je wilt overstappen naar de commercie, maar je hart ligt ook bij de zorg. Deze job biedt je beiden.
APPLICATIESPECIALIST MEDISCHE APPARATUUR m/v
Functie-informatie:
Na een gedegen inwerkperiode wordt jouw belangrijkste aandachtsgebied het aangaan en onderhouden van langdurige
klantcontacten binnen jouw werkgebied in samenwerking met onze Accountmanager. Je inventariseert behoeften en
biedt oplossingen, passend binnen de mogelijkheden in jouw vakgebied en de wensen van de klant. Je weet klanten
te enthousiasmeren door gedegen adviezen te geven over onze concepten, producten en productontwikkelingen. Zo
ben je verantwoordelijk voor de begeleiding van offertes en orders naar bestellingen en leveringen, het organiseren en
begeleiden van demo’s, proefplaatsingen en opleveringen en het trainen van in-en externe klanten over onze producten.
Functie-eisen:
afgeronde opleiding op HBO-niveau, als Operatieassistent, ook als je nog aan het begin van je loopbaan staat;
een relatiemanager met een servicegerichte houding, die met diverse klanttypes op wisselende niveaus weet te
communiceren;
verder ben je bovenal een enthousiaste teamspeler, maar zijn zelfstandigheid en creativiteit je ook niet vreemd.
MAQUET biedt:
Een fulltime baan met een goede werksfeer, waarbij je grotendeels vanuit huis werkt. Prima arbeidsvoorwaarden, zoals
een uitstekend salaris, premievrij pensioen, onkostenvergoeding, studieregeling, leaseauto, bonusregeling en 13e maand.
Reageren? Stuur dan je sollicitatiebrief met CV per e-mail aan:
annette.saas@maquetnetherlands.nl / HR Adviseur;
meer informatie: www.maquetnetherlands.nl of bel dhr. Bert Janssen, Divisiemanager Surgical Workplaces (06-53834453).

Blaashalsspreider volgens Millin.
en de VS. Hij opereerde zelfs de president
van Turkije. Hij beschreef in zijn
boek Retropubic Urinary Surgery (1947) de
gevolgde retropubische benadering van
345 prostatectomieën. De mortaliteit van
een open prostatectomie volgens zijn
methode was opzienbarend gedaald.
In de loop van de tijd ontving hij talloze
onderscheidingen, en hij was erelid van
vele urologische verenigingen.
Zijn kliniek werd te klein en hij liet drie
grote Victoriaanse villa’s verbouwen tot
een privékliniek met 37 bedden. Patiënten
kwamen van heinde en ver.
Millin besloot in 1950 op de leeftijd van
57 jaar met pensioen te gaan om zich
aan het ‘boeren’ te kunnen wijden. De
redenen voor zijn vroege pensionering
zijn onduidelijk. Zowel hij als zijn
vrouw Molly verkeerden in goede gezondheid
en hadden een druk sociaal
leven. Hij keerde terug naar Ierland en
kocht daar drie boerderijen. Hij verbouwde
allerlei soorten groenten en
werd een succesvol varkensfokker.
Hij en zijn vrouw deden hier veel aan
sport. Om de maand reisde hij naar de
kliniek in Londen. Daar opereerde hij
nog veel notabelen. Hij was zeer actief
voor de Royal College of Surgeons in
Ierland; in 1963 werd hij er president.
De jaren hierna kreeg hij het financieel
moeilijk. Hij had geen regelingen getroffen
voor een redelijk pensioen en zijn
vrouw kreeg ten gevolge van het roken
ernstige longproblemen. Ze verkochten de
boerderijen en verhuisden naar een gerieflijker
onderkomen. Hij bleef lesgeven tot
1975, toen dit door toenemende doofheid
onmogelijk was geworden. Terence Millin
was ook een stevige roker, en in 1980 overleed
hij op 77-jarige leeftijd aan een larynxcarcinoom.
Het bericht van zijn overlijden
werd behalve in de medische tijdschriften,
ook opgenomen in de London Times.
Literatuur
Blaaswandspreider volgens Millin.
1. B elfield, W.T. Note on Surgery of the
Enlarged Prostate. Med. Record 1888;
33:272.
2. Boele, H. Urologische chirurgie. Maarssen.
2002.
3. Boucher-Hayes, David M. Terence Millin:
pioneer of the retropubic space. BJU International
2005; 96:768-771.
4. Freyer, P. 110 Cases of Total Enucleation of
the Prostate for Radical Cure. Lancet 1904;
197.
5. Froggat, P. All-Rounders and ‘Equanimity’.
The Ulster Medical Journal 2004; 73:2.
6. Goodfellow, G. Median Perineal Prostatectomy.
JAMA 1904; 43:194.
7. Gulik F.H. van, Nieuwe gezichtspunten op
het gebied van de retropubische prostatectomie
volgens Terence Millin. NTvG 1946;
90.IV.41.
8. Millin, T.J. Retropubic Prostatectomy. A new
extravesical technique. Lancet 1945; 249.
9. Stockum, W.J. van. Prostatectomia extravesicalis.
NTvG 1909; 1862.
Grondleggend wetenschappelijk werk
van Millin.
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 21

Welmed presenteert:
de opvolger van de Shark ®
De SafeAir
Optimale rookafzuig in vele opzichten
Korte Venen 2
8331 TH Steenwijk The Netherlands
T 0523 27 17 13 F 0523 27 13 83
E info@welmed.nl I www.welmed.nl
iedereen verdient een morgen
morgen zijn we
er nog dichterbij
KWF Kankerbestrijding zorgt voor minder
kanker, meer genezing en een betere kwaliteit
van leven voor patiënten.
Kijk vandaag nog op kwfkankerbestrijding.nl
om te zien wat ú kunt doen.
Het Wilhelmina Ziekenhuis Assen (WZA) zoekt
voor HetHet de operatieafdeling een:
Anesthesiemedewerker
Je komt te werken in een moderne en goed ingerichte
OK-afdeling. Alle specialismen, met uitzondering van
plastische- en cardiochirurgie, zijn aanwezig. Aan de OK
zijn een pijnpoli en een preoperatief spreekuur
verbonden.
Als gediplomeerd anesthesiemedewerker heb je een
flexibele en collegiale werkhouding. Je bent sociaal
vaardig en hebt goede communicatieve eigenschappen.
Nadere informatie over de inhoud van de functie kan
worden ingewonnen bij Gees Drenth, hoofd SE OK of
Marco Bertelink, teamleider anesthesie, telefoon (0592)
325554 of 325556.
Reageren kan via de site www.wza.nl, waar ook meer
informatie over de functie en het ziekenhuis te vinden is.

Justin Bitter (UMC St Radboud):
‘Wij weten
minutieus wat
waar in het
magazijn ligt’
KATERN VOOR LEIDINGGEVENDEN VAN OPERATIEAFDELINGEN
Lean op de OK: bespaar geld en spaar het milieu
Karin de Vries, OK VUmc: ‘Lean gaat over verspillingen’
Managementboeken

NVLO-informatie
De NVLO is dé professionele en ondernemende
beroepsvereniging voor leidinggevenden op de
operatieafdeling.
De vereniging stelt zich tot doel om de communicatie
tussen leidinggevenden van operatieafdelingen
te bevorderen, informatie te
verstrekken, op persoonlijk en juridisch vlak te
ondersteunen, en onderwijs en managementtraining
te geven. De NVLO heeft de status van
beroepsvereniging.
Voordelen lidmaatschap:
-Acht keer per jaar het vakblad OK Operationeel
gratis thuisbezorgd. OK Operationeel bevat
ieder nummer een managementkatern van
minimaal acht pagina’s, waarin het vak van
leidinggevende OK, de toepassingen van leiderschap
en de diversiteit van de beroepspraktijk
in beeld worden gebracht. Het katern brengt
inspiratie, professionalisering, visie, verbondenheid
en de mogelijkheid om kennis en ervaring
te delen met collega-leidinggevenden OK.
-Korting op het jaarlijkse congres. Een unieke
gelegenheid om te netwerken en je kennis te
verbreden.
24 OK MANAGEMENT APRIL 2012
HOU ZELF DE TOUWTJES IN HANDEN
MANIPULATIE HERKENNEN ÉN TEGENGAAN
Manipulatie komt in alle gradaties voor: van smoezen en
kleine leugens tot chantage, intimidatie en agressie. Als
hulpverlenende professional is de kans groot dat je ermee
in aanraking komt. Dankzij het boek Manipulatie – Van
marionet tot regisseur hoor je tijdig alarmbellen afgaan.
Het boek helpt je de trucs en technieken te doorzien en je
ertegen te beschermen.
• Met handige manipulatie-index.
• Uiterst leesbaar en vol waargebeurde voorbeelden.
• Een must voor iedereen die geen marionet wil worden.
Verkrijgbaar in de boekhandel of te bestellen via de
webwinkel op www.y-publicaties.nl.
ISBN 978 90 8696 153 5 | 357 pagina’s | € 29,50
Auteur Ronald Siecker is arts en neurobioloog met jarenlange
praktijkervaring in de psychiatrie en consultancy op het gebied
van mensen, hersenen en gedrag. Hij is ook de auteur van de
succesvolle boeken Signalen & Valkuilen en ‘Ik heb een tijdbom
in mijn hoofd’ uit de serie Inzicht in psychische handicaps.
-Minimaal eenmaal per jaar een themadag
waarbij een professioneel onderwerp centraal
staat.
-Verder is de NVLO actief op het gebied van contacten
met het bedrijfsleven, diverse overheidsinstanties
en andere belangrijke instanties die
vormgeven aan de operatieve zorg in Nederland.
Lid worden:
Elke leidinggevende die op de operatieafdeling
werkt binnen één van de drie disciplines
chirurgie, anesthesie of recovery en een formele
benoeming heeft, kan lid worden van de
vereniging. Lid worden kan via de website van
de NVLO. Surf naar www.nvlo.nl. De kosten
voor het lidmaatschap bedragen Ð 150,00 per
jaar. Deze kosten worden door middel van automatische
incasso geïnd. Het lidmaatschap is
persoonlijk en loopt van 1 januari tot en met 31
december.
Lidmaatschap opzeggen?
Mail naar info@nvlo.nl. Opzegging van het lidmaatschap
uiterlijk twee maanden voor de start
van het nieuwe kalenderjaar.
Bestuur:
Eduard Monteban,
Voorzitter
emontenban@nvlo.nl
06-54 73 67 42
Christa Tigchelaar,
Secretaris en
penningmeester
info@nvlo.nl
06-305 109 12
Jan Bronts. Website
jbronts@nvlo.nl
06-54 68 26 43
Jeannette Ronchetti,
Redactie
(Zie onder redactie OK
Management-katern)
Mimoen Ahmidi,
Sponsoring en
marketing
06-22 77 88 72
Redactie OK
Management-katern:
Menno Goosen,
Bladmanager
okmanagement@
y-publicaties.nl
020-520 60 77
Marianne van Dongen,
Redactie
okmanagement@
y-publicaties.nl
Jeannette Ronchetti,
Redactie en
bestuurslid NVLO
jronchetti@nvlo.nl én
okmanagement@
y-publicaties.nl
06-55 73 33 11

Voorwoord
OK Management
Tja, het inmiddels zo vertrouwde OK
Management heeft last van de crisis.
Door tegenvallende inkomsten heeft
de uitgever in overleg met ons de stap
moeten zetten om OK Management
samen met OK Operationeel uit te
brengen. Ook de NVLO merkt dat de
Blijvend Ok(é)!!
Een blad maken dat de inzichten van
experts combineert met toepasbaarheid
op de werkvloer. Het is elke keer
weer een zoektocht naar goede, originele,
actuele onderwerpen. De afgelopen
periode hebben we geprobeerd de
inhoud van het OK Management-katern
naar een hoger niveau te brengen. We
horen graag van je of dit gelukt is. Zoals
Eduard hierboven beschrijft gaat
OK Management verder als katern en
komen we 8 keer per jaar uit. Zoals
Eduard hierboven beschrijft gaat OK
Management verder als katern en komen
we 8 keer per jaar uit.
Ben je bereid om actief met ons mee
te denken over de inhoud? Vind je
het leuk om zelf een artikel te schrijven
of weet je iemand anders die dit
zou kunnen? Neem dan contact met
ons op via de mail of via LinkedIn.
magere jaren aangebroken zijn.
In de afgelopen drie jaar heeft OK
Management zich een plaats verworven
tussen allerlei andere vakbladen
in de zorg. Er zijn veel positieve reacties
uit het veld op het blad gekomen,
iedere keer als een editie verscheen.
Door grote inspanning van Marianne
van Dongen en Jeannette Ronchetti,
samen met Menno Goosen, is het blad
geworden tot wat het is: een actueel,
prettig lezend en informatief magazine,
gericht op OK Nederland. Dit alles
mogelijk gemaakt door vele sponsors,
maar vooral door onze uitgever Ralf
Beekveldt. Een groot woord van dank
is hier op zijn plaats: Ralf, bedankt
voor je betrokkenheid! Fijn dat op
deze manier ons blad voortgezet kan
worden. Ook de collega’s van de LVO
zijn we dank verschuldigd.
We gaan echter verder, want ook
Ook als je zelf geen schrijver bent,
maar wel een interessant onderwerp
hebt, horen we graag van je. We nodigen
onze leden uit om met ons te
brainstormen over toekomstige onderwerpen
voor OK Management.
In deze editie tref je een artikel over
lean in de gezondheidszorg. Een methodiek
voor het halen van verspilling
uit het proces en het tot stand brengen
van blijvende verbeteringen. Door je
voortdurend af te vragen waarom je
iets doet, blijf je scherp: zijn alle stappen
die je doet ook echt nodig? Zeer
interessant om te lezen hoe dit werkt
en toepasbaar is op een complexe werkplek
zoals de OK.
En wanneer blijkt dat je na het toepassen
van lean six sigma op je werkplek
ineens zeeën van tijd overhebt … kun
de crisis zal ooit haar beste tijd gehad
hebben. De komende tijd wordt
het blad niet meer als zelfstandig
magazine uitgebracht. Echter, de
combinatie met OK Operationeel zal
de kwaliteit en inhoud niet beïnvloeden.
Daar kunt u op rekenen. De
genoemde mensen zullen zich met
behulp van collega’s uit het veld en
andere bij de OK betrokken mensen
met veel verve inzetten voor OK Management.
Iedere nadeel heeft zijn voordeel:
door de combi met OK Operationeel
valt OK Management nu wel op veel
meer plaatsen op de deurmat. Nog
meer mensen die ons blad en daarmee
onze vereniging leren kennen.
Eduard Monteban,
voorzitter NVLO
emontenban@nvlo.nl
je altijd nog als NVLO-lid actief de
vereniging ondersteunen.
Veel leesplezier!
Jeannette Ronchetti en
Marianne van Dongen
okmanagment@y-publicaties.nl
OK MANAGEMENT APRIL 2012 25

26 OK MANAGEMENT APRIL 2012

Justin Bitter (UMC St Radboud):
‘Kapitaalvernietiging’ noemt hij het noodgedwongen weggooien van producten waarvan de officiële ge-
bruiksdatum is verstreken. Ook investeren in overvoorraden is volgens hem niet nodig. Daarom ontwikkelde
Justin Bitter (33), operationeel manager logistiek, afdeling Operatiekamers UMC St Radboud in Nijmegen,
een waterdicht logistiek systeem en een opleidingsmodule.
Tekst: Linda van Pelt | Foto’s (inclusief themacover): Edwin Wiekens
zolang ik me kan herinneren heb ik affiniteit met
logistiek. Ik heb bewust voor een zorgstudie gekozen
‘Al
toen ik eind jaren negentig aan de opleiding tot operatieassistent
begon, maar ben altijd alert geweest op de ontwikkelingen
in het bedrijfsleven. Daar verlopen voorraadbeheer
en bestellingen over het algemeen professioneler. Omloopsnelheden
worden scherper bewaakt om te voorkomen dat
grote voorraden producten blijven liggen. Naar mijn idee kon de
ziekenhuiswereld daar nog wat van leren.
Ik startte in 2002 als operatieassistent traumatologie/orthopedie
in het UMC St Radboud. Nadat ik was doorgestroomd tot operationeel
manager OK Orthopedie in 2005, en nog wat later ook
KNO/MKA, kreeg ik in 2009 een verzoek dat me op het lijf was
geschreven. Onze bedrijfsleider OK vroeg me het initiatief te
nemen voor de opzet van een nieuwe afdeling: Logistiek.’
Portret
‘Wij weten minutieus wat
waar in het magazijn ligt’
VEILIG, VOORDELIG EN TOEKOMSTBESTENDIG
‘Het getuigt van ondernemerschap dat ons managementteam
OK het belang inzag van de ontwikkeling van een afdeling
Logistiek. De kans om deze uitdaging met beide handen aan
te grijpen, creëerde ruimte voor mijn ambitie en visie. Het verlangen
om me meer toe te leggen op logistieke processen werd
nog verder aangewakkerd door de studie bedrijfskunde die ik
was begonnen aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
De opzet van een specifieke afdeling Logistiek was een strategische
stap, gestoeld op vier van de vijf pijlers van het jaarplan
van de afdeling OK: aantrekkelijk werkgeverschap, kwaliteit en
veiligheid, grip op de kosten en nieuwbouw.
In het streven naar stabiele luchtbeheersing is het van belang
het aantal OK-deurbewegingen tot een absoluut minimum te
reduceren. Dat is mogelijk dankzij doorgeefluiken, waarover
OK MANAGEMENT APRIL 2012 27

onze nieuwe OK’s allemaal beschikken, maar ook door voorafgaand
aan de ingreep het exacte aantal materialen gereed te
leggen, zodat deze tijdig beschikbaar zijn. Om dat voor elkaar
te krijgen, is het handig om deze taken uit handen te geven aan
logistiek geschoolde medewerkers voor wie dit vakgebied hun
specialiteit is.
Een tweede doelstelling die bereikt moest worden met de
vorming van een afdeling Logistiek was kostenbesparing. Veel
ziekenhuizen zijn geneigd op safe te spelen en te grote voorraden
aan te leggen om misgrijpen te voorkomen, maar met een
professioneel onderbouwd logistiek systeem is dat niet nodig.
De derde motivatie voor de introductie van logistieke specialisten
in onze organisatie vloeide voort uit een demografische factor.
Operatieassistenten en anesthesiemedewerkers zijn schaars.
Als zij ontlast kunnen worden op het vlak van logistieke taken,
kunnen zij zich meer toeleggen op de pure uitoefening van hun
eigen vak, en dat is een meerwaarde voor het gehele OK-proces.’
DE LOGISTIEK MEDEWERKER
‘In het nieuwe gebouw van UMC St Radboud hebben we twintig
operatiekamers: tien OK’s op de eerste en tien op de derde verdieping.
Daartussen bevindt zich het logistieke steriele magazijn.
De twee focussen voor de nieuwe afdeling Logistiek waren
een professioneler voorraadbeheer en professionalisering van de
logistiek. Om dat laatste voor elkaar te krijgen, assisteren medewerkers
van de afdeling Logistiek tijdens de opstartfase in de
centrale opdekruimte.
Ik had de ruimte gekregen om een eigen team samen te stellen,
en werd toen direct geconfronteerd met het feit dat er geen
logistieke opleiding bestaat die gerelateerd is aan de OK. Een gemis.
Na marktonderzoek bij diverse onderwijsinstituten kwam
ik – via de praktijkbegeleider van leerling-operatieassistenten
in ons ziekenhuis – in contact met de Hogeschool Arnhem
Nijmegen.
Met gerichte input van onze kant is een onderwijsprofiel tot
stand gekomen voor een logistiek medewerker afdeling Operatiekamers.
Deze kracht is niet alleen verantwoordelijk voor
assisteren met opdekken in de centrale opdekruimte, maar ook
voor bestellen, bevoorraden en tijdig aanleveren van materialen
en steriele medische hulpmiddelen voor chirurgie, anesthesie,
verkoeverkamers en perfusie.’
DE OPLEIDING
‘De opleiding is bedoeld voor logistiek medewerkers op mbo
3-niveau. In wekelijkse bijeenkomsten wordt gedurende in
totaal vier tot vijf maanden onder andere aandacht besteed aan
de werkprocedure bij CSA en OK, om de studenten meer inzicht
te geven in het begrip “ketenzorg”. De eerste lichting is gestart
in het najaar van 2010. Inmiddels is de derde groep in opleiding,
28 OK MANAGEMENT APRIL 2012
met als geplande afronddatum eind april 2012. Voor de eerste
twee lichtingen hebben onze medewerkers voorrang gehad in
verband met de nieuwbouw. Ten eerste omdat wij zelf nauw
betrokken waren geweest bij de totstandkoming van dit studietraject
en de gelegenheid wilden hebben om mogelijke kinderziekten
te verhelpen. Ten tweede omdat specialisten vanuit het
UMC St Radboud lesgeven. Alle medewerkers vanuit ons ziekenhuis
die te maken hebben met OK-logistiek, hebben verplicht
deze nieuwe opleiding gevolgd. Het behalen van het diploma is
een voorwaarde om in dienst te komen en te blijven. Met ingang
van de derde ronde staat de opleiding ook open voor belangstellenden
vanuit de (non-)profitsector die affiniteit hebben met
zowel logistiek als zorg.
De studenten moeten voor aanvang van de praktijkstages de
benodigde lessen hygiëne en infectiepreventie, steriliteit en
de vaardigheidsles steriele materialen hebben gevolgd. Verder
wordt aandacht besteed aan kwaliteit van zorg, fysieke belasting,
materialen en vaardigheden. En uiteraard komen medische
terminologie, topografische anatomie en het chirurgisch
begrippenkader ruimschoots aan bod.’
WEBBASED TOOL
‘Ook voor die andere focus van de afdeling Logistiek – professioneler
voorraadbeheer en daarmee het terugdringen
van (overtollige) steriele voorraden – hebben we aansluiting
gezocht bij een externe partij: ZorgSupply. Deze organisatie
legt de link tussen kennis en ervaring vanuit het bedrijfsleven
en werkbare en betaalbare logistieke ICT-toepassingen binnen
de gezondheidszorg.
Omdat ik me terdege realiseerde dat ICT een onmisbaar hulpmiddel
is om het voorraadbeheer te stroomlijnen, nodigde
ik begin 2010 Jan Vink (directeur ZorgSupply) uit voor een
kennismakingsgesprek. De klik tussen ons was er snel, vooral
omdat hij – anders dan veel andere ICT-ontwikkelaars – in staat
bleek de versnipperde infrastructuren die in veel ziekenhuizen
bestaan aan elkaar te koppelen tot een uniform systeem. Het
was onze wens dat ZorgSupply, gebaseerd op onze richtlijnen,
een methodiek zou ontwikkelen waarmee wij effectief kunnen
sturen op de beïnvloedbare logistieke kosten.
Na het formuleren van de criteria en vooronderzoek in het
UMC St Radboud kwam ZorgSupply al snel met een voorstel tot
data-interactie, aanvankelijk beperkt tot de OK Orthopedie en
Interventieradiologie. De geplande pilotperiode, van november
tot eind december 2010, werd twee weken voor de einddatum al
afgerond. Het surplus was toen al overduidelijk aangetoond. Na
een korte, bondige evaluatie volgde het schrijven van een handleiding
voor de nieuwe ICT-systematiek. Daarna werd deze webbased
tool overgenomen door alle OK’s in het UMC St Radboud,
inclusief Radiologie en Cardiologie.’

BESPARINGEN
‘De webbased tool die ZorgSupply voor ons ontwikkelde bestaat
uit twee delen: een voorraadvolgsysteem en bewaking van kastbevoorrading.
Door het invoeren van unieke itemnummers per
individueel artikel (volgens de GS1 Global Traceability Standard
for Healthcare) weten we minutieus wat er in het magazijn aanwezig
is, in welke kast, in welke lade en uiteraard precies in
welke hoeveelheid. De voorraden in het voorraadvolgsysteem
zijn uniek gemaakt door een koppeling van artikelnummer, expiratiedatum,
lotnummer en prijs. Dat uitgekiende volgsysteem
moet in 2012 gaan zorgen voor 25 procent voorraadverlaging,
doordat overbodige bestellingen om misgrijpen te voorkomen
nu niet meer nodig zijn.
En dat is niet het enige! Ook het voorkomen van derving door
expiratie (verstrijken van de gebruikstermijn) van artikelen is
dankzij de nieuwe ICT-systematiek veel eenvoudiger geworden.
Veel leveranciers hebben een zogeheten retourbeleid: binnen
negen tot twaalf maanden vóór de verloopdatum kunnen artikelen
nog worden omgeruild. Maar dan moet je wel precies
weten voor welke artikelen in je voorraad dat geldt. Dankzij
de precieze registratie is dat nu met één druk op de knop
duidelijk, wat ons in staat stelt hierop tijdig te anticiperen.
We willen de derving wegens expiratie in 2012 met 80 procent
verlagen. En ik vertrouw erop dat we dit in de toekomst nog
verbeteren. Leveranciers hebben nu nog geen eenduidig beleid,
maar naarmate wij in het UMC St Radboud de zaken nog
meer op orde hebben, kunnen we meer invloed uitoefenen op
deze omruilvoorwaarden, in samenspraak met onze afdeling
Inkoop.
De voorraden hebben we als “vlottende activa” toegevoegd aan
de balans van het ziekenhuis. We sturen op de voorraadwaarde,
die we eenmalig verlagen naar de juiste hoeveelheid. Door goed
voorraadbeheer ontstaan er meer liquide middelen en daarmee
samenhangend meer budgettaire ruimte voor investeringen.’
TOEKOMSTPLANNEN
‘Uiteraard zijn we tevreden met de behaalde resultaten. Met 13,2
fte besparen we zowel financieel als op de inzet van operatieassistenten
en anesthesiemedewerkers, doordat we hun werk uit
handen nemen. Maar het kan nog beter. Als voorzitter van de
focusgroep Traceability GS1, een wereldwijde organisatie gericht
op standaardisering van barcoderingen, blijf ik op de hoogte
van de nieuwste ontwikkelingen in zowel bedrijfsleven als zorg.
Dat stimuleert tot innovatieve activiteiten.
In het UMC St Radboud zijn we in een gevorderd stadium met de
automatisering van onze protocollen en het samenstellen van
proceduretrays per OK-verrichting. Zo kunnen onze logistiek
medewerkers per verrichting sneller een complete set klaarleggen.
Met zo’n achthonderd protocollen en dik dertienduizend
verrichtingen is dit een belangrijke verbeterslag voor efficiënte
voorbereiding.
Verder streven we naar geautomatiseerde voorraadbewaking. Nu
gebeurt dat nog handmatig, tijdens de nachtdienst, aan de hand
van barcodering. Dankzij die codes staat trouwens ook nauwkeurig
geregistreerd welke materialen bij welke patiënt zijn
gebruikt. In de toekomst streven we naar RFID (Radio Frequency
Identification), een technologie om vanaf afstand (voorraad)
informatie op te slaan of af te lezen met behulp van zogeheten
RFID-tags, zoals die in de luchtvaart worden gebruikt bij het
bagagevervoer.’
GECERTIFICEERD
‘Iets om extra trots op te zijn, is onze ISO9001:2008-certificering
voor de logistieke processen. Dat we voldoen aan deze internationale
norm voor kwaliteitsmanagement is een bekroning
van onze afdeling Logistiek, en voor zover ik weet een primeur
in de Nederlandse ziekenhuiswereld. In deze nationale voorbeeldfunctie
zijn we graag bereid onze kennis en ervaring te
delen. We gunnen ieder ziekenhuis zo’n gestroomlijnd logistiek
proces dat bijdraagt aan verbetering van kwaliteit, veiligheid
en efficiency. En niet te vergeten een goede financiële situatie
door voorraadbeheer en proactieve sturing op derving. Kortom:
genoeg argumenten om ons voorbeeld te volgen. En de webbased
tool van ZorgSupply is vrij eenvoudig aan de specifieke situatie
van ieder ziekenhuis aan te passen.’
OK MANAGEMENT APRIL 2012 29

Lean gaat over het tegengaan
van verspilling en het besparen
van geld.
30 OK K MANAGEMENT MA MAN MA MAN M AGE AG AGE AG AGE AG AGE AG AGE AG AGE AG AGE AG AGE AG AGE AG GE G GE GEEME
MEN ME MEN M EN N NT
APRIL APR A AAP PR R IL ILL 2012 201 20 201 20 201 20 201 20 201 20 201 2012 01 0
Lean:
Lean sijpelt door in de
gezondheidszorg. Het is
een manier om de
kwaliteit van zorg te
verbeteren. ‘Lean is jezelf
elke dag afvragen wat er
beter kan’, is een adagi-
um. Lean is geen ingewik-
keld gedoe; het gaat erom
ingesleten gewoonten te
veranderen.
Tekst: Jan van Helsdingen |
Foto: i Stockphoto

smeerolie op de OK
De patiënt in het ziekenhuis is bezig te transformeren in
de klant. Dat dwingt hij voor een deel zelf af, dankzij de
sociale media en de onuitputtelijke bron internet. Die
mondigheid van de patiënt dwingt ziekenhuizen om hun diensten,
zorg en vooral positieve resultaten aan de man te brengen.
Het ziekenhuis moet gaan excelleren in aandacht en zorg voor
die klantpatiënt. De professionals moeten niet meer voor, maar
mét de patiënt denken. Of omgekeerd. Die professionals doen
het als egeltjes: héél voorzichtig, want patiënten direct bij hun
werk betrekken, vergt leren omdenken.
Dus is er nu ook lean in de gezondheidszorg. ‘Dus’ ja, want
lean is de smeerolie die een organisatie soepel doet lopen. Veel
ziekenhuizen zijn er stapsgewijs mee begonnen. De ervaringen
zijn pril en divers, positief en terughoudend. Scepsis is er omdat
lean niet in de eerste plaats tot doel zou hebben om het welzijn
van de patiënt in het ziekenhuis te bevorderen, maar om extra
bezuinigingen door te kunnen voeren.
MANIER VAN DENKEN
‘Lean’ is een begrip uit het bedrijfsleven en staat voor een manier
van denken. De grote doorbraak kwam na een Amerikaans
onderzoek eind jaren tachtig onder de internationale automobielindustrie.
Autofabrikant Toyota vertoonde unieke gedragspatronen:
de fabrikant deed een heleboel dingen minder – minder
inspanningen, minder toeleveranciers, minder voorraad, minder
bedrijfsongevallen – maar bereikte meer resultaten. Dát is nu
lean, zeiden de onderzoekers: de kunst om meer te bereiken met
minder. Het bedrijfsleven omarmde lean innig en met liefde.
Het boek Lean voor Dummies omschrijft lean als een heleboel:
een filosofie, een verzameling principes, een taal met eigen
jargon en afkortingen, een managementstrategie, een methode,
een verzameling technieken, gedragingen en hulpmiddelen.
Dit alles is gericht op het tegengaan van verspilling van
zo ongeveer alles: mensen, tijd, plaats, middelen, materiaal,
VERDER LEZEN OVER LEAN:
Lean voor Dummies
Auteurs: Natalie J. Sayer
en Bruce Williams
Uitgeverij: Pearson
Education
ISBN: 9789043016810
Prijs: € 28,95
Lean Six Sigma voor Dummies
Auteurs: John Morgan en
Martin Brenig-Jones
Uitgeverij: Pearson
Education
ISBN: 9789043019002
Prijs: € 20,95
energie en natuurlijk geld. Het ultieme doel is op lange termijn
een waardevolle verzorger, leverancier, dienstverlener
of specialist van de klant te zijn. Lean is een levensstijl, die in
het DNA van een organisatie moet gaan zitten.
Van de 348 pagina’s in het boek gaan er slechts anderhalf over
lean in de gezondheidszorg. Lean is tot nu toe vooral een zaak
voor het bedrijfsleven, dat afhankelijk is van klanten. ‘Lean in
de gezondheidszorg richt zich op de behoeften van de patiënt
en streeft ernaar de doorlooptijden te verkorten, de kosten te
drukken, minder ruimte in beslag te nemen, sneller te leveren
en de kwaliteit van zorg te verbeteren.’
TIJDWINST OP SEH
Vorig jaar oktober promoveerde technisch bedrijfskundige
Remco Rosmulder aan de Universiteit Twente. In zijn promotieonderzoek
had hij gezien dat met lean de spoedeisende hulp in
ziekenhuizen efficiënter kan, met behoud van kwaliteit. Een
van zijn vijf projecten toont aan dat met een nieuw protocol
voor de intake van patiënten de verblijftijd op de SEH met gemiddeld
14 procent kan dalen. Bij dit project kregen verpleegkundigen
meer verantwoordelijkheden en werd de gebruikelijke
taakverdeling tussen artsen en verpleegkundigen doorbroken.
Rosmulder: ‘De belangrijkste reden van het succes is dat artsen,
verpleegkundigen en ziekenhuismanagers samenwerken bij de
verbetering van de zorgverlening.’
Voor managers die de leanaanpak statistisch willen onderbouwen,
is er lean six sigma: een nauwgezette en gestructureerde
benadering voor het managen en verbeteren van prestaties. Je
bekijkt welke factoren van invloed zijn op het proces en hoe
deze elkaar onderling beïnvloeden. Dat helpt om de juiste gereedschappen
op de juiste plek en op de juiste manier te gebruiken.
Voor het wegwijs maken in zowel lean als lean six sigma
bieden trainings- en consultancybedrijven hun diensten aan.
Verbeteringen komen bij lean vooral van de werkvloer. ■
Lean in de zorg
Auteurs: Marc Rouppe van
der Voort en Jos Benders
Uitgeverij: Boom / Lemma
ISBN: 9789059317741
Prijs: € 22,50
OK MANAGEMENT APRIL 2012 31

Karin de Vries, unitleider OK Chirurgie VUmc:
‘Lean gaat over
verspillingen’
Wat betekent lean praktisch voor een OK? ‘Dat mensen op de werkvloer verspillingen
herkennen en daarmee aan de slag gaan.’ Zo simpel is het eigenlijk, volgens unitleider
OK Chirurgie Karin de Vries. ‘Lean gaat om het oplossen van onpraktische dingen.’
Tekst: Jan van Helsdingen | Foto: VUmc
32 OK MANAGEMENT APRIL 2012

Het VUmc is in het najaar van 2010 met de invoering
van lean begonnen, voor de OK voorzichtig in vijf vakgroepen:
Orthopedie, Acute kamer, Dagchirurgie,
Recovery en Logistiek. Daarnaast is er een Verbetergroep Samenwerking.
Ook op andere afdelingen in het ziekenhuis zijn pilots
gaande. Er zijn zeven speciaal daarvoor opgeleide leancoaches
die medewerkers trainen. Aan de hand van de ervaringen zal de
methodiek in alle veertien vakgroepen worden ingevoerd, zodat
alle specialismen vertegenwoordigd zijn.
De samenstelling van de Verbetergroep is variabel; er maakt
altijd een van de vier vaste procesbegeleiders deel van uit, en
daarnaast iemand van de werkvloer die iets in te brengen heeft
en vaak een unitleider. De groep komt driemaal per week bij
elkaar. Ook de samenstelling van de vakgroepen wisselt. Wel
heeft elke vakgroep een vaste procesbegeleider. Procesbegeleiders
hebben een training van vier avonden gehad.
Karin de Vries is unitleider OK Chirurgie in het VU medisch
centrum in Amsterdam en maakt deel uit van de vakgroep
Orthopedie. ‘Lean gaat ontzettend over verspillingen. Alles wat
verspilling is voor de patiënt, zou je uit het proces willen halen.
De insteek is daarom dat mensen verspillingen herkennen en
die uit het proces halen. Niet bij de top dumpen, maar zelf aan
de slag gaan.’
Ze noemt een voorbeeld: ‘Onlangs is een berging helemaal opnieuw
ingedeeld. De ruimte stond boordevol met spullen en
was heel onoverzichtelijk. Het is nu een feest om er binnen te
komen: de overbodige spullen zijn weg, alles is opgeruimd. Dat
idee kwam van de werkvloer.’
Hoe verloopt het leanproces?
‘Er is een vast stappenplan. Eerst moet de vakgroep zelf worden
opgericht. De verschillende mensen, alle disciplines vertegenwoordigd,
worden hiervoor benaderd. Zij krijgen voorlichting
en een korte training. Het is de bedoeling dat dit team eerst het
hele proces doorloopt waarmee een patiënt te maken krijgt.
Die begint bij de receptie, gaat dan naar de holding, het hele
traject af. Onderweg zie je veel knelpunten ontstaan: wachttijd,
handelingen waar een patiënt niets aan heeft, dubbel werk.
Het team pikt er een aantal KPI’s uit, bepaalt wat de norm moet
zijn en bespreekt het meten daarvan. Dan wordt besproken:
wanneer komen we bij elkaar? Liefst heel vaak, maar wel kort.
Pas dan kun je van start. Ideaal is: met het team van de dag een
programma doen en achteraf de stand-up houden. Je bespreekt
de KPI’s en waar iedereen die dag tegenaan is gelopen: waren
er wachttijden, was het programma bekend, wat liep niet? Vervolgens
worden actiepunten bedacht om als vakgroep mee aan
de slag te gaan.
Bij orthopedie loopt het nog niet goed, omdat was bedacht dat
we om halfvier een stand-up hebben, maar in negen van de tien
keer is de OK dan niet klaar. Het blijkt ook dat niemand zich verantwoordelijk
voelt als onze procesbegeleider – dat is hier een
van onze operatieassistenten die het vakgebied als specialisme
heeft – er niet is. Dan gaat de bijeenkomst niet door. Dat moet
anders.
We zijn nu formulieren aan het ontwikkelen: als mensen ergens
tegenaan lopen, kunnen ze dat direct noteren. Ik kan dan eventjes
langs de OK en die formulieren ophalen. Dat geldt overigens
alleen voor orthopedie.
De Verbetergroep Samenwerking is er voor iedereen. Iedere
werknemer kan een probleem indienen. Bijvoorbeeld: de samenstelling
van de dagkarren moet anders, want er zitten spullen in
die we niet gebruiken. Heel praktische dingen. Wat het wel een
beetje lastig maakt, is dat de indiener van een probleem direct
probleemeigenaar is. Eventuele actiepunten moet hij zelf uitvoeren
en in de volgende stand-up bespreken. Los van het feit dat
niet iedereen daar zin in heeft, speelt ook tijd een rol. Het ziekenhuis
is een 24 uursbedrijf. Iemand moet maar net kunnen.
Van de andere kant: omdat alles (nog op papier) wordt gecommuniceerd,
zien de medewerkers dat er heel concrete resultaten
worden bereikt. Dat stimuleert.’
Heb je voorbeelden van concrete verbeteringen?
‘Bij orthopedie zijn op de OK twee dingen veranderd. Die waren
vermoedelijk ook zonder lean wel gerealiseerd, omdat we er
tegenaan liepen. We wilden meer informatie over de deurbewegingen
om de vinger aan de pols te kunnen houden, want wij
vinden dat er te veel in en uit wordt gelopen. Er zijn nu deurtellers
geplaatst.
Daarnaast is er een formulier ontwikkeld voor de planningsartsen
die een patiënt op het programma plaatsen. In een aantal
stappen wordt exacte informatie gevraagd. Als er bijvoorbeeld
een prothese uit moet, moet je natuurlijk weten welke prothese
dat precies is. Elke fabrikant heeft zijn eigen prothese, waardoor
de ene niet altijd op de andere past. Dit formulier helpt de vakspecialist
aan de juiste informatie.’
Andere voorbeelden. Er zijn twee bergingen verwisseld. En er
is iets simpels als markering van bedden op de gang ingevoerd.
Op de grond is de plaats waar een bed moet komen te staan
afgeplakt met tape. Zo wordt voorkomen dat die plekken met
andere spullen worden volgestouwd. Op ons programma is nu
het nummer van de tracer van een specialist te zien. Mensen
die de boel klaarzetten voor de volgende dag kunnen de tracer
bellen en vragen wat hij precies nodig heeft. Een simpele maar
praktische oplossing, en je hebt er direct veel plezier van.’
Welke hobbels kom je tegen als je met lean begint?
‘De factor tijd is een hobbel, zeker op de OK. Het is gewoon lastig
om iedereen vrij te maken zodat ze met problemen aan de slag
OK MANAGEMENT APRIL 2012 33

ZEVEN VORMEN VAN VERSPILLING
Lean kent zeven klassieke vormen van verspilling. Vertaald
naar de OK-omgeving komt unitleider OK Chirurgie van het
VUmc Karin de Vries op de volgende invulling ervan.
1: Transport
Je wilt niet te veel plekken langs om spullen te pakken. En
je wilt de spullen zo dicht mogelijk bij een OK hebben. Daarom
hebben wij twee magazijnen verwisseld. Een optimale
indeling is niet altijd mogelijk, omdat de opslagplaatsen in
bestaande gebouwen niet altijd ideaal zijn gesitueerd.
2: Wachten
Op een specialist wachten komt regelmatig voor. Maar ook
wachten op bijvoorbeeld een röntgenlaborant. En wachten
op uitslagen. Als de uitslag van een bloedtest bepaalt of iemand
mag worden geopereerd, wil je daar niet op wachten.
Dit soort dingen proberen we er nu dagelijks uit te halen.
3: Overproductie
Het kan bijvoorbeeld gebeuren dat er wél personeel is, maar
een gereduceerd OK-programma, wat betekent dat er mensen
‘niets’ lopen te doen. Vraag en aanbod zijn dan niet goed op
elkaar afgestemd.
4: Voorraad
Je wilt te grote voorraden voorkomen en voorkomen dat er
voorraad ligt op plekken waar je die niet nodig hebt. Daar-
kunnen gaan. Het tijdstip is soms niet handig; het moet tussendoor.
De leancoaches zeggen: je moet je agenda schikken naar
lean. Dat is allemaal leuk en aardig, maar wie doen die andere
taken dan?
Een tweede hobbel is het enthousiasmeren van medewerkers.
Niet alleen de unitleiders en de procesbegeleiders; we moeten
het met z’n allen doen.’
Welke lessen hebben jullie tot nu toe geleerd?
‘Lean is een erg mooie gedachte en ik geloof in de methode op
zich. Ik vind het heel positief dat medewerkers zelf met problemen
aan de slag kunnen. Ik denk dat je die successen meer zou
kunnen vieren, om iedereen te motiveren en te stimuleren. Je
34 OK MANAGEMENT APRIL 2012
voor moet je kritisch kijken naar de logistiek. Als het op is,
moet het snel aangevuld kunnen worden, maar je wilt niet
dat het mandje uitpuilt. Onze vakoudsten – elk specialisme
heeft een operatieassistent die vakoudste is – houden de
voorraden voor hun deel heel goed in de gaten.
5: Bewegingen
Overbodige bewegingen zijn ook verspilling, zoals spullen
moeten halen die er hadden moeten zijn. Maar ook ergonomie.
Dat je bijvoorbeeld een trappetje nodig hebt om
iets te pakken. Het komt wel voor dat uitslagen of foto’s
nodig zijn om te kunnen starten terwijl die nog niet zijn
opgevraagd.
6: Fouten
Bijvoorbeeld een foutief uitgevoerde ingreep. Wij kiezen
ervoor om DIM-meldingen niet óók via lean in te brengen,
anders krijgen we zaken die langs elkaar heen lopen.
7: Overprocessing
Hieronder vallen overbodige handelingen, zoals handelingen
die dubbel worden gedaan of niet nodig zijn. Soms zie ik
dingen in de administratie die beter zouden kunnen, maar
dat is een zaak voor de ICT-afdeling. En ziekenhuizen lopen
op dit gebied nog achter. Soms wordt er niet logisch gehandeld.
Dat heeft soms meer te maken met bewustzijn dan met
een haperend proces.
zult nooit iedereen meekrijgen, maar dat hoeft ook niet. Je kunt
het heel klein houden door medewerkers zelf problemen in te
laten brengen.
Maar lean is niet het ei van Columbus voor de oplossing van alle
problemen in een ziekenhuis. De gezondheidszorg is heel lastig
om in te werken. Iedereen beschouwt zich als een professional
en iedereen denkt dat hij het goed doet. Vraag iets aan tien mensen
en je zult tien verschillende antwoorden krijgen. Dat maakt
het heel moeilijk om dingen voor elkaar te krijgen en te borgen,
want iedereen vindt dat zijn manier de beste is. Specialisten
hebben dat al helemaal. Dat maakt het lastig om zo’n methodiek
als lean in te voeren. Van cruciaal belang is dat het management
en zeker ook de specialisten het proces dragen en faciliteren.’ ■

Tekst: Menno Goosen
Psychologie voor
managers
Leidinggeven aan
verschillende karakters
Auteur: Manon Bongers
Uitgeverij: Academic Service
ISBN: 9789052618883
Prijs: € 24,95
Psychologie voor managers gaat
over het begrijpen van en omgaan
met verschillende karakters en
uiteenlopend gedrag van medewerkers,
met als doel je effectiviteit
van leidinggeven te versterken. Het
boek gaat de diepte in door ook
inzicht te geven in gewoontepatronen,
werkstijlen, persoonlijkheidscategorieën
en persoonlijkheidstrekken
van de mensen waar je op
de werkvloer mee te maken hebt.
Wie ben je als leider? Hoe maak je
jezelf zichtbaar in het leidinggeven
aan je medewerkers? Hoe zet je
jouw persoonlijkheid in als leider?
Essentiële vragen om je invloed en
overtuigingskracht als leidinggevende
te vergroten en effectief te
kunnen toepassen.
Managen = Gewoon
Doen
Praktische ideeën voor de
chef, manager, akela,
teamleider, baas en
projectmanager
Auteur: Rudy Kor
Uitgeverij: Kluwer
ISBN: 9789013094886
Prijs: € 37,50
Rudy Kor neemt de acht managementrollen
van de Amerikaanse
wetenschapper Quinn als uitgangspunt
in zijn boek. Het boek besteedt
aandacht aan de volgende onderwerpen:
acht rollen van managers, inhoudsopgave
van een missie, twaalf
regels voor het structureren van een
organisatie, suggesties voor effectief
leidinggeven, zes eisen voor een
procesbeschrijving, praktische richtlijnen
voor een organisatiediagnose,
twaalf vragen bij de start van een
project en manieren om een conflict
constructief op te lossen.
Het boek biedt de (beginnende)
manager een duidelijk overzicht van
zijn taken en de niet-managende
lezer een indruk van de zaken waarover
managers zich zoal druk maken.
MANAGEMENTBOEKEN
Managementboeken besteedt aandacht aan uitgaven op het gebied van, coaching, team- en
managementvaardigheden. Recensie-exemplaren kunt u samen met een persbericht sturen
naar: OK Management, Postbus 10208, 1001 EE Amsterdam.
Het leiderschapsboek
Auteur: Mark Anderson
Uitgeverij: Pearson Education /
Prentice Hall
ISBN: 9789043022590
Prijs: € 25,95
Het leiderschapsboek behandelt de
belangrijkste uitdagingen waar je
als leider dagelijks mee te maken
krijgt. Het laat zien hoe je het beste
uit jezelf en je team haalt. Voor elke
situatie lees je wat het werkelijke
probleem is, welke uitdagingen
ermee samenhangen, welke belangrijke
acties je als leider kunt
ondernemen, wat de maatstaven
voor succes zijn en welke valkuilen
je moet omzeilen. In dit boek
staan ook de belangrijkste hulpbronnen
op het gebied van human
resources, technologische innovatie
en kennisontwikkeling om je leiderschapsvaardigheden
nog verder te
ontwikkelen.
Oei, ik groei!
Voor managers
Spring door je mentale
blokkades
Auteurs: Frans X. Plooij en
Margreet Twijnstra
Uitgeverij: Kosmos
ISBN: 9789021550367
Prijs: € 21,95
Misschien komt de titel Oei ik groei!
je bekend voor. Dit boek is namelijk
al vijftien jaar een bestseller over de
mentale ontwikkeling van een baby.
Uit onderzoek is gebleken dat de
theorie achter de mentale sprongetjes
uit dit babyboek ook toe te passen
is in het werkende leven. Frans
X. Plooij en Margreet Twijnstra leggen
aan de hand van de perceptual control
theory uit dat managers én organisaties
kunnen groeien als zij hun
mentale blokkades herkennen en hier
doorheen durven te gaan. Hun boodschap
is: als je weet hoe persoonlijke
groei ontstaat, kun je niet meer om
mensgericht managen heen. Dat is
namelijk de enige manier waarop
individuen groeien: door persoonlijk
en op mentaal niveau betrokken te
raken bij en zich te verbinden aan de
bovenliggende doelen en belangen.
OK MANAGEMENT APRIL 2012 35

Een uitdaging die je met beide handen aanpakt?
Ben jij die zorgprofessional die wel van aanpakken weet? Die niet te beroerd is om elke dag weer de handen uit
de mouwen te steken en het beste van zichzelf te geven? Dan ben je helemaal klaar voor TMI, dé detacheerder
in de Zorg. Want daar kun je met een vast dienstverband op verschillende plekken in de zorg aan de slag. Dus pak
aan, investeer in jezelf en kom eens praten. TMI is altijd op zoek naar de meest gemotiveerde mensen in de zorg,
dus meld je nu aan op www.tmi-interim.nl voor Eerste Hulp bij Overstappen. Je kunt ons ook mailen op
info@tmi-interim.nl of bellen op 020 717 35 27.
Eerste Hulp Bij Overstappen?
Ga dan snel naar www.tmi-interim.nl
Oogziekenhuis Zonnestraal is een zelfstandig ziekenhuis dat zich volledig richt op oogheelkundige
zorg. Wij zijn een professionele, snelgroeiende organisatie met circa 185 medewerkers, die werkzaam
zijn in verschillende vestigingen in het land. Kenmerkend voor Oogziekenhuis Zonnestraal is de open
bedrijfscultuur, waarin dagelijks wordt gewerkt aan het realiseren van onze gezamenlijke doelstelling,
namelijk het leveren van kwalitatief hoogstaande zorg met korte wachtlijsten en een hoge servicegraad.
Voor diverse vestigingen zijn wij op zoek naar:
OK-Assistenten M/V
Kijk voor meer informatie over deze en andere vacatures op p onze website
www.oogziekenhuiszonnestraal.nl
Heb je interesse?
Stuur dan je sollicitatie per e-mail naar m.rietveld@oogziekenhuiszonnestraal.nl
of schriftelijk naar Mirjam Rietveld, personeelszaken, Postbus 413, 1200 AK Hilversum.
Acquisities n.a.v. deze advertentie worden niet op prijs gesteld.
36 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
Kennis
Kunde
Kwaliteit

Voorkomen is veel beter dan genezen
Insecten op de OK
Het Atrium Medisch Centrum, het Rijnstate Ziekenhuis,
de MC Groep: het zijn enkele ziekenhuizen die
zich onlangs genoodzaakt zagen om één of enkele
OK’s te sluiten wegens ongedierte. Dat dit zeer grote
logistieke en financiële consequenties heeft, moge
duidelijk zijn. Wat is er aan dit grote probleem te doen?
TEKST: CYRIEL DOEVENDANS, ADVISEUR BIJ KENNISCENTRUM DIERPLAGEN,
WWW.KAD.NL. | CARTOON: IMKE GRASMAN
Of het nu vliegen, lieveheersbeestjes
of motmuggen zijn, insecten
vormen een zeer groot infectierisico.
Het Kenniscentrum Dierplagen is
vorig jaar door een aantal ziekenhuizen
benaderd voor problemen op onder meer
OK’s. Zo zijn bij enkele ziekenhuizen
klustervliegen, motmuggen, spinthoutkevers
en hommelwasmotten aangetroffen.
Een plaag kan overal in een gebouw ontstaan
als aan de basale levensvoorwaarden
van het betreffende dier wordt voldaan.
Deze bestaan vaak uit voedsel,
schuilgelegenheid, warmte en vocht. Als
mens creëren we, vaak onbewust en onbedoeld,
zelf omstandigheden waaronder
deze dieren goed gedijen. Denk aan
slechte hygiëne, bouwkundige gebreken
of goede transportmogelijkheden voor
deze dieren.
Een tegenwoordig veelvuldig voorkomend
probleem ontstaat door het zogenoemde
‘droge reinigen’. Daardoor worden
putjes en (afvoer)leidingen minder
goed en frequent doorgespoeld. Afvoeren
kunnen zo droog komen te staan en leidingen
kunnen dichtslibben. Er is dan
geen afgesloten waterslot meer. Uiteindelijk
kunnen op deze manier motmuggen
vanuit rioleringen gebouwen betreden.
Een ander voorbeeld zijn overwinterende
vliegen, zoals de klustervlieg.
Deze kunnen een ware plaag vormen op
hoger gelegen verdiepingen, zeker in
ziekenhuizen die op hoger gelegen
plaatsen zijn gebouwd of zo veel verdiepingen
tellen dat ze boven de boomgrens
uitsteken. Deze vliegen dringen
via openingen aan de buitenzijde door
in de spouwmuren om te overwinteren
in isolatiemateriaal. Klustervliegen kunnen
zowel in het najaar als in het voorjaar
tot problemen leiden.
Alles melden
De oplossing voor al deze overlastgevende
insecten is integrated pest management
(IPM). Dit betekent afscheid nemen
van de traditionele ‘ongediertebestrijding’,
die de nadruk legt op de bestrijding,
en overgaan naar een aanpak op
basis van preventie. Bewustwording is
hierbij een belangrijk aspect: bewust
omgaan met factoren als voedsel, temperatuur,
vochtigheid, keuze voor materialen
en dergelijke. Juist deze factoren
spelen een rol bij overlast. Door een
goede controle hierop uit te voeren met
risico-inventarisaties, kunnen de risico’s
worden ingeperkt dan wel worden tot
nul teruggebracht.
IPM dient te zijn geïntegreerd in de totale
bedrijfsvoering. Vanzelfsprekend
spelen de acceptatiegrens en de risicoclassificering
van ruimten binnen een
ziekenhuis een rol: een vlieg op een operatieafdeling
kent een andere prioriteit
dan een vlieg bij het afvaldepot. Beide
problemen zul je echter moeten signaleren
en in beide gevallen zul je maatregelen
moeten treffen. Plaagdierbeheersing
vormt een wezenlijk onderdeel van de
infectiepreventieketen.
OK-personeel zal elk signaal dat duidt op
de aanwezigheid van een plaagdier dienen
te melden. Daarop dient vervolgens
binnen 24 uur actie te volgen, in eerste
instantie door een grondige inspectie.
Maar het begint niet bij melden. Bij een
melding is het leed al geschied. Zoals
gezegd dienen vooraf de risico’s al in
kaart te zijn gebracht door een gedegen
risico-inventarisatie. Door vooraf de juiste
maatregelen te treffen kunnen veel
plagen worden voorkomen.
Literatuur
WHO, Public Health Significance of Urban
Pest, 2008.
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 37

Kunstlederhuid bij brandwonden
Brandwonden worden vaak behandeld met een autoloog
huidtransplantaat. Leidt een combinatie met een kunstmatige
dermis tot betere functionele en cosmetische resultaten? En
hoe meet je dat eigenlijk?
TEKST: DR. MONICA BLOEMEN-BOOT, VERENIGING SAMENWERKENDE BRANDWONDENCENTRA
NEDERLAND
De laatste decennia is de acute
zorg voor brandwondenpatiënten
verbeterd. Dit heeft geresulteerd
in een reductie van de mortaliteit na verbranding,
met name bij patiënten met
een hoog percentage totaal verbrand lichaamsoppervlak.
De morbiditeit van het
letsel is echter niet veel verbeterd, want er
is nog steeds geen adequate behandeling
om de vorming van littekens te voorkomen.
Voor mijn proefschrift Artificial skin in
burns heb ik onderzocht of dermale substitutie
(het gebruik van een kunstlederhuid)
de genezing van brandwonden kan
verbeteren en de vorming van littekens
kan verminderen. Ook heb ik gekeken of
een combinatie van de kunstlederhuid
met negatieve-druktherapie effect heeft
op de littekenvorming.
Oorzaken en therapieën
Veel processen die een rol spelen bij littekens
zijn nog onopgehelderd. Bij de vorming
van littekenhypertrofie (verdikte
littekens) zijn mogelijk moleculaire en
cellulaire processen van betekenis. Het is
echter nog onduidelijk of deze processen
oorzaak of gevolg zijn van hypertrofe
littekens. Ook immunologische processen
bij de aanzet van wondgenezing lijken
38 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
een belangrijke rol te spelen bij het ontstaan
van hypertrofe littekens.
Om littekenvorming te verminderen lijkt
het belangrijk te zijn vroeg in het proces
van wondgenezing in te grijpen. De standaardbehandeling
van een diep dermale
of volledige-diktebrandwond is een transplantatie
met een gespleten autoloog
huidtransplantaat, bestaande uit de epidermale
en (mogelijk) een klein gedeelte
van de dermale laag (zie figuur 1).
Postoperatieve maatregelen ter preventie
van hypertrofie zijn het gebruik van silicone,
drukkleding en corticosteroïden. In de
behandeling van de hypertrofe littekens
worden behalve deze therapieën ook laser,
cryotherapie en (plastisch-)chirurgische
behandelingen toegepast.
De precieze werking van de therapieën is
vaak niet volledig duidelijk. Bovendien is
de effectiviteit veelal niet onderzocht in
klinische (gerandomiseerde) trials met
Burn wound
Epidermis
Dermis
Figuur 1 Brandwond behandeld met de standaardbehandeling, een autoloog
huidtransplantaat.
Burn wound
Figuur 2 Brandwond behandeld met een dermaal substituut en een autoloog
huidtransplantaat.
SSG
Subcutis
SSG
Epidermis
Dermis
Dermal substitute
Subcutis

Wondevaluatie: ‘take rate’ en wondepithelialisatie
Wat is het effect van een wondbehandeling? Hoe verloopt de
wondgenezing of littekenvorming bij een individuele patiënt?
Om dit te kunnen onderzoeken is het nodig de wond te evalueren,
zowel subjectief als objectief. Deze metingen dienen betrouwbaar
te zijn (levert de meting steeds dezelfde score op als
zij onder dezelfde omstandigheden wordt herhaald?) en valide
(meet de test wat hij moet meten?) om evidenced-based medicine
te kunnen beoefenen.
Voor mijn proefschrift onderzocht ik de betrouwbaarheid van
twee belangrijke meetmethoden voor wondgenezing, oftewel
wondparameters: de take rate (in hoeverre slaat het aangebrachte
autologe huidtransplantaat aan?) en wondepithelialisatie
(in hoeverre is de wond gesloten/genezen?). Deze wondparameters
worden normaliter door de clinicus beoordeeld
tijdens een bed-side-procedure, maar de validiteit en de betrouwbaarheid
van een dergelijke meting zijn nooit eerder
onderzocht.
Uit onderzoek beschreven in mijn proefschrift blijkt dat de
subjectieve meting van beide wondparameters betrouwbaar is,
mits een ervaren clinicus de meting verricht. Een ervaren clinicus
heeft na één meting een redelijk betrouwbaar oordeel van
zowel take rate als wondepithelialisatie. Het blijkt dat de ervaring
van de clinicus de betrouwbaarheid van de meting beïnvloedt:
ervaren clinici scoren een hogere betrouwbaarheid dan
minder ervaren clinici.
Vervolgens is gekeken of de subjectieve meting van de wondparameter
wondepithelialisatie valide is. Daarvoor is gekeken
grote patiëntenpopulaties en zijn er
geen langetermijnstudies uitgevoerd.
Dermaal substituut
Het is bekend dat juist het herstel van de
dermis belangrijk is voor de kwaliteit van
het litteken. Al jaren bestudeert onze
onderzoeksgroep een acellulair dermaal
substituut dat bestaat uit rundercollageen
en een elastinehydrolysaat. Een dergelijke
kunstlederhuid onder een huidtransplantaat
(zie figuur 2) zou zorgen
voor een betere functionele en cosmetische
littekenkwaliteit dan de standaardbehandeling
met alleen een autoloog
huidtransplantaat.
Van 1996 tot 1998 vergeleek de onder-
zoeksgroep in een eerste klinische studie
de behandeling met het dermale substituut
met de standaardbehandeling in
acute brandwonden en reconstructieve
wonden (littekens van oude brandwonden
die een chirurgische reconstructie ondergaan,
waarbij een nieuwe wond ontstaat).
Er deden 62 patiënten aan mee, van wie
sommigen met meerdere littekengebieden.
Het positieve effect van dermale substitutie
werd aangetoond bij reconstructieve
wonden; deze waren drie maanden
postoperatief significant elastischer. Dit
verschil was twaalf maanden postoperatief
nog steeds aanwezig, zij het niet
significant. In de acute brandwonden
werd geen verschil in littekenkwaliteit
of de resultaten van de subjectieve meting correleren met de
metingen verricht met digitale beeldanalyse (zie figuur
hieronder). Hiervoor moest eerst worden onderzocht of deze
digitale beeldanalyse betrouwbaar is. Dat bleek zo te zijn.
Vervolgens werd een sterke correlatie aangetoond tussen de
subjectieve meting van de clinicus en de metingen verricht
door de digitale beeldanalyse. De subjectieve meetmethode is
daarmee valide gebleken.
De meting van wondepithelialisatie met – objectieve – digitale
beeldanalyse is tijdrovend. Daarom wordt de – subjectieve –
bed-sidemeting van de clinicus geschikter bevonden voor de
dagelijkse praktijk.
Digitale beeldanalyse bij een foto van getransplanteerde
huid.
gezien tussen de wonden behandeld met
dermale substitutie en de standaardbehandeling.
Een verklaring hiervoor zou
kunnen liggen in de vertraagde en verminderde
take rate (de ingroei of het ‘aanslaan’,
zie ook kader ‘Wondevaluatie:
“take rate” en wondepithelialisatie’) van
het autologe huidtransplantaat in de acute
brandwonden behandeld met het dermale
substituut. In deze wonden zijn
bijvoorbeeld veel meer toxische producten
aanwezig, die een negatieve invloed
op de take rate zouden kunnen hebben.
Een onderzoek beschreven in mijn proefschrift
kijkt naar de langetermijneffectiviteit
van de kunsthuid. Patiënten die van
1996 tot 1998 waren geïncludeerd in de
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 39

Figuur 3 Brandwond behandeld met een dermaal substituut, een autoloog
huidtransplantaat en negatieve-druktherapie.
klinische trial, werden in 2008 opgeroepen
voor een evaluatie van hun littekens.
In deze follow-up werden meer littekenaspecten
(zie kader ‘Littekenevaluatie:
reliëf’) geëvalueerd dan in de originele
Littekenevaluatie: reliëf
In klinisch onderzoek worden metingen
aan littekens bij voorkeur zowel
subjectief als objectief verricht. De
laatste jaren zijn objectieve meetinstrumenten
beschikbaar gekomen
voor verschillende littekenaspecten,
zoals de littekenelasticiteit, pigmentatie
en vascularisatie. Het reliëf van
een litteken wordt doorgaans echter
alleen gemeten met een subjectieve
evaluatieschaal; een geschikt objectief
meetinstrument voor littekenreliëf
werd nog niet gebruikt. Toch is
het reliëf een belangrijke maat bij
littekens: zowel de clinicus als de
patiënt beschouwt voornamelijk dit
aspect van littekens als storend en
afwijkend.
Voor mijn proefschrift heb ik daarom
onderzoek gedaan naar een objectief
meetinstrument voor reliëf in normale
huid en in littekens. Het non-invasieve
meetintrument dat ik bestudeerde heet
40 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
Burn wound
Topical negative pressure
therapy
SSG
Epidermis
Dermis
Dermal substitute
Subcutis
studie, aangezien er inmiddels meer
subjectieve en objectieve littekenevaluatiemethoden
waren ontwikkeld en kritisch
geëvalueerd. Zo werd nu gebruikgemaakt
van een objectieve kleurmeter
Phaseshift Rapid In Vivo Measurement
of the Skin (PRIMOS, zie figuur hieronder).
Dit instrument produceert een
driedimensionaal beeld van de microtopografie
van de huid en geeft vervolgens
het reliëf weer in verschillende
parameters.
De reliëfparameters van de PRIMOS
toonden een goede betrouwbaarheid
voor de meting van normale huid en
camera
(Derma spectrometer), een verbeterde
subjectieve littekenevaluatieschaal (de
POSAS) en een objectief meetinstrument
voor het reliëf (PRIMOS). De elasticiteit is
gemeten met de Cutometer.
Twaalf jaar na het gebruik van het dermale
substituut blijken er nog steeds positieve
effecten van deze behandeling aantoonbaar,
voornamelijk bij reconstructieve
littekens. De langetermijnresultaten
tonen aan dat de reconstructieve littekens
behandeld met het dermale substituut
significant gladder zijn dan de littekens
die de standaardbehandeling hebben ondergaan.
De elasticiteit van reconstructieve
littekens behandeld met het dermale
substituut is eveneens beter dan die van
reconstructieve littekens zonder substituut,
net als uit de originele studie was
gebleken. Deze verschillen zijn echter niet
statistisch significant.
littekens: er is slechts één meting door
één onderzoeker nodig voor een betrouwbare
bepaling van het reliëf.
Daarnaast werd een sterke correlatie
gevonden tussen de reliëfmeting door
de PRIMOS en door de subjectieve evaluatieschaal.
Dit objectieve instrument
is dus niet alleen een betrouwbare
maar ook een valide meetmethode voor
littekenreliëf.
digital fringe
projection unit
fringe pattern projected
on skin area
Het meetinstrument voor reliëf in normale huid en littekens: de Phaseshift
Rapid In Vivo Measurement of the Skin (PRIMOS).

Figuur 4 Patiënt behandeld met een dermaal substituut, een autoloog huidtransplantaat en negatieve-druktherapie.
Negatieve-druktherapie
In 2003 is voor het eerst gepubliceerd
over de behandeling van een dermaal
substituut in combinatie met negatievedruktherapie.
Deze studie toont aan dat
door deze therapie de take rate van het
dermale substituut bij reconstructieve
wonden significant wordt verhoogd en
versneld.
Voor mijn proefschrift is onderzocht of
negatieve-druktherapie de take rate van
een huidtransplantaat boven op een dermaal
substituut eveneens zal verbeteren
in de behandeling van acute brandwonden
(zie figuren 3 en 4). Daarnaast is
gekeken naar het effect op wondcontaminatie,
wondepithelialisatie en verschillende
littekenaspecten, waaronder
elasticiteit. Een verbeterde take rate in
acute brandwonden behandeld met een
dermaal substituut kan leiden tot een
verbeterde wondgenezing en een verhoogde
littekenkwaliteit.
In de drie Nederlandse brandwondencentra
is een klinische gerandomiseerde studie
uitgevoerd. In deze studie werden vier
verschillende behandelingen onderzocht
in patiënten met acute brandwonden die
een indicatie hadden voor een huidtransplantatie:
de behandeling met een autoloog
huidtransplantaat alleen, die met
een huidtransplantaat in combinatie met
een dermaal substituut, en deze beide
behandelingen met en zonder negatievedruktherapie.
In de vier behandelgroepen was de take
rate van het huidtransplantaat zeer hoog
(> 92%). Tussen de behandelgroepen werd
geen significant verschil gevonden in take
rate van het huidtransplantaat, noch in
wondepithelialisatie. De groep behandeld
met negatieve-druktherapie vertoonde wel
significant minder wonden met postoperatieve
wondcontaminatie dan de andere
behandelgroepen. En twaalf maanden
postoperatief zijn de littekens van de
groep behandeld met het dermale substituut
in combinatie met negatieve-druktherapie
significant elastischer dan die
van de andere groepen.
Conclusie
Uit mijn proefschrift is te concluderen dat
het dermale substituut zelfs op de lange
termijn positieve effecten oplevert, voornamelijk
bij reconstructieve littekens.
Bovendien is aangetoond dat het gebruik
van negatieve-druktherapie de effectiviteit
van dermale substitutie in acute brandwonden
positief beïnvloedt.
▼
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 41

Tekst: Menno Goosen
42 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
Kijk op medicijnen
Auteur: Arijan Porsius
Uitgeverij: Prelum Uitgevers
ISBN: 9789085621027
Prijs: € 37,50
Bij het vaststellen van het medicatiebeleid
van patiënten gaat het
in de meeste gevallen goed. Toch
zijn er ook nog onnodige missers. Een kritische
kijk op medicijnen is geen overbodige luxe. Wat is
de rationele aanpak van een aantal veelvoorkomende
ziekten? Welke combinaties van medicijnen zijn
ongewenst en waarom? Hoe verwerkt ons lichaam
de chemische stoffen en wat zijn de risico’s? Waarom
en wanneer ontstaan bijwerkingen? Is er nog
een plaats voor alternatieve geneeswijzen? Hoe zit
het met de invloed van de farmaceutische industrie?
Wat is in dit verband de rol van apothekers,
huisartsen en medisch specialisten? In dit boek
geeft de auteur een heldere uitleg over tal van veelvoorkomende
ziekteprocessen. Ook de werkingsmechanismen
van bepaalde medicamenten worden
uitvoerig behandeld. Een handig boek voor anesthesiemedewerkers
en iedereen die geïnteresseerd
is in de werking van medicijnen.
Farmacologie
Auteurs: Roger McFadden en
Justus Hollander
Uitgeverij: Pearson Education
ISBN: 9789043019644
Prijs: € 40,95
Farmacologie is een inleidend studieboek voor studenten
die voor het eerst in aanraking komen
met het vakgebied. Het boek legt in duidelijke
taal uit wat de algemene werking en de bijwerking
zijn van medicijnen op cellen en organen.
Verder gaat het boek in op de meest gebruikte
medicijngroepen en de specifieke effecten die ze
hebben op systemen in het lichaam. Het boek
bevat verschillende didactische hulpmiddelen
om de student te helpen de stof te begrijpen en
op te nemen.
Microbiologie en infectieziekten
Auteurs: A.I.M. Hoepelman, A.C.M. Kroes,
R.W. Sauerwein en H.A. Verbrugh
Uitgeverij: Bohn Stafleu van Loghum
ISBN: 9789031379439
Prijs: € 93,95
MRSA, ESBL … infectieziekten zijn
een hot item op de OK. Het boek Microbiologie
en infectieziekten behandelt
alle soorten infecties en alle aandachtsgebieden
binnen de medische
microbiologie. De indeling van dit boek is gebaseerd op
klinisch relevante groepen van infectieziekten, waarbij
de nadruk is gelegd op die infectieziekten die een arts
in Nederland en Vlaanderen regelmatig tegenkomt. In
vergelijking met de voorgaande drukken worden veel
ziektebeelden uitgebreider besproken, zijn nieuwe verwekkers
opgenomen en is een hoofdstuk over ooginfecties
toegevoegd. Ook is meer aandacht besteed aan de
basale aspecten van de medische microbiologie. Het
inleidende hoofdstuk is daartoe uitgebreid, en op diverse
plaatsen is meer aandacht besteed aan het menselijke
afweersysteem. De hoofdstukken zijn van illustraties
voorzien en vrijwel alle ziektebeelden worden toegelicht
aan de hand van een patiëntencasus.
Vasculaire geneeskunde
in beeld
Auteurs: J. de Graaf en
A.F.H. Stalenhoef
Uitgeverij: Springer
ISBN: 9789031391585
Prijs: € 45,00
Voor het stellen van een juiste
dia gnose is een goede differentiaaldiagnose
gebaseerd op anamnestische
gegevens en bevindingen bij lichamelijk onderzoek
essentieel. Vasculaire geneeskunde in beeld bevat
veertig casussen van veelvoorkomende, maar ook zeldzame,
afwijkingen binnen de vasculaire geneeskunde
waar ‘kijken en zien’ een prominente rol kunnen spelen.
In het boek staan casussen voor zowel de eerste
lijn als de tweede lijn.
‘Boeken’ besteedt aandacht aan uitgaven op het gebied van chirurgie en daarmee samenhangende vakgebieden
en de gezondheidszorg in het algemeen. Recensie-exemplaren kunt u samen met een persbericht sturen naar:
OK Operationeel, Postbus 10208, 1001 EE Amsterdam.

Handboek vaatheelkunde
Auteurs: I. Fourneau, P. van den Brande,
P. van Schil en
F. Vermassen
Uitgeverij: Acco
ISBN: 9789033486074
Prijs: € 42,00
Vaatziekten vormen samen met hartziekten
de belangrijkste doodsoorzaak in de westerse wereld.
Zij vormen dus een frequent en ernstig gezondheidsprobleem.
Goede kennis van de epidemiologie, de kliniek
en de diagnostische en therapeutische mogelijkheden is
dan ook zeer relevant. Bovendien zijn vaatziekten typisch
verbonden aan een aantal risicofactoren. Aandacht voor
deze risicofactoren is minstens zo belangrijk, aangezien
controle en beheersing van deze risicofactoren heel wat
mogelijkheden bieden tot preventie. In dit boek komen al
deze aspecten van de vaatpathologie aan bod, zowel voor
arterieel en veneus lijden als voor lymfoedeem. Talrijke
tekeningen, schema’s en foto’s maken het geheel bevattelijk.
Bovendien wordt elk hoofdstuk afgesloten met een
aantal key points.
Urologische chirurgie
Auteur: Hendries Boele
Uitgeverij: Reed Business
ISBN: 9789035233447
Prijs: € 65,00
Het urologische specialisme is continu
in ontwikkeling, vooral sinds de robot
zijn intrede heeft gedaan. Steeds meer
ingrepen kunnen laparoscopisch, al dan
niet robotgeassisteerd, worden uitgevoerd. Dat was een van
de redenen om de tweede druk van Urologische chirurgie
grondig te herzien. Daarnaast is het boek uitgebreid met
verschillende nieuwe behandelingen en technieken. Een
voorbeeld is het implanteren van het sacrale neuromodulatiesysteem.
Daarnaast bevat dit boek praktijktips voor operatieassistenten.
Ieder hoofdstuk begint met een inleiding,
gevolgd door een uitwerking van de pre-, per- en postoperatieve
fase van de operatie. Bij alle operatiebeschrijvingen
staat een vermelding van de operatie-indicatie en het doel
van de operatie. Achter in het boek is een selectie opgenomen
van veelvoorkomend specifiek instrumentarium.
Ontspoorde cellen
Kanker in fictie
Auteurs: Arko Oderwald, Koos Neuvel,
Willem van Tilburg (redactie)
Uitgeverij: De Tijdstroom
ISBN: 9789058981998
Prijs: € 25,00
‘Kanker’ is een verzamelnaam voor een aantal verschillende
ziektes. De pathofysiologie, etiologie, het stellen van de diagnose,
de therapie en de prognose kunnen daarom sterk verschillen
per vorm van kanker. Toch hebben al deze vormen
van kanker vaak iets met elkaar gemeen. Ten eerste is kanker
een ziekte die niet acuut een einde aan het leven maakt,
maar vaak tijd in beslag neemt. Dat geeft de kankerpatiënt
tijd voor zelfreflectie, maar ook tijd voor pijn en lijden. Ten
tweede staat kanker bekend als kwaadaardig; een kankerproces
neemt, in de vorm van kwaadaardige cellen, het lichaam
over. Hiermee bezit het concept van kanker een morele component
die metaforisch overdraagbaar is gebleken en literair
overgenomen is. En ten derde, over welke vorm van kanker
we het ook hebben, we voeren er in onze tijd een oorlog
tegen. In dit boek staan deze ervaring en deze verbeelding
van kanker in literaire werken en films centraal.
Vet!
Kinderen over obesitas: hoe kom je
eraan, hoe kom je er vanaf?
Auteurs: Inger Boxsem en
Wout Jan Balhuizen
Uitgeverij: Kosmos
ISBN: 9789021550275
Prijs: € 21,95
Het aantal kinderen met overgewicht is in twintig jaar tijd
verdubbeld. Ze lopen gezondheidsrisico’s, hebben minder
zelfvertrouwen en worden vaker gepest. Op latere leeftijd
zullen sommigen van deze kinderen als laatste redmiddel
een bariatrische operatie ondergaan. In Vet! komen deze
kinderen aan het woord. Ze praten over gepest worden,
het genot van een bak ijs, de gymles en hun hobby’s.
Soms maken ze zich zorgen over hun overgewicht, soms
doen hun ouders dat. Alle kinderen gingen de strijd aan
met hun gewicht. Uit de rake en innemende portretten
wordt duidelijk dat het obesitasprobleem veel complexer
is dan te veel eten, en niet alleen opgelost wordt wanneer
ouders wat vaker ‘nee’ zeggen. De interviews zijn geïllustreerd
met prachtige foto’s.
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 43

Diathermierisico’s
De risico’s van diathermie zijn niet groot, maar er is zeker nog ruimte voor verbetering.
Dat concludeert Bram Finken in zijn afstudeerscriptie voor de opleiding tot middelbaar
veiligheidskundige.
TEKST: BRAM FINKEN, MIDDELBAAR VEILIGHEIDSKUNDIGE BIJ ARBO ADVIES JANSSEN. | FOTO’S: SCREENSHOTS UIT DVD BRAND IN DE OK. UMC
UTRECHT / WWW.INSTRUCTIEFILM.NL
Het is onduidelijk hoeveel brandincidenten
op operatiekamers
in Nederland plaatsvinden. Er
komen weinig incidenten in de publiciteit.
Incidenten die het nieuws wel halen,
zoals de brand in het Twenteborg Ziekenhuis
als gevolg van een lek in een anesthesiezuil
in 2006, vormen waarschijnlijk
het topje van de ijsberg. In de Amerikaanse
top 10 Health Technology Hazards
2012 bezetten chirurgische branden
de zevende plaats, met jaarlijks om
en nabij de zeshonderd chirurgische
branden. Ongeveer 75 procent van deze
incidenten ontstaat tijdens het gebruik
van diathermie. Ook een aantal incidenten
in Nederlandse ziekenhuizen had als
ontstekingsbron diathermieapparatuur. 1
Voor mijn eindscriptie van de opleiding
44 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
middelbaar veiligheidskundige heb ik de
risico’s van diathermie bij open operaties
onderzocht. In principe heeft men te maken
met een aanvaardbaar risico, mits
iedereen zich aan de juiste voorschriften
en protocollen houdt. Hier is dan ook
het meeste resultaat te behalen. Wanneer
men zich bewust is van de risico’s
die aanwezig zijn tijdens een ingreep en
daar ook naar handelt, is de kans op een
chirurgische brand klein.
Vonken
Er zijn twee soorten diathermie. Bij bipolaire
diathermie loopt de stroom door een
klein gebiedje, meestal de benen van een
pincet. Met deze vorm van diathermie kan
alleen worden gecoaguleerd. Bij monopolaire
diathermie wordt een passieve elektrode
(diathermieplaat) op de huid geplakt.
Op het toestel wordt ook een actieve
elektrode aangesloten, het diathermiehandstuk.
Door de hoge stroomdichtheid
aan het metalen puntje van dit handstuk
vindt alleen daar het diathermische
effect plaats, maar de stroom wordt naar
de diathermieplaat afgeleid.
Zowel tijdens mono- als tijdens bipolaire
diathermie kunnen vonken ontstaan. Bij
monopolaire diathermie is dit risico het
grootst. Deze vorm van diathermie wordt
meteen aan het begin van een ingreep
ingezet, kort na de desinfectie met de
brandbare alcohol. Bipolaire diathermie
vindt meestal plaats in een later stadium,
als deze al verdampt is. Bovendien
wordt het weefsel bij monopolaire diathermie
vaak maar licht aangeraakt,
waardoor er slecht elektrisch contact is.
De hoge elektrische spanning kan vonken
veroorzaken. De elektrische golfvorm
bepaalt hoe ver de vonken zich
verspreiden. Met een setting als ‘spray
coag’ worden de hoogste piekspanningen
gebruikt, resulterend in een wijd uitlopende
vonkenregen.
Tot een paar seconden na deactivatie van
een diathermietoestel kan plastic nog
smelten of materiaal ontbranden wanneer
het in contact komt met de tip van
de elektrode, die nog heet kan zijn.
Zuurstof
Door zuurstofverrijking in een gebied
wordt de ontstekingstemperatuur van
materialen verlaagd. Bij een zuurstofpercentage
boven de 21 procent kunnen
moeilijk ontvlambare en zelfs brandwerende
materialen ontbranden. Indien in
een dergelijke atmosfeer een brand ontstaat,
zal deze een zeer snel en moeilijk te
blussen verloop hebben.
Wat betreft de aanwezigheid van zuurstof
mag de operatiekamer best een risicoge-

ied genoemd worden.Tijdens de inleiding
en uitleiding van een narcose krijgt
een patiënt via een masker 100 procent
zuurstof (soms tot wel 15 liter per minuut)
toegediend; bij maskers ontglipt
altijd zuurstof. Ook tijdens de ingreep
wordt de patiënt voortdurend beademd.
Bij bijvoorbeeld kinderen gebeurt dit middels
endotracheale tubes zonder cuff,
waarbij zuurstoflekkages gemakkelijk
plaatsvinden. Dit alles kan een zuurstofverrijkte
atmosfeer tot gevolg hebben
nabij het operatiegebied.
Desinfectans
Voor een ingreep wordt het operatiegebied
vrijwel altijd gedesinfecteerd met
een desinfectans op basis van 70 procent
alcohol. Deze vloeistof kan snel vlam
vatten. Mocht dit gebeuren, dan zal de
vlam in eerste instantie niet opgemerkt
worden. Alcohol 70 procent kent een
volledige verbranding waarbij de blauwe
vlammen (denk aan een spiritusvlam),
mede door het licht uit de operatielampen,
niet of nauwelijks zichtbaar zijn. De
brand zal dan ook pas opgemerkt worden
wanneer de aanwezige afdeklakens vlam
vatten, want pas dan ontstaat er rookontwikkeling.
Ook de jodium opgelost in alcohol 70
procent die gebruikt wordt om het ope-
ratiegebied mee in te smeren, is licht
ontvlambaar. Mochten deze vloeistoffen
niet volledig opgedroogd zijn op het moment
dat diathermie wordt gestart, dan is
de kans op ontbranding zeer groot.
Dampen
Tijdens alle vormen van diathermie komt
chirurgische rook vrij die mogelijk schadelijk
is. Deze rook bevat naast de normale
rookcomponenten bestanddelen die
direct uit patiëntenweefsel afkomstig
zijn. Het gaat hierbij onder andere om
viruspartikels, bacteriën, DNA-materiaal,
bloed en bloedbevattende pathogenen. 2
Door de extreme hitte die vrijkomt bij
diathermie vormen zich al zeer snel carcinogenen.
Deze stoffen kunnen bij hoge
concentraties gezondheidsklachten veroorzaken.
2,3 Er is tot nu toe echter nog
geen overtuigend bewijs dat operatieassistenten
aan gevaarlijk hoge concentraties
worden blootgesteld tijdens diathermie.
Er wordt tijdens een ingreep met diathermie
niet altijd gebruikgemaakt van
afzuiging. Ook filteren de tijdens een
operatie gebruikte mondmaskers de partikels
in chirurgische rook niet voldoende.
2,3 Medewerkers van de operatiekamer
worden dus veelvuldig blootgesteld aan
de mogelijke gevaren van deze rook.
Kabelbreuk
Defecten aan de herbruikbare diathermiekabels
kunnen leiden tot vonkvorming. Ze
zijn gevoelig voor beschadigingen doordat
ze regelmatig onder de wielen van karren
terechtkomen, of schuren langs scherpe
oppervlakken. Ook het knikken, knopen
en te klein oprollen van de kabels kan
beschadigingen veroorzaken.
Veilig gebruik
Voor mijn onderzoek hebben anesthesiemedewerkers,
operatieassistenten en OKmanagers
een vragenlijst ingevuld over
het omgaan met diathermieapparatuur
en de bijbehorende kabels. Het blijkt dat
daar op diverse operatiekamers geen standaardrichtlijnen
voor zijn of dat deze niet
bekend zijn bij de medewerkers. Uit de
vragenlijst kwamen de volgende gevaren
naar boven:
• kabelbreuk bij onjuist opbergen van
herbruikbare diathermiekabels;
• hotspots bij opgerolde diathermiekabels;
• beschadigingen in de isolatie bij diathermiekabels
die met klemmen worden
vastgemaakt aan de tafel om struikelen
te voorkomen;
• overslaan van het testen van herbruikbare
diathermiekabels omdat dit
vergeten wordt door het ontbreken
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 45

van standaardprocedures;
• door elkaar gehaalde instellingen, door
de grote verscheidenheid aan diathermieapparaten
op de OK.
Onderhoud
Uit diverse rapporten van de Inspectie
voor de Gezondheidszorg blijkt dat in
sommige ziekenhuizen onderhoud aan
medische apparatuur nog steeds niet of
onvoldoende wordt uitgevoerd. Gezien de
risico’s die slecht onderhoud met zich
mee kan brengen, is het van belang dat
dit onderhoud wel plaatsvindt.
De kabels dienen voor gebruik zorgvuldig
geïnspecteerd te worden op de OK. Ook
als ze al zijn gecontroleerd op de CSA,
kunnen er tijdens het vervoer defecten
optreden. Uit interviews met CSA-medewerkers
blijkt dat zij zich niet altijd verantwoordelijk
voelen; ze denken dat de
OK-medewerkers de visuele controle wel
uitvoeren, terwijl laatstgenoemden ervan
uitgaan dat deze controles op de CSA hebben
plaatsgevonden.
Als niet duidelijk is wie verantwoordelijk
is voor het testen en controleren van
de herbruikbare diathermiekabels, kan
het gemakkelijk vergeten worden. De
verantwoordelijkheid zou kunnen liggen
bij de medewerkers op de operatiekamer,
bij de medewerkers van de technische
dienst of bij de medewerkers van
de centrale sterilisatieafdeling. Gezien
het feit dat de operatiekamer het ‘eindstation’
is, zou de visuele controle hier
ook moeten plaatsvinden. In het beleid
van het ziekenhuis moet duidelijk aangegeven
worden wie verantwoordelijk is
voor welk deel van het onderhoud en de
controle.
Opleiding
Tijdens de opleiding wordt stilgestaan bij
diathermie. Niet bij alle opleidingsinstituten
worden echter het gebruik van herbruikbare
diathermiekabels en de daarbij
46 OK OPERATIONEEL APRIL 2012
horende richtlijnen behandeld, blijkt uit
mijn onderzoek. Deze opleidingsinstituten
vinden dat een taak van het ziekenhuis.
Dit kan tot gevolg hebben dat operatieassistenten
die net van de opleiding
komen, zich niet bewust zijn van de risico’s
van diathermie.
Binnen een operatieafdeling worden
verschillende diathermieapparaten gebruikt.
Het is onmogelijk om al tijdens
de opleiding alle op de markt verkrijgbare
diathermieapparaten, met hun eigen
instellingen en benamingen, separaat
te behandelen. Als een gedegen inwerkprogramma
voor nieuwe medewerkers
ontbreekt, kan dit tot een onveilige
situatie leiden.
Conclusie
Risico’s blijven te allen tijde aanwezig.
Van belang is dan ook de bewustwording
van risico’s en gevaren om zo de veiligheid
te vergroten. Zuurstof is altijd aanwezig
op een operatiekamer en zal naar
alle waarschijnlijkheid ook altijd onmisbaar
blijven tijdens chirurgische ingrepen.
Omdat de toediening van zuurstof
door de anesthesist volledig wordt bewaakt
en het personeel zich bewust is van
het brandrisico van zuurstof, wordt dit
risico voldoende beheerst indien er volgens
de geldende protocollen gewerkt
wordt. Door alle maatregelen, zowel technisch
als organisatorisch, en de bewustwording
van de medewerkers is het gevaar
zeer gering en is sprake van een voldoende
beheerst risico.
Dit blijkt ook uit de praktijk. Er wordt
jaarlijks een groot aantal operaties uitgevoerd;
in het UMC Radboud bijvoorbeeld
ruim twintigduizend. Zelden zijn er grote
incidenten of calamiteiten met de
zuurstoftoediening. De brand in het
Twenteborg Ziekenhuis was een uitzondering.
Ook desinfecteermiddelen zoals jodium
zullen altijd gebruikt worden voor en
eventueel ook tijdens een ingreep. Wanneer
men deze goed laat verdampen,
zullen deze middelen weinig of geen
risico vormen tijdens het gebruik van
diathermie. Als men daarbij ook zorg
draagt voor het goed op de huid aansluiten
van de afdeklakens, zodat er geen
desinfectans onder kan lopen, is dit risico
ook goed beheersbaar.
Mogelijk kan speciale, goed functionerende
rookafzuiging en goede adembescherming
het veronderstelde risico van chirurgische
rook beheersen.
Het risico op het falen van apparatuur
kan aanzienlijk worden verminderd door
tijdig onderhoud en regelmatige controles
en afspraken hierover.
Bedieningsfouten door medewerkers kunnen
beheerst worden door protocollen,
instructiekaarten, voorlichting, bijscholing
of training en bewustwording van de
risico’s.
Bronnen
1. http://medischcontact.artsennet.nl/
Nieuws-26/Tijdschriftartikel/57838/MC-12-
Arts-heeft-brand-laten-ontstaan.htm.
2. Vroegop J. Chirurgische rook maakt meer
kapot dan je lief is. Operationeel 2001; 4:19-22.
3. Gates MA et al. Operating room nursing and
lung cancer risk in a cohort of female registered
nurses. Scand J Work Environ Health
2007; 33(2):140-147.

COLOFON
OK Operationeel is hét vakblad voor operatieassistenten,
anesthesiemedewerkers en leidinggevenden van operatieafdelingen.
Het blad wordt gemaakt door Uitgeverij
Y-Publicaties in samenwerking met de LVO (Landelijke
Vereniging van Operatieassistenten) en de NVLO (Nederlandse
Vereniging Leidinggevenden Operatieafdeling.
OK Operationeel verschijnt acht keer per jaar. De oplage is
8.000 exemplaren. Het blad wordt verspreid onder alle
LVO- en NVLO-leden, verdere verspreiding vindt plaats onder
alle OK-afdelingen in Nederlandse ziekenhuizen, particuliere
klinieken en opleidingscentra.
Redactie:
Bladmanager: Menno Goosen: okoperationeel@y-publicaties.nl
Redactiecoördinator LVO: Hennie Mulder:
penningmeester@lvo.nl/040-253 89 21
Redactiecoördinatoren NVLO: Jeannette Ronchetti en
Marianne van Dongen: okmanagement@y-publicaties.nl
Kopij of vragen voor OK Operationeel kunt u sturen naar alle
genoemde e-mailadressen.
Uitgeverij:
Y-Publicaties
Postbus 10208
1001 EE Amsterdam
Telefoon: 020-520 60 77
E-mail: info@y-publicaties.nl
www.y-publicaties.nl
Kijk ook op onze website www.oknieuws.nl
Uitgever: Ralf Beekveldt
Bladmanager: Menno Goosen: m.goosen@y-publicaties.nl
Medewerkers: Paul Meijsen, Cindy Lammers, Marieke Los,
Astrid van Pelt, Linda van Pelt
Beeldredactie: Menno Goosen
Eindredactie: Marloes van Hoorn
Fotografen: Johannes Abeling, Jos Heijnen, Eric van
Nieuwland, Edwin Wiekens, Ivonne Zijp
Tekstcorrectie: Marijn Mostart
Lay-out: Thomson Digital
Opmaakbegeleiding: Hans Jansens (Impaginator.nl)
Druk: BalMedia
Advertenties:
Cross Advertising
Westerkade 2
3116 GJ Schiedam
Telefoon: 010-7421023
E-mail: gezondheidszorg@crossadvertising.nl
Web: www.crossmedianederland.com
Abonnementen:
Voor abonnementen, vragen over het abonnement of
adreswijzigingen:
SP Abonneeservice.
Postbus 105
2400 AC Alphen a/d Rijn
Telefoon: 0172-476085
E-mail: info@spabonneeservice.nl
Toezending van OK Operationeel is voor LVO- en NVLO-leden
onderdeel van hun lidmaatschap. Voor niet leden gelden de
volgende abonnementsprijzen:
Jaarabonnement: € 59,50
Losse nummers: € 8,50
Abonnementen buiten Nederland: € 75
Alle prijzen zijn incl. btw en verzendkosten.
Prijswijzigingen voorbehouden.
Opzegging betaalde abonnementen: schriftelijk, uiterlijk
twee maanden voor afloop van de abonnementsperiode. Bij
niet tijdige opzegging wordt het abonnement automatisch
met een jaar verlengd.
© 2012 OK Operationeel
Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd zonder
schriftelijke toestemming van de uitgever. Aan de totstandkoming
van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor
informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen,
aanvaarden auteur(s), redactie en uitgever geen aansprakelijkheid.
Voor eventuele verbeteringen van de opgenomen
gegevens houden zij zich aanbevolen.
ISSN 1872-6712
Toezicht Opera
Proces 2012
In 2010 en 2011 heeft de inspectie onderzoek gedaan naar de voorwaarden voor verantwoorde
zorg in het operatief proces. We hebben daarin gekeken naar aspecten van de
zorg in het preoperatieve, peroperatieve en het postoperatieve traject. Intern noemden
we het onderzoek TOP (Toezicht Operatief Proces) integraal. Inmiddels zijn alle data uit
het onderzoek verwerkt en zijn we druk bezig met het schrijven van het landelijke rapport.
We hopen dat rapport dit voorjaar aan de minister aan te bieden, want zo hoort
dat met themarapporten van de inspectie. Gelijktijdig zal het rapport natuurlijk ook
worden gepubliceerd op de inspectiewebsite en krijgen alle ziekenhuizen een exemplaar
toegestuurd. Inmiddels zijn we alweer bezig met de voorbereiding van TOP 2012.
En op het moment dat u dit leest, zijn we zelfs al met de bezoeken begonnen. Misschien
zijn we al bij u op de OK geweest. Weer een onderzoek, zult u denken. Inderdaad, en
wel omdat de resultaten van TOP integraal lieten zien dat een aantal ziekenhuizen
achterblijft in het tempo van veranderingen, maar ook omdat de richtlijnen nog niet
overal goed zijn ingevoerd. Nog steeds worden we verrast door de ernst van de tekortkomingen,
bijvoorbeeld doordat die o zo belangrijke time-outprocedure niet op de juiste
manier wordt uitgevoerd. Ook het afgelopen jaar kreeg de inspectie weer meldingen
binnen van links-rechtsverwisselingen die tot schade hebben geleid voor patiënten.
Op 31 januari heeft de inspectie een informatieve bijeenkomst gehouden over TOP 2012
voor wetenschappelijke verenigingen van medisch specialisten en voor beroepsverenigingen,
waaronder de LVO. Er waren zo’n zestien verenigingen aanwezig. De inspectie was blij
met deze grote opkomst, een teken dat het onderwerp leeft in de ziekenhuizen. Op deze
avond heeft de inspectie uitleg gegeven over de bezoeken die wij in 2012 gaan afleggen.
We bezoeken ten minste de ziekenhuizen waar we nog niet eerder op de OK zijn geweest.
Dat zijn er 21. We voeren een observatiebezoek uit op de OK en screenen een tiental medische
dossiers. We hebben tijdens de informatieve bijeenkomst informatie gegeven over
de onderwerpen die we gaan toetsen, het zogenoemde toetsingskader. Dat houden we
niet geheim voor de ziekenhuizen en verenigingen, en dus ook niet voor u. We hebben dit
toetsingskader op onze website gezet. Surf naar www.igz.nl en klik door naar ‘curatieve
gezondheidszorg’, ‘ziekenhuizen’ en ‘operatieve proces’. Daar vindt u alle informatie, ook
de brief die we in de eerste week van februari aan alle ziekenhuizen hebben gestuurd.
U hoeft zich niet meer voor te bereiden op het onderzoek, want op uw afdeling wordt
natuurlijk al volgens alle eisen gewerkt. Maar misschien is het wel goed om nog even
de puntjes op de i te zetten. We komen volkomen onaangekondigd. Het is maar dat u
het weet.
Ed Schoemaker
Projectleider Toezicht Operatief Proces
E-mail: top@igz.nl
Twitter: @TOPigz
OK OPERATIONEEL APRIL 2012 47

Werken in
een prettige
omgeving?
Bergman Clinics is de
grootste keten van gespe-
cialiseerde klinieken in
Nederland. De klinieken
kenmerken zich door een
kleinschalig karakter in
een overzichtelijke en
vriendelijke ambiance.
In onze klinieken worden
uitsluitend planbare
behandelingen uitgevoerd,
toegankelijk voor iedereen
en op medisch topniveau.
Bergman Clinics biedt medisch
specialistische zorg onderverdeeld
in vijf categorieën:
Kliniek voor Uiterlijk en Huid
Kliniek voor Bewegingszorg
Kliniek voor Inwendige Zorg
Kliniek voor Vrouwenzorg
Kliniek voor Oogzorg
De kliniek voor Uiterlijk en Huid is
gespecialiseerd in:
Borst-, gelaats- en
lichaamscorrecties
Spataderzorg
Bergman Clinics heeft momenteel
vestigingen in Bilthoven, Naarden,
Heerenveen, Den Haag, Amsterdam,
Utrecht, Delft, Velp, Zwolle en
‘s-Hertogenbosch.
OK assistenten
Zowel parttime als fulltime voor de vestiging Den Haag
Ligt jouw hart bij de zorg en heb je zin in een nieuwe uitdaging? Kom dan
bij Bergman Clinics werken in de Kliniek voor Uiterlijk en Huid in Den Haag.
Wij zijn op zoek naar enkele OK assistenten.
Je bent werkzaam in de specialismen plastische chirurgie,
vaatchirurgie en esthetische KNO.
De operatieafdeling bestaat uit één OK en één poliklinische OK. De werksfeer is
uitstekend en er heerst een goede onderlinge samenwerking tussen chirurgie,
anesthesie en recovery. Als OK assistent verricht je instrumenterende-, assisterendeen
omloopwerkzaamheden ten behoeve van de chirurgische ingreep bij een patiënt.
Je werkt in een hecht team nauw samen met alle medische en ondersteunende
diensten binnen de kliniek.
Voor de functie geldt:
Geen nachtdiensten
Goede reiskostenvergoeding
Bij wonen buiten de regio behoort
een leaseauto tot de mogelijkheden
Persoonlijkheidskenmerken:
Collegiaal, fl exibel, inlevingsvermogen, communicatief, verantwoordelijkheidsgevoel,
gevoel voor humor.
Ben je geïnteresseerd?
Wil jij het Bergman team komen versterken, stuur dan je CV voorzien van motivatie
naar: n.hoekstra@bergmanclinics.nl
Per post:
Bergman Clinics
T.a.v.: N. Hoekstra, afdeling HR
Rijksweg 69
1411 GE Naarden
Tel: 088 9000 600
Functie eisen:
HBO werk- en denkniveau
NZR/NZF diploma voor
operatieassistent