2008 LCR - brief aan TK wetsvoorstel participatiebudget - Landelijke ...

Den Haag, 19 september 2008
Betreft: Wetsvoorstel participatiebudget
Ref.: LCR/080077/JL/GP/BB
Geachte leden,
• Landelijke Cliëntenraad
Oranjestraat 4
2514 JB Den Haag
• Tel.: 070-789 07 70
• Fax :070 -789 07 74
• E-mail: info@lcr-suwi.nl
• www.landelijkeclientenraad.nl
Tweede Kamer Commissie Sociale
Zaken en Werkgelegenheid
t.a.v. mevrouw H. J. Post
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
Op 25 september a.s. wordt u verzocht een schriftelijke inbreng te leveren met betrekking tot
het wetsvoorstel Wet participatiebudget. De LCR heeft vanuit het cliëntenperspectief naar het
wetsvoorstel gekeken.
We hebben onszelf de vraag gesteld: ‘Wat betekent een Participatiebudget voor burgers
afhankelijk van Sociale Zekerheid?’
Bij de beantwoording van deze vragen zijn we gestuit op een vijftal thema’s die nadere
invulling behoeven:
• Participatiefonds niet zaligmakend;
• Klantsturing;
• Persoonsgebonden participatie budget
• WWB-ers first?
• Ondoorzichtigheid besteding re-integratiemiddelen ;
Participatiebudget niet zaligmakend
De LCR kan zich goed vinden in het doel van het Participatiefonds:
Het participatiefonds heeft tot doel om gemeenten in staat te stellen mensen beter te helpen
participeren. Langdurig werklozen, laaggeschoolden en vreemdelingen hebben vaak zowel
extra scholing als hulp nodig bij het vinden van een baan.
Door de ontschotting van de budgetten onderwijs, inburgering en re-integratie worden
mogelijkheden voor lokaal maatwerk vergroot en wordt een afname van bureaucratie beoogd.
Wel zijn wij van mening dat daadwerkelijke ontschotting pas op het niveau van het individu
kan worden bereikt. Daar komen immers de behoefte aan individuele arbeidstoeleiding,
inburgering en/of educatie werkelijk samen. Het fenomeen van verkokering, bestuurlijk en
ambtelijk, is ook op gemeentelijk niveau niet vreemd. Het creëren van één fonds is geen
garantie dat ontkokering daadwerkelijk bereikt wordt.

Bovendien laten zowel de budgetten voor participatie uit de WWB als het budget voor
inburgering op macroniveau grote onderbestedingen zien. De onderuitputting van het W-deel
is de afgelopen jaren opgelopen tot 800 miljoen.
Naar mening van de LCR komt dit niet voort uit de schotten die tussen de verschillende
regelingen, een te beperkte beleidsruimte of een gebrek aan individuele, sociale en
economische behoefte. De ondernemende overheid lijkt lokaal vooral geïnterpreteerd te
worden als een risicomijdende overheid. Volgens de LCR wordt dat probleem niet met de
vorming van een participatiefonds alleen, opgelost.
De LCR verzoekt u aandacht te vragen voor de grote macro overschotten bij het W-deel van
de WWB en de middelen voor Inburgering. Naar de mening van de LCR zouden die gemeenten
die hun budgetten volledig en zinvol benutten (en soms meer doen dan dat) moeten worden
beloond. Gemeenten die hun budgetten niet volledig benutten zouden daar geen voordeel van
mogen hebben.
Klantsturing
Het leveren van maatwerk vindt de LCR belangrijk. Dat betekent voor ons dat de cliënt zelf in
staat moet worden gesteld invulling te geven aan zijn participatietraject. Het wetsvoorstel
biedt daartoe geen enkele garantie. De gemeente, zo wordt in de memorie van toelichting
verwoord, kan met het participatiebudget beter maatwerk leveren. Wie bepaald wat maatwerk
is. Uit de evaluatie van de WWB blijkt dat op het terrein van maatwerk bij re-integratie bij de
gemeenten nog een wereld te winnen is. De LCR is dan ook van mening dat het
participatiebudget voor gemeenten geen garantie voor de cliënt biedt met betrekking tot
maatwerk. In het wetsvoorstel ontbreken hiervoor prikkels. Dit verbaast de LCR. Daar waar
de burger verantwoordelijk is voor zijn inburgering en zijn re-integratie ontbreekt het aan
randvoorwaarden dat hij zijn verantwoordelijkheid kan waarmaken. Als de burger
hulpmiddelen nodig heeft om in te burgeren of aan het werk te komen, zijn het vooral de
instanties die bepalen wat goed voor hem of haar is. De burger mag op straffe van een boete
geen aanbod voor re-integratie weigeren. Als het gemeentelijk aanbod voor inburgering niet
past, is het dure alternatief om zelf, al dan niet met een lening, in te kopen.
Het recht om zelf invulling aan een traject geven is wettelijk niet geregeld. Er wordt
onvoldoende lering getrokken uit onderzoeken waaruit blijkt dat klantsturing positieve effecten
heeft op de resultaten. In dit kader wil de LCR verwijzen naar een recent onderzoek van het
IWI: met invloed meer werk. Hieruit blijkt dat als klanten daadwerkelijk invloed uitoefenen, zij
ook vaker maatwerk krijgen en dan zijn de resultaten van trajecten vaak beter. Tevens blijkt
dat ook bij ongemotiveerde en niet zelfredzame klanten het stimuleren van klantinvloed
rendeert.
De LCR verzoekt u aandacht te vragen voor klantsturing. Het wetsvoorstel biedt geen enkele
waarborg dat de cliënt ook daadwerkelijk maatwerk krijgt.
Persoonsgebondenbudget
We willen nogmaals aangeven dat wij groot belang hechten aan de mogelijkheid voor cliënten
om een naar eigen inzicht te besteden budget te krijgen voor re-integratie, onderwijs en
inburgering, middels een integraal persoonlijk budget. In onze ogen is dit de ultieme manier
om maatwerk te leveren en om de motivatie en zelfbeschikking van mensen te vergroten.
Onduidelijk is of middelen uit het participatiefonds via aan persoonlijk budget beschikbaar
kunnen worden gesteld. Als het al kan, is het onduidelijk hoe cliënten die aanspraak ook
kunnen effectueren.
De LCR verzoekt u aandacht te vragen voor een persoonsgebondenbudget inburgeringeducatie
en re-integratie. Waarom is er niet voor gekozen in deze Wet vast te leggen dat
wanneer de cliënt een aanbod krijgt hij dit ook in de vorm van een persoonsgebondenbudget
kan krijgen.
2

WWB-ers first?
De LCR vraagt zich af op welke manier gemeenten met dit fonds geprikkeld worden om naast
hun eigen WWB-cliënten ook andere burgers die aangewezen zijn op re-integratie, educatie en
inburgering, te bedienen. Daarbij vragen wij ons af op welke manier cliënten een beroep
kunnen doen op het Participatiebudget en aan welke voorwaarden zij moeten voldoen.
Uiteraard gaan wij ervan uit de onafhankelijke arbeidsadviseurs burgers kunnen blijven helpen
bij hun vraag naar scholing, inburgering en re-integratie en hun weg te vinden in de
bureaucratie.
De LCR verzoekt u aandacht te vragen voor het risico dat gemeenten hun prioriteit leggen bij
WWB-cliënten.
Ondoorzichtigheid besteding re-integratiemiddelen
Tevens willen wij nogmaals onze zorgen uiten over de ondoorzichtigheid van de effectiviteit,
inzet en resultaten van de huidige re-integratiemiddelen. Graag zouden we zien dat ook dit
met de invoer van de participatiebudget verbetert. Sterker nog met de komst van het
participatiebudget hecht de LCR eraan dat inzicht wordt verkregen in de verschillende trajecten
(doelgroepen, doel, vorm en aantallen).
Wij verzoeken u aandacht te vragen voor transparantie van de besteding van de middelen.
Inzichtelijk dient te worden welke trajecten zijn vormgegeven en voor welke groepen
(doelgroepen, doel, vorm, en aantallen).
De Landelijke Cliëntenraad is gaarne bereid tot een nadere toelichting bij deze brief.
Wij hopen dat u onze overwegingen bij uw schriftelijk behandeling van het wetsvoorstel
participatiebudget wilt betrekken.
Met vriendelijke groet,
J.P. Laurier
Voorzitter Landelijke Cliëntenraad
Samenstelling Landelijke Cliëntenraad
Landelijke cliëntenorganisaties: Christelijk Nationaal Vakverbond/Vakcentrale voor Middengroepen en Hoger
personeel (CNV/MHP), Chronisch zieken en Gehandicaptenraad Nederland (CG-Raad), Coördinatieorgaan
Samenwerkende Ouderenorganisaties (CSO), Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV, publieke sector), Landelijke
Vereniging van Arbeidsongeschikten (LVA), Samenwerkingsverbanden Landelijk Overleg Minderheden (LOM),
Toegevoegde leden: Cliëntenbond in de geestelijke gezondheidszorg/Stichting Landelijke Patiënten en
Bewonersraden in de geestelijke gezondheidszorg (Cliëntenbond/LPR), Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV,
private sector), VG-belangen,
vertegenwoordigers van cliëntenraden: cliëntenraden CWI, SVB en UWV,
vertegenwoordigers van de gemeentelijke cliëntenparticipatie: Landelijk Netwerk
Cliëntenorganisaties/Samenwerkingsverband Mensen Zonder Betaald Werk (LNCO/SMZBW), Landelijke Vereniging
Thuislozen (LVT), Landelijk overleg cliëntenraden Sociale Zekerheid (Locs).
3