Download uitgave als PDF - Zuiderlucht

z u i d e r l u c h t september 2012
HIERAFSTAPPEN
1 www.zuiderlucht.eu september 2012

Cultureel
Programma
Wereldkampioenschap
Wielrennen
Sittard-Geleen
Foto © Chris Keulen
29.06 t/m 23.09
Chris Keulen Tour d’Afrique | World’s Best in
Sittard-Geleen
De serie Tour d’Afrique maakte Chris Keulen gedurende vijf jaar in Afrika.
Zijn overweldigende foto’s tonen de inzet en de verbetenheid van de sporters,
maar ook de mens achter de wielrenners. Locatie: aan de invalswegen
en op andere plaatsen in de gemeente Sittard-Geleen staan 10 enorme
foto’s van 4 bij 6 meter. Permanent zichtbaar, zie ook www.hetdomein.nl
Wouter Roosenboom Koers in Zicht |
fototentoonstelling
De foto’s van wielerfotograaf Wouter Roosenboom tonen op een bijzondere
manier de emotie en gevoelsbeleving van de wielersport.
Locatie: Mariapark Sittard, Oude Markt 18. Openingstijden van do t/m zo
van 12-17u, tijdens het WK Wielrennen dagelijks van 12-17u. Toegang
gratis, zie ook www.koersinzicht.nl
Computerzuilen | i.s.m. Museum Het Domein
Euregionaal Historisch Centrum en BiblioNova
Op drie plaatsen in Sittard zijn computerzuilen geplaatst met archiefmateriaal
rondom wielrennen. De inhoud varieert van foto-albums tot en
met de registratie van het project De dood of de Gladiolen van Museum
Het Domein. Voor locaties en openingstijden zie www.sittard-geleen.nl
01.08 t/m 29.09
Tentoonstelling wielersport Sittard-Geleen |
BiblioNova
In BiblioNova Sittard is een bijzondere tentoonstelling te zien rondom de
wielersport in Sittard-Geleen met speciale aandacht voor het leven en werk
van de in Geleen geboren Jean Nelissen, wielerfanaat en journalist. Gratis
toegankelijk tijdens de openingsuren van de bibliotheek,
zie www.biblionova.nl
12.09 t/m 13.09
Thema-avond wielrennen | Filmhuis Het Domein
Vertoning van de documentaire Where Are You Go over de avontuurlijke
wielertour van Caïro naar Kaapstad. Voorafgaand is er een lezing over Tour
d’Afrique door voormalig deelnemer Arthur Rijk. Locatie: Filmhuis Het
Domein, Kapittelstraat 6, aanvang 20.00 uur. www.fi lmhuishetdomein.nl
15.09 en 16.09
ArtaMuse, centrum voor muziek, dans en
cultuureducatie
Leerlingen en medewerkers van Artamuse verzorgen een programma vol
verrassingen in de stad. Variërend van de grote pleinen tot en met intieme
plaatsen in Sittard. Gratis toegankelijk, www.artamuse.nl
21.09 en 22.09
Nestel - Gratis voorstelling over een held op
een fiets 7+ | Het Laagland Theater
Nestel is een ‘toneelpareltje’. Een humoristisch, beeldend en poëtisch verhaal
over onvoorwaardelijke liefde. Een ode aan de liefde, vormgegeven
met maskers, objecten en muziek. Locatie: Het Laagland Theater, Engelenkampstraat
25, Sittard, om 19.00 uur, VOL = VOL. www.hetlaagland.nl
2 www.zuiderlucht.eu september 2012

Lied van schijn en wezen
Deze special is gewijd aan het
cultuurprogramma bij het WK Wielrennen 2012.
Cultuur bij een sportevenement, anders dan een
pompeuze all time favourites show zoals bij de
afsluiting van de jongste Olympische Spelen in
Wembley? Bij - laten we zeggen - voetbal is de
combinatie met cultuur minder evident dan bij
wielrennen, sport van lijden en falen, intriges
en achterdocht, jaloezie en bedrog, zonde en
verlossing.
Net als in de kunst is in de wielersport niets wat
het lijkt. Het peloton zingt een lied van schijn en
wezen waar werkelijkheid en fictie ongemerkt in
elkaar over gaan. Een sublimatie van het echte
leven dus. Niet zo gek dus dat literatoren dol zijn
op wielrennen, de leugen is immers interessanter
dan de waarheid.
Wielrennen is theater, het is de wereld van
oprecht veinzen, in diverse lagen. Van de
fietsende bekkentrekker Thomas Voeckler tot
de in een dopingzaak verwikkelde Fränk en
Andy Schleck die in de jongste Tour broederlijk
de rol van de vermoorde onschuld speelden.
Het is het broeinest van de intrige, in de echte
theaterwereld lusten ze er wel pap van. Zo heeft
Toneelgroep Maastricht bij gelegenheid van
het WK Wielrennen de relisportopera St. Jezus
in ’t Kruis nog eens afgestoft. De legendarische
rivaliteit tussen Coppi en Bartali, teruggebracht
naar het decor van Dorpstraat-Ons Dorp.
Wielrennen is een mediagenieke sport, we
kennen de foto’s van juichende winnaars,
vloekende verliezers, dramatische valpartijen.
Wie zich uit de jongste Tour de beelden herinnert
van de gevallen, zwaar gewonde Wout Poels en
diens, zij het kortstondige, verrijzenis, ziet dat
3 www.zuiderlucht.eu september 2012
de fantasie altijd weer geklopt wordt door de
werkelijkheid. Toch is het niet dit drama waar
fotografen als Stephan Vanfleteren en Chris
Keulen door worden geboeid. Ze richten hun
lenzen liever op het decor, de omgeving die
wielrenners tot helden laat uitgroeien. Hun
foto’s zijn niet spectaculair maar ingetogen.
Geen scherpe kleuren maar korrelig zwartwit;
de suggestie van tijdloosheid versterkt de
dramatiek.
Vaak zijn het beelden van een wereld die aan
het verdwijnen is. Sport in de 21e eeuw is een
(groei)markt waar het schelle gerinkel van de
hoogstbiedende heerst. Door die mondialisering
krijgen we heimwee naar de natuurlijke biotoop
van het wielrennen: het rondje om de kerk. Met
in de hoofdrollen, behalve de renners, het café,
de frituur en de fanfare die de helden binnenhaalt
en uitzwaait. Die traditie wordt in het culturele
programma bij het WK in ere gehouden met
de openingsact The Earth Symphony, voor
de gelegenheid geschreven door de Luikse
componist Luc Baiwir, en de afsluiting, het door
het Limburgs Fanfare Orkest uitgevoerde Koersen
op je oren van Leon Vliex.
Het is een kleine greep uit het regioomspannende
programma waar we in deze
publicatie dieper op ingaan. De artikelen worden
afgewisseld met columns van Robin van der
Kloor, An Olaerts, Cyrille Offermans en Leon
Verdonschot, drie wielergelovigen en één atheïst.
De prachtige illustraties zijn van Eva Mouton.
WIDO SMEETS
w.smeets@zuiderlucht.eu

Zoals je een Beatlesfan óf een Stonesfan bent, een poezen- of een
hondenmens, zo ben je volgens mij van het wielrennen of van het
hardlopen. Ik ben van het hardlopen.
Liever dan naar het wielrennen zelf kijk en luister ik naar mannen die er
over vertellen of zingen.
Wilfried de Jong vierde zijn vijftigste verjaardag door de twee
kilometer hoge Mont Ventoux, op afstand de hoogste berg in
de Provence, te beklimmen. Hij vertelde me er ooit over en ik
luisterde er graag naar. Vervolgens schreef hij er een verhaal over
in een verhalenbundel. Veel wist ik al - hoe zijn zoontje Sonny hem
aanmoedigde, en hoe Wilfried zichzelf toestond de ketting naar 26
tandwieltjes terug te zetten, maar niet naar 29, want de volgende stap
na 29 is afstappen. Hij had het me al verteld, maar ik las het opnieuw
met veel plezier. Toen hij vervolgens een theatervoorstelling op de
verhalenbundel baseerde, zat het verhaal over de Mont Ventoux er
in, inclusief een filmpje. Voor de derde keer liet ik me meevoeren
door hetzelfde verhaal. Wilfrieds cameraman Rob, een van de beste
cameramensen van Nederland, ontmoette ik een paar maanden geleden
voor het eerst. Hij vertelde over zijn reis met Wilfried naar de Provence,
en hoe Wilfried de Mont Ventoux had beklommen. Het verhaal
verveelde me nog steeds niet.
Een tijd geleden verscheen een cd voor Tour for Life, de 1250 kilometer
van Badonecchia naar Valkenburg voor Artsen zonder Grenzen. Veertien
mooie liedjes over een sport die mijn sport nooit is geworden en helden
die mijn helden nooit zijn geweest. De meest aangehaalde op de cd is
Eddy Merckx. Volgens de muzikanten die hem bezongen duidelijk een
standbeeld van een man, voor mij slechts een echo uit krantenberichten.
Toch kon ik me er alles bij voorstellen.
Het zal de universele heroïek van de individuele sport zijn, de poging
het onbedwingbare te bedwingen, en het onweerstaanbare cliché van
de keuze tussen de dood en de gladiolen.
Mijn voormalige buurman uit Geleen, Paul, was een fanatiek
wielrenner. Kleine kapitalen gaf hij uit aan fietsen waar hij zo
enthousiast over kon vertellen dat je al snel met hem vond dat ze al
dat geld tot de laatste cent waard waren. Op een dag ging het mis.
Paul snelde bij Spaubeek tussen twee weilanden een weg over, maar de
bestuurder van een auto zag hem niet. Er was weinig niét gebroken aan
Paul. De eerste keer dat ik hem opzocht, lag hij in een stalen constructie
die hem bijna reduceerde tot een robot. De tweede keer liepen we een
stuk door Danikerbos, rustig aan, stap voor stap. Precies zo ging ook zijn
revalidatie. Maar toen die eenmaal was voltooid, stond in zijn garage
een aankoop die in zijn omgeving niet meer beladen had kunnen zijn:
een nieuwe fiets.
Paul maakte me toen al duidelijk wat de muzikanten op de Tour for
Life-cd over Eddy Merckx zingen: “Er zijn geen spoken in de garage.”
LEON VERDONSCHOT
Leon Verdonschot is schrijver/journalist/presentator en medewerker van Zuiderlucht.
4 www.zuiderlucht.eu september 2012
Tekening Eva Mouton

NAAR dE kloTEN
Ze rijden zich het snot voor de
ogen, de Flandriens. Altijd in de aanval, nimmer
versagen, van geen opgeven weten. Zoals
mijnwerkers ook verbaal het gevecht aangingen
met ‘de koal’, zo spuugt de ware Flandrien woorden
tegen de kasseien in de Vlaamse klassiekers:
hij zal zich niet klein laten krijgen door een
strook glimmende stenen, schots en scherp en
onverzettelijk in de modder.
Onder de titel Flandrien bracht de gelouterde
Vlaamse fotograaf Stephan Vanfleteren (Kortrijk,
1969) in 2005 zo’n honderd zwart-witfoto’s
samen in een boek. De reeks wordt deze maand
geëxposeerd in Schunck in Heerlen. Iedere
wielerliefhebber kan het cliché van de Flandrien
uittekenen, de Vlamingen die jaarlijks ook een
Flandrien-Trofee uitreiken hebben er meteen een
beeld bij: Albéric Schotte, ook wel IJzeren Briek,
tweemaal winnaar van de Ronde van Vlaanderen
(1942 en 1948), tweemaal wereldkampioen (1948
en 1950).
Briek Schotte stierf in 2004, op de dag dat
Steffen Wesemann de Ronde van Vlaanderen won.
Zijn hoofd staat op de cover van Flandrien. Hij kijkt
recht de camera in. Flandrien staat er onder, verder
niets. Hij is de enige renner die nog een keer
terugkomt in het vierkante boek, niet veel groter
dan een kassei: helemaal achterin, en profiel, als
een schildpad kruipt zijn hoofd uit zijn kraag, zijn
gezicht is zwaar getekend – van al dat stoempen?
Flandrien is aan hem opgedragen.
Vanfleteren fotografeert geen renners die
juichend over de meet komen. Welbeschouwd
fotografeert hij nauwelijks renners. Eddy Merckx,
Freddy Maertens, Peter van Petegem, Johan
Museeuw, Rik van Looy, Roger de Vlaeminck,
Nico Verhoeven, Sven Nys, Bruno Risi en Rik van
Steenbergen zijn de uitverkorenen. We zien ze
niet in volle glorie, maar totaal naar de kloten
na een wedstrijd of etappe, dan wel op leeftijd,
in berusting terugkijkend. Meer oog heeft hij
gehad voor de landschappen waardoorheen de
renners koersen, de supporters langs de kant
met koppen die we kennen van de schilderijen
van Permeke, op café voor de tv, in hun eigen
5 www.zuiderlucht.eu september 2012
habitat, het verkavelde platteland, ontsloten door
betonblokken en kasseistroken. We zien ze zelf op
de fiets ploeteren door de regen en de modder. De
postbode die de hellende kasseistrook iedere dag
neemt.
Vanfleteren fotografeerde de wielerlandschappen
voor of na de koers, verlaten, met een
kolencentrale in de diepte. Er is een man die
licht gebogen door de straten van het heilige
Geraardsbergen sjokt, alsof hij het leed van zijn
leven met zich meetorst. Muur noch fiets te zien.
Ploeteren is geen exclusiviteit voor de wielrenner.
We ploeteren allemaal, elke dag. In 2009 won
Vanfleteren de Louis Paul Boon prijs. Omdat hij
met grote betrokkenheid de mens centraal stelt in
zijn werk. Permeke deed het met verf, Boon met
woorden, Vanfleteren doet het met de camera.
EMILE HOLLMAN
Nico Verhoeven, Roubaix. foto Stephan Vanfleteren
Stephan Vanfleteren. Flandrien - Het rauwe Vlaamse
wielerleven. Van 1 september t/m 19 november bij
Schunck. www.schunck.nl

stoere Gaston, Lepe Gianni
Zo’n 150 keer speelde
Arie de Mol, artistiek
leider van Toneelgroep
Maastricht, met Het
Volksoperahuis De
zesdaagse van St. Jezus
in ‘t Kruis. Tijdens het WK
Wielrennen in Valkenburg
gaat de ‘relisportopera’
op herhaling. Wielrennen
en theater staan dicht bij
elkaar, vindt De Mol. “Als
er wielerliefhebbers onder
het publiek zijn, wordt er
harder gelachen.”
door Emile Hollman
“Er waren tijden”, zegt Arie
de Mol, “dat de voorstelling zo in ons systeem zat
dat we bij wijze van spreken vanuit bed het toneel
konden betreden. Nu, twaalf jaar later, zal ik het
weer uit mijn tenen moeten halen. En ik moet op
zoek naar een wielershirt dat een maatje groter
is.”
Ooit, een jaar of vijftig terug, waren
wielerzesdaagsen immens populair. Zichzelf
respecterende wielerdorpen organiseerden een
puntenkoers waarin renners zes dagen lang 24 uur
Arie de Mol (links) en Kees Scholten in De zesdaagse van St. Jezus in ’t Kruis. foto Ben van Duin
lang rondjes op een baan reden. Ze losten elkaar
af en sliepen in hokjes op het middenterrein. Er
bestaan foto’s van coureurs die met één been op
het stuur, een kop koffie en een krantje bij de hand
rondfietsen. Gokbazen, maffiosi, wonderdokters,
priesters, variétéartiesten, kandidaat rondemissen,
bier- en frietverkopers kwamen op het wielercircus
af om een graantje mee te pikken.
Deze geschiedenis vormt het decor waarin
Toneelgroep Maastricht en het Volksoperahuis de
eeuwige tweede Gaston van Vooren presenteren,
wielertroef van het mijnwerkersstadje St. Jezus in
6 www.zuiderlucht.eu september 2012
’t Kruis waar hij de rijdende dynamietstaaf wordt
genoemd. Hij vormt een koppel met de Italiaanse
dandy en geboren winnaar Gianni Venosi, de
Valentino van Torino. In deze zesdaagse staat
meer op het spel dan premies en gladiolen: de
promiscue Italiaan heeft miss Borinage verleid, het
lief van de Vlaamse stoemper. En dat kan Gaston
uiteraard niet over zijn kant laten gaan. Doping
staat nog in de kinderschoenen, dus betrekt hij
als gelovig katholiek monseigneur Scholten in het
complot en laat zijn bidon heimelijk met wijwater
vullen. Het wonder van St. Jezus in ’t Kruis lijkt

en Miss BorinaGe
zich te voltrekken, maar in de wielersport deinst
niemand terug voor een lepe streek.
Arie de Mol (Delft, 1961), is een groot
wielerliefhebber, al heeft ‘ie meer op met de weg
dan met de baan. “Wat me vooral aantrekt is de
puurheid. Wielrenners zijn pure mensen die zich
op één ding focussen. Interviews met wielrenners
zijn bijna altijd ontroerend.” De Mol treedt op als
verteller/commentator en vertolkt enkele kleinere
rollen. Acteur Kees Scholten neemt vijf rollen voor
zijn rekening.
De drie volksopera’s die het Volksoperahuis
maakte, kwamen op dezelfde wijze tot stand. Jef
Hofmeister componeerde vijftien liedjes op een
thema, waarna Arie de Mol, Kees Scholten en de
musici David van Aalderen en Kim Soepnel er “een
samenraapsel van verhalen” bij bedachten. “Al
onze wielerkennis hebben we er in gestopt,” zegt
De Mol. “Het stuk heeft de Brechtiaanse oervorm:
je vertelt een verhaal naar de lading van hetgeen
je te horen krijgt. Jef schrijft hele mooie teksten
op hele basale akkoorden en melodieën. Zijn
liedjes schurken tegen het levenslied aan. Als je
ze de eerste keer hoort, is het net of je ze al kent
en aan het eind van de voorstelling zingt iedereen
mee. Maar de teksten zijn heel gebald. Hij zoekt
niet naar het anekdotische maar naar de essentie:
wat betekent winnen of verliezen, wat betekent
wielrennen voor de streek?”
Wat niet wil zeggen dat De
zesdaagse van St. Jezus in ‘t Kruis een zware dobber
is. “Dit soort volksopera’s genereren altijd een
zelfde soort ontlading: ze zijn én opgewekt
én hebben een verhaal. Die combinatie maakt
mensen warm.” Acteur Kees Scholten, bekend van
televisieseries en opgeleid aan de Maastrichtse
Toneelacademie, neemt de liederen voor zijn
rekening. “Hij heeft geen geschoolde stem
maar wel een heel gevoelige stem die veel sfeer
oproept.” De Mol omschrijft die sfeer als Italiaans,
Belgisch, Fellini-achtig.
Trekt zo’n voorstelling ander publiek? De Mol:
“We hebben De zesdaagse een paar keer gespeeld
voor een wielerpubliek, bijvoorbeeld tijdens de
presentatie van een van de boeken van Peter
Winnen in Venray voor onder anderen Henk
Lubbering, Peter Post en Leo van Vliet. In België
speelden we ooit in Boom. Na afloop kwam Tom
Boonen zeggen dat-ie het goed vond. We houden
wielrenners geen spiegel voor, daarvoor is het
te kluchtig. Maar de respons is wel groter als er
wielerliefhebbers in het publiek zijn. Dan wordt er
harder gelachen.”
De zesdaagse van St. Jezus in ’t kruis door Toneelgroep
Maastricht. Van 11 t/m 23 september in het Derlon
Theater. www.toneelgroepmaastricht.nl
snotneus
7 www.zuiderlucht.eu september 2012
In 1986 zei Jan Raas tegen journalist Bert
Wagendorp dat in zijn tijd alleen Joop
Zoetemelk op een ‘puur sportieve manier’
wereldkampioen is geworden. Oftewel, alle
andere kampioenschappen, waaronder die
van Raas zelf in 1979, waren ‘verkocht’.
Ook na het WK van 1967 in Heerlen barstte
de geruchtenmachine over combines los.
Zo zou Jan Janssen landgenoot Jos van
der Vleuten hebben aangeraden zich te
doperen. De sluwe Janssen kon zo maximaal
profiteren van het knechtenwerk van ‘de
Vleut’, zonder dat de Brabander een gevaar
zou kunnen vormen in de einduitslag.
Van der Vleuten werd vijfde, maar werd
geschrapt uit de uitslag wegens een positief
plasje.
De intrigant had er overigens beter aan
gedaan om, toen het erop aankwam, de
toen piepjonge Eddy Merckx erbij te lappen.
Maar de Belg versloeg Janssen in de sprint.
Janssen is daar nog altijd niet goed van: “En
toen kwam die Merckx ineens onderdoor.
Een snotneus van 22 jaar!” (RvdK)

DE
GNUIVENDE
GNOE
teksten en
tekstadviezen
06 83694449
www.degnuivendegnoe.nl
minds
are
like
parachutes,
they
function
best
when
TRANS FORM
A R C H I T E C T E N
WWW.TRANS-FORM.NL
Vliegensvlug door de
stad en geen files !
Aon de Stasie bezorgt
u dat heerlijke vrije
gevoel op de fiets.
Dealer van
Cannondale
GT, Mongoose,
Cortina, Montego,
Hiker, Viper etc.
Van € 849,- Nu voor € 749,-
Gazelle Allure Limited Edition
Op = Op
Tweewielerspecialist Aon de Stasie
Stationsplein 26, Maastricht
043-3211100 www.aondestasie.nl
wilt u ook zo’n special
bij zuiderlucht?
Bodosz
uitgevers
open ideeën | concepten |
journalistieke producten |
drukwerk | tijdschriften
Stationsplein 27 6221 BT Maastricht
T +31 43 3510029 M +31 653 338905
info@bodosz.nl www.bodosz.nl
8 www.zuiderlucht.eu september 2012

Als Eddy Merckx iets zegt, is het nooit iets cultureels. Op zetels in
talkshows is het dikwijls gênant. Meestal slaat het nergens op, zeker
niet op cultuur. Vergelijk hem met hangende aardbeien en witloof in
het nat. Ook cultuur, zolang je maar geen vragen aan ze stelt of, nog
erger, iets van het antwoord verwacht. Cultuur zijn de mensen en hun
gedachten eromheen. Het is een geheel van voortbrengselen, cultuur
zelf houdt altijd zijn mond. Daarom is het zo raar wanneer Eddy Merckx
iets zegt. Een anekdote over de koers of een weetje over winnen. Het is
zoals een wielertruitje in een fotolijst, met condens aan de binnenkant
van het glas. Zonder kader is het een vod van een sponsor, even
interessant als de kalender van een verzekeringsmaatschappij.
Jazeker, Eddy Merckx heeft vijf keer de Ronde van Frankrijk gewonnen
en wat nog. Hij heeft alles. Hij is ontploft op de Poggio. Op de duur
was het zelfs niet meer leuk dat hij meedeed. Hij vrat alles op, de
servetten en de genodigden. Maar als hij iets vertelt, ho maar, dan
vallen er vliegen dood. De man heeft zijn leven gesleten op een zeemvel
en tegenwoordig heeft hij een eigen fietsenmerk. Drie jaar geleden
hebben ze een huldeboek over hem gemaakt, omdat hij 65 werd en
omdat hij veertig jaar eerder zijn eerste Tour won. Merckxissimo was
de titel, hardcover, gedrukt in bichromie op kwaliteitspapier Gardapat
Kiara. Stephan Vanfleteren tekende voor de fotografie. De kop van de
Kannibaal staat op het voorplat, met poriën en een blik die op wilskracht
staat. Er is een petje van Molteni (een Italiaans fornuizenmerk) met een
smoezelig klepje. En er waren 25 gastschrijvers die zichzelf de lyriek in
slingerden voor de king van de koers.
Trouwens na Merckxissimo kwamen er nog boeken, Door de muur
bijvoorbeeld, een dichtbundel over de wielersport, van Willie Verheghe.
Of nog: Een leven in zwart wit, over het leven van Freddy Maertens, een
coureur die je zéker niets moet vragen. Maar in het boek schrijven ze:
“Hij, het kind der wielergoden, raasde naar wereldvermaardheid en
weelde, verzonk in een intrigerende anonimiteit, herrees verrassend
uit de as van zijn ellende, om daarop nog dieper weg te zinken in een
hel waarin de demon van de drank de scepter zwaaide.” Dat is cultuur,
desnoods over een man op een fiets. De man laat me koud en een
fiets is alleen leuk als de bestemming niet bergop ligt. Oh, en als het
regent! Nee aan de eeuwigdurende wedstrijden op tv, de dikke kont
van een liefhebber langs het kanaal, het gekke-schoenen-loopje van vijf
pedaalvrienden die ‘s zondags een trappist komen drinken in café De
rozenkrans. Ik heb geen gevoel voor heldenmoed. Ik moet alleen maar
lachen met mannen met broekklemmen in de supermarkt.
Soms is het jammer. Bijvoorbeeld als presentator Karl Vannieuwkerke
vertelt over de koers. Dan spijt het me dat het me niet verwondert.
Maar als Eddy Merckx iets zegt, hoor ik alleen maar echo. Hij is vast het
gat in mijn cultuur.
AN OLAERTS
An Olaerts is schrijver/columnist en medewerker van Zuiderlucht.
9 www.zuiderlucht.eu september 2012
Tekening Eva Mouton

Met de vlam in de kuiten.
Een lezing over de relatie tussen
literatuur en wielrennen.
Donderdag 6 september, 12.30-13.30 uur,
Centre Céramique.
De Zesdaagse van st. Jezus in ‘t Kruis
- Toneelgroep Maastricht.
Een gezongen levensverhaal over
“knechten die wel willen maar nooit
meester zullen zijn” met als decor een
wielerzesdaagse in de jaren zestig.
Op 11 t/m 13, op 15 en 18 t/m 23
september vanaf 20.30 uur in het
Derlon Theater, Plein 1992.
Reserveren: 043-3503050 of
kassa@toneelgroepmaastricht.nl
LA (grande) VItesse - studenten
Toneelacademie Maastricht.
Een ‘karavaan’ van theatrale
performances, interventies en
voorstellingen. Op diverse locaties in
de stad tijdens het openingsweekend
van het WK Wielrennen.
www.toneelacademie.nl
Renners (tot ver na de streep) -
studenten Toneelacademie Maastricht
Een performance-voorstelling over
klimmen, dalen, vals plat. Over
schakelen, groot en klein verzet. Over
het, te verwachten, onverwachte
moment van de eigen demarrage
en nog veel meer. Op 13, 14 en 16
september vanaf 20.30 uur in de
Toneelacademie, Lenculenstraat 31-33.
www.toneelacademie.nl
earth symphony -
opening Wk Wielrennen 2012
Een beeldend muziekspektakel
uitgevoerd door studenten van
de Conservatoria van Luik, Aken
en Maastricht onder leiding van
dirigent Edouard Rasquin (NL) naar
een compositie van Luc Baiwir. Op
15 september vanaf 20.30 uur op het
Vrijthof.
stedelijk Marsdefilé -
Harmonie kunst door oefening
Op 16 september van 14.00 tot 17.00
uur op het Vrijthof.
Koersen op je oren - Intro in Situ
& het limburgs Fanfare orkest.
Compositie van Leon Vliex waarin alle
ingrediënten van de wielerwedstrijd
terug te vinden zijn. Met teksten en
optreden van oud-renner Peter Winnen.
Op 22 september om 17.00 en 19.00 uur
op het Herdenkingsplein.
Flandrien - Stephan Vanfleteren.
Alternatieve wielerfotografie van de
Vlaamse meester over kermiskoersen
en klassiekers met veel volkscultuur,
markante koppen, grijze luchten en
in het niets verdwijnende donkere
landschappen. Van 1 september t/m 18
november in Schunck.
Human Disco Bong - Pieterjan
Ginckels.
Honderdtwintig fietshelmen,
beplakt met spiegels in één object
bijeengebracht in de centrale hal van
Schunck.
Human Disco Bongstadsperformance
- Pieterjan Ginckels.
Op 1 september om 22 uur op een
parcours rond Schunck. Inschrijven via
www.schunck.nl Toegang gratis.
WK Wielrennen Heerlen 1967 -
Tonny Strouken.
De heroïek van de renners door de
lens van een gelouterde Limburgse
sportfotograaf. Beelden van het WK
Wielrennen van 1967 in Heerlen, met
Eddy Merckx als winnaar.
Van 1 september t/m 7 oktober in de
Vitrine van Schunck.
Bicycle Film Festival -
Film Screenings
Negen films uit de meest diverse
subcultuur van de hele wereld. Op 14
en 15 september in Schunck/Filmhuis
de Spiegel. Op 14 september vanaf
22.00 uur miNor, de after party in de
Nieuwe Nor. Tickets: www.schunck.nl
www.nieuwenor.nl
www.bicyclefilmfestival.com
Dag van de Blaasmuziek -
koninklijke Harmonie Heerlen
Muziekverenigingen uit binnen- en
buitenland. Op 16 september van 13.00
tot 18.00 uur op het Pancratiusplein
Heerlen.
WK talkshow & Wielerquiz
Prominenten uit de wielerwereld delen
herinneringen en anekdotes met het
publiek. Op 18 september om 20.30 in
café Pelt Pancratiusplein.
straattheater & Muziek
Op 19 september, tijdens tijdrit heren
professionals. Van 10.00-17.00 uur in
Heerlen Centrum.
De Muur on tour -
Wielertheatershow met Mart
Smeets, Michel Wuyts, Wilfried de
Jong, JW Roy, Rick de leeuw, Joost
Prinsen. Op 20 september om 20.00
uur in. www.parkstadlimburgtheaters.nl
nestel - Theatergroep lAP Hasselt
i.s.m. Het laagland
Kindertheater vanaf zeven jaar.
Op 16 september om 15.00 uur in
Parkstad Limburg Theater.
Bike Parade - Theater Tol
Fiets objecten, betoverende dansers,
spectaculaire kostuums en attributen.
Op 18 september om 20.30 uur in
Eijsden, Diepstraat-Vroenhof
Ladies Day
Voor schoolkinderen en dames.
Op 18 september van 11.00 tot 16.00
uur.
Book & Bike - literaire avond
Op 14 september om 20.00 uur
in Theater Landgraaf. Wat heeft
10 www.zuiderlucht.eu september 2012
HIER
wielrennen met literatuur te maken? De
Stichting Wielerpromotion Landgraaf
zag in het WK Wielrennen een mooie
gelegenheid om die verbinding
prominent in beeld te laten komen. Met
o.a. Jan Siebelink, Wiel Verheesen en
Jan Janssen. info@theaterlandgraaf.nl
Poëzie op de weg
Zondag 16 September 2012
Ultrakorte gedichten en one-liners,
gekalkt op het WK-parcours.
Wk 2012 Bike & Fun Event
Allerlei kunst- en cultuuractiviteiten
zoals het werken met graffiti, het
zelf maken van wielershirts en
schilderijen en muziek workshops. Op
20 september in Sport & Leisurepark en
Megaland.
tour d’Afrique – Chris keulen
Aan de invalswegen en op andere
plaatsen in de gemeente Sittard-Geleen
staan 10 enorme foto’s van 4 bij 6 meter
van de bekende fotograaf Chris Keulen
(1959). Van 29 juni t/m 23 september.
www.ontdeksittard-geleen.nl
Koers in zicht - Wouter Roosenboom.
Fotografie van freelancer die zich
heeft gespecialiseerd in portretten van
wielrenners en wielerwedstrijden Van
29 juni t/m 23 september in Mariapark,
Oude Markt 18 www.koersinzicht.nl
Jean nelissen, wielerfanaat. Historisch
materiaal uit het wielerarchief van
wielerjournalist Jean Nelissen. Ook:
plakboeken van oud-profrenner Jan
Krekels. Van 1 augustus t/m 29 september
in Biblionova, Broekstittarderweg 1.
www.biblionova.nl
nestel - Theatergroep lAP Hasselt
i.s.m. Het laagland
Kindertheater vanaf zeven jaar.
Op 21 en 22 september om 19:00
uur in Het Laaglandtheater,
Engelenkampstraat 25.
www.hetlaagland.nl

AFSTAPPEN
Galerie Cauberg 10.
Werk van kunstenaars die in de
jaren zestig exposeerden in de toen
bekende ‘Galerie Cauberg 10’ van
de Valkenburgse ondernemer Jos
Pluymen. Met werk van o.a. Appel,
Corneille, Lataster, Molin en Stultiëns.
Van 3 juni t/m 23 september in
Museum Land van Valkenburg.
www.museumlandvanvalkenburg.nl
Fietsfascinaties - Wielerkunst in
Valkenburg
Kunstenaars uit Nederland en België
tonen hun fascinatie voor de fiets
en de fietser. Van 5 augustus tot 23
september in Museum Land van
Valkenburg.
www.museumlandvanvalkenburg.nl
over de top
Absurdistisch muziektheater rondom
wielrennen, naar een concept
van regisseur Marnix Mulder.
Op 22 september om 19.30 uur
(voorprogramma vanaf 18.30 uur) in
Openluchttheater Valkenburg.
CoLoFon Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt door de gemeente Maastricht. De inhoud valt onder redactionele verantwoordelijkheid van Zuiderlucht. Concept: Wido Smeets | Eindredactie: Emile Hollman |
Tekeningen: Eva Mouton | Teksten: Emile Hollman, Robin van der Kloor, Cyrille Offermans, An Olaerts, Wido Smeets, Paul van der Steen, Leon Verdonschot | Vormgeving: Obidesign/Annebeth Nies
11 www.zuiderlucht.eu september 2012

niet Met het vinGertje
Zes avonden speelde het
Antwerpse Theater Tol de voorstelling Luce
tijdens de Olympische Spelen. In de Londense
zomeravond fietsten de eeuwige rivalen en
tegenpolen Fausto Coppi en Gino Bartali
hoog boven Victoria Park op de noten van
het Ave Maria. De brave Bartali, de kampioen
die koketteert met het katholicisme, is in de
nadagen van zijn carrière. Daar is zijn opvolger,
de knokige Coppi, het talent, dat louter in
zichzelf gelooft. De dame in het wit is uiteraard
de geheime liefde van Il Campionissimo, Giulia
Locatelli; de vrouw in het zwart is Bruna, zijn
echtgenote. Er klinkt een Mussolini-achtige
speech om de tijd te duiden, er zijn filmbeelden
uit de Tweede Wereldoorlog. En uiteindelijk
tovert de luchtfietsende Coppi een viool
tevoorschijn en …speelt.
“We hadden deze voorstelling maar wat graag
in Maastricht gespeeld”, zegt Lot Seuntjens
van Theater Tol. “Het WK Wielrennen is het
ultieme decor voor een voorstelling als deze.”
Maar de opvoering was niet haalbaar. Te duur.
Ook in het alternatief, Pedaleando hacia el cielo,
hangen fietsers aan hijskranen in de lucht. Maar
daar stak de Arbeidsinspectie een stokje voor.
Het openingsspektakel van het WK Wielrennen op 15
september mag best herinneringen oproepen aan de
opening van de Olympische Spelen, vindt dirigent Edouard
Rasquin. Groots en meeslepend geen bezwaar. Alleen houdt
de Arbeidsinspectie niet zo van groots en meeslepend.
door Emile Hollman
Arie de Mol (links) en Kees Scholten in De zesdaagse van St. Jezus in ’t Kruis. foto Ben van Duin
De luchtfietsers van Theater Lot, die van de Arbeidsinspectie de lucht niet in mogen. foto Theater Tol
12 www.zuiderlucht.eu september 2012

hoor
Net als voor de openingsact van Cultura Nova
in Heerlen waar het Franse gezelschap Transe
Express mensen aan hijskranen wilde hangen.
“Hijskranen zijn er voor het tillen van
goederen, niet van mensen”, zegt Ivar
Noordenbos van de Arbeidsinspectie droog.
“Dat is geen nieuw beleid, dat heeft nooit
gemogen. En daar treden we tegen op.” Wat bij
de Olympische Spelen geen probleem was, blijkt
in Nederland niet te kunnen. Noordenbos: “Of
het in Londen wel of niet mag, doet er niet toe.”
Lot Seuntjens vindt het, uiteraard, een gemiste
kans. Als alternatief heeft haar Theater Tol nog
een voorstelling in de aanbieding met fietsers
die zich tussen het publiek begeven.
De hoofdmoot van de opening is The Earth
Symphony van de Luikse componist Luc Baiwir,
de Maastrichtse dirigent Edouard Rasquin leidt
orkest en koor. De twee kennen elkaar van een
soortgelijk evenement. In juli 2000, bij de start
van het WK Voetbal, liep Luik uit voor Baiwirs
Symphonie des Anges op de Place St. Lambert. “Af
en toe kon je een speld horen vallen”, herinnert
Rasquin zich.
“Baiwir maakt hele makkelijke
en toegankelijke muziek”, zegt Rasquin,
“eenvoudig en indringend met veel contrasten.”
Lastig voor een dirigent? Dat valt alleszins mee.
“Je moet vooral op je qui vive zijn.” Hij doelt
dan vooral op alle partijen die deelnemen aan
het spektakel op het Vrijthof. Studenten van de
Conservatoria van Luik, Aken en Maastricht die
onder zijn leiding staan, - 27 muzikanten en 15
koorleden aangevuld met een kinderkoor van
de Limburgse Koorschool Cantarella via Tout
Maastricht. Maar ook mezzosopraan Françoise
Viatour, Strings 4Ever, studenten van de
Toneelacademie Maastricht en dus, met welke
voorstelling is nog niet duidelijk, Theater Tol.
Rasquin vindt het allemaal prachtig. De WKopening
mag van hem best herinneringen
oproepen aan de opening van de Olympische
Spelen. Rasquins palmares beperkt zich niet
tot de (vooral Franse en Waalse) concertzalen.
“Je kunt me niet in een hokje vangen. Ik heb
de musical Singing in the Rain gedirigeerd maar
even goed een half jaar Richard Strauss of La
traviata buiten in de tuinen van Versailles.” Wat
hem aanspreekt is het avontuurlijke van het
moment, de jeugdigheid van de deelnemers
en verscheidenheid der disciplines. Het
muziekspektakelstuk vertelt ook nog een verhaal
met inhoud: hoe we met de wereld omgaan,
hoe we ons erfgoed beheren. “De muziek roept
beelden op, maar het is geen stuk met een
opgeheven vingertje.”
Daar hebben we de Arbeidsinspectie al voor.
Tijdens de opening van het WK Wielrennen op 15
september wordt op de gevel van de Hoofdwacht
op het Vrijthof in Maastricht een lichtspel
geprojecteerd door de BV Limburg en VIA2018. De
opening wordt door L1 live op tv uitgezonden.
sIsseR
13 www.zuiderlucht.eu september 2012
Michael Boogerd vliegt op die verregende
zondag 11 oktober in 1998 over de
Limburgse wegen. Hij doet op de Cauberg
en Bemelerberg voor niemand onder. Niet
voor een net van kanker genezen Texaanse
maniak. Niet voor een lepe Italiaanse
stylist. En zeker niet voor een Zwitserse
postbode met de uitstraling van een, eh,
Zwiterse postbode.
Wereldkampioen worden in eigen land
lijkt voor ‘Bogie’ een haalbare droom. In de
laatste ronde zit Nederland klaar voor zijn
alles beslissende aanval. Maar in plaats van
te demarreren kijkt hij, net voorbij de mooie
witte hoeve aan de licht hellende weg naar
Bemelen, bezorgd naar zijn voorwiel. Hij
drukt zijn stuur naar beneden om te kijken
of het echt waar is. Het is echt waar, de
band loopt leeg. Lek. Het kampioenschap
liep met een sisser af. De Zwitserse
postbode (Camenzind) , won, de Italiaanse
klasbak (Bartoli) werd derde. (RvdK).

Koersen door de Limburgse heuvels is
in Nederland het maximaal haalbare voor
een wielrenner. Mijn eerste serieuze test
was het Nederlands Kampioenschap voor
nieuwelingen in 1996. Vijftien was ik. Het NK
werd verreden in Vijlen, het zelfbenoemde
‘bergdorp’ dat pronkt met de hoogste kerk
van Nederland. Maar als het koers is, is het
koers en niets dan de koers. Dan telt de wens
van een dorp om bijzonder te zijn niet meer,
en God al helemaal niet. Op zo’n dag zijn wij
wielrenners God, althans wij wanen ons God.
Goden zetten zaken naar hun hand, maar ik
ben op deze bloedhete zondag in juni al blij
dat ik halfkoers aan een kopgroep van twintig
coureurs mag bungelen. Met nog zo’n twaalf
kilometer te gaan, valt het stil en tot mijn
eigen verbazing plaats ik een soort van aanval.
Zo’n demarrage waar zelfs Joop Zoetemelk om
zou moeten lachen. Ik zie de nutteloosheid
van mijn actie in, houd mijn benen stil en werp
een blik naar achter. Niemand. Het peloton
moet achteruit zijn gedemarreerd. Vanaf nu
heb ik geen keus meer, er is nog maar één
mogelijkheid: rijden!
Mijn brein minimaliseert zich tot een
speldenknop. Nadenken is uit den boze.
Remmen is uit den boze, dat houdt de boel
alleen maar op. En dus vlieg ik onderaan de
laatste klim, bij kasteel Vaalsbroek, bijna uit
de bocht. Ik zet aan, maar verkramp volledig.
Gauw weer terug in het zadel, naar de modus
comfortabel verdoofd. Nog een kilometer
klimmen. Ik kijk omhoog en zie de kampioen
van vorig jaar staan. “Zo jongen, jij wordt
Nederlands kampioen,” zegt hij tegen me,
Tekening Eva Mouton
alsof het al vaststaat. “Ja, het zal wel,” mompel
ik, verre van overtuigd van zijn gelijk.
Honderd meter verder doemt het meisje
op waar ik een paar jaar geleden heimelijk
verliefd op was. En zij op mij, daar ben ik van
overtuigd. We zijn elkaar uit het oog verloren,
de verliefdheid is alweer een tijdje over.
Pubers vergeten snel. Maar nu voel ik spijt
opkomen. Wat nou als ik wel op haar af was
gestapt, toen op dat feest? De prooi lag voor
het oprapen, maar ik toonde me een onervaren
jager.
Plots dobber ik wat rond op de Vijlenerberg,
piekerend over gemiste kansen in mijn nog
jonge leven. Mijn brein is van speldenknop
veranderd in een zeshonderdhoekig onding.
Dan komt de werkelijkheid naast me rijden: “Je
hebt een halve minuut, rijden!”, roept iemand
uit de volgwagen. Oh ja, het is koers. En dan is
het koers en niets dan de koers.
In een roes rijd ik de laatste honderden
meters omhoog. Erg hard ga ik niet meer.
Tweehonderd meter voor de streep is mijn
voorsprong op de roedel dertig seconden. Op
de meet is daar slechts een handvol van over,
maar meer heb ik niet nodig: de titel is binnen.
De eerste wolven vliegen over me heen, maar
ze zijn te laat. Ik ben geen prooi, ik ben de
jager. Voor één keer dan toch. Ze hebben zich
verslikt in mijn demarrage, die zo traag was
dat niemand haar zag.
ROBIN VAN DER KLOOR
Robin van der Kloor is oud-wielrenner en medewerker
van Zuiderlucht.
14 www.zuiderlucht.eu september 2012

HET AANRAkEN IS BElANGRIJk
“Op een foto uit mijn jeugd sta ik
met mijn vader en oom Zjeng, een man die vaak bij
ons thuis kwam, in Geleen-Lindenheuvel naar het
wielrennen te kijken. De wedstrijd stelde niet veel
voor, het was een plaatselijk criterium.” Hij moet
een jaar of drie, vier zijn geweest, zegt fotograaf
Chris Keulen (Heerlen, 1959), en hij was zeer onder
de indruk. “Drie mannen onder elkaar, tussen de
wielrenners, bij ons in de Seringenlaan. Ze waren
heel dichtbij, je kon ze aanraken.”
“Wanneer een wielrenner de straat uitrijdt, is hij,
of hij nu oud of jong is, arm of rijk, herkenbaar als
wielrenner. Hij is een verschijnsel in het landschap.
Die fascinatie heb ik altijd blijven houden. Als
fotograaf krijg je het decor er gratis bij.
In mijn fotografie spelen persoonlijke
betrokkenheid en maatschappelijke context een
grote rol. Ook in dat opzicht is wielrennen een
groot geschenk. Die context was de rode draad in
de wielerreportages die ik tussen 2001 en 2010 in
vijf Afrikaanse landen heb gemaakt. Met voetbal
kun je zo’n project niet doen. Nou ja, in de slums van
de grote steden misschien, maar het decor is dan
toch vaak inwisselbaar, een trapveldje of een plein.
Wielrennen is nog een echte volkssport. Dat is aan
het veranderen, zeker in de Tour de France, maar in
vergelijking met andere sporters zijn wielrenners erg
toegankelijk. Dat je ze kunt aanraken, is belangrijk.
De mensen die ik fotografeer wil ik kunnen aanraken
(en zij mij). Ik fotografeer met een standaard of een
lichte groothoeklens, ben dus altijd dichtbij mijn
onderwerpen.
Nee, ik ben geen wielerfanaat. Eigenlijk ben ik
nergens een fanaat in. Hooguit in mijn vak, maar
ook daar vind ik het een verkeerd woord. Als
fotograaf ben ik honderd procent toegewijd, dat
is toch wat anders. Toen in 2008 mijn boek Tour
d’Afrique uitkwam, was ik een dag te gast bij de
Avondetappe van Mart Smeets. Op verzoek van de
programmamakers fotografeerde ik de Tour. Aan
toppers als Contador en hoe heet die Amerikaan
ook alweer, o ja, Armstrong, liep ik zo voorbij.
Ik zie ze wel, maar ben niet zo geïnteresseerd in
namen. Mij interesseerde het circus eromheen.
De personen op mijn foto’s zijn vervangbaar, dat
maakt het werk universeel. Ze zijn acteurs in… het
is een cliché, de wereld als theater, maar ik blijf me
verbazen over de wereld om me heen en de rol die
15 www.zuiderlucht.eu september 2012
mensen daarin spelen.
Of ik de Afrikaanse back stage reportages ook
zou willen maken in de Tour de France? Als ik
dezelfde vrijheid zou krijgen, zou ik een eind
kunnen komen, maar die krijg ik niet. Ik ga het ook
niet proberen, daarvoor heb ik te slechte ervaringen
met de Tourorganisatie ASO. Toen ik in 2001 met
mijn serie over de Tour du Faso de World Press
Photo won, hebben ze werk van me aangekocht.
Aanvankelijk was ik daar blij mee, maar later bleek
dat die foto’s hun belangstelling voor de Afrikaanse
wielerrondes hebben versterkt. Inmiddels heeft de
ASO in Burkina Faso alles in handen, tot en met de
catering, waardoor de plaatselijke middenstand niet
mee kan profiteren van een etappe-aankomst. En
de finish legt ze buiten het centrum, zodat ze haar
eigen orde kan creëren.”
WIDO SMEETS
Foto van Chris Keulen langs de A2 bij Sittard.
Tour d’Afrique. Tien Afrikaanse wielerfoto’s van Chris
Keulen op groot formaat, vier bij zes meter. Van 29 juni
t/m 23 september langs invalswegen in Sittard-Geleen.
www.museumhetdomein.nl

op de kLanken van de koers
Queen, Boudewijn de
Groot en Skik lieten
zich ooit inspireren
door de fiets. Maar
tot nu toe leverde
de wielrennerij meer
literatuur dan muziek
op. Leon Vliex hoopt
wat van de achterstand
goed te maken met de
compositie Koersen op je
oren. door Paul van der Steen
Wielrennen en fanfare. Onder
sommige kerktorens gaan de twee wel vaker
een huwelijk aan. Waar in walm van frituurvet
en bier een kermiskoers wordt verreden, klinken
niet zelden de koperen klanken van harmonie en
fanfare.
Met het Limburgs Fanfare Orkest als uitvoerend
gezelschap en het WK Wielrennen als decor
heeft componist Leon Vliex een ander soort
blaasmuziek in gedachten. Een ander soort
wielrennen ook. Met de compositie Koersen op je
Leon Vliex: “Ik ken de klanken, ik ken de mogelijkheden en onmogelijkheden.”
oren hoopt Vliex (Heerlen, 1968) de heroïek van
de grote wedstrijden op te roepen en het fysieke
labeur van de coureurs recht te doen. Dat is ook
wat hem trekt in de sport. “Ik werk overdag thuis
en tijdens de Tour de France kijk ik nogal eens
naar de middaguitzendingen, vooral die van de
bergetappes. Die jongens zien zó ontzettend af.
Vergelijk dat met wat voetballers presteren in
verhouding met hun verdiensten. Dan zijn de
verhoudingen toch wat scheef.”
Veel kwam bijna als vanzelf tot de componist,
toen hij ging zoeken naar manieren om de
prestaties van de renners te verklanken. “Die
typerende claxoninterval van de volgauto’s. De
fluitjes van de agenten bij het passeren van het
peloton.”
In zijn compositie pakt Vliex de wedstrijd al
voor het begin op. “Het verzamelen voor de
start, het voorstellen van de deelnemers van
allerlei verschillende nationaliteiten, het zetten
van handtekeningen, de stilte voor de storm
16 www.zuiderlucht.eu september 2012

‘De jongens zien zó ontzettend af.’
vlak voordat de koers begint. Ik heb dat allemaal
proberen te vatten in een mooi gedragen choraal
waar de melodieën van verschillende volksliederen
doorheen waaien. De koers begint zoals een koers
meestal begint: kabbelend. Op dat moment is ook
voor het eerst het hoofdthema van de compositie
te horen. Later gaat het tempo flink omhoog en
werk ik naar een climax toe. Onderweg moet
nog een pittige helling bedwongen worden. Dan
stokt de muziek wat, wordt het allemaal wat
zwoegender. Eenmaal in de afdaling gaat het
almaar sneller en sneller.”
Vliex, woonachtig in het Utrechtse IJsselstein,
groeide op in Brunssum. Zijn opa en zijn vader
droegen het blaasmuziekvirus over, beiden
dirigeerden gezelschappen. Zelf verhuisde
Vliex na de middelbare school naar Utrecht om
daar muziekwetenschappen te studeren. Aan
het Hilversumse conservatorium kreeg hij les
in hafa-directie, het dirigeren van harmonie-
en fanfareorkesten. Eigenlijk kan hij zich niet
voorstellen dat hij níet zou componeren voor
harmonieën en fanfares. “Ik ben opgegroeid in die
wereld, ken hem van binnen en van buiten. Als
zesjarige speelde ik trompet in de harmonie van
Molenberg (Heerlen). In de loop der jaren heb ik
meegespeeld in veel van de orkesten waar mijn
vader dirigeerde. Op de meeste instrumenten
heb ik gespeeld of kan ik spelen. Dat is handig
voor een componist: ik ken de klanken, ik ken de
mogelijkheden en onmogelijkheden.”
Vliex is gewend om in opdracht te werken.
Vaak vragen gezelschappen hem om de lokale
geschiedenis of cultuur van hun thuisbasis
te verklanken. De opdracht voor het WK is
van een andere orde. De samenwerking met
klankwerkplaats Intro in Situ, die het experiment
niet schuwt, biedt ook mogelijkheden voor een
progressievere aanpak dan normaal. Tegelijkertijd
wil hij het publiek niet van zich vervreemden.
“Ze moeten herkenningspunten in een stuk
aantreffen. Dat wil niet zeggen dat ik blijf hangen
bij traditionele hafa-muziek. Dat doe ik nooit. Mijn
eigen smaak is ook heel breed. De laat-romantiek
en de vroeg-modernen hebben mijn voorkeur, maar
ik luister heel breed: van klassiek tot hardrock, van
jazz tot filmmuziek.”
Afwijkend is in elk geval de
entourage. Vanaf het begin is schrijver en oudwielrenner
Peter Winnen bij het WK-project
betrokken. Eerder dit jaar leverde hij al een bijdrage
aan De Sint Willibrord Sessies Vol. 1: Sporthuis Hubert,
een cd opgenomen in een fietsenmakerswerkplaats
in het wielergekke Brabantse dorp Sint Willibrord.
Het album met wielerliedjes werd gemaakt door
een bont gezelschap van artiesten en schrijvers
(onder anderen JW Roy, Guus Meeuwis, Rick de
Leeuw, Guido Belcanto, Bert Wagendorp en Tim
Krabbé). Vliex: “Voor het concert ter gelegenheid
van het WK Wielrennen levert Winnen de tekst
voor een lied, een verhaal over de denkwereld van
een kampioen. Peter heeft de tekst ingesproken
en ik gebruik die opname bij het maken van de
muziek. Ik hou het vrij neutraal, dat geeft hem
straks veel vrijheid bij het voordragen. De eerste
gedachte was om met het lied te eindigen, zoals
je ook wel een popsong hoort bij de aftiteling van
een film. Nu klinkt het lied meer in het midden van
de compositie, als de koers nog volop gaande is.”
Op het podium moet ook de gekte van de koers
te zien zijn. “Er gaat een reclamekaravaan passeren
en renners natuurlijk. Sommige dingen zijn nog
open. Zo bestaat het idee om op het laatste
moment nog live-verslag vanuit een van de WKkoersen
in de compositie te verweven.”
Koersen op je oren, door het Limburgs Fanfare
Orkest. Zaterdag 22 september om 19.00 uur op het
Herdenkingsplein in Maastricht.
17 www.zuiderlucht.eu september 2012
snACKBAR
Jean Nelissen was meer dan alleen
wielerjournalist, hij was zelfs ooit
eigenaar van een friettent. Door tijdens
een drankgelag een koopcontract te
ondertekenen werd hij de trotse bezitter
van een snackbar in Wijnandsrade. Onder
zijn regime viel de verkoop binnen een week
volledig stil.
Ook was Nelissen enkele jaren eigenaar
van Kasteel Geulzicht in Geulhem, op
steenworpafstand van het WK-parcours.
Langs de steile flanken van de Brakkeberg,
net na de eerste bocht, loopt een onverhard
paadje naar rechts. Wielerliefhebbers
kennen de plek, menige koers dendert
hier haar beneden. Geulzicht was een
uitvalsbasis voor de Duitsers in de Tweede
Wereldoorlog, in de grotten eronder werd
het filmmateriaal van de Rotterdamse
bombardementen ontwikkeld.
Nelissen woonde er tot 1982. De precieze
reden van zijn vertrek is onduidelijk.
Wellicht had het te maken met drank,
vrouwen en een slecht draaiende friettent.
(RvdK)

Wielrenner heb ik nooit willen worden. In de jaren dat ik nog nauwelijks wist dat
iedereen fatsoenshalve iets moest worden, ooit, later, was ik al een wereldberoemde
voetballer, straaljagerpiloot, diepzeeduiker, en ja, vooral ook wielrenner. Ik was Fausto
Coppi of Gino Bartali, net als de andere jongens in de straat. Bij de belangrijke wedstrijden
– de Ronde van de Steenweg en vooral het hoog aangeschreven Criterium van de IJzeren
Brug – werd er om die namen gevochten. Wie verloor moest zich behelpen met Jan Nolten,
Bas Maliepaard of ‘ijzeren Hein’ van Breenen, ook geen kleine jongens hoor.
Coppi was het hoogst bereikbare, de absolute campionissimo. Gelukkig wist ik toen, als
aspirant misdienaar in de kapel van het ziekenhuis De Goddelijke Voorzienigheid, nog niets
van de schanddaden die ik later over hem hoorde. In tegenstelling tot zijn legendarische
rivaal Bartali ging Coppi als een ketter door het leven. Bartali, ‘de monnik’, verheugde
zich na elk succes op een audiëntie bij de paus, hij meende dat Coppi’s hegemonie alleen
effectief bestreden kon worden door een eindeloos bombardement van rozenkransen door
alle Italiaanse moeders van grote gezinnen. Coppi, de heidense asceet, volgde zijn roomse
knechten nog wel met tegenzin in de grotten van Lourdes, maar weigerde te knielen. Liever
dan het Ave, Maria zong hij Volare, volare van Domenico Modugno, volgens de onvolprezen
Martin Ros het triomflied over de gelukkige eenzaamheid van de coureur.
Maar Coppi was eenvoudigweg onbereikbaar. Op de Union van mijn moeder, bouwjaar
1952, lukte het me godsonmogelijk iets van zijn indrukwekkende sprezzatura te imiteren.
In het zadel kwam ik niet bij de pedalen, op de pedalen niet in het zadel. ’s Nachts, in
bed, was dat geen probleem; gebogen over het stuur van mijn Bianchi, een reserveband
als een reusachtige rubberen krakeling om de schouders, fietste ik al mijn concurrenten
genadeloos aan flarden. Voor de radiomicrofoon was Jan Cottaar lyrisch; hijgend van
opwinding zocht hij naar superlatieven om mijn onnavolgbare demarrages op de flanken
van de verraderlijke Aubisque of Aspin de heroïsche glans te geven die ze verdienden. Mijn
gele trui beloofde ik aan Maria, troosteres der bedroefden.
Tien jaar geleden kocht ik mijn eerste racefiets, uiteraard een Bianchi Sempre, een beetje
laat, ik geef het toe, te oud om zelfs nog maar met de veteranen te mogen meedoen. Al die
jaren waren wielrenners me oneindig sympathieker dan voetballers, au fond toch niet meer
dan een stelletje verwende mietjes, arrogante blaaskaken met abominabele ik-loze prefab
teksten. Wielrenners zijn van een ander kaliber: harde werkers zonder kapsones maar met
verhalen.
Sindsdien koers ik met grote regelmaat door Zuid-Limburg, liefst in mijn eentje, net als
Coppi, niets demoraliserender dan zo’n stoet bierbuiken in schreeuwlelijke glimpakken.
Serieuze kilometers wil ik maken, niet ouwehoeren, vliegen wil ik, volare, oh oh, vloekend
bergop zwoegen en joelend naar beneden suizen, cantare, oh oh, alle muizenissen uit mijn
hoofd trappen, mijn aandacht verdelen tussen de fietscomputer aan het stuur, het wegdek
voor me en de natuur om me heen, heerlijk, kilometers moet ik maken, afzien, koersen en
nog meer afzien, wil ik ooit nog een beetje coureur worden.
CYRILLE OFFERMANS
Cyrille Offermans is schrijver/essayist en medewerker van Zuiderlucht.
18 www.zuiderlucht.eu september 2012
Tekening Eva Mouton

Wie dezer dagen in de bieb
van Sittard komt, stuit op een grote foto van de
legendarische Limburgse wielerjournalist Jean
Nelissen (1936-2010) die een spuit in zijn kont
krijgt geprikt. Hij kijkt er een beetje moeilijk
bij, wat de bezoekers van de bieb ongetwijfeld
ook zullen doen. De Neel deed hier een
dopingexperiment voor De Limburger, de krant
waar hij een leven lang in dienst was. Eenmaal
beklom hij ‘schoon’ de Adsteeg in Beek, eenmaal
injecteerde hij zich met pervetine, een stimulerend
middel. En wat bleek, onder invloed was hij sneller.
Het is een van de honderden anekdotes over
Nelissen, die in zijn leven uitgroeide tot ‘s lands
bekendste wielerjournalist, die bij zijn overlijden
een enorm archief achterliet.
De foto van de geïnjecteerde journalist maakt
deel uit van een expositie over Nelissen. Voor
BiblioNova-medewerker René Haustermans is
het werk van de in Geleen geboren journalist
een onmisbaar onderdeel van het cultureel
erfgoed in de regio. “Ik wil bezoekers verleiden
tot het nadenken over het verleden. Veel mensen
weten niet dat Sittard-Geleen de bekendste
wielerjournalist van ons land heeft voortgebracht.
Het hoeft van mij ook geen gigantische
tentoonstelling te zijn, ik wil mensen in aanraking
brengen met onze geschiedenis.”
Nelissen, die behalve voor De Limburger ook
voor de NOS werkte, had tientallen kaartenbakken
met daarin honderden biografietjes van
wielrenners. Maar ook van veel andere sporten,
kastelen, dopingaffaires en criminaliteit hield hij
kaartenbakken bij. Er was ook een afdeling ‘seks’,
waarin Nelissen avontuurtjes en liefdesaffaires
van sportlui archiveerde.
Het scheelde weinig of het archief van De Neel
was na zijn overlijden vernietigd. Jean Nelissen
leefde weliswaar rijk, maar overleed arm. Zijn
familie nam de erfenis niet aan, omdat daar nogal
wat schulden in verscholen zaten. En daarmee
dreigde plots ook het einde van zijn met decennia
noeste arbeid vergaarde archief. De gemeente
Sittard-Geleen stond op het punt de ladekasten
te vernietigen toen de Brabander Piet Lauwen
het gevaar inzag. Hij nam de collectie voor een
prik over. Daarna is hij de spullen, die in zijn ogen
weinig historische waarde hadden, gaan veilen via
internet. Bijna alle knipsels en foto’s zijn intussen
de erfenis van de neeL
Van de erfenis van wielerjournalist Jean Nelissen is niet veel over.
Zijn nalatenschap werd gekocht en deels weer doorverkocht. Uit
de ene doos met materiaal die resteerde, is nu een bescheiden
tentoonstelling samengesteld. door Robin van der Kloor
Jean Nelissen
“De tour is smaak, drank, eten en cultuur!”
Dat zei Jean Nelissen ooit. Al zou je over de
“tour” van zijn leven hetzelfde kunnen zeggen.
Met een brede interesse, passie en liefde
maakte hij zich tot een legende.
Journalist
Kasteelheer
Friturehouder
Wielercoureur
TV-commentator
Sigarenkenner
Schrijver
Wandelende encyclopedie
Jean Nelissen werd op 2 juni 1936 geboren in
Geleen (naar eigen zeggen vooral niet in Sittard-
Geleen). Hier maakte hij kennis met een van zijn
grote liefdes: de wielersport. 54 Koersen wist hij op
zijn naam te schrijven als wielercoureur, zij het op
zijn eigen wijze. Door de grote koersen te vermijden
en juist de kleintjes op te zoeken , waar alleen enkele
plaatselijke vedetten aan deelnamen, wist hij
steeds als eerste over de meet te arriveren. Bij gebrek
aan eergevoel gaf hij de prijzen steevast weg
aan de plaatselijke favoriet, zodat zij tóch hun prijs
kregen en Jean er weer veel vrienden bij had. Een
werkwijze, waarvan Jean er veel op zijn pallet had
klaarliggen.
Foto: © Chris Keulen, 1997
verkocht. Wat nog rest, is een verhuisdoos met
kaartenbakken.
Aanvankelijk was Lauwen de redder van het
archief van De Neel. Nu is er ook kritiek, omdat
de handelaar in hem sterker bleek dan de
verzamelaar. De documentatie is gered, maar wel
versnipperd. De Brabander trekt zich weinig aan
van de kritiek. “Mensen zeiden tegen me: ‘Dat kun
je niet maken. Je moet niet alles verkopen’. Maar ik
heb dat werk van de papierversnipperaar gered.”
De resterende kaartenbakken zijn wat Lauwen
betreft alleen te koop voor serieuze partijen,
zoals musea. “Maar tot nu toe heeft niemand zich
gemeld.” Daar komt verandering in, als het aan
19 www.zuiderlucht.eu september 2012
Paneel uit de expositie in Sittard.
René Haustermans ligt. Deze expo in BiblioNova is
een eerste, bescheiden poging.
Het WK Wielrennen, dat deze maand in Zuid-
Limburg wordt gehouden, is een mooie aanleiding
om een begin te maken. Haustermans wil zijn
collectie van Jean Nelissen-spullen de komende
tijd gestaag uitbreiden. “Die kaarten hebben we nu
in bruikleen, en ik heb zelf wat foto’s aangeschaft.”
Hij hoopt ooit een mooie collectie bijeen te
krijgen. “Want het werk van Jean Nelissen is van
ons allemaal.”
Jean Nelissen, wielerfanaat. Van 1 augustus t/m 29
september in BiblioNova Sittard. www.biblionova.nl

01 09 - 18 11 2012
Een multidisciplinair programma
in het teken van de fietscultuur
en de wielersport.
met: Stephan Vanfleteren /
Pieterjan Ginckels / Tonny Strouken /
Bicycle Film Festival
Bongerd 18, 6411 JM Heerlen
+31 (0) 45 - 577 2200
www.schunck.nl
20 www.zuiderlucht.eu september 2012