Handen af van het land K - Fian Nederland

fian.nederland.nl

Handen af van het land K - Fian Nederland

LanDrOOF in niassa, mOzambique

Via het bedrijf Chikweti Company investeert het Global solidarity Forest Fund

in naaldboom- en eucalyptusplantages in de mozambikaanse provincie Niassa.

onder de aandeelhouders van dit fonds bevinden zich de lutherse kerken van

Zweden en Noorwegen en het Nederlandse pensioenfonds ABP. De regering van

mozambique gaf Chikweti Company een landconcessie van 30 duizend hectare.

in het niet volgens de regels verlopen consultatieproces werden alleen gemeenschapsleiders

geraadpleegd. sindsdien is de lokale gemeenschap in opstand

gekomen tegen haar eigen leiders. Chikwety Company beloofde slechts marginaal

land te gebruiken, maar legde uiteindelijk beslag op de beste landbouwgrond.

De toegezegde banen en economische hulp bleven uit. Verder eigende

het bedrijf zich gemeenschappelijk land toe in maniamba, zonder de plaatselijke

bevolking daarvoor te compenseren. De gemeenschap protesteerde door bomen

te rooien, waarna de politie werd ingeschakeld om de plantages te beschermen.

ook in licole vonden tal van conflicten en ontruimingen plaats.

uiTverKOOp in KOH KOnG, CambODja

in Cambodja is de afgelopen jaren bijna 4 miljoen hectare aan land van eigenaar

gewisseld, waarvan 2 miljoen hectare als concessies voor grootschalige landbouw.

eén van de vele cases is die in de provincie Koh Kong. in 2006 verleende

de Cambodjaanse overheid daar een concessie van 19.100 hectare aan een

samenwerkingsverband van nationale en internationale investeerders, ondanks

nationale wetgeving die concessies van meer dan tienduizend hectare verbiedt.

op het land verrezen suikerrietplantages die produceren voor de europese

markt. Dat er voordien zo’n 450 gezinnen op en van het land leefden werd simpelweg

genegeerd. De politie trad met bruut geweld op tegen dorpelingen die

zich tegen de ontruiming verzetten en vernielde hun huizen en akkers met bulldozers.

De lokale voedselproductie werd vernietigd en het recht op voedsel van

de plaatselijke gemeenschappen geschonden.

TransnaTional insTiTuTe

De Wittenstraat 25

1052 AK Amsterdam

The NeTherlANDs

tni@tni.org

www.tni.org

Fian neTherlands

De Wittenstraat 25

1052 AK Amsterdam

The NeTherlANDs

fian@fian-nederland.nl

www.fian-nederland.nl

Fian inTernaTional

Willy Brandt-Platz 5

69115 heidelberg

GermANy

www.fian.org

Fian Germany

Briedeler straße 13

50969 Köln

GermANy

fian@fian.de

www.fian.de

Fian ausTria

schwarzspanierstr. 15/3/1

1090 Wien

AusTriA

office@fian.at

www.fian.at

(FDCL)

Forschungs- und

Dokumentationszentrum

Chile - lateinamerika

Gneisenaustraße 2a

10961 Berlin

GermANy

info@fdcl-berlin.de

www.fdcl-berlin.de

www.land-grabbing.de

insTyTuT Globalnej

ODpOwieDziaLnOsCi (iGO)

ul. Bachmacka 1/11

02-647 Warszawa

PolAND

igo@igo.org.pl

www.igo.org.pl

Gedrukt met financiële steun van de europese Commissie (eC).

De hier weergegeven meningen zijn van Tni/Fian/iGO/FDCL,

niet van de eC.

design: www.myr.nl

Handen af

van het land

KOm in aCTie TeGen LanDrOOF

HanDen aF van HeT LanD -

KOm in aCTie TeGen LanDrOOF

De wereldwijde problemen op de financiële markten, de klimaatcrisis en

energie- en voedseltekorten hebben de afgelopen jaren tot een enorme run op

landbouwgrond en natuurlijke hulpbronnen geleid. in het Zuiden, de voormalige

sovjet-unie en oost-europa worden grote stukken land opgekocht of gepacht

voor bos- en landbouw, de productie van biobrandstoffen en de exploitatie van

natuurlijke hulpbronnen zoals olie, mineralen en water. oude en nieuwe spe-

lers in zowel het Noorden als Zuiden nemen deel aan die wereldwijde strijd om

natuurlijke hulpbronnen. een aanzienlijk deel van de strijd om natuurlijke hulpbronnen

wordt gedreven door de commerciële belangen van multinationals.

maar ook nationale overheden spelen een belangrijke rol, door deze uitverkoop

van land te faciliteren, als ze er al niet zelf bij betrokken zijn. De nieuwe stormloop

op land leidt tot vaak gedwongen onteigeningen, verwoesting van plattelandsgemeenschappen

en schendingen van mensenrechten. landroof ondermijnt

de lokale voedselzekerheid en vervuilt en vernietigt op ongekende schaal

natuurlijke hulpbronnen. Wereldwijd gaat deze landhonger gepaard met een

toenemend aantal ernstige conflicten. Daarom moet landroof zo snel mogelijk

een halt worden toegeroepen!

WaT is landrooF?

Van landroof of land grabbing is sprake wanneer staten of private investeerders

grote stukken land opkopen of pachten. Grond die tot dan toe in gebruik

was bij de plaatselijke bevolking voor kleinschalige landbouw, veehouderij of

het verzamelen van voedsel. Grote grondtransacties ont-nemen de plaatse-

lijke bevolking de controle over enorme gebieden, waardoor de lokale

voedselproductie ernstig in gevaar komt. Kleinschalige en zelfvoorzienende

landbouw maakt daarbij plaats voor niet-duurzame, kapitaalsintensieve, industriële

monoculturen die de wereldmarkt voorzien van goedkoop voedsel,

biobrandstoffen en andere industriële producten.

WaT is er nieuW aan landrooF?

Bedrijven en staten leggen al sinds de koloniale tijd beslag op vruchtbaar tropisch

land om er koffie, cacao en bananen te verbouwen voor de export. Toch

is de omvang waarmee landroof zich nu voltrekt ongekend. Beleggers kopen of

pachten duizenden of zelfs honderdduizenden hectaren aan land, waarbij het

vaak gaat om lange termijn-pachtcontracten met een looptijd tot wel 99 jaar.

het gebrek aan transparantie bij grondtransacties maakt het moeilijk om vast

te stellen hoeveel land wordt overgenomen en over hoeveel contracten nog

gepraat wordt. Wereldbankeconoom Klaus Deininger schat de landbouwgrond

waarover momenteel onderhandeld wordt wereldwijd op tussen de 10 en 30

procent, waarvan 70 procent in Afrika.


Waar vindT landrooF plaaTs?

Vooral Afrika is doelwit vanland grabbers’, doordat land er goedkoop is. maar

landroof komt ook voor in Azië, latijns-Amerika en oost-europa. De meeste

gevallen van landroof vinden plaats in landen die VN Voedsel- en landbouworganisatie

FAo heeft aangemerkt als ‘kwetsbaar voor voedselonzekerheid’,

zoals ethiopië, Kenia, mozambique, mali, soedan, oeganda, Cambodja en myanmar.

land grabbing is in deze landen gemakkelijker doordat kleine boeren, nomaden

en inheemse groepen meestal niet officieel landeigenaar zijn. hun gewoonterechten

op collectief grondgebruik en eigendom worden simpelweg genegeerd.

WaT zijn de oorzaken van landrooF?

Tegen de achtergrond van een verder toenemende wereldbevolking - die

naar verwachting groeit tot 9 miljard in 2050- en de problemen door klimaatverandering

veranderen land en andere natuurlijke hulpbronnen steeds meer

in ‘schaarse goederen’. landen die afhankelijk zijn van voedselimport proberen

sinds de wereldwijde voedselcrisis van 2008 steeds meer in hun eigen voedselbehoefte

te voorzien en kopen of pachten daartoe landbouwgrond buiten hun

grenzen. Daarnaast is de vraag naar grond kunstmatig hoog vanwege klimaatbeschermende

maatregelen zoals de eu-doelstellingen voor biobrandstoffen.

Deze winstgevende handel stimuleert niet alleen land grabbing, maar bedreigt

ook de voedselzekerheid. De wereldwijde financiële crisis is een andere drijvende

kracht achter landroof. Beleggers beschouwen investeringen in landbouw

als veilig en lucratief. Al deze factoren verhogen de druk op ‘s werelds natuurlijke

rijkdommen. het antwoord komt in de vorm van neo-liberaal economisch

beleid, privatisering en internationale investeringsverdragen, die grond veranderen

in handelswaar en daarmee landroof in een stroomversnelling brengen.

de belanGrijksTe spelers bij landrooF

hoewel de belangrijkste spelers rond landroof zo divers zijn als de drijvende

krachten erachter, kunnen we vier hoofdgroepen onderscheiden: bedrijven zoals

agrarische multinationals, particuliere beleggingsfondsen (banken, pensioenenhedgefondsen),

overheidsbeleggingsfondsen en financiële instellingen (ontwikkelingsfondsen,

ontwikkelingsbanken en agentschappen, de Wereldbank) en

nationale regeringen. De eerste groep eist de grootste hoeveelheden land op.

Agrarische multinationals stellen met investeringen in landbouwgrond bijvoorbeeld

de gehele keten van productie en handel veilig, van voedselgewassen,

veevoer (soja) of energiegewassen (suikerriet, maïs, palmolie, jatropha). ook

particuliere beleggingsfondsen (de tweede groep) storten zich echter steeds

meer op de verwerving van landbouwgrond in arme landen. overheidsbeleggingsfondsen

en financiële instellingen roeren zich vooral door te investeren

in zogenaamde ontwikkelingsprojecten, waarbij private ondernemingen de

productie overnemen. De vierde en kleinste groep bestaat uit regeringen die

rechtstreeks pachtovereenkomsten sluiten met andere landen.

Corrupte regeringen en zwakke instellingen in ontwikkelingslanden faciliteren

grondaankopen door buitenlandse spelers. ook binnenlandse elites en bedrijven

profiteren van deze deals.

de arGumenTen van de land Grabbers

land grabbers presenteren hun grondovernames zo aantrekkelijk mogelijk aan

het gastland en de getroffen bevolking. De investeringen zouden voor kennisoverdracht

en werkgelegenheid zorgen, de voedselzekerheid verhogen en

de zorg voor milieu en lokale natuurlijke hulpbronnen verbeteren. Bewoners in

getroffen gebieden geloven dan ook vaak dat de investeringen in hun leefomgeving

zullen leiden tot blijvende verbeteringen in hun levensomstandigheden.

helaas komen investeerders deze beloften zelden na. land grabbers beweren ook

vaak dat ‘ongebruikt’ of ‘waardeloos’ land door hun tussenkomst eindelijk benut

wordt. in de praktijk richten zij zich echter voornamelijk op de beste landbouwgronden,

om de rentabiliteit van hun investeringen te garanderen. Bovendien is

veel van de als ‘onproductief land’ bestempelde grond wel degelijk in gebruik bij

lokale gemeenschappen. Boeren en nomaden houden er hun vee, vrouwen verzamelen

er hout, voedsel en medicinale planten.

de GevolGen voor de landen Waar

landrooF plaaTsvindT

land grabbing heeft een enorme sociale, economische en ecologische impact in

de getroffen landen. Grootschalige teelt verdrijft en marginaliseert kleine boeren

en vernietigt hun middelen van bestaan. landroof tast niet alleen landrechten

aan, maar ontzegt de lokale bevolking ook de toegang tot graasgebieden en

waterbronnen. Deze rechten vormen de basis voor het overleven van de meeste

boerenfamilies en zelfs hele samenlevingen. De gevolgen zijn migratie, gedwongen

verhuizingen en ernstige conflicten over land, water en bossen. Bovendien

gaat landroof vaak gepaard met tal van milieuproblemen. De monoculturen die

er verschijnen leiden tot verhoogde waterconsumptie, boskap en intensief

gebruik van pesticiden en chemische meststoffen.

LanDrOOF en sCHenDinG van mensenreCHTen

Artikel 1 van het internationale Verdrag over de economische, sociale en Culturele

rechten van de VN stelt dat ‘een volk in geen geval zijn eigen middelen van bestaan

mag worden ontnomen’. land, water, bossen en zaden zijn voor de plattelandsbevolking

in ontwikkelingslanden elementaire middelen van bestaan en niets minder

dan de basis van de nationale voedselzekerheid. Case studies tonen aan dat landroof

de rechten van mensen op voedsel en water schendt en hun mogelijkheden

om een fatsoenlijk bestaan op te bouwen ondermijnt. regeringen moeten ervoor

zorgen dat deze rechten niet in gevaar komen door grondtransacties. De rechten

van inheemse volkeren staan ook onder druk, doordat landroof steeds vaker op

hun grondgebied plaatsvindt. Volgens het iAo-Verdrag 169 en de VN-Verklaring

over de rechten van inheemse Volkeren is voor elke maatregel die betrekking

heeft op het gebruik van door inheemse groepen bewoond land vooraf vrije en

geïnformeerde toestemming nodig van de inheemse bevolking zelf. ook andere

rurale gemeenschappen moeten een stem hebben in de besluitvorming. mensenrechten,

in het bijzonder het recht op voedsel en water en het recht van inheemse

volkeren op hun grondgebied, moeten voorrang krijgen op economische belangen

en handelsovereenkomsten die leiden tot beslaglegging op land.

WaT is onze veranTWoordelijkheid

als europeanen?

in de eerste studies naar landroof werden vooral investeerders uit dichtbevolkte

Aziatische landen als China aangewezen als grote boosdoener. ook Arabische landen

die kampen met watertekorten, zoals Qatar, eisen veel land op. maar europa

speelt onmiskenbaar een steeds belangrijkere rol in deze ontwikkeling:

• ongeveer 40 procent van alle fondsen die beleggen in land zijn

gevestigd in europa (bijvoorbeeld pensioenfondsen)

het europese biobrandstoffenbeleid (renewable energy Directive)

is een katalysator voor landroof in ontwikkelingslanden

• Tientallen europese bedrijven zijn rechtstreeks betrokken bij landroof

in het Zuiden

• europese investeringswetgeving beschermt deze investeerders

en negeert de mensenrechten

• europese ontwikkelingssamenwerking in de landsector is vooral

gericht op investeringen in grond in plaats van de bescherming

van de toegang tot land van lokale gemeenschappen

• onze consumptiepatronen zijn gebaseerd op goedkope productie

en het niet-duurzame gebruik van agrarische hulpbronnen zoals

veevoer. Dit is een impuls voor land grabbing.

OnDerneem aCTie TeGen LanDrOOF

De campagne ‘handen af van het land – Kom in actie tegen landroof’ heeft als

doel om de bewustwording over land grabbing bij de europese publieke opinie,

politici, beleidsmakers en studenten te vergroten. Daartoe zullen FiAN en TNi

gedurende de campagne case-documentatie, factsheets en studies presenteren

over landroof in mali, mozambique, Zambia, Colombia en Cambodja. Deze

informatie zal de basis vormen voor publieke evenementen, lobby-werk, acties

en berichten in de media.

sluit je aan en steun de bescherming van de economische, sociale, culturele

en ecologische mensenrechten op plekken waar landroof plaatsvindt:

• Ga naar www.fian-nederland.nl voor meer informatie over gevallen

van landroof, evenementen, acties en schrijfcampagnes

• meld je aan voor de mailinglijst over land grabbing door een e-mail

te sturen naar fian@fian-nederland.nl

• Vraag je bank of pensioenfonds of ze investeren in landbouwgrond

of bedrijven die grond verwerven

• ondersteun regionale productie, koop streekproducten.

• Vertel je vrienden over evenementen en acties tegen landroof

• steun onze acties financieel met een bijdrage op

bankrekeningnr. 3666046 t.n.v. FiAN Nederland

• Kom in actie tegen landroof!

Similar magazines