StAB Jurisprudentietijdschrift 2002, 3

2002
Jurisprudentie
op het gebied
van de
ruimtelijke ordening
en het
milieubeheer
Boom Juridische uitgevers

Nieuwsbrief StAB
Jurisprudentie op het gebied van
de ruimtelijke ordening en het milieubeheer
Inhoud algemeen
10 Milieu
51 Milieu kort
60 Ruimtelijke ordening
79 Planschadevergoeding
90 Doorlopend register
Het doorlopend register vanaf dit nummer
tevens met verwijzing naar Nieuwsbrief
StAB 2000 en 2001.
Nieuwsbrief StAB
Jurisprudentie op het gebied van de ruimtelijke
ordening en het milieubeheer. Een uitgave van
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak voor
Milieu en Ruimtelijke Ordening.
In 2002 zal Nieuwsbrief StAB verschijnen in de
maanden maart, juni, september en december.
Samenstellers
Milieuwetgeving:
Mr. H.P. Nijhoff (070) 315 01 44
Ruimtelijke Ordening en schadevergoeding:
Mevrouw mr. drs. M. Braakensiek (070) 315 01 80
Uitgever
Boom Juridische uitgevers
Koninginnegracht 135
Postbus 85576
2508 CG Den Haag
tel. (070) 330 70 33
fax (070) 330 70 30
e-mail info@bju.nl
website www.bju.nl
Abonnementen
Nieuwsbrief StAB verschijnt 4 keer per jaar en kost
€ 72,15 per jaar (inclusief BTW en verzendkosten).
Prijs per los exemplaar € 19,-.
Abonnementen kunnen op elk gewenst tijdstip ingaan.
Het abonnement kan alleen schriftelijk tot uiterlijk
1 december van het lopende abonnementsjaar worden
opgezegd. Bij niet-tijdige opzegging wordt het
abonnement automatisch voor een jaar verlengd.
Voor abonnementen wende men zich tot
Boom distributiecentrum, Postbus 400, 7940 AK Meppel,
tel. (0522) 23 75 55, fax (0522) 25 38 64,
e-mail bdc@bdc.boom.nl.
ISSN 1567-7605

Inhoud
Milieu
10 02-43
Vz. ABRS 19 maart 2002, nr. 200105843/2
inzake art. 1 Wvo en art. 1 EG-richtlijn
76/464 (zuiveringschap Limburg).
Lozing van verontreinigde stoom van elektriciteitscentrale
is niet aan een bepaalde persoon
toe te schrijven; geen Wvo-vergunning vereist.
11 02-44
ABRS 27 maart 2002, nrs. 200000690/1
en 200101670/1 inzake art. 12 Natuurbeschermingswet
en art. 6 EG-richtlijn 62/43
(Habitatrichtlijn) (Staatssecretaris LNV).
Twijfels over correcte implementatie Habitatrichtlijn
in de Nbw; prejudiciële vragen over
art. 6, tweede en derde lid Habitatrichtlijn aan
Hof van Justitie EG voorgelegd.
17 02-45
ABRS 27 maart 2002, nrs. 200003011/2
en 200103587/1 inzake art. 21 Grondwet
en art. 8 EVRM (Dordrecht).
Besluit tot vergunningverlening niet strijdig met
art. 21 Grondwet en art. 8 Europees Verdrag
tot bescherming van de rechten van de mens.
19 02-46
ABRS 27 maart 2002, nr. 200103923/1
inzake art. 12 Natuurbeschermingswet,
art. 4 EG-richtlijn 79/409 (Vogelrichtlijn)
en art. 6 en 7 EG-richtlijn 92/43 (Habitatrichtlijn)
(Staatssecretaris LNV).
Verweerders hebben ten onrechte verzuimd om
onderzoek te (laten) doen naar significante gevolgen
van de voorgenomen activiteiten voor
het gebied dat als speciale beschermingszone
is aangewezen.
21 02-47
ABRS 10 april 2002, nr. 200103822/1
inzake art. 1.1 Wm en categorie 3, 4, 5 en
13.1 Ivb (Weert).
Stallen van een vrachtwagen ten behoeve van
een transportbedrijf is wel een inrichting maar
niet vergunningplichtig.
22 02-48
ABRS 17 april 2002, nr. 200002214/1
inzake art. 1 en 2a Wvo, art. 7 EG-richtlijn
76/464 en art. 2 en 14 Lozingenbesluit
(Hoogheemraadschap Schieland).
Gebruik van bestrijdingsmiddelen en meststoffen
niet aan te merken als een ‘lozing’. De lozing
van grijze lijst stoffen kan worden verbonden
aan voorschriften die beantwoorden aan
de best uitvoerbare technieken.
26 02-49
ABRS 1 mei 2002, nr. 200103482/1
inzake art. 8.17 Wm (Ambt Montfort).
Onder bijzondere omstandigheden kan in strijd
met de afstandsgrafiek van de Richtlijn veehouderij
en stankhinder een tijdelijke vergunning
worden verleend voor een veehouderij.
28 02-50
ABRS 8 mei 2002, nrs. 200000056/1 en
200000057/1 inzake art. 15.25 Wm en
art. 1 Wet Luvo (Minister van VROM).
Geen schade-uitkering uit het Fonds Luvo nu
de schade niet is ontstaan door menselijk handelen
of nalaten maar door een natuurverschijnsel.
30 02-51
ABRS 8 mei 2002, nr. 200004646/1
inzake art. 1 Wvo, art. 4 Uitvoeringsbesluit
Wvo en art. 7 EG-richtlijn 76/464 (Moordrecht).
Ammoniakdepositie is niet aan te merken als
een ‘lozing’.
32 02-52
ABRS 15 mei 2002, nr. 200105797/1
inzake art. 1 Besluit akkerbouwbedrijven
milieubeheer (Emmen).
Akkerbouwbedrijf met 60 stuks jongvee valt
niet onder het Besluit; sprake van vergunningsplicht.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

34 02-53
ABRS 22 mei 2002, nr. 200105434/1
inzake art. 8:75 en 8:73 Awb (Haarlem).
Kosten van rechtsbijstand vormen onvoldoende
procesbelang voor een inhoudelijke beoordeling
van het geschil.
36 02-54
ABRS 5 juni 2002, nr. 200100435/1
inzake art. 15.20 Wm (Hulst).
Schadeverzoek terecht afgewezen nu een causaal
verband bestaat tussen het besluit en de
opgetreden schade.
38 02-55
ABRS 5 juni 2002, nr. 200104666/1
inzake art. 13 Wbb en art. 5:24 Awb
(Zutphen).
Het bouwen en in gebruik hebben van een
schuur is geen handeling als bedoeld in art. 6
Wbb zodat appellant niet kan worden gedwongen
om de ten gevolge van brand verspreide
asbestdeeltjes op te ruimen.
39 02-56
Vz. ABRS 11 juni 2002, nr. 200202149/4
inzake art. 8.4 Wm en Awb (Menaldumadeel).
Verweerders hebben geen revisievergunning
kunnen verlangen. Aanvraag als bedoeld in art.
8.4, tweede lid Wm niet aan termijn gebonden.
Geen noodzaak voor het terinzage leggen
van een nieuw ontwerp-besluit.
41 02-57
Vz. ABRS 18 juni 2002, nr. 200201895/2
inzake art. 8.1 en 8.19 Wm (GS Limburg).
In het onderhavige geval kan niet met een melding
worden volstaan.
Inhoud
43 02-58
ABRS 19 juni 2002, nr. 200003207/2
inzake art. 8.9, 8.10 en 8.11 Wm (Uithoorn).
Aanvraag om vergunning kon hangende de procedure
worden gewijzigd. Onder omstandigheden
is het mogelijk vergunning te verlenen voor
voorzieningen die buiten de grenzen van de inrichting
zijn gelegen. Gebruik van freon is rechtens
toegestaan.
46 02-59
ABRS 19 juni 2002, nr. 200105168/2
inzake art. 1, 2 en 26 EVOA (Minister van
VROM).
Het overbrengen van het schip Sandrien naar
India is aan te merken als het ‘zich ontdoen’
van afvalstoffen.
50 02-60
ABRS 26 juni 2002, nr. 200104522/1
inzake art. 20.3 Wm (Harderwijk).
Intrekking vergunning onder opschortende
voorwaarde is niet in strijd met het systeem
van de Wm.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
3

4
Milieu kort
51 K25
ABRS 6 maart 2002, nr. 200103392/2
inzake art. 8.23 Wm (Heythuysen).
Door stellen van voorschrift dat strekt tot wijziging
gehele ventilatiesysteem wordt de grondslag
van de aanvraag verlaten.
51 K26
ABRS 20 maart 2002, nr. 200001223/2
inzake art. 8.11 Wm (GS Zeeland).
Aan Wm-vergunning mogen slechts die voorschriften
worden verbonden die in aanvulling
op de bepalingen van die wet nodig zijn.
51 K27
ABRS 20 maart 2002, nr. 200003471/2
inzake art. 8.8, 8.10 en 8.11 Wm (Schouwen
Duiveland).
Op grond van een bestuurlijk afwegingsproces
en door te anticiperen op toekomstige ontwikkelingen
hebben verweerders kunnen afwijken
van de in de Handreiking genoemde richtwaarden
voor geluid.
52 K28
ABRS 20 maart 2002, nr. 200004030/1
inzake art. 20.6 Wm (Tubbergen).
Gronden m.b.t. IPPC-richtlijn zijn niet eerder
als bedenkingen ingebracht waardoor het beroep
in zoverre niet-ontvankelijk is.
52 K29
ABRS 27 maart 2002, nr. 200104214/1
inzake art. 12 Nbw en art. 1:3 Awb
(Staatssecretaris LNV).
Mededeling omtrent vergunningplicht is geen
besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht.
Inhoud
52 K30
ABRS 3 april 2002, nr. 200100600/1
inzake art. 1:3 Awb (GS Gelderland).
Mededeling dat niet wordt gedoogd is geen besluit
in de zin van de Algemene wet bestuursrecht.
53 K31
ABRS 3 april 2002, nr. 200101634/1
inzake art. 8.25 Wm (Sint Oedenrode).
De Wet milieubeheer heeft geen betrekking op
schade ten gevolge van het gebruik van producten
buiten de inrichting.
53 K32
ABRS 3 april 2002, nr. 200102879/1
inzake art. 8.10 en 8.11 Wm (Buren).
Door het verlenen van de vergunning ontstaat
een toename van de reeds bestaande (directe)
ammoniakschade aan de boomgaard.
53 K33
Vz. ABRS 9 april 2002, nr. 200200255/1
inzake art. 8.17 Wm (GS Zeeland).
Geen tijdelijke vergunning verlenen voor een situatie
waarin onvoldoende inzicht bestaat in de
milieugevolgen.
54 K34
ABRS 10 april 2002, nr. 199900917/1
inzake art. 8.1 Wm en art. 5:32 Awb (GS
Overijssel).
Partieel handhaven alleen onder bijzondere
omstandigheden toegestaan.
54 K35
Vz. ABRS 17 april 2002, nrs. 200200542/1
en 200200542/2 inzake art. 8.18 Wm
(Barneveld).
Niet volledig gebouwde stal geen grond voor
het van rechtswege vervallen van de vergunning.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

54 K36
ABRS 24 april 2002, nr. 200004089/2 inzake
art. 8.40 Wm en art. 2 Besluit bouwen
houtbedrijven milieubeheer (Loenen).
Uitleg van art. 2 Besluit bouw- en houtbedrijven
milieubeheer.
55 K37
ABRS 1 mei 2002, nr. 200101497/1 inzake
art. 1.1 Wm en art. 1 EG-richtlijn
75/442 (Sint Anthonis).
Doordat sprake is van afvalstoffen waren verweerders
niet bevoegd tot het verlenen van de
vergunning.
55 K38
ABRS 1 mei 2002, nr. 200103676/1 inzake
art. 8.10 en 8.11 Wm (Ruurlo).
Opstallen aan te merken als kampeerboerderij
en geen stankgevoelig object in de zin van de
brochure en de Richtlijn.
55 K39
Vz. ABRS 3 mei 2002, nr. 200201847/1
inzake art. 1 en 11 EG-richtlijn 75/442
(GS Noord-Brabant).
Afvalverwijdering in eigen beheer staat niet in
de weg aan kwalificatie van stoffen als afvalstoffen.
56 K40
ABRS 8 mei 2002, nr. 200101619/1 inzake
art. 8.10 en 8.11 Wm (Winterswijk).
Geluidsvoorschriften ten aanzien van spoorwegemplacement
bieden onvoldoende bescherming.
56 K41
ABRS 15 mei 2002, nr. 200105999/1
inzake art. 72 Luchtvaartwet (Minister van
Verkeer en Waterstaat).
Afdeling acht zich onbevoegd om kennis te
nemen van het geschil.
Inhoud
56 K42
ABRS 22 mei 2002, nr. 199903060/1 inzake
art. 8.12 Wm (GS Noord-Brabant).
Controlemeting kan ook worden voorgeschreven
bij inrichtingen wier activiteiten niet wezenlijk
zijn veranderd.
57 K43
ABRS 5 juni 2002, nr. 200104358/2 inzake
art. 1.1 en 10.2 Wm (GS Friesland).
Opslag baggerspecie is geen inrichting in de
zin van de Wet milieubeheer.
57 K44
Vz. ABRS 7 juni 2002, nr. 200202329/1
inzake art. 5:21 Awb (Hoogheemraadschap
Hollands Noorderkwartier).
Stelselmatig gedogen is niet toegestaan.
58 K45
ABRS 12 juni 2002, nr. 200103022/1
inzake art. 5:32 Awb (GS Limburg).
Een last onder dwangsom kan niet zijn gericht
op het afdwingen van een vergunningaanvraag.
58 K46
Vz. ABRS 18 juni 2002, nr. 200202373/1
inzake EG-richtlijn 83/189 (Rotterdam).
Voorschrift is niet aan te merken als technisch
voorschrift als bedoeld in de Richtlijn.
58 K47
ABRS 19 juni 2002, nr. 200104387/1 inzake
art. 8.11 Wm (GS Limburg).
Landschapsplan dient te zijn gerelateerd aan
een goedkeuringsbesluit.
59 K48
ABRS 26 juni 2002, nr. 200104007 inzake
art. 8.4, 8.10 en 8.11 Wm (Hengelo).
In ontwerp-Vuurwerkbesluit zijn de meest recente
milieutechnische inzichten neergelegd.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
5

6
Ruimtelijke ordening
60 02-61
ABRS 3 oktober 2001, nr. 199900271/1
Limburg/ Streekplanherziening Noord- en
Midden- en Zuid-Limburg voor ontgrondingenlocaties
Aanwijzingen van winplaatsen in streekplan
zijn besluiten in de zin van artikel 4a, zevende
lid, WRO, in samenhang met artikel 1:3 Awb.
Het niet opnemen van de aanwijzing als winplaats
van een door appellanten concreet aangeduide
locatie is alsdan een weigering een besluit
te nemen, welke voor de mogelijkheid tot
het instellen van beroep met een besluit kan
worden gelijkgesteld.
60 02-62
ABRS 13 februari 2002, nr. E01.98.0147/1
Boxmeer/‘Buitengebied 1997’
Afrasteringen zijn geen werk of werkzaamheid
in de zin van artikel 14WRO. Erf- of terreinafscheidingen
zijn geregeld in de Woningwet.
Het aanbrengen van afrasteringen kan niet via
het bestemmingsplan worden tegengegaan.
Het streekplan is en blijft toetsingskader van
de beoordeling van gemeentelijke plannen.
Aan onderdeel van de provinciale Handleiding
bestemmingsplan buitengebied dat niet in
overeenstemming is met het streekplan kan
geen betekenis worden toegekend.
62 02-63
ABRS 22 februari 2002, nr. 200001138/7
Deurne/‘Boerenbond Deurne’
Aan gecorrigeerd besluit omtrent goedkeuring
dat na afloop van de wettelijke beslistermijn is
bekendgemaakt, komt geen betekenis toe.
62 02-64
Rb. Utrecht 15 maart 2002, nr. SBR
01/112
Leusden/last onder dwangsom
Een bestemmingsplan wordt niet voor die gedeelten
waartegen geen beroep is ingesteld of
kon worden ingesteld, met het goedkeuringsbesluit
onherroepelijk.
Inhoud
63 02-65
ABRS 20 maart 2002, nrs. 200002296/1
en 200002297/1
Dongeradeel/‘Gaswinlocatie Moddergat’ en
‘Gaswinlocatie Paesens’
Door de weigering van de vergunning op grond
van de Natuurbeschermingswet is de uitvoerbaarheid
van het bestemmingsplan niet verzekerd.
Voorzorgsbeginsel.
65 02-66
ABRS 3 april 2002, nr. 199901372/1
Bernheze/‘Buitengebied’
Gedeputeerde staten mogen niet goedkeuring
onthouden op andere gronden dan wegens
strijd met het recht of strijd met de goede
ruimtelijke ordening.
65 02-67
ABRS 10 april 2002, nr. 200102756/1
Wageningen/‘Landelijk Gebied Oost’
Artikel 6:17 Awb is niet van toepassing op bestemmingsplanprocedure.
66 02-68
ABRS 10 april 2002, nr. 200104307/1
Leerdam/‘Bedrijfsstrook Schaikseweg II’
Een intrekking van een zienswijze kan in beginsel
niet worden herroepen.
66 02-69
ABRS 17 april 2002, nr. 200100411/1
Vianen/‘Bedrijventerrein Gaasperwaard’
Aangezien ten tijde van de bestreden beslissing
de gemeente Vianen nog was ingedeeld bij de
provincie Zuid-Holland, waren gedeputeerde
staten van Zuid-Holland bevoegd te beslissen
over de goedkeuring van het bestemmingsplan.
Wel hadden zij, nu het bestemmingsplan in
strijd is met regionaal structuurplan voor het
gebied, het dagelijks bestuur van het Bestuur
Regio Utrecht om advies moeten vragen.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

67 02-70
ABRS 17 april 2002, nr. 200104085/1
Bemmel/‘Camping De Waaij
Nu de bestemmingen die aan verschillende
onderdelen van een camping zijn toegekend
duidelijk van elkaar kunnen worden onderscheiden,
hoeft de camping niet als één object
in de zin van de brochure Veehouderij en Hinderwet
1985 beschouwd te worden.
69 02-71
ABRS 24 april 2002, nr. 200101025/1
Nunspeet/‘Elspeet-Dorp 2000’
Uit de in het streekplan aangegeven verstedelijkingscontour
volgt niet dat de locatie zonder
meer voor woonbebouwing in aanmerking
dient te komen, maar het streekplan sluit bebouwing
niet uit. Verweerders konden niet volstaan
met te stellen dat het binnen de contour
gelegen perceel feitelijk deel uitmaakt van het
buitengebied.
70 02-72
ABRS 1 mei 2002, nr. 200101696
Enschede/binnenplanse vrijstelling
De omstandigheid dat vanwege de huidige
telecommunicatiemogelijkheden en mobiliteit
een dienstwoning niet meer noodzakelijk zou
zijn, is een grond die tot weigering van ieder
verzoek om vrijstelling zou moeten leiden, hetgeen
betekent dat het planvoorschrift dat in
vrijstelling voorziet feitelijk buiten werking zou
worden gesteld.
71 02-73
ABRS 1 mei 2002, nr. 200100123/1
Dronten/vrijstelling ex artikel 19 WRO
Een voorbereidingsbesluit moet gelden ten
tijde van het nemen, niet noodzakelijkerwijze
ten tijde van het bekendmaken, van de beslissing
op bezwaar.
Inhoud
71 02-74
ABRS 1 mei 2002, nr. 200103920/1
Hardenberg/‘Wijzigingsplan ex artikel 11
WRO bestemmingsplan Buitengebied, Boerendijk
36b te Sibculo’
In bestemmingsplan voorgeschreven adviesaanvraag
bij toepassen wijzigingsbevoegdheid
is niet meer mogelijk.
72 02-75
ABRS 1 mei 2002, nr. 200004690/1
Zevenhuizen-Moerkapelle/‘Uitbreiding Nijverheidscentrum
Zevenhuizen’
WRO biedt op zich geen grondslag voor een regeling
die enkel een specifieke groep van bedrijven
toelaat die zich in niets anders onderscheidt
van soortgelijke, andere bedrijven dan
in hun herkomst. Toch kan een goede ruimtelijke
ordening met zich brengen, dat bij het inrichten
van een bedrijventerrein de opvangfunctie
van dat terrein gewaarborgd wordt ten
einde een (planologisch) knelpunt elders op te
lossen. De beschrijving in hoofdlijnen kan
daarbij een rol spelen.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
7
73 02-76
ABRS 22 mei 2002, nr. 200104543/1
Elburg/‘Thematische uitsluiting seksinrichtingen’
Religieuze opvattingen zijn geen ruimtelijk relevante
motieven voor een algeheel verbod op
seksinrichtingen voor het gehele grondgebied
van de gemeente.
74 02-77
ABRS 26 juni 2002, nr. 200104539/1
Nootdorp/‘Ypenburg-Nootdorp’
Goedkeuring kan niet onder voorwaarden worden
verleend.
Bijzonder geval van ontvankelijkheid.

8
75 02-78
ABRS 26 juni 2002, nr. 200104725
Hillegom/‘Landelijk Gebied 1997, wijzigingsplan
agrarisch bedrijventerrein’
Wijzigingsbevoegdheid ten behoeve van nieuwvestiging
kan niet aangewend worden voor bedrijfsuitbreiding.
76 02-79
ABRS 26 juni 2002, nr. 200004862/1
Naaldwijk/‘Buitengebied’
Het gelijkheidsbeginsel gaat niet zo ver dat het
in strijd met het streekplan ten onrechte goedkeuren
van bepaalde plandelen meebrengt dat
ook andere plandelen die strijdig zijn met het
streekplan moeten worden goedgekeurd.
76 02-80
ABRS 10 juli 2002, nr. 200103684/1
Brunssum/‘Woongebieden’
Beroep op vertrouwensbeginsel slaagt.
Planschadevergoeding
79 02-81
ABRS 28 november 2001, nr. 200101548/1
Vlagtwedde/verzoek om planschadevergoeding
Bij vergelijking tussen hetgeen maximaal kon
en kan worden gerealiseerd dient de onder het
nieuwe regime geldende vrijstellingsmogelijkheid
te worden betrokken. Na de planherziening
is bebouwing, zij het na vrijstelling, evenzeer
als voorheen (bij recht) mogelijk.
Inhoud
79 02-82
Rb. Assen 18 december 2001, 99/763
BELEI
Zuidlaren (thans: Tynaarlo)/verzoek om
planschadevergoeding
Na wijziging planologisch regime overeengekomen
voortzetting van een familiebedrijf door
vennootschap die deels in handen is van vader
en zoon, is niet te beschouwen als ononderbroken
bedrijfsovergang zoals dat onder omstandigheden
binnen de familiesfeer van vader op
zoon denkbaar is. Planschade derhalve voorzienbaar
voor vennootschap.
81 02-83
ABRS 6 februari 2002, nr. 200102764/1
Woerden/verzoek om planschadevergoeding
Het is aan appellant om aannemelijk te maken
dat en in welke omvang de omzetdaling van
zijn bedrijf aan de planologische verslechtering
moet worden toegerekend.
82 02-84
Rb. Utrecht 12 februari 2002, SBR nr.
2000/1064
Amersfoort/verzoek om planschadevergoeding
Schadevergoeding wordt ‘zelfstandig schadebesluit’
nu het planologische regime dat de
schadeveroorzakende maatregel mogelijk
maakte, is vernietigd en het ervoor moet worden
gehouden dat geen legalisering plaatsvindt.
Schadevergoeding gesteld op het gemiddelde
van door (partij)deskundigen getaxeerde bedragen.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

85 02-85
ABRS 24 april 2002, nr. 200004482/1
Nieuwegein/verzoek om planschadevergoeding
Artikel 6:20, lid 4, Awb betekent dat, ingeval
een beroep bij de rechtbank aanhangig is tegen
een fictieve weigering te beslissen op een bezwaar,
dat beroep mede geacht wordt te zijn
gericht tegen een hangende het beroep alsnog
genomen reële beslissing op bezwaar. Indien
echter hangende het beroep tegen een fictieve
weigering te besluiten op bezwaar, alsnog een
eerste reële beslissing op een aanvraag wordt
genomen, kan het bij de rechtbank aanhangige
beroep niet mede geacht worden te zijn gericht
tegen die beslissing.
86 02-86
ABRS 1 mei 2002, nr. 200100768/1
Tubbergen/verzoek om planschadevergoeding
Wijzigingsbevoegdheid in voormalige planologische
regime was voldoende bepaalbaar,
zodat schade (door wijzigingsplan) voorzienbaar
was.
Inhoud
87 02-87
ABRS 22 mei 2002, nr. 200102126/1
Barneveld/verzoek om planschadevergoeding
Voorzienbaarheid aangenomen nu appellanten
gronden hebben aangekocht onder de voorwaarde
dat zij geen bezwaar zouden maken
tegen een toekomstige industriebestemming
van de omliggende grond.
87 02-88
ABRS 19 juni 2002, nr. 200103955/1
Barendrecht/verzoek om planschadevergoeding
Moment van onherroepelijk worden van (delen
van het) besluit omtrent goedkeuring van een
bestemmingsplan.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
9

10
Milieu
02-43
Vz. ABRS 19 maart 2002, nr. 200105843/2 (zuiveringschap
Limburg)
Casus
Besluit tot afwijzing van het verzoek tot oplegging
van een last onder dwangsom wegens het lozen
van (gevaarlijke) afvalstoffen op oppervlaktewater
zonder Wvo-vergunning. Het betreft de emissie
van verontreinigende stoom van een elektriciteitscentrale
die op het oppervlaktewater neerslaat.
Verweerder acht zich onbevoegd om handhavingsmaatregelen
te treffen.
Rechtsvraag
Is sprake van een ‘lozing’ die wordt veroorzaakt
door een aan een persoon toe te schrijven handeling?
Uitspraak
Met verwijzing naar de uitspraak van het Hof van
Justitie uit 1999 stelt de Voorzitter vast dat het
begrip ‘lozing’ aldus moet worden uitgelegd dat de
emissie van verontreinigende stoom die op oppervlaktewater
neerslaat, daaronder valt. Niet in geding
is dat de centrale zich in de omgeving van
oppervlaktewater bevindt en krachtens haar vergunning
enige verontreinigde stoom mag emitteren
naar de lucht. In dit geval kan niet met voldoende
zekerheid worden gesteld dat het volgens algemene
ervaringsregels voorzienbaar moet worden geacht
dat de geëmitteerde verontreinigde stoom het
oppervlaktewater verontreinigt, zodanig dat deze
verontreiniging aan de veroorzaker van de stoom
kan worden toegeschreven. Mitsdien staat niet
vast of sprake is van een verontreiniging die wordt
veroorzaakt door een aan een persoon toe te schrijven
handeling.
Wet verontreiniging oppervlaktewateren artikel 1
EG-richtlijn 76/464 artikel 1, tweede lid onder d
Verzoekers hebben bij brief van 25 juni 2001 het dagelijks
bestuur van het Zuiveringschap Limburg (verweerder)
verzocht om het opleggen van lasten onder
dwangsom aan de besloten vennootschap met beslo-
Milieu
ten aansprakelijkheid ‘Demkolec B.V.’ (thans: ‘NUON
Power Buggenum B.V.’) wegens het zonder een daartoe
krachtens de Wet verontreiniging oppervlaktewateren
verleende vergunning lozen van (gevaarlijke) afvalstoffen
op oppervlaktewateren.
Overwegingen
Verweerder stelt zich op het standpunt dat hij niet bevoegd
is om handhavingsmaatregelen te treffen tegen
de in het inleidende verzoek gestelde lozingen als gevolg
van emissies van de door ‘NUON Power Buggenum
B.V.’ geëxploiteerde elektriciteitscentrale, zodat in
zoverre geen sprake kan zijn van een met een besluit
gelijk te stellen niet tijdig nemen van een besluit.
Vooropgesteld wordt dat verweerder ten aanzien
van het oppervlaktewater in de provincie Limburg, dat
niet behoort tot de oppervlaktewateren die onder het
beheer van het Rijk vallen, het bevoegd gezag is op
grond van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren.
Ter beantwoording van de vraag of verweerder zich terecht
op het hierboven weergegeven standpunt heeft
gesteld, dient derhalve te worden vastgesteld of in het
onderhavige geval sprake is van lozing op oppervlaktewateren
waarvan verweerder de beheerder is.
Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
heeft in zijn arrest van 29 september 1999
(zaak C-231/97, AB 2000/22) voor recht verklaard
dat het begrip ‘lozing’ in artikel 1, tweede lid, onder d,
van de Richtlijn 76/464/EEG van de Raad betreffende
de verontreiniging veroorzaakt door bepaalde gevaarlijke
stoffen die in het aquatisch milieu van de Gemeenschap
worden geloosd (hierna: de richtlijn) aldus
dient te worden uitgelegd dat de emissie van verontreinigende
stoom die op oppervlaktewater neerslaat,
daaronder valt. De afstand tussen het oppervlaktewater
en de plaats van uitstoot van de verontreinigde
stoom is slechts relevant voor de vraag of het uitgesloten
dient te worden geacht dat de verontreiniging van
het water volgens algemene ervaringsregels als voorzienbaar
kan worden beschouwd, hetgeen zou beletten
dat deze verontreiniging wordt toegeschreven aan
de veroorzaker van de stoom.
Niet is in het geding dat zich in de omgeving van de
centrale oppervlaktewater bevindt dat onder het beheer
van verweerder valt. Evenmin is in het geding dat
ingevolge de krachtens de Wet milieubeheer voor de
inrichting verleende vergunning enige verontreinigde
stoom mag worden geëmitteerd naar de lucht. Naar
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

het oordeel van de Voorzitter kan evenwel noch op
grond van de stukken noch het verhandelde ter zitting
met voldoende zekerheid worden gesteld dat het volgens
algemene ervaringsregels voorzienbaar moet worden
geacht dat de aldus geëmitteerde verontreinigde
stoom het desbetreffende oppervlaktewater verontreinigt,
zodanig dat deze verontreiniging aan de veroorzaker
van de stoom kan worden toegeschreven. In zoverre
staat derhalve niet vast of sprake is van een
verontreiniging die wordt veroorzaakt door een aan een
persoon toe te schrijven handeling, ter zake waarvan
een vergunning kan worden verleend. Gelet hierop kan
thans niet worden beoordeeld of verweerder in het
onderhavige geval bevoegd is handhavingsmaatregelen
te treffen en derhalve niet of sprake is van een met
een besluit gelijk te stellen niet tijdig nemen van een
besluit. De Voorzitter overweegt dat bij de beslissing
op het als bezwaarschrift doorgezonden beroepschrift
hieromtrent duidelijkheid zal moeten worden verschaft.
Gelet op het vorenoverwogene en nu niet aannemelijk
is dat moet worden gevreesd voor onomkeerbare
nadelige gevolgen voor het milieu, ziet de Voorzitter
geen aanleiding voor het oordeel dat er onder deze omstandigheden
sprake is van onverwijlde spoed die, bij
afweging van de betrokken belangen, noopt tot het
treffen van een voorlopige voorziening.
Gelet op het voorgaande ziet de Voorzitter aanleiding
het verzoek om het treffen van een voorlopige voorziening
af te wijzen.
02-44
ABRS 27 maart 2002, nrs. 200000690/1 en
200101670/1 (Staatssecretaris LNV)
Casus
Vergunningen krachtens de Natuurbeschermingswet
voor het mechanisch vissen van kokkels in de
Waddenzee. Appellanten voeren onder meer aan
dat de besluiten in strijd zijn met de Habitatrichtlijn
en de Vogelrichtlijn en dat deze richtlijnen niet
op correcte wijze in de Natuurbeschermingswet
(Nbw) zijn geïmplementeerd.
Milieu
11
Rechtsvragen
1. Is artikel 6 van de Habitatrichtlijn op correcte
wijze in de Natuurbeschermingswet geïmplementeerd
en zo nee, kunnen particulieren zich
voor de nationale rechter rechtstreeks op deze
richtlijn beroepen (rechtstreekse werking artikel
6)?
2. Welke vragen rijzen er met betrekking tot artikel
6, tweede, derde en vierde lid van de Habitatrichtlijn?
Uitspraak
ad 1. De Afdeling overweegt dat de uit artikel 6,
tweede, derde en vierde lid van de Habitatrichtlijn
voortvloeiende verplichtingen in de
plaats komen van de verplichtingen die
voortvloeien uit artikel 4, vierde lid van de
Vogelrichtlijn voor wat betreft de speciale beschermingszones
die overeenkomstig de
Vogelrichtlijn zijn aangewezen. Dat impliceert
dat niet hoeft te worden getoetst aan
de Vogelrichtlijn. Met verwijzing naar de
rechtspraak van het Hof van Justitie EG moet
onderscheid worden gemaakt tussen correcte
en incorrecte implementatie van de Habitatrichtlijn.
Bij correcte implementatie bereikt
de werking van een richtlijn de particulieren
via de door de betrokken Lid-Staat getroffen
uitvoeringsmaatregelen. Slechts indien de
richtlijn niet, niet tijdig of onjuist is geïmplementeerd
kan een particulier een rechtstreeks
beroep op de richtlijn doen en dan
nog alleen op de bepalingen van de richtlijn
die onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig
zijn bepaald. De vraag naar de rechtstreekse
werking kan dus alleen rijzen in
geval van incorrecte implementatie. Wat betreft
artikel 6, tweede, derde en vierde lid
van de Habitatrichtlijn constateert de Afdeling
dat de Nbw geen regels bevat die uitdrukkelijk
bedoeld zijn als implementatie van
de in deze bepalingen opgenomen verplichtingen.
Ook anderszins zijn op de Waddenzee
geen algemeen verbindende voorschriften
van toepassing die bedoeld zijn als implementatie
van artikel 6, tweede, derde en
vierde lid van de Habitatrichtlijn. De PKB
Waddenzee kan niet als zodanig gelden aangezien
deze geen algemeen verbindende
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

12
voorschriften bevat. Uitsluitend ten aanzien
van artikel 6, tweede lid van de Habitatrichtlijn
is de Afdeling van oordeel dat, afgezien
van de vraag of sprake is van een correcte implementatie,
artikel 12 Nbw hier in zoverre
richtlijnconform kan worden geïnterpreteerd.
ad 2. Vervolgens formuleert de Afdeling met betrekking
tot artikel 6, tweede en derde lid
van de Habitatrichtlijn een vijftal prejudiciële
vragen die aan het Hof van Justitie EG worden
voorgelegd. Deze vragen hebben betrekking
op: 1. de begrippen ‘plan of project’ (artikel
6 lid 3); Valt hieronder ook een jaarlijks
terugkerende activiteit als de kokkelvisserij
waarvoor in beginsel elk jaar een vergunning
wordt verleend? Verweerder is van mening
dat sprake is van bestaand gebruik dat onder
artikel 6 lid 2 valt terwijl appellanten van
mening zijn dat sprake is van uitbreiding van
bestaande activiteiten die conform artikel 6
lid 3 aan een ‘passende beoordeling’ dienen
te worden onderworpen. 2. de verhouding
tussen het tweede en derde lid van artikel 6
Habitatrichtlijn; moet het derde lid worden
gezien als een verbijzondering van het tweede
lid zodat beide leden cumulatief van toepassing
kunnen zijn zoals appellanten stellen
of is het derde lid van artikel 6 een bepaling
met een afzonderlijke, zelfstandige strekking
in die zin dat het tweede lid betrekking heeft
op bestaand gebruik en het derde lid op nieuwe
plannen of projecten zoals verweerder
stelt. 3. het begrip ‘significante gevolgen’
(artikel 6 lid 3); hoeft pas een ‘passende beoordeling’
te worden gemaakt indien voldoende
aannemelijk is dat een plan of project
significante gevolgen kan hebben (standpunt
waar de Afdeling vooralsnog van uitgaat) of
dient in alle gevallen dat er gevolgen kunnen
zijn, onderzoek plaats te vinden of dit significante
gevolgen zijn zoals appellanten menen.
4. het begrip ‘passende maatregelen’en ‘passende
beoordeling’ (art. 6 lid 2 en lid 3); aan
de hand van welke criteria dient te worden
beoordeeld of er sprake is van ‘passende
maatregelen’ en een ‘passende beoordeling’?
Vooralsnog is de Afdeling van mening dat artikel
174, tweede lid EG-Verdrag bij het oordeel
over deze begrippen dient te worden be-
Milieu
trokken en met name het voorzorgsbeginsel.
Daarbij legt zij de volgende vraag aan het Hof
voor. Houdt het voorzorgsbeginsel in dat een
bepaalde activiteit, zoals de kokkelvisserij,
alleen dan niet mag worden toegestaan als
‘duidelijke twijfel’ bestaat over het achterwege
blijven van negatieve gevolgen voor het
ecosysteem (standpunt PKB Waddenzee) of
is er al een grond om de vergunning te weigeren
indien twijfel bestaat over de afwezigheid
van genoemde negatieve gevolgen dan wel
die afwezigheid niet met zekerheid kan worden
vastgesteld (standpunt appellanten)?
5. de rechtstreekse werking van artikel 6,
tweede en derde lid Habitatrichtlijn; heeft artikel
6, tweede lid rechtstreekse werking nu
de Nederlandse wetgeving geen regels bevat
die uitdrukkelijk zijn bedoeld als implementatie
van de in deze bepaling opgenomen verplichtingen
en richtlijnconforme interpretatie,
zoals door de Afdeling in haar rechtspraak
toegepast, niet kan worden beschouwd
als correcte implementatie? Ook
wat betreft artikel 6, derde lid rijst de vraag
naar de rechtstreekse werking.
Natuurbeschermingswet artikel 12
EG-richtlijn 92/43(Habitatrichtlijn) artikel 6,
tweede en derde lid
Bij besluiten van 1 juli 1999 (zaak nr. 200000690/1)
en 7 juli 2000 (zaak nr. 200101670/1) heeft de
Staatssecretaris van LNV (verweerder) aan de Coöperatieve
Producentenorganisatie van de Nederlandse
Kokkelvisserij U.A. onder voorwaarden vergunningen
verleend als bedoeld in artikel 12 van de Natuurbeschermingswet
voor het mechanisch vissen van kokkels
in de Waddenzee. Bij besluiten van 23 december
1999, respectievelijk 19 februari 2001, heeft verweerder
de hiertegen door appellanten gemaakte bezwaren
ongegrond verklaard.
Appellanten hebben betoogd dat de bestreden besluiten
in strijd zijn met de Habitatrichtlijn en de Vogelrichtlijn.
Dienaangaande wordt het volgende overwogen.
De Waddenzee, dat wil zeggen het gehele door de
bestreden besluiten bestreken gebied, is bij besluit van
8 november 1991 aangewezen als speciale beschermingszone
als bedoeld in artikel 4 van de Vogelricht-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

lijn. Ingevolge artikel 7 van de Habitatrichtlijn komen
de uit artikel 6, tweede, derde en vierde lid, van de Habitatrichtlijn
voortvloeiende verplichtingen in de plaats
van de verplichtingen die voortvloeien uit artikel 4,
vierde lid, eerste volzin, van de Vogelrichtlijn voor wat
betreft de speciale beschermingszones die overeenkomstig
artikel 4, eerste lid, van die richtlijn zijn aangewezen.
Voorzover appellanten hebben betoogd dat aan de
Vogelrichtlijn dient te worden getoetst, slaagt dit betoog
in zoverre derhalve niet.
Volgens appellanten zijn de bestreden besluiten om de
volgende redenen in strijd met de Habitatrichtlijn. Zij
stellen dat er alleen al op grond van de hoeveelheid
kokkels die gevangen is, sprake is van uitbreiding van
bestaande activiteiten. Aangezien er zich bij het vissen
naar kokkels bovendien significante effecten kunnen
voordoen, dient het volledige toetsingskader van artikel
6, derde en vierde lid, van de Habitatrichtlijn te worden
doorlopen. Daarenboven moet volgens hen ook
nog worden getoetst aan artikel 6, tweede lid, van de
Habitatrichtlijn. Zij stellen dat aan de verplichting van
artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn niet is voldaan,
zodat de verwijzing door verweerder naar het beleid
in de PKB-Waddenzee en de Structuurnota een
onvoldoende onderbouwing van de bestreden besluiten
vormt. Voorzover verweerder een beroep doet op
artikel 6, vierde lid, van de Habitatrichtlijn is volgens
appellanten de vraag niet beantwoord of dwingende
redenen van openbaar belang de uitbreiding van de
mechanische kokkelvisserij rechtvaardigen en of er alternatieven
zijn. Wat betreft de mogelijkheid van significante
effecten wijzen appellanten erop dat door de
mechanische kokkelvisserij de bodem direct wordt omgewoeld
en voedsel voor vogels wordt weggehaald;
daarnaast is volgens hen vastgesteld dat natuurlijke
mosselbanken nauwelijks meer voorkomen in de Waddenzee.
Ten slotte stellen zij dat artikel 12 van de Natuurbeschermingswet
niet kan worden aangemerkt als
correcte implementatie.
Verweerder heeft zich op het standpunt gesteld dat
volgens rechtspraak van de Afdeling de Natuurbeschermingswet
voldoende mogelijkheden biedt om
aan de verplichtingen uit hoofde van de Vogelrichtlijn
te voldoen. Hij is van mening dat het toetsingskader
dat bij een toetsing aan de Natuurbeschermingswet
wordt gehanteerd in overeenstemming is met de Vogel-
Milieu
13
en de Habitatrichtlijn. Hij heeft voorts gesteld dat de
bestreden vergunningen niet in strijd zijn met de Habitatrichtlijn.
Aan artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn
wordt volgens verweerder voldaan, omdat bij
de kokkelvisserij juist in verband met de bescherming
van natuurwaarden beperkingen worden opgelegd aan
de bestaande activiteit van de sector. Van verslechtering
van de desbetreffende habitat is derhalve geen
sprake. Met de voedselbehoefte van vogels is ruim voldoende
rekening gehouden. Volgens verweerder staat
ook artikel 6, vierde lid, van de Habitatrichtlijn niet
aan de vergunningen in de weg. Ter zitting heeft verweerder
voorts betoogd dat de mechanische kokkelvisserij
in de Waddenzee reeds lang bestaat en er bovendien
geen sprake is van intensivering van deze
activiteit, zodat alleen aan het tweede lid van artikel 6
van de Habitatrichtlijn behoeft te worden getoetst.
In artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn is bepaald
dat de Lid-Staten passende maatregelen treffen
om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke
habitats van soorten in de speciale beschermingszones
niet verslechtert en er geen storende factoren optreden
voor de soorten waarvoor de zones zijn aangewezen
voorzover die factoren, gelet op de doelstellingen van
deze richtlijn, een significant effect zouden kunnen
hebben.
Ingevolge artikel 6, derde lid, van deze richtlijn,
voorzover hier van belang, wordt voor elk plan of project
dat niet direct verband houdt met of nodig is voor
het beheer van het gebied, maar afzonderlijk of in
combinatie met andere plannen of projecten significante
gevolgen kan hebben voor zo’n gebied, een passende
beoordeling gemaakt van de gevolgen voor het
gebied, rekening houdend met de instandhoudingsdoelstellingen
van dat gebied. Gelet op de conclusies
van de beoordeling van de gevolgen voor het gebied en
onder voorbehoud van het bepaalde in lid 4, geven de
bevoegde nationale instanties slechts toestemming
voor dat plan of project nadat zij de zekerheid hebben
verkregen dat het de natuurlijke kenmerken van het
betrokken gebied niet zal aantasten.
Ingevolge artikel 6, vierde lid, voorzover hier van
belang, neemt de Lid-Staat, indien een plan of project,
ondanks negatieve conclusies van de beoordeling van
de gevolgen voor het gebied, bij ontstentenis van alternatieve
oplossingen, om dwingende redenen van groot
openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale
of economische aard, toch moet worden gereali-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

14
seerd, alle nodige compenserende maatregelen om te
waarborgen dat de algehele samenhang van Natura
2000 bewaard blijft.
Blijkens de rechtspraak van het Hof van Justitie moet
ter bepaling van de werking van een richtlijn een
onderscheid worden gemaakt tussen een correcte en
een incorrecte implementatie van die richtlijn. In geval
van correcte implementatie bereikt de werking van een
richtlijn de particulieren via de door de betrokken Lid-
Staat getroffen uitvoeringsmaatregelen. Slechts indien
een richtlijn, na afloop van de implementatieperiode,
niet, niet tijdig of onjuist is geïmplementeerd, kan een
particulier een rechtstreeks beroep op die richtlijn
doen en dan nog alleen op de bepalingen van de richtlijn
die onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig bepaald
zijn (Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
19 januari 1982, Becker, 8/81, Jurisprudentie
1982, p. 53).
Volgens vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie
dienen de rechterlijke instanties van de Lid-Staten
de rechtsbescherming te verzekeren die voor de justitiabelen
uit de rechtstreekse werking van het gemeenschapsrecht
voortvloeit (Hof van Justitie van de Europese
Gemeenschappen 14 december 1995, Peterbroeck,
C-312/93, Jurisprudentie 1995, p. I-4599).
Zoals uit de voorafgaande overweging blijkt, kan de
vraag naar de rechtstreekse werking alleen rijzen in
geval van incorrecte implementatie. De Afdeling ziet
zich derhalve allereerst voor de vraag gesteld of artikel
6, tweede, derde en vierde lid, van de Habitatrichtlijn
correct is geïmplementeerd dan wel richtlijnconforme
interpretatie mogelijk is.
De Natuurbeschermingswet bevat geen regels die uitdrukkelijk
bedoeld zijn als implementatie van de in artikel
6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn opgenomen
verplichtingen. Niet gebleken is dat op de Waddenzee
anderszins algemeen verbindende voorschriften van toepassing
zijn die bedoeld zijn als implementatie van de
verplichtingen die voortvloeien uit artikel 6, tweede lid,
van de Habitatrichtlijn. De Afdeling is echter van oordeel
dat, afgezien van de vraag of in dit geval sprake is van
correcte implementatie, artikel 12 van de Natuurbeschermingswet
hier in zoverre richtlijnconform kan worden
geïnterpreteerd (Afdeling bestuursrechtspraak,
31 maart 2000, nr. E01.97.0178, AB 2000, 302).
Milieu
Evenals met betrekking tot artikel 6, tweede lid, van de
Habitatrichtlijn bevat ook wat betreft artikel 6, derde
en vierde lid, de Natuurbeschermingswet geen implementatieregels.
Ook anderszins zijn op de Waddenzee
geen algemeen verbindende voorschriften van toepassing
die bedoeld zijn als implementatie van het derde
en vierde lid van de Habitatrichtlijn. De PKB-Waddenzee
kan niet als zodanig gelden, aangezien deze geen
algemeen verbindende voorschriften bevat (Voorzitter
Afdeling bestuursrechtspraak, 27 mei 1998, nr.
F01.98.0003, AB 1999, 358).
De Afdeling ziet zich vervolgens geconfronteerd met de
volgende vragen over de inhoud van de Habitatrichtlijn.
De begrippen ‘plan of project’
Hierboven is reeds het standpunt van appellanten
weergegeven dat alleen al op grond van de hoeveelheid
kokkels die gevangen is, sprake is van uitbreiding
van bestaande activiteiten. Volgens hen is dan ook
sprake van een ‘plan of project’ dat, omdat het significante
gevolgen kan hebben, volgens artikel 6, derde
lid, van de Habitatrichtlijn aan een ‘passende beoordeling’
dient te worden onderworpen. Hiertegenover
heeft verweerder betoogd dat slechts sprake is van bestaand
gebruik dat onder artikel 6, tweede lid, van de
Habitatrichtlijn valt, waardoor het derde lid buiten beschouwing
kan blijven. De richtlijn zelf geeft hierover
geen uitsluitsel. Het is met name niet duidelijk of
onder ‘plan of project’ ook een in beginsel jaarlijks
terugkerende activiteit valt als de onderhavige. Teneinde
iedere onduidelijkheid op dit punt weg te nemen,
acht de Afdeling zich gehouden om het Hof van Justitie
van de Europese Gemeenschappen (hierna: het
Hof) te verzoeken de volgende prejudiciële vragen te
beantwoorden:
1a. Dienen de begrippen ‘plan of project’ in artikel 6,
derde lid, van de Habitatrichtlijn aldus te worden uitgelegd
dat daaronder ook valt een activiteit die al vele
jaren wordt uitgeoefend maar waarvoor in beginsel
elk jaar voor een beperkte periode een vergunning
wordt verleend, waarbij telkens opnieuw wordt beoordeeld
of en zo ja, in welke gedeelten van het gebied
de activiteit mag worden uitgeoefend?
1b. Ingeval vraag 1a ontkennend wordt beantwoord:
dient de desbetreffende activiteit wel als een ‘plan of
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

project’ te worden beschouwd, indien de intensiteit
van die activiteit in de loop der jaren is toegenomen,
respectievelijk een toename daarvan door de vergunningen
mogelijk wordt gemaakt?
De verhouding tussen het tweede en het derde
lid van artikel 6 van de Habitatrichtlijn
Gesteld dat uit het antwoord op vraag 1 voortvloeit dat
er sprake is van een ‘plan of project’ in de zin van artikel
6, derde lid, van de Habitatrichtlijn, rijst vervolgens
de vraag naar de verhouding tussen het tweede en
derde lid van artikel 6 van de Habitatrichtlijn.
Volgens appellanten dient de activiteit waarvoor vergunningen
zijn verleend, ook al moet deze in hun ogen
als een ‘plan of project’ in de zin van het derde lid worden
gekwalificeerd, desalniettemin aan het tweede lid
van artikel 6 van de Habitatrichtlijn te worden getoetst.
Dat wil zeggen dat de activiteit niet mag leiden
tot een verslechtering van de kwaliteit van het gebied
en geen storende factoren mogen optreden voor de
soorten waarvoor de zones zijn aangewezen voorzover
die een significant effect zouden kunnen hebben.
Dit standpunt roept de vraag op of artikel 6, derde
lid, moet worden gezien als een verbijzondering van de
regels die zijn opgenomen in artikel 6, tweede lid, – en
dus beide leden cumulatief van toepassing kunnen zijn –
of als een bepaling met een afzonderlijke, zelfstandige
strekking, in die zin dat het tweede lid betrekking heeft
op bestaand gebruik en het derde op nieuwe plannen
of projecten.
Volgens de Afdeling zou het onderscheid tussen het
tweede en derde lid ook daarin kunnen worden gezocht
dat het tweede lid betrekking heeft op de noodzaak
om beheersmaatregelen te treffen en het derde lid
op plannen of projecten die ‘niet direct verband houden
met of nodig zijn voor het beheer van het gebied’,
maar significante gevolgen voor zo’n gebied kunnen
hebben. Het onderscheid zou dan dus worden gezocht
in het feit dat een bepaald besluit, zoals in dit geval de
vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet,
al dan niet het beheer van het gebied betreft. Ook is
een benadering denkbaar waarin het derde lid betrekking
heeft op plannen of projecten en het tweede lid op
overige activiteiten.
Gelet op het bovenstaande legt de Afdeling de volgende
prejudiciële vragen aan het Hof voor:
2a. In geval uit het antwoord op vraag 1 voortvloeit
dat er sprake is van een ‘plan of project’ in de zin van
Milieu
15
artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn: dient artikel
6, derde lid, van de Habitatrichtlijn te worden
gezien als een verbijzondering van de regels die zijn
opgenomen in het tweede lid of als een bepaling met
een afzonderlijke, zelfstandige strekking, zulks in die
zin dat bijvoorbeeld:
(i) het tweede lid betrekking heeft op bestaand gebruik
en het derde op nieuwe plannen of projecten, of
(ii) het tweede lid betrekking heeft op beheersmaatregelen
en het derde op andere besluiten, of
(iii) het derde lid betrekking heeft op plannen of projecten
en het tweede op overige activiteiten?
2b. Kunnen in het geval artikel 6, derde lid, van de
Habitatrichtlijn als een verbijzondering van de regels
die zijn opgenomen in het tweede lid moet worden
gezien, beide leden cumulatief van toepassing zijn?
Het begrip ‘significante gevolgen’?
Binnen het kader van artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn
dient de Afdeling voorts vast te stellen of het
plan of project, afzonderlijk of in combinatie met andere
plannen of projecten significante gevolgen kan hebben
voor het onderhavige gebied. Volgens appellanten
is dat het geval omdat de bodem door de mechanische
kokkelvisserij direct wordt omgewoeld en voedsel voor
vogels wordt weggehaald; bovendien is volgens hen
vastgesteld dat natuurlijke mosselbanken nauwelijks
meer voorkomen of terugkomen in de Waddenzee. Verweerder
stelt hiertegenover dat zulke gevolgen juist
worden voorkomen doordat de bestaande activiteit van
de sector wordt beperkt en ruim voldoende rekening
wordt gehouden met de voedselbehoefte van de vogels.
In het licht van deze tegenovergestelde standpunten
van partijen vraagt de Afdeling zich af hoe artikel
6, derde lid, van de Habitatrichtlijn dient te worden
uitgelegd. Voorshands gaat de Afdeling ervan uit dat
pas een ‘passende beoordeling’ behoeft te worden gemaakt
indien voldoende aannemelijk is dat een plan of
project significante gevolgen kan hebben (zie bijvoorbeeld
Afdeling bestuursrechtspraak, 10 februari 2000,
nr. E01.98.0406, M en R 2000/12, nr. 122; en 22
februari 2001, nr. 200001521/1, AB 2001, 280). De
vraag blijft evenwel of inderdaad slechts onderzoek
dient te worden gedaan naar de eventuele aantasting
door het plan of project van de kenmerken van het betrokken
gebied indien aannemelijk is dat een plan of
project significante gevolgen kan hebben, of dat er in
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

16
alle gevallen dat er gevolgen kunnen zijn, onderzoek
dient plaats te vinden of dit significante gevolgen zijn.
Vervolgens vraagt de Afdeling zich af aan de hand
van welke criteria moet worden beoordeeld of een plan
of project dat niet direct verband houdt met of nodig is
voor het beheer van het gebied, afzonderlijk of in combinatie
met andere plannen of projecten significante
gevolgen kan hebben voor zo?n gebied.
Gelet op het bovenstaande legt de Afdeling derhalve
de volgende prejudiciële vragen aan het Hof voor:
3a. Dient artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn
aldus te worden uitgelegd dat er reeds sprake is van
een ‘plan of project’ als een bepaalde activiteit gevolgen
voor het desbetreffende gebied kan hebben (en
daarna een ‘passende beoordeling’ moet worden gemaakt
om te weten of die gevolgen ‘significant’ zijn)
of betekent deze bepaling dat er pas een ‘passende
beoordeling’ behoeft te worden gemaakt indien (voldoende)
aannemelijk is dat een ‘plan of project’ significante
gevolgen kan hebben?
3b. Aan de hand van welke criteria moet worden beoordeeld
of een plan of project in de zin van artikel 6,
derde lid, van de Habitatrichtlijn dat niet direct verband
houdt met of nodig is voor het beheer van het
gebied, afzonderlijk of in combinatie met andere
plannen of projecten significante gevolgen kan hebben
voor zo’n gebied?
Het begrip ‘passende maatregelen’ en ‘passende
beoordeling’?
Indien de vragen 1a en/of 1b ontkennend worden beantwoord,
zodat de activiteit alleen valt onder het bereik
van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn,
zal de Afdeling moeten nagaan of de vergunningverlening
in overeenstemming is met de plicht van de Staat
om ‘passende maatregelen’ te nemen om ervoor te zorgen
dat de kwaliteit van het gebied niet verslechtert en
er geen storende factoren optreden voor de soorten
waarvoor de zones zijn aangewezen voorzover die factoren,
gelet op de doelstellingen van de Habitatrichtlijn,
een significant effect zouden kunnen hebben.
Indien de vragen 1a en/of 1b bevestigend worden beantwoord,
valt de activiteit onder artikel 6, derde lid,
en eventueel – dat hangt af van het antwoord op vraag
2 – ook onder het tweede lid, van de Habitatrichtlijn.
Volgens artikel 6, derde lid, dient er voor een plan of
Milieu
project dat significante gevolgen kan hebben een ‘passende
beoordeling’ te worden gemaakt.
Het bovenstaande roept de vraag op aan de hand van
welke criteria dient te worden beoordeeld of er sprake
is van ‘passende maatregelen’, respectievelijk een
‘passende beoordeling’, zulks mede gelet op de in het
derde lid van artikel 6, van de Habitatrichtlijn opgenomen
regel dat de bevoegde autoriteiten slechts toestemming
voor het plan of project mogen geven nadat
zij de zekerheid hebben verkregen dat het de natuurlijke
kenmerken van het betrokken gebied niet zal aantasten.
Naar voorlopig oordeel van de Afdeling zou bij
de beantwoording van deze vraag mede een rol kunnen
spelen hetgeen is neergelegd in artikel 174, tweede
lid, van het Verdrag tot oprichting van de Europese
Gemeenschap (hierna: EG-Verdrag). Ingevolge dat artikellid,
voorzover hier van belang, streeft de Gemeenschap
in haar milieubeleid naar een hoog niveau van
bescherming en berust haar beleid op het voorzorgsbeginsel
en het beginsel van preventief handelen, het beginsel
dat de milieuaantastingen bij voorrang aan de
bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat
de vervuiler betaalt. Volgens de PKB-Waddenzee zal,
zoals hierboven reeds beschreven, alleen in geval van
‘duidelijke twijfel’ over het achterwege blijven van mogelijk
belangrijke negatieve gevolgen voor het ecosysteem
een grond bestaan om vergunningen als de
onderhavige te weigeren op grond van het voorzorgsbeginsel.
Daarentegen is er volgens appellanten reeds
sprake van een reden om een vergunning op grond van
het voorzorgsbeginsel te weigeren indien twijfel bestaat
over de afwezigheid van zulke gevolgen, respectievelijk
die afwezigheid niet met zekerheid kan worden
vastgesteld.
Gelet op het bovenstaande legt de Afdeling de volgende
prejudiciële vragen aan het Hof voor:
4a. Aan de hand van welke criteria dient in het kader
van de toepassing van artikel 6 van de Habitatrichtlijn
te worden beoordeeld of sprake is van ‘passende
maatregelen’ als bedoeld in het tweede lid van die
bepaling, respectievelijk een ‘passende beoordeling’
in samenhang met de vereiste zekerheid voor het
geven van toestemming voor een plan of project als
bedoeld in het derde lid?
4b. Hebben de begrippen ‘passende maatregelen’,
respectievelijk ‘passende beoordeling’ een zelfstandi-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

ge betekenis of dient bij het oordeel daarover ook rekening
te worden gehouden met artikel 174, tweede
lid, van het EG-Verdrag en met name het in dat artikellid
genoemde voorzorgsbeginsel?
4c. Ingeval rekening dient te worden gehouden met
het in artikel 174, tweede lid, van het EG-Verdrag genoemde
voorzorgsbeginsel: houdt dat in dat een bepaalde
activiteit, zoals de onderhavige kokkelvisserij,
mag worden toegestaan als over de afwezigheid van
mogelijke significante gevolgen geen duidelijke twijfel
bestaat of mag dat alleen als geen twijfel bestaat
over de afwezigheid van zulke gevolgen, respectievelijk
die afwezigheid met zekerheid kan worden vastgesteld?
Rechtstreekse werking van artikel 6, tweede en
derde lid, van de Habitatrichtlijn
Zoals reeds is overwogen, bevat de Natuurbeschermingswet
geen regels die uitdrukkelijk zijn bedoeld als
implementatie van de in artikel 6, tweede lid, van de
Habitatrichtlijn opgenomen verplichtingen. Het is
evenmin gebleken dat op de Waddenzee anderszins algemeen
verbindende voorschriften van toepassing zijn
die bedoeld zijn als implementatie van de verplichtingen
die voortvloeien uit dit artikellid. Richtlijnconforme
interpretatie, zoals door de Afdeling toegepast in haar
uitspraak van 31 maart 2000 (nr. E01.97.0178), kan
niet worden beschouwd als correcte implementatie
(Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
10 mei 2001, Commissie/Nederland C-144/99, Jurisprudentie
2001, p. I-3541). De Afdeling ziet zich dan
ook voor de vraag gesteld of artikel 6, tweede lid – indien
uit de antwoorden op de vragen (1) en (2) volgt
dat de onderhavige vergunningverlening daaraan – uitsluitend
of tezamen met het derde lid – moet worden
getoetst – rechtstreeks werkt.
Hierboven is reeds opgemerkt dat artikel 6, derde lid,
van de Habitatrichtlijn niet in het nationale recht is geimplementeerd.
Ook wat betreft het derde lid rijst derhalve
de vraag naar de rechtstreekse werking.
Gelet op het bovenstaande legt de Afdeling als laatste
vraag aan het Hof voor:
5. Werkt artikel 6, tweede, respectievelijk derde lid,
van de Habitatrichtlijn rechtstreeks, in die zin dat
particulieren zich daarop voor de nationale rechter
kunnen beroepen en die rechter, zoals onder meer
Milieu
beslist in de zaak Peterbroeck (reeds aangehaald), de
rechtsbescherming moet verlenen die voor de justitiabelen
uit de rechtstreekse werking voortvloeit?
Beslissing
Verzoekt het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
bij wege van prejudiciële beslissing uitspraak
te doen op de hierboven geformuleerde vragen;
schorst de behandeling en houdt iedere verdere beslissing
aan.
02-45
ABRS 27 maart 2002, nrs. 200003011/2 en
200103587/1 (Dordrecht)
Casus
Oprichtingsvergunning krachtens de Wet milieubeheer
voor een handelsonderneming met ammoniakopslag.
Appellanten voeren aan dat het besluit in
strijd is met artikel 21 Grondwet omdat vloeibare
ammoniakopslag gevaar voor de gezondheid oplevert.
Voorts achten zij deze opslag in strijd met artikel
8 van het Europees Verdrag tot bescherming
van de rechten van de mens (EVRM).
Rechtsvraag
Is er strijd met deze bepalingen?
17
Uitspraak
Ingevolge artikel 21 Grondwet is de zorg van de
overheid gericht op de bescherming en verbetering
van het leefmilieu. Gelet op de wetsgeschiedenis
van deze bepaling dient sprake te zijn van een zeer
uitzonderlijk geval, wil de rechter tot de slotsom
komen dat een aan hem voorgelegd besluit in strijd
is met één der bepalingen inzake sociale grondrechten.
Ten aanzien van het in artikel 21 Grondwet
neergelegde voorwerp van zorg bestaat een
uitgebreide wetgeving waarvan de Wet milieubeheer
deel uitmaakt. Er is niet gebleken van bijzondere
omstandigheden die – in aanvulling op de
toets van de Wm – moeten leiden tot rechtstreekse
toetsing aan artikel 21 Grondwet. In artikel 8
EVRM is bepaald dat een ieder recht heeft op respect
voor zijn privé-leven, zijn familie- en gezinsle-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

18
ven en zijn woning. Inmenging in deze rechten
door de overheid is slechts mogelijk voorzover
daarin bij de wet is voorzien en (voorzover hier van
belang) dit noodzakelijk is in het belang van de
openbare veiligheid, gezondheid en de rechten en
vrijheden van anderen. Voorzover het bestreden
besluit kan worden beschouwd als een inmenging
in deze rechten vindt dit haar grondslag in de Wm.
De inmenging moet worden aangemerkt als noodzakelijk
in het belang van de bescherming van de
rechten en vrijheden van anderen, waarbij een eerlijke
afweging heeft plaatsgevonden tussen de belangen
van het individu enerzijds en die van de gemeenschap
als geheel anderzijds. Besluiten
krachtens de Wm genomen, kunnen alleen dan geacht
worden in strijd te zijn met artikel 8 EVRM
wanneer zich omstandigheden voordoen waardoor
als gevolg van deze besluiten een zodanige mate
van milieuhinder kan worden ondervonden, dat
deze zou moeten worden beschouwd als een nietgerechtvaardigde
of disproportionele inbreuk op de
door artikel 8 EVRM beschermde rechten. In casu
is daarvan geen sprake.
Grondwet artikel 21
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens (EVRM) artikel 8
Bij besluit van 28 april 2000 hebben verweerders
krachtens de Wet milieubeheer aan de besloten vennootschap
met beperkte aansprakelijkheid ‘Firma Bosman
B.V.’ te Dordrecht een vergunning verleend voor
het oprichten en in werking hebben van een handelsonderneming
ten behoeve van de opslag van (gedeeltelijk
gekoelde) levensmiddelen.
Overwegingen
Appellanten beroepen zich erop dat het bestreden besluit
in strijd is met artikel 21 van de Grondwet omdat
vloeibare ammoniakopslag gevaar voor de gezondheid
oplevert. Voorts achten zij deze in strijd met het in artikel
8 van het in het Europees Verdrag tot bescherming
van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM) neergelegde recht dat een ieder heeft
op zijn woning.
Ingevolge artikel 21 van de Grondwet is de zorg van de
overheid gericht op de bewoonbaarheid van het land
en de bescherming en verbetering van het leefmilieu.
Milieu
Blijkens de wetsgeschiedenis is met deze bepaling beoogd
tot uitdrukking te brengen dat de overheid de aldaar
genoemde onderwerpen tot haar takenpakket
moet rekenen. In de Memorie van Toelichting bij de
Grondwetsherziening van 1983 is in dit verband het
volgende gesteld: ‘In de redacties waarbij opdrachten
worden gegeven aan de wetgever of de overheid is een
ruime marge vervat voor de tot regeling of zorg geroepen
organen. De ruime beleidsmarge die deze bepalingen
inhouden voor de wetgevende en besturende organen
maakt dat zij zich niet of nauwelijks tot toetsingscriterium
lenen. Het moet wel een zeer uitzonderlijk
geval zijn, wil de rechter tot de slotsom kunnen komen
dat het hem voorgelegde besluit van een lager lichaam
onverbindend is wegens strijd met een der bepalingen
inzake sociale grondrechten.’
Ten aanzien van het in artikel 21 van de Grondwet
neergelegde voorwerp van zorg van de overheid bestaat
een uitgebreide wetgeving. De Wet milieubeheer
maakt hiervan deel uit. Niet is gebleken van bijzondere
omstandigheden die ertoe moeten leiden dat de bestreden
besluiten – in aanvulling op de toetsing aan de
Wet milieubeheer – voor rechtstreekse toetsing aan artikel
21 van de Grondwet in aanmerking komen. De
beroepen treffen in zoverre geen doel.
In het eerste lid van artikel 8 van het EVRM is bepaald
dat een ieder recht heeft op respect voor zijn
privé-leven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en
zijn correspondentie. In het tweede lid is bepaald dat
geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan
in de uitoefening van dit recht, dan voorzover bij de
wet is voorzien en in een democratische samenleving
noodzakelijk is in het belang van de nationale veiligheid,
de openbare veiligheid of het economisch welzijn
van het land, het voorkomen van wanordelijkheden en
strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of
de goede zeden of voor de bescherming van de rechten
en vrijheden van anderen.
Voorzover de bestreden besluiten beschouwd kunnen
worden als een inmenging in de rechten, neergelegd
in artikel 8, eerste lid, van het EVRM, overweegt
de Afdeling dat deze haar grondslag vindt in de Wet
milieubeheer. De inmenging van de overheid is derhalve
bij wet voorzien en moet worden aangemerkt als
noodzakelijk in het belang van de bescherming van de
openbare veiligheid, de gezondheid en de rechten en
vrijheden van anderen, waarbij een eerlijke afweging
heeft plaats gevonden tussen de belangen van het individu
enerzijds, en die van de gemeenschap als geheel
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

anderzijds. Voorzover sprake is van een op verweerders
rustende positieve verplichting om redelijke en gepaste
maatregelen te nemen ter bescherming van de in
artikel 8, eerste lid, van het EVRM neergelegde rechten,
kan niet worden geoordeeld dat zij daarin te kort
zijn geschoten. Overeenkomstig de Wet milieubeheer
genomen besluiten kunnen alleen dan geacht worden
in strijd te zijn met artikel 8 van het EVRM, wanneer
zich omstandigheden voordoen waardoor als gevolg
van deze besluiten een zodanige mate van milieuhinder
kan worden ondervonden, dat deze zou moeten
worden beschouwd als een niet-gerechtvaardigde of
disproportionele inbreuk op de door artikel 8 van het
EVRM beschermde rechten. Daarvan is echter in
onderhavig geval geen sprake. De beroepen treffen in
zoverre geen doel.
02-46
ABRS 27 maart 2002, nr. 200103923/1 (Staatssecretaris
LNV)
Casus
Vergunning krachtens de Natuurbeschermingswet
voor de aanleg en verbetering van een recreatieve
fietsvoorziening in het natuurmonument de Deurnese
Peel. Volgens appellante staat niet vast dat
de aanleg en verbetering van de voorziening geen
significante gevolgen zal hebben voor het ingevolge
artikel 6 van de Habitatrichtlijn aangewezen gebied.
Verweerder stelt zich op het standpunt dat
de Deurnese Peel niet is aangewezen als speciale
beschermingszone op grond van de Vogelrichtlijn.
Rechtsvraag
Hadden verweerders onderzoek moeten doen naar
eventuele significante gevolgen van de voorgenomen
activiteiten?
Uitspraak
De Afdeling stelt vast dat verweerder in 1992 het
gebied heeft aangewezen als speciale beschermingszone
in de zin van de Vogelrichtlijn zodat
voor de in deze richtlijn genoemde vogelsoorten
speciale beschermingsmaatregelen moeten worden
getroffen. De in artikel 6 van de Habitatricht-
Milieu
19
lijn opgenomen verplichtingen komen in de plaats
van de verplichtingen die voortvloeien uit de Vogelrichtlijn
voor wat betreft de speciale beschermingszones.
Nu vaststaat dat de Deurnese Peel is
aangemerkt als speciale beschermingszone rust op
verweerder de taak te bezien in hoeverre ten aanzien
van de aanleg en verbetering van de recreatieve
fietsvoorziening aan de uit de Habitatrichtlijn
voortvloeiende verplichtingen kan worden voldaan.
Omdat aan het bestreden besluit geen onderzoek
ten grondslag ligt is dit besluit op onzorgvuldige
wijze voorbereid.
Natuurbeschermingswet, artikel 12
EG-richtlijn 79/409 (Vogelrichtlijn), artikel 4
EG-richtlijn 92/43 (Habitatrichtlijn), artikelen 6
en 7
Bij besluit van 18 september 2000 heeft de Staatssecretaris
van LNV (verweerder) aan het college van burgemeester
en wethouders van de gemeente Deurne op
grond van artikel 12 van de Natuurbeschermingswet
vergunning onder voorwaarden verleend voor de aanleg
en verbetering van een recreatieve fietsvoorziening
in het natuurmonument de Deurnese Peel.
Bij besluit van 27 juni 2001, op dezelfde dag verzonden,
heeft verweerder het hiertegen gemaakte bezwaar
ongegrond verklaard.
Overwegingen
Ingevolge artikel 12, eerste lid, van de Natuurbeschermingswet
is het verboden zonder vergunning van de
Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, of in
strijd met bij zodanige vergunning gestelde voorwaarden,
handelingen te verrichten, te doen verrichten
of te gedogen die schadelijk zijn voor het natuurschoon
of voor de natuurwetenschappelijke betekenis van een
beschermd natuurmonument of die een beschermd
natuurmonument ontsieren.
Ingevolge artikel 12, tweede lid, worden in ieder
geval als schadelijk voor het natuurschoon of voor de
natuurwetenschappelijke betekenis van een beschermd
natuurmonument aangemerkt handelingen,
die de in de beschikking tot aanwijzing genoemde wezenlijke
kenmerken van een beschermd natuurmonument
aantasten.
Appellante betoogt dat verweerder door vergunning
te verlenen voor de aanleg en verbetering van een recreatieve
fietsvoorziening ten onrechte de belangen
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

20
van de gemeente Deurne heeft laten prevaleren boven
die van de natuur in ‘het Zinkske’, onderdeel van het
beschermd natuurmonument de Deurnese Peel. Volgens
appellante mocht deze vergunning slechts verleend
worden indien zeker is dat de aanleg en verbetering
geen significante gevolgen zullen hebben voor een
ingevolge artikel 6 van de Habitatrichtlijn aangewezen
gebied. Nu over de gevolgen geen zekerheid bestaat,
kon volgens appellante slechts vergunning verleend
worden als de aanleg en verbetering van de fietsvoorziening
van groot openbaar belang is en dan alleen
wanneer er geen alternatieven zijn. Appellante betwist
het groot openbaar belang bij de uitvoering van deze
werken en stelt voorts dat er een aanvaardbaar alternatief
voorhanden is.
In zijn verweerschrift heeft verweerder zich op het
standpunt gesteld dat de Deurnese Peel niet is aangewezen
op grond van de Vogelrichtlijn.
De Afdeling overweegt dat verweerder bij besluit van
12 mei 1992, Stcrt. 1992, 94, de Deurnese Peel
heeft aangewezen als speciale beschermingszone in de
zin van artikel 4, eerste lid, van de richtlijn
79/409/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen
van 2 april 1979 inzake het behoud van de
vogelstand (Pb L 103; verder: Vogelrichtlijn). Hieruit
volgt dat verweerders stelling onjuist is. Hoezeer verweerder
terzake dwaalt, blijkt uit zijn stelling dat het
gebied zich niet kwalificeert voor een aanwijzing op
grond van de Vogelrichtlijn.
Ingevolge artikel 4, eerste lid, van de Vogelrichtlijn
dienen de Lidstaten voor de leefgebieden van de in Bijlage
I van de richtlijn genoemde vogelsoorten speciale
beschermingsmaatregelen te treffen, met name door
het aanwijzen van de naar aantal en oppervlakte voor
de instandhouding van deze soorten meest geschikte
gebieden als speciale beschermingszone.
Ingevolge artikel 4, tweede lid, dienen de Lidstaten
soortgelijke maatregelen te nemen ten aanzien van de
niet in bijlage I genoemde en geregeld voorkomende
trekvogels ten aanzien van hun broed-, rui- en overwinteringsgebieden
en rustplaatsen in hun trekzones.
Ingevolge artikel 7 van de richtlijn 92/43/ EEG van
de Raad van de Europese Gemeenschappen van 21
mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke
habitats en de wilde flora en fauna (Pb L 206; verder:
Habitatrichtlijn) komen de uit artikel 6, tweede, derde
en vierde lid, voortvloeiende verplichtingen in de
plaats van de verplichtingen die voortvloeien uit artikel
Milieu
4, vierde lid, eerste zin, van de Vogelrichtlijn, voor wat
betreft de speciale beschermingszones die overeenkomstig
artikel 4, eerste lid, van die richtlijn zijn aangewezen
of bij analogie overeenkomstig artikel 4,
tweede lid, van die richtlijn zijn erkend, zulks vanaf de
datum van toepassing van de onderhavige richtlijn,
dan wel vanaf de datum van de aanwijzing of erkenning
door een Lidstaat overeenkomstig de Vogelrichtlijn,
indien deze datum later valt.
In artikel 6, tweede lid, is bepaald dat de Lidstaten
passende maatregelen treffen om ervoor te zorgen dat
de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats
van soorten in de speciale beschermingszones niet verslechtert
en er geen storende factoren optreden voor de
soorten waarvoor de zones zijn aangewezen voorzover
die factoren, gelet op de doelstellingen van de richtlijn,
een significant effect zouden kunnen hebben.
In artikel 6, derde lid, is bepaald dat voor plannen
of projecten die significante gevolgen kunnen hebben
voor een speciale beschermingszone een passende beoordeling
wordt gemaakt van de gevolgen voor het gebied,
rekening houdend met de instandhoudingsdoelstellingen
van dat gebied. De bevoegde instanties
mogen slechts toestemming voor het plan of project
geven, nadat zij de zekerheid hebben verkregen dat het
de natuurlijke kenmerken van dat gebied niet zal aantasten.
Nu vast staat dat de Deurnese Peel is aangemerkt
als speciale beschermingszone, rust op verweerder de
taak te bezien in hoeverre ten aanzien van de aanleg
en verbetering van de recreatieve fietsvoorziening aan
de uit de Habitatrichtlijn voortvloeiende verplichtingen
kan worden voldaan.
Aan het bestreden besluit ligt geen onderzoek ten
grondslag waarbij is nagegaan of de aanleg en verbetering
van de recreatieve fietsvoorziening zich verdraagt
met de genoemde aanwijzingsbeschikking en artikel 6
van de Habitatrichtlijn. Gelet hierop heeft verweerder
het bestreden besluit op onzorgvuldige wijze voorbereid.
Reeds hierom is het beroep gegrond en dient het
bestreden besluit te worden vernietigd wegens strijd
met artikel 3:2 van de Algemene wet bestuursrecht.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

02-47
ABRS 10 april 2002, nr. 200103822/1 (Weert)
Casus
Besluit tot afwijzing van het verzoek om handhavingsmaatregelen
te treffen met betrekking tot het
stallen van een vrachtwagen op een met puin verhard
deel van het terrein. Appellant betoogt dat
sprake is van een vergunningplichtige activiteit als
bedoeld in de Wet milieubeheer omdat sprake is
van het stallen van een beladen vrachtwagen met
gevaarlijke of ontplofbare stoffen. Verweerders
menen daarentegen dat de activiteiten buiten de
reikwijdte van het Inrichtingen- en vergunningenbesluit
milieubeheer (Ivb) vallen.
Rechtsvraag
Is sprake van een vergunningplichtige inrichting?
Uitspraak
De Afdeling stelt vast dat op het desbetreffende
perceel één vrachtwagen wordt geparkeerd ten behoeve
van een transportbedrijf. Dit is een bedrijfsmatig
ondernomen bedrijvigheid die binnen een
zekere begrenzing pleegt te worden verricht, zodat
gesproken moet worden van een inrichting in de
zin van de Wet milieubeheer. Omdat in categorie
13.1 van bijlage I van het Ivb het parkeren van
drie of meer voor het vervoer van goederen langs
de weg bestemde motorvoertuigen als activiteit is
opgenomen, is op deze grond geen sprake van vergunningplicht.
Daargelaten de vraag of de lading
van de vrachtwagen gevaarlijk of ontplofbaar is,
kan het parkeren van de vrachtwagen niet worden
aangemerkt als ‘opslag’ in de zin van categorie 3,
4 en 5 van het Ivb. Er is geen sprake van ‘opslag’
omdat de duur van het verblijf van de vrachtwagen
varieert, deze duur beperkt is tot ten hoogste de
drie nachten in en rond het weekeinde waardoor
ook de aanwezigheid van de stoffen van beperkte
duur is, steeds wisselende stoffen in de vrachtwagen
aanwezig zijn en aannemelijk is dat de vrachtwagen
bij tijd en wijle leeg is. Ook op deze grond is
geen sprake van vergunningplicht.
Milieu
21
Wet milieubeheer, artikel 1.1, eerste lid
Inrichtingen- en vergunningenbesluit milieubeheer,
bijlage I, categorie 13.1 en categorie 3, 4
en 5
Bij besluit van 13 oktober 2000 hebben burgemeester
en wethouders van Weert (verweerders) afwijzend beslist
op een verzoek van appellant om toepassing van
bestuurlijke handhavingsmiddelen met betrekking tot
activiteiten, bestaande uit het stallen van een vrachtwagen
op een met puin verhard deel van het terrein.
Bij besluit van 29 januari 2001, verzonden op dezelfde
datum, hebben verweerders het hiertegen gemaakte
bezwaar ongegrond verklaard.
Overwegingen
Appellant betoogt dat verweerders ten onrechte de Wet
milieubeheer niet van toepassing achten op het transportbedrijf
van Peters. In zijn beroepschrift heeft appellant
voorts het standpunt ingenomen dat het transportbedrijf
niet vergunningplichtig is, maar ter zitting
heeft hij verklaard dat hij heeft bedoeld te bestrijden
dat de activiteiten niet vergunningplichtig zijn. In dit
kader voert hij aan dat met het stallen van een beladen
vrachtwagen opslag plaatsvindt van gevaarlijke of ontplofbare
stoffen, in welk verband hij wijst op de categorieën
3, 4 en 5 van bijlage I van het Inrichtingen- en
vergunningenbesluit milieubeheer (hierna: het Ivb).
Verweerders hebben als peildatum voor het toepasselijke
recht de data tot uitgangspunt genomen waarop
het puingranulaat is aangebracht. Zij stellen zich op
het standpunt dat de activiteiten geen vergunningplichtige
inrichting vormen. Volgens hen vallen deze
buiten de reikwijdte van de categorieën die zijn genoemd
in de bijlage I van het Ivb. In dit verband hebben
verweerders en Peters ter zitting aangevoerd dat
zich op het perceel (...) weliswaar met zekere regelmaat
een vrachtwagen met lading bevindt, maar dat
dat met name rond het weekeinde het geval is. Volgens
hen wordt de vrachtwagen zelden door de week geparkeerd,
is de aard van de te vervoeren stoffen steeds
wisselend en komt het met name in het weekeinde bij
tijd en wijle voor dat de vrachtwagen leeg is.
Gelet op de stukken en het verhandelde ter zitting
stelt de Afdeling vast dat op het perceel (...) het parkeren
van één vrachtwagen plaatsvindt ten behoeve van
een transportbedrijf, en dat aldaar de bedrijfsadministratie
wordt gehouden. Het parkeren van de vrachtwagen
is een bedrijfsmatig ondernomen bedrijvigheid
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

22
die binnen een zekere begrenzing pleegt te worden verricht,
zodat gesproken moet worden van een inrichting
in de zin van artikel 1.1, eerste lid, van de Wet milieubeheer.
Ingevolge artikel 1.1, derde lid, van de Wet milieubeheer
worden bij algemene maatregel van bestuur categorieën
inrichtingen aangewezen die nadelige gevolgen
voor het milieu veroorzaken. Het vierde lid van dit
artikel bepaalt – voorzover hier van belang – dat in het
vervolg van deze wet en de daarop berustende bepalingen
onder inrichting wordt verstaan een inrichting,
behorende tot een categorie die krachtens het derde lid
is aangewezen. Aan het derde lid is uitvoering gegeven
bij het Ivb.
Ten aanzien van het parkeren van vrachtwagens
– zowel beladen als onbeladen – is in bijlage I van het
Ivb categorie 13.1, aanhef en onder b, opgenomen.
Deze heeft betrekking op het parkeren van drie of meer
voor het vervoer van goederen langs de weg bestemde
motorvoertuigen, gelede motorvoertuigen, aanhangwagens
of opleggers, waarvan de massa van het ledige
voertuig, vermeerderd met het laadvermogen, meer
bedraagt dan 3500 kg. Voor gevallen als het onderhavige,
waarin het parkeren beperkt is tot één vrachtwagen,
geldt ingevolge deze categorie dus geen vergunningplicht.
Daargelaten of de lading van de vrachtwagen gevaarlijk
of ontplofbaar is, overweegt de Afdeling voorts
dat – in weerwil van het betoog van appellant – het
parkeren van de vrachtwagen, gelet op de omstandigheden
van het geval, niet kan worden aangemerkt als
‘opslag’ in de zin van de categorieën 3, 4 en 5 van bijlage
I van het Ivb. In dit verband acht de Afdeling relevant
dat blijkens de stukken en het verhandelde ter zitting
de duur van het verblijf van de vrachtwagen
varieert, dat deze duur beperkt is tot ten hoogste de
drie nachten in en rond het weekeinde zodat ook de
aanwezigheid van de stoffen van beperkte duur is, dat
steeds wisselende soorten stoffen in de vrachtwagen
aanwezig zijn en dat aannemelijk is dat de vrachtwagen
bij tijd en wijle leeg is.
Volgt ongegrond verklaring van het beroep.
Milieu
02-48
ABRS 17 april 2002, nr. 200002214/1 (Hoogheemraadschap
Schieland)
Casus
Afwijzing van verzoek om bestuursdwang toe te
passen ten aanzien van lozingen van bestrijdingsmiddelen
en meststoffen door akkerbouwbedrijven.
Verweerders stellen dat de bedrijven onder de
werking van het Lozingenbesluit vallen en aan de
bepalingen van dit Besluit voldoen. Appellanten
bestrijden dit niet maar vechten de verbindendheid
van het Lozingenbesluit aan voorzover het betrekking
heeft op emissies ten gevolge van het gebruik
van bestrijdingsmiddelen en meststoffen.
Omdat het Lozingenbesluit slechts ziet op een deel
van de lozingen die samenhangen met deze activiteiten
is het Lozingenbesluit in zoverre strijdig
met EG-richtlijn 76/464 ter zake van de bescherming
van het oppervlaktewater. Voorts zijn de wel
in het Lozingenbesluit geregelde lozingen verbonden
aan eisen die volgens appellanten niet in overeenstemming
zijn met de stand der techniek.
Rechtsvragen
1. Kan ten aanzien van het gebruik van bestrijdingsmiddelen
en meststoffen worden gesproken
van een ‘lozing’ als bedoeld in de EG-richtlijn?
2. Zijn de eisen in het Lozingenbesluit in overeenstemming
met de stand der techniek?
Uitspraak
ad 1. Met verwijzing naar het criterium van het Hof
van Justitie EG in haar arrest van 29 september
1999 overweegt de Afdeling dat niet iedere
activiteit waarbij een stof uiteindelijk in het
water terecht komt als een ‘lozing’ in de zin
van EG-richtlijn 76/464 dient te worden aangemerkt.
Dit is onder meer het geval bij activiteiten
waardoor indirecte verspreiding van
toegepaste bestrijdingsmiddelen en meststoffen
optreedt. Het Lozingenbesluit ziet op
andere activiteiten namelijk activiteiten die
een piekbelasting van het oppervlaktewater
veroorzaken ten gevolge van onder andere het
mee bemesten dan wel het mee spuiten van
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

sloten. Daarmee regelt het Lozingenbesluit
die activiteiten die conform EG-richtlijn
76/464 als lozingen dienen te worden beschouwd.
Activiteiten die betrekking hebben
op de toepassing van bestrijdingsmiddelen en
meststoffen geven volgens de Afdeling slechts
aanleiding tot vormen van verontreiniging die
zich – bijvoorbeeld via het grondwater – diffuus
in het milieu verspreiden en dus niet gericht
in het oppervlaktewater terecht komen
en daarmee niet kunnen worden beschouwd
als ‘lozingen’ in de zin van EG-richtlijn. Nu
geen sprake is van een ‘lozing’ in de zin van
de richtlijn is geen vergunning ingevolge de
Wet verontreiniging oppervlaktewateren
(Wvo) vereist zodat de door appellanten in
dat kader verlangde aanvullende maatregelen
niet kunnen worden opgelegd.
ad 2. In het kader van het Lozingenbesluit kunnen
maatregelen ter voorkoming van verontreiniging
van het oppervlaktewater worden getroffen
die zijn gebaseerd op zowel de best bestaande
technieken als de best uitvoerbare
technieken. Omdat het in dit geval gaat om
lozingen van grijze lijst stoffen hebben verweerders
met toepassing van de best uitvoerbare
technieken gekozen voor een pakket
maatregelen dat er rekening mee houdt dat
de continuïteit van de bedrijven niet in gevaar
komt. Nu het Lozingenbesluit voorziet in
aanscherping van de voorschriften op een
later tijdstip kunnen verweerders daartoe in
de toekomst overgaan. De Afdeling is van
oordeel dat bij de beoordeling van de noodzaak
van bepaalde voorschriften betekenis
toekomt aan de vraag of de desbetreffende
maatregelen voor de gehele bedrijfstak als
zodanig haalbaar zijn. In het licht van het vorenstaande
hebben verweerders een pakket
van maatregelen kunnen voorschrijven gebaseerd
op de best uitvoerbare technieken.
Wet verontreiniging oppervlaktewateren, artikelen
1 en 2a
EG-richtlijn 76/464, artikel 7 lid 4
Lozingenbesluit, artikelen 2 en 14
Bij besluit van 20 februari 1996 hebben verweerders
afwijzend beslist op het verzoek om bestuursdwang
Milieu
23
toe te passen ten aanzien van lozingen van bestrijdingsmiddelen
en meststoffen in het oppervlaktewater.
Bij besluit van 25 juni 1996 hebben verweerders
het hiertegen gemaakte bezwaar ongegrond verklaard.
Overwegingen
Het bestreden besluit heeft betrekking op een achttal
akkerbouwbedrijven. In deze bedrijven worden bestrijdingsmiddelen
en meststoffen toegepast.
Ingevolge artikel 61, eerste lid, van de Waterschapswet
is het waterschapsbestuur bevoegd tot toepassing
van bestuursdwang.
Ingevolge artikel 5:21 van de Algemene wet bestuursrecht
wordt onder bestuursdwang verstaan: het
door feitelijk handelen door of vanwege een bestuursorgaan
optreden tegen hetgeen in strijd met bij of
krachtens enig wettelijk voorschrift gestelde verplichtingen
is of wordt gedaan, gehouden of nagelaten.
Ingevolge artikel 1, eerste lid, van de Wet verontreiniging
oppervlaktewateren is het verboden zonder vergunning
met behulp van een werk afvalstoffen, verontreinigende
of schadelijke stoffen, in welke vorm ook, te
brengen in oppervlaktewateren. Ingevolge het derde
lid, voorzover hier van belang, kan bij algemene maatregel
van bestuur worden bepaald dat het zonder vergunning
verboden is de in het eerste lid bedoelde stoffen
op andere wijze dan met behulp van een werk in
oppervlaktewateren te brengen. Bij algemene maatregel
van bestuur kan mede worden bepaald dat ten
aanzien van alle of bepaalde oppervlaktewateren het
brengen op welke wijze ook van daarbij aan te geven
soorten van stoffen als bedoeld in het eerste lid in oppervlaktewater
is verboden.
Ingevolge artikel 4, eerste lid, van het Uitvoeringsbesluit
artikel 1, derde lid, Wet verontreiniging oppervlaktewateren
(hierna: het Uitvoeringsbesluit) is het,
onverminderd artikel 3, verboden zonder vergunning afvalstoffen,
verontreinigende of schadelijke stoffen op
andere wijze dan met behulp van een werk in enig oppervlaktewater
te brengen onder meer (a) door deze
daarin te storten, (b) door deze onder het wateroppervlak
uit te pompen, weg te pompen of te doen of te
laten afvloeien, (c) door deze te storten, neder te leggen,
te laten liggen, of te doen of te laten afvloeien op
duinen, stranden, kwelders, slikken, kaden, bruggen,
vlonders, aanlegsteigers, dijken, oevers of in het winterbed
van enig oppervlaktewater, (d) bij het laden, lossen
of overladen daarvan en (e) bij het uit- of inwendig reinigen
van enig voertuig, vaartuig of luchtvaartuig.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

24
Ingevolge artikel 2, tweede lid, van het Uitvoeringsbesluit,
voorzover hier van belang, is dit besluit niet van
toepassing op gedragingen waaromtrent voorschriften
zijn gesteld bij of krachtens de Bestrijdingsmiddelenwet
1962, met uitzondering van agrarische activiteiten
als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onderdeel b, van het
Lozingenbesluit open teelt en veehouderij (hierna: het
Lozingenbesluit).
Ingevolge artikel 1, eerste lid, onderdeel b, van het
Lozingenbesluit moet onder agrarische activiteiten
worden verstaan het geheel van activiteiten die betrekking
hebben op landbouwgewassen en landbouwhuisdieren
als bedoeld in bijlage I bij het besluit.
Ingevolge artikel 2, eerste lid, van het Lozingenbesluit
is het besluit van toepassing op het lozen en het
gebruiken van bestrijdingsmiddelen nabij oppervlaktewateren
ten gevolge van agrarische activiteiten dan
wel activiteiten die daarmee verband houden met uitzondering
van (a) tot en met (k).
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van het Lozingenbesluit
is lozen verboden.
Ingevolge artikel 5, tweede lid, van het Lozingenbesluit
is, voorzover hier van belang, in afwijking van het
eerste lid lozen toegestaan, indien het betreft (i) overig
op een andere wijze dan met behulp van een werk
lozen, dat verband houdt met gewasbescherming en
toediening van meststoffen, met inachtneming van de
voorschriften genoemd in de artikelen 13, 14, 15 en
16.
Verweerders stellen dat de acht akkerbouwbedrijven
vallen onder de werking van het Lozingenbesluit.
Bij bedrijfsbezoeken is gebleken dat de bedrijven voldoen
aan de bepalingen van het Lozingenbesluit, zodat
verweerders zich niet bevoegd achtten bestuursdwang
toe te passen.
Appellanten bestrijden niet dat de acht akkerbouwbedrijven
voldoen aan de bepalingen van het Lozingenbesluit,
doch vechten de verbindendheid van het Lozingenbesluit
aan voorzover het betrekking heeft op de
regeling van de emissies die ontstaan door het gebruik
van bestrijdingsmiddelen en meststoffen bij de teelt
van gewassen op de betrokken percelen. Naar de mening
van appellanten ziet het Lozingenbesluit slechts
op een deel van de lozingen die samenhangen met de
even bedoelde activiteiten. In dit verband wijzen appellanten
op een notitie die is opgesteld in het kader
van de inspraakprocedure, die is vooraf gegaan aan de
totstandkoming van het Lozingenbesluit. Uit deze notitie
blijkt, volgens appellanten, dat in geval van bestrij-
Milieu
dingsmiddelen het grootste deel van de belasting van
het oppervlaktewater wordt veroorzaakt door ‘atmosferische
depositie’ en ‘uitspoeling’, terwijl met betrekking
tot meststoffen met name ‘uitspoeling’ en ‘afspoeling’
de voornaamste vormen van verontreiniging zijn.
Door het Lozingenbesluit te beperken tot een regeling
van drift waar het gaat om bestrijdingsmiddelen en het
voorkomen van het mee bemesten van oppervlaktewater
waar het gaat om meststoffen, is huns inziens een
aanzienlijk deel van de verspreiding van bestrijdingsmiddelen
en meststoffen naar het oppervlaktewater
ongeregeld gelaten.
Verder ziet het Lozingenbesluit uitsluitend op de
piekbelasting van het oppervlaktewater en niet op de
continue belasting van het oppervlaktewater, waarmee
voorbij wordt gegaan aan het feit dat de gemeten te
hoge concentratie bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater
een gevolg is van de continue belasting
van het oppervlaktewater en dat chronische effecten
bij veel lagere concentraties optreden dan acuut toxische
effecten, aldus appellanten.
Aangezien de overige vormen van verontreiniging
van het oppervlaktewater door het gebruik van bestrijdingsmiddelen
en meststoffen elders niet afdoende zijn
geregeld, en de Bestrijdingsmiddelenwet bepaalt dat
bestrijdingsmiddelen in principe slechts worden toegelaten
indien gebruik niet leidt tot onaanvaardbare effecten
op het milieu, voldoet het Lozingenbesluit niet
aan de eisen die de richtlijn 76/464/EG ter zake van
de bescherming van het oppervlaktewater stelt. Gelet
hierop, is er naar de mening van appellanten, aanleiding
om in het kader van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren
de milieubelasting ten gevolge van het
gebruik van bestrijdingsmiddelen en meststoffen te minimaliseren.
Verder zijn volgens appellanten de eisen die ter
zake van de in het Lozingenbesluit wel geregelde lozingen
zijn opgenomen niet in overeenstemming met de
‘stand der techniek’, zodat het Lozingenbesluit in zoverre
in strijd is met artikel 2a van de Wet verontreiniging
oppervlaktewateren juncto artikel 8.11, derde lid,
en 8.40, tweede lid, van de Wet milieubeheer en artikel
7, vierde lid, van de richtlijn 76/464/EG. Als voorbeeld
wijzen appellanten op de in het Lozingenbesluit
opgenomen maatregelen met betrekking tot drift. Deze
gaan naar de mening van appellanten niet ver genoeg.
Het voorschrijven van bij voorbeeld een bredere teeltvrije
zone zou naar hun mening economisch haalbaar
zijn geweest.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

De Afdeling overweegt ter zake van de vraag of in het
Lozingenbesluit de te verwachten lozingen afdoende
zijn geregeld, dat de Wet verontreiniging oppervlaktewateren
en het Lozingenbesluit de implementatie vormen
van de richtlijn 76/464/EG. Het Hof van Justitie
van de EG heeft in zijn arrest van 29 september 1999,
nr. C-232/97, overwogen dat het begrip lozing aldus
dient te worden opgevat dat het ziet op elke aan een
persoon toe te schrijven handeling waarbij een van de
in lijst I of Lijst II van de bijlage bij de richtlijn
76/464/EG genoemde stoffen direct of indirect in de
wateren waarop deze richtlijn van toepassing is wordt
gebracht. Voorts heeft het Hof van Justitie van de EG
in hetzelfde arrest overwogen dat het begrip lozing
aldus dient te worden uitgelegd dat het niet de verontreiniging
omvat die afkomstig is uit andere significante
bronnen, met inbegrip van meervoudige en diffuse
bronnen, als bedoeld in artikel 5 van de richtlijn
86/280/EG.
Hieruit blijkt dat niet iedere activiteit waarbij een
stof uiteindelijk in het water komt een lozing als bedoeld
in de richtlijn 76/464/EG oplevert. Dit is naar
het oordeel van de Afdeling onder meer het geval bij
activiteiten waardoor indirecte verspreiding van toegepaste
bestrijdingsmiddelen en meststoffen optreedt.
Het Lozingenbesluit ziet naar het oordeel van de Afdeling
op andere activiteiten, te weten, de activiteiten
die een piekbelasting van het oppervlaktewater veroorzaken
ten gevolge van het mee bemesten dan wel mee
spuiten van sloten, de afspoeling van verhard en onverhard
oppervlak, de verwaaiing van bestrijdingsmiddelen
van de direct naast het oppervlaktewater gelegen
landbouwgrond tijdens de bespuiting en laterale
afspoeling van toegediende bestrijdingsmiddelen en
meststoffen van de direct naast het oppervlaktewater
gelegen landbouwgrond. Het Lozingenbesluit regelt
daarmee die activiteiten die conform de richtlijn
76/464/EG als lozingen dienen te worden beschouwd.
De activiteiten met bestrijdingsmiddelen en meststoffen
zullen overigens naar het oordeel van de Afdeling
slechts aanleiding geven tot vormen van verontreiniging
die zich – bijvoorbeeld via het grondwater –
diffuus in het milieu verspreiden en die dus niet gericht
in het oppervlaktewater terecht komen en kunnen
daarmee niet worden beschouwd als lozingen in de zin
van de richtlijn 76/464/EG.
Wat betreft de stelling van appellanten dat het gebruik
van bestrijdingsmiddelen en meststoffen zodanig
gebrekkig is geregeld, dat verweerders verplicht zijn te
Milieu
25
bezien of in voorkomende gevallen in aanvulling op het
Lozingenbesluit in een vergunning krachtens de Wet
verontreiniging oppervlaktewateren aanvullende maatregelen
moeten worden opgelegd, overweegt de Afdeling
als volgt.
De Wet verontreiniging oppervlaktewateren en in
het verlengde daarvan het Lozingenbesluit zien op lozingen
in de zin van de even bedoelde richtlijn. Een
handeling die valt onder de Bestrijdingsmiddelenwet
en de Meststoffenwet maar die geen lozing oplevert in
de zin van de richtlijn 76/464/EG valt dus niet onder
de werking van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren,
zodat daarvoor geen vergunning krachtens deze
wet is vereist.
Deze beroepsgrond treft mitsdien geen doel.
Wat betreft de in het Lozingenbesluit opgenomen
maatregelen ter beteugeling van de emissie van bestrijdingsmiddelen
en meststoffen naar het oppervlaktewater
is namens verweerders gesteld, dat aangezien in
de desbetreffende bedrijfstak met name sprake is van
lozingen van zogenoemde grijze lijst stoffen, in het
kader van de totstandkoming van het Lozingenbesluit
niet alleen acht is geslagen op de ‘best bestaande
technieken’ maar ook op de ‘best uitvoerbare technieken’
om verontreiniging van het oppervlaktewater
tegen te gaan. Bij de keuze van het pakket van maatregelen
dat in het Lozingenbesluit is opgenomen, is er
dan ook rekening mee gehouden dat de continuïteit
van de bedrijven niet in gevaar mag komen door het
opleggen van maatregelen waaraan hoge kosten zijn
verbonden. In aanvulling daarop kent het Lozingenbesluit
de mogelijkheid om nadere eisen te stellen ten
einde tegemoet te komen aan specifieke situaties. Artikel
14 van het Lozingenbesluit voorziet voorts in een
nadere aanscherping van de voorschriften op een later
tijdstip. Tevens zal ingevolge artikel 22 van het Lozingenbesluit
eenmaal in de vier jaar worden bezien in
hoeverre het Lozingenbesluit bijdraagt aan het behalen
van de waterkwaliteitsdoelstellingen. Deze evaluatie,
waarmee thans voor de eerste maal een aanvang is gemaakt,
kan leiden tot het nader aanpassen van het Lozingenbesluit.
In artikel 8.11, derde lid, van de Wet milieubeheer
– dat ingevolge artikel 2a van de Wet verontreiniging
oppervlaktewateren van overeenkomstige toepassing
is – is bepaald dat aan de vergunning de voorschriften
worden verbonden, die nodig zijn ter bescherming van
het milieu. Indien de nadelige gevolgen die de inrich-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

26
ting voor het milieu kan veroorzaken niet kunnen worden
voorkomen worden aan de vergunning de voorschriften
verbonden die de grootst mogelijke bescherming
bieden tegen die gevolgen, tenzij dat redelijkerwijs
niet kan worden gevergd. Naar het oordeel
van de Afdeling komt bij de beoordeling van de noodzaak
van bepaalde voorschriften betekenis toe aan de
vraag of de desbetreffende maatregelen voor de gehele
bedrijfstak als zodanig haalbaar zijn. Gelet hierop, is
de Afdeling in het licht van het vorenstaande van oordeel
dat het voorschrijven in het Lozingenbesluit van
een pakket van maatregelen gebaseerd op de ‘best uitvoerbare
technieken’ en waarbij vanwege de daaraan
verbonden kosten eerst in de toekomst strengere eisen
zullen worden gesteld ten aanzien van het tegengaan
van emissies van bestrijdingsmiddelen en meststoffen
in de richting van het oppervlaktewater, onvoldoende
grond oplevert voor de conclusie dat sprake is van
strijd met artikel 8.11, derde lid, van de Wet milieubeheer
juncto artikel 2a van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren
en artikel 8.40, tweede lid, van de
Wet milieubeheer. Uit het vorenstaande volgt dat ook
het beroep dat appellanten doen op artikel 7, vierde
lid, van de richtlijn 76/464/EG faalt. Deze beroepsgrond
treft geen doel.
Niet in geschil is dat geen overtreding van het Lozingenbesluit
heeft plaatsgehad. Verweerders zijn
mitsdien terecht tot de conclusie gekomen dat zij niet
bevoegd zijn bestuursdwang toe te passen.
Uit het vorenstaande volgt dat het beroep ongegrond
is. Voor een proceskostenveroordeling bestaat geen
aanleiding.
02-49
ABRS 1 mei 2002, nr. 200103482/1 (Ambt Montfort)
Casus
Weigering oprichtingsvergunning krachtens de Wet
milieubeheer voor een veehouderij. De vergunning
is geweigerd omdat niet aan de afstandsgrafiek uit
de Richtlijn veehouderij en stankhinder1996 kan
worden voldaan. Appellant meent dat sprake is
van bijzondere omstandigheden om van de Richt-
Milieu
lijn af te wijken. Omdat hij zijn bedrijf wil voortzetten
totdat hij zijn pensioengerechtigde leeftijd
heeft bereikt, heeft hij een vergunning aangevraagd
voor de duur van 8 jaar.
Rechtsvraag
Kan onder bijzondere omstandigheden in strijd
met de afstandsgrafiek van de Richtlijn een tijdelijke
vergunning worden verleend?
Uitspraak
In hoofdstuk 5 van de Richtlijn wordt een drietal
varianten voor ‘maatwerk’ uitgewerkt waarvan er
één strekt tot vrijwillige bedrijfsbeëindiging op termijn.
Uitgangspunt van deze variant is dat de bedrijfsvoering
maximaal 5 jaar kan worden voortgezet
door middel van een tijdelijke vergunning. Aan
deze vergunning dienen voorschriften te worden
verbonden gericht op het bereiken van een aanvaardbare
milieusituatie, waarbij rekening wordt
gehouden met de korte duur van de vergunning.
Gebleken is dat verweerders vergunning hebben
willen verlenen voor een periode van 2 jaar in
plaats van de gevraagde 8 jaar. Uit het besluit
blijkt niet of door het verlenen van een vergunning
voor een langere periode dan 2 jaar een aanvaardbare
milieusituatie zou kunnen worden bereikt.
De Afdeling is van oordeel dat onder de zich
hier voordoende omstandigheden vergunning voor
een langere periode meer lijkt aangewezen. Nu milieuhygiënische
redenen kennelijk geen beletsel
zijn geweest om een vergunning voor 2 jaar te verlenen,
is de Afdeling van oordeel dat niet deugdelijk
is gemotiveerd waarom geen vergunning voor
een langere periode zou kunnen worden verleend.
Wet milieubeheer, artikelen 8.10, 8.11 en 8.17
Bij besluit van 23 mei 2001 hebben verweerders geweigerd
krachtens de Wet milieubeheer aan appellant
een oprichtingsvergunning te verlenen als bedoeld in
artikel 8.1, eerste lid, van deze wet voor een veehouderij
waar vleesstieren worden gehouden, akkerbouwactiviteiten
worden uitgeoefend en dieselolie wordt opgeslagen.
Overwegingen
Bij het bestreden besluit is de gevraagde vergunning voor
onder andere het houden van 53 vleesstieren geweigerd.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

In artikel 8.17, eerste lid, aanhef en onder b, van de
Wet milieubeheer is bepaald dat in een vergunning kan
worden bepaald dat zij slechts geldt voor een daarbij
vast te stellen termijn van ten hoogste vijf jaar, indien:
(...)
b. uit de aanvraag blijkt dat de vergunning slechts voor
een daarbij aangegeven termijn wordt gevraagd; (...).
Verweerders hebben de gevraagde vergunning geweigerd
uit het oogpunt van stankhinder. Bij de beoordeling
van de stankhinder hebben zij de Richtlijn veehouderij
en stankhinder 1996 (hierna: de Richtlijn) tot
uitgangspunt genomen. Bij de bepaling van de omgevingscategorieën
hebben zij de brochure Veehouderij
en Hinderwet 1985 toegepast.
Niet in geschil is dat niet kan worden voldaan aan de
normen van de afstandsgrafiek uit de Richtlijn. Appellant
heeft evenwel betoogd dat sprake is van bijzondere
omstandigheden om van de Richtlijn af te wijken. In
dat verband heeft hij er op gewezen dat de inrichting
reeds tientallen jaren bestaat en dat appellant zijn bedrijf
wenst voort te zetten totdat hij zijn pensioengerechtigde
leeftijd over enkele jaren bereikt. Derhalve
heeft hij vergunning aangevraagd voor de duur van
acht jaar. Verder is de omvang van het bedrijf niet zodanig
dat onaanvaardbare stankhinder optreedt en zijn
er nooit klachten over de inrichting geuit, aldus appellant.
De Afdeling vat dit beroepsonderdeel van appellant
aldus op dat verweerders toepassing hadden moeten
geven aan hoofdstuk 5 van de Richtlijn en een
tijdelijke vergunning hadden moeten verlenen.
Hoofdstuk 5 van de Richtlijn heeft betrekking op de
beoordeling van stankhinder veroorzaakt door bestaande
bedrijven. Volgens dit hoofdstuk zijn voor bestaande
bedrijven die nog geen dekkende milieuvergunning
hebben en die bij toepassing van de Richtlijn niet
rechtstreeks voor vergunningverlening in aanmerking
komen, geen standaardoplossingen te geven, maar
moet ‘maatwerk’ uitkomst bieden. Per individuele aanvraag
moet worden afgewogen of en zo ja in hoeverre
van de normen van de afstandsgrafiek kan worden afgeweken.
In hoofdstuk 5 van de Richtlijn wordt een drietal
varianten uitgewerkt. De tweede variant gaat uit van
de situatie dat vergunninghouder zijn bedrijf op termijn
vrijwillig beëindigt. Uitgangspunt van deze variant is
dat de bedrijfsvoering ten hoogste vijf jaar kan worden
voortgezet en dat daarvoor een tijdelijke vergunning
wordt verleend. Daaraan worden voorschriften verbon-
Milieu
27
den waaraan de drijver van de inrichting zich dient te
houden tot dat hij zijn bedrijf beëindigt. Deze voorschriften
moeten er op gericht zijn een aanvaardbare
milieusituatie te bereiken, waarbij rekening dient te
worden gehouden met de korte duur van de vergunning.
Uit de stukken en het verhandelde ter zitting is gebleken
dat verweerders in het kader van het vooroverleg
met appellant om te komen tot een vergunning voor
de onderhavige inrichting, hebben besproken hierbij
de tweede variant van de maatwerkbenadering te willen
toepassen. In dat verband hebben zij appellant geadviseerd
vergunning voor een periode van twee jaar
aan te vragen, zodat appellant in de gelegenheid is zijn
ammoniakemissierechten te verkopen. In de omstandigheid
dat appellant geen vergunning voor de duur
van twee jaar maar voor de duur van acht jaar heeft
aangevraagd, hebben verweerders aanleiding gezien
de gevraagde vergunning te weigeren.
Op grond van de tweede variant van de maatwerkbenadering
kan een tijdelijke vergunning worden verleend
voorzover gedurende de periode waarvoor vergunning
wordt verleend een aanvaardbare milieusituatie
kan worden bereikt. Verweerders hebben de gevraagde
vergunning enkel geweigerd in verband met de
periode waarvoor vergunning is aangevraagd en niet
vanwege milieuhygiënische redenen. In hun weigering
hebben zij niet betrokken of door het verlenen van een
vergunning voor een langere periode en het verbinden
van voorschriften daaraan, een aanvaardbare milieusituatie
zou kunnen worden bereikt. Uit de stukken en
het verhandelde ter zitting is gebleken dat voor appellant,
gelet op zijn leeftijd en zijn plannen tot bedrijfsbeeindiging,
een vergunning voor een langere periode
dan thans is vergund meer lijkt aangewezen. Nu verweerders
in milieuhygiënische redenen geen beletsel
hebben gezien om vergunning voor de duur van twee
jaar te verlenen is de Afdeling van oordeel dat verweerders
niet deugdelijk hebben gemotiveerd waarom geen
vergunning voor een langere periode zou kunnen worden
verleend. Het bestreden besluit is derhalve in strijd
met artikel 3:46 van de Algemene wet bestuursrecht.
Het beroep is gegrond. Het besluit dient te worden vernietigd.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

28
02-50
ABRS 8 mei 2002, nrs. 200000056/1 en
200000057/1 (Minister van VROM)
Casus
Afwijzing verzoek om schadevergoeding uit Fonds
Luvo. De schade is ontstaan aan gewassen ten gevolge
van opstuivend zand van naburige landbouwpercelen.
Verweerder heeft het verzoek om
schadevergoeding afgewezen omdat geen sprake
zou zijn van een verontreinigende stof en mitsdien
evenmin van luchtverontreiniging (luvo) in de zin
van artikel 15.25 Wm. Daarnaast is het Fonds
Luvo niet bestemd om schade te dekken ten gevolge
van een gebeurtenis die is aan te merken als
een natuurverschijnsel.
Rechtsvragen
1. Is sprake van een verontreinigende stof in de
zin van artikel 1 Wet luvo?
2. Komt de schade voor vergoeding uit het Fonds
Luvo in aanmerking?
Uitspraak
ad 1. Ten tijde van de zandverstuivingen bevond
zich een verhoogde concentratie zand in de
lucht die hinder voor de mens kan opleveren
en schade kan toebrengen aan goederen. De
Afdeling is van oordeel dat het zand dan ook
moet worden aangemerkt als verontreinigende
stof in de zin van artikel 1 Wet Luvo,
zodat in zoverre sprake is van luvo in de zin
van artikel 15.25 Wm.
ad 2. Gelet op de wetsgeschiedenis is met het instellen
van het Fonds Luvo beoogd een voorziening
te bieden betreffende schade ten gevolge
van luvo die is veroorzaakt door
menselijke activiteiten of nalaten en niet
door natuurverschijnselen. Verweerder hanteert
het uitgangspunt dat niet tot schadevergoeding
kan worden overgegaan indien
sprake is van luvo die wordt veroorzaakt
door natuurverschijnselen, hetgeen binnen
zijn beoordelingsvrijheid valt. De zandverstuivingen
zijn veroorzaakt door een opstekende
wind. De omstandigheid dat door het
bewerken van land op het naburig perceel
Milieu
zand braak kwam te liggen, doet daar niet
aan af.
Wet milieubeheer, artikel 15.25
Wet inzake de luchtverontreiniging, artikel 1
Bij besluit van 18 januari 1999 heeft verweerder de
verzoeken van appellant van 8 juni 1993 en 30 juni
1997 om toekenning van een schadevergoeding uit
het Fonds Luchtverontreiniging afgewezen.
Bij besluit van 24 november 1999, verzonden op
25 november 1999, heeft verweerder het hiertegen
gemaakte bezwaar ongegrond verklaard.
Overwegingen
Ingevolge artikel 15.25, eerste lid, van de Wet milieubeheer
kan uit het Fonds Luchtverontreiniging, als bedoeld
in artikel 15.24, aan een ieder die ten gevolge
van plotseling optredende luchtverontreiniging schade
heeft geleden welke redelijkerwijs niet of niet geheel te
zijnen laste behoort te blijven, op zijn verzoek een vergoeding
worden toegekend.
Appellant, die een tuinbouwbedrijf met kassen exploiteert,
heeft verweerder verzocht om vergoeding van
de in 1993 en 1997 opgetreden schade aan zijn gewassen
ten gevolge van opstuivend zand van naburige
landbouwpercelen. Uit de stukken blijkt dat het gaat
om twee kortstondige zandverstuivingen, veroorzaakt
door een opstekende wind, waardoor zand op de kassen
van appellant en op de gewassen zelf is neergeslagen.
In één geval was volgens appellant daarbij sprake
van verstuiving van zand dat door landbouwwerkzaamheden
op het naburig perceel braak kwam te liggen.
Verweerder heeft de verzoeken om schadevergoeding
afgewezen en het bezwaar daartegen ongegrond verklaard
onder meer omdat – kort gezegd – naar zijn mening
geen sprake is van een verontreinigende stof en
derhalve evenmin van luchtverontreiniging in de zin
van artikel 15.25. Daarnaast stelt verweerder zich op
het standpunt dat, gelet op de wetsgeschiedenis, het
Fonds Luchtverontreiniging bedoeld is om schade te
dekken ten gevolge van luchtverontreiniging afkomstig
van industrie, verkeer of ruimteverwarming, en niet ten
gevolge van gebeurtenissen als deze, die zijn aan te
merken als een natuurverschijnsel.
Appellant bestrijdt de stelling van verweerders dat
geen sprake is van luchtverontreiniging in de zin van
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

artikel 15.25. Volgens hem wordt aan alle voorwaarden
van dat artikel voldaan, zodat recht op schadevergoeding
bestaat. Daarnaast betoogt appellant dat
indien verweerder zijn standpunt inzake de verzoeken
om schadevergoeding eerder kenbaar zou hebben gemaakt,
het voeren van een civiele procedure niet nodig
was geweest.
Ingevolge artikel 15.25, tweede lid, van de Wet milieubeheer
wordt voor de toepassing van het eerste lid
onder luchtverontreiniging verstaan hetgeen in de Wet
inzake de luchtverontreiniging wordt verstaan onder dit
begrip.
Ingevolge artikel 1 van de Wet inzake de luchtverontreiniging
wordt voor de toepassing van het bij of
krachtens deze wet bepaalde verstaan onder luchtverontreiniging:
de aanwezigheid in de buitenlucht van
verontreinigende stoffen.
Onder verontreinigende stoffen wordt ingevolge dit
artikel verstaan: vaste, vloeibare of gasvormige stoffen,
niet zijnde splijtstoffen, ertsen of radio-actieve stoffen
in de zin van de Kernenergiewet, die in de lucht, op
zichzelf dan wel tezamen of in verbinding met andere
stoffen, hetzij nadeel voor de gezondheid van de mens
of hinder voor de mens kunnen opleveren, hetzij schade
kunnen toebrengen aan dieren, planten of goederen.
Uit de stukken blijkt – hetgeen ook niet door verweerder
is bestreden – dat ten tijde van de desbetreffende
zandverstuivingen zich een verhoogde concentratie
zand in de lucht bevond, die hinder voor de mens kan
opleveren en schade kan toebrengen aan goederen.
Het desbetreffende zand moet naar het oordeel van de
Afdeling dan ook worden aangemerkt als verontreinigende
stoffen in de zin van artikel 1 van de Wet inzake
de luchtverontreiniging, zodat in zoverre sprake is van
luchtverontreiniging in de zin van artikel 15.25 van de
Wet milieubeheer. De Afdeling merkt hierbij op dat blijkens
de toelichting op artikel 1 van de Wet inzake de
luchtverontreiniging beoogd is aan het begrip luchtverontreiniging
een ruime betekenis toe te kennen (TK
1968-1969, 9816, nr. 3, p. 25).
Blijkens de stukken en het verhandelde ter zitting hanteert
verweerder evenwel het uitgangspunt dat niet tot
schadevergoeding ten laste van het Fonds luchtverontreiniging
wordt overgegaan, indien sprake is van luchtverontreiniging
die wordt veroorzaakt door natuurlijke
verschijnselen als hier aan de orde. Eerst indien de
Milieu
29
luchtverontreiniging is ontstaan door industriële of
chemische processen, waaronder verbranding, of mobiliteit
zou de gelaedeerde in aanmerking kunnen
komen voor schadevergoeding.
De Afdeling stelt voorop dat verweerder beleidsvrijheid
toekomt bij het al dan niet toekennen van schadevergoeding
indien aan de voorwaarden van artikel 15.25
wordt voldaan.
Verder blijkt uit de stukken dat de desbetreffende
zandverstuivingen zijn veroorzaakt door een opstekende
wind. De omstandigheid dat door het bewerken van
land op het naburig perceel zand braak kwam te liggen,
doet daar niet aan af.
In de Memorie van Toelichting op de Wet inzake de
luchtverontreiniging is gesteld dat het Fonds luchtverontreiniging
is ingesteld als basis ‘voor een regeling
van de vergoeding van schade door luchtverontreiniging
welke niet op de veroorzakers kan worden verhaald
en evenmin redelijkerwijs ten laste kan blijven
van degene die de schade heeft geleden. De schade
kan onverhaalbaar zijn omdat de veroorzaker in het geheel
niet bekend is, of omdat de veroorzakers zulk een
grote anonieme groep vormen dat zij zich voor verhaal
niet lenen, hetzij omdat het leveren van het bewijs dat
een bepaalde bron van verontreiniging schadeoorzaak
was op grote moeilijkheden stuit’ (TK 1968-1969,
9816, nr. 3, p. 24). Verder blijkt uit de wetsgeschiedenis
dat de schaderegeling is bedoeld als aanvulling op
civielrechtelijke verhaalsmogelijkheden dan wel als
vangnet voor schade die niet via het civiele recht kan
worden verhaald. Daarbij gaat het om mogelijkheden
tot schadevergoeding in relatie tot verontreinigende
handelingen (TK 1986-1987, 19 752, nr. 3, p. 14).
Het vorenstaande duidt er op dat beoogd is een
voorziening te bieden betreffende schade ten gevolge
van luchtverontreiniging die is veroorzaakt door menselijke
activiteiten of nalaten en niet door natuurverschijnselen.
In het licht hiervan bestaat geen grond voor het
oordeel dat verweerder niet in redelijkheid tot het uitgangspunt
heeft kunnen komen, dat in gevallen als
deze, waarbij de luchtverontreiniging is veroorzaakt
door zandverstuivingen, niet tot schadevergoeding
wordt overgegaan. Verder is niet gesteld noch gebleken
dat sprake is van bijzondere omstandigheden op grond
waarvan verweerder dit uitgangspunt niet had mogen
hanteren. Wat betreft de indirecte schade (de kosten
van de civiele procedure), overweegt de Afdeling dat
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

30
deze schade eerst voor vergoeding in aanmerking kan
komen wanneer een vergoeding van directe schade
wordt toegekend.
Gelet op het vorenstaande is de Afdeling van oordeel
dat verweerder de verzoeken om schadevergoeding
terecht heeft afgewezen en deze afwijzing bij het
bestreden besluit terecht heeft gehandhaafd.
Het beroep is ongegrond.
02-51
ABRS 8 mei 2002, nr. 200004646/1 (Moordrecht)
Casus
Vergunning krachtens de Wet milieubeheer voor
een melkvee- en schapenhouderij. Appellanten
stellen dat de aanvraag om vergunning ten onrechte
in behandeling is genomen nu de door de inrichting
veroorzaakte ammoniakdepositie op omliggende
oppervlaktewateren dient te worden aangemerkt
als een lozing waarvoor een vergunning ingevolge
de Wvo is vereist. Een vergunningaanvraag
ingevolge de Wm en de Wvo dienen gelijktijdig
te worden ingediend. Voorts menen appellanten
dat het niet vereist zijn van een Wvo-vergunning
in strijd is met EG-richtlijn 76/464 inzake de
bescherming van oppervlaktewater.
Rechtsvraag
Is de ammoniakdepositie aan te merken als een lozing?
Uitspraak
De Afdeling overweegt dat in artikel 4, tweede lid,
aanhef en onder b van het Uitvoeringsbesluit Wvo
wordt bepaald dat geen vergunning ingevolge de
Wvo is vereist voor het brengen in enig oppervlaktewater
van ammoniak door depositie daarvan die
veroorzaakt kan worden door een veehouderij als
bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder b van de Interimwet
ammoniak en veehouderij. Wat betreft de
verwijzing naar het Europese recht oordeelt de Afdeling
dat uit de uitspraak van het Hof van Justitie
EG van 29 september 1999 blijkt dat niet iedere
Milieu
activiteit waarbij een stof in de lucht komt en de
mogelijkheid bestaat dat deze stof via de lucht in
het water komt een lozing als bedoeld in EG-richtlijn
76/464 oplevert. In casu vindt een ongerichte
uitstoot van ammoniak in de lucht plaats die, op
gelijke wijze als elders, ook op het oppervlaktewater
kan neerslaan. Indien al sprake is van verontreiniging
van oppervlaktewater komt deze voort uit
al dan niet diffuse bronnen, zoals veehouderijen,
uitspoeling door bemesting van omliggende landerijen,
mest van vee in de weide, de plaatselijke
fauna enz. Het aandeel van de onderhavige veehouderij
in de verontreiniging met ammoniak als
geheel is hierin niet te onderscheiden. Van een lozing
als bedoeld in de richtlijn is derhalve geen
sprake.
Wet verontreiniging oppervlaktewateren, artikel 1
Uitvoeringsbesluit Wvo, artikel 4, tweede lid en
onder b
EG-richtlijn 76/464, artikel 7, tweede lid
Bij besluit van 1 augustus 2000 hebben verweerders
krachtens de Wet milieubeheer aan de firma Doornenbal
een vergunning verleend voor het oprichten en in
werking hebben van een melkvee- en schapenhouderij.
Overwegingen
Appellanten stellen dat verweerders ten onrechte de
aanvraag om een vergunning in behandeling hebben
genomen. In dit verband voeren zij aan dat de door de
inrichting veroorzaakte ammoniakdepositie op omliggende
oppervlaktewateren dient te worden aangemerkt
als een lozing waarvoor een vergunning ingevolge
de Wet verontreiniging oppervlaktewateren is
vereist. Nu geen aanvraag voor een vergunning op
grond van deze wet is ingediend, moet de aanvraag
buiten behandeling worden gelaten, aldus appellanten.
Voorts betogen appellanten dat voorzover geen vergunning
ingevolge de Wet verontreiniging oppervlaktewateren
is vereist, dit in strijd is met de richtlijn van de
Raad van de Europese Gemeenschappen van 4 mei
1976 betreffende de verontreiniging veroorzaakt door
bepaalde stoffen die in het aquatisch milieu van de Gemeenschap
worden geloosd (76/464/EG), Pb. 1976 L
129/23. Appellanten wijzen daarbij op het arrest van
het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
(hierna: het Hof) van 29 september 1999, nr. C-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

232/97, waarin werd overwogen dat het begrip lozing
aldus dient te worden opgevat dat het ziet op elke aan
een persoon toe te schrijven handeling waarbij een van
de in lijst I of lijst II van de bijlage bij de richtlijn
76/464/EG genoemde stoffen direct of indirect in de
wateren waarop deze richtlijn van toepassing is, worden
gebracht.
Ingevolge artikel 8.30, eerste lid, van de Wet milieubeheer
wordt de aanvraag om een vergunning tegelijk ingediend
met de aanvraag om verlening of wijziging van
de vergunning krachtens de Wet verontreiniging oppervlaktewateren.
De aanvraag wordt door de aanvrager
tevens gezonden aan het bestuursorgaan dat tot verlening
van de vergunning krachtens die wet bevoegd is.
In het tweede lid van dit artikel is bepaald dat indien
de aanvraag om verlening of wijziging van de vergunning
krachtens de Wet verontreiniging oppervlaktewateren
niet is ingediend binnen zes weken na het tijdstip
waarop de aanvraag om een vergunning of wijziging
van de vergunning krachtens deze wet is ingediend, de
aanvraag buiten behandeling wordt gelaten.
Ingevolge artikel 1, eerste lid, van de Wet verontreiniging
oppervlaktewateren is het verboden om zonder
vergunning met behulp van een werk afvalstoffen, verontreinigende
of schadelijke stoffen, in welke vorm
ook, te brengen in oppervlaktewateren.
Ingevolge het derde lid van dit artikel kan bij algemene
maatregel van bestuur worden bepaald dat het
zonder vergunning verboden is de in het eerste lid bedoelde
stoffen op andere wijze dan met behulp van
een werk in oppervlaktewateren te brengen. Daarnaast
kan ingevolge dit artikellid bij algemene maatregel van
bestuur worden bepaald dat ten aanzien van alle of
van bepaalde oppervlaktewateren het brengen op
welke wijze ook van daarbij aan te geven soorten van
stoffen als bedoeld in het eerste lid in oppervlaktewateren
is verboden. Hieraan is uitvoering gegeven in het
Uitvoeringsbesluit artikel 1, derde lid, van de Wet verontreiniging
oppervlaktewateren (hierna: het Uitvoeringsbesluit).
Ingevolge artikel 3, eerste lid, van het Uitvoeringsbesluit
is het verboden een volgens het tweede lid aangewezen
stof, die behoort tot de in de bijlage van dat
Besluit opgenomen afvalstoffen, verontreinigende of
schadelijke stoffen, op welke wijze ook, in enig oppervlaktewater
te brengen. Ingevolge artikel 4, eerste lid,
van het Uitvoeringsbesluit is het onverminderd artikel
3, voornoemd, verboden zonder vergunning afvalstof-
Milieu
31
fen, verontreinigende of schadelijke stoffen, op andere
wijze dan met behulp van een werk in enig oppervlaktewater
te brengen onder meer:
a. door deze daarin te storten;
b. door deze onder het wateroppervlak uit te pompen,
weg te pompen of te doen of te laten afvloeien;
c. door deze te storten, neder te leggen, te laten liggen,
of te doen of te laten afvloeien op duinen,
stranden, kwelders, slikken, kaden, bruggen, vlonders,
aanlegsteigers, dijken, oevers of in het winterbed
van enig oppervlaktewater;
d. bij het laden, lossen of overladen daarvan;
e. bij het uit- of inwendig reinigen van enig voertuig,
vaartuig of luchtvaartuig.
Het tweede lid bepaalt dat het eerste lid niet van toepassing
is op het brengen in enig oppervlaktewater
van:
a. huishoudelijk afvalwater vanaf vaartuigen, tenzij
die uit hoofde van hun feitelijke bestemming
plaatsgebonden zijn;
b. ammoniak door depositie daarvan die veroorzaakt
kan worden door een veehouderij als bedoeld in artikel
1, eerste lid, onder b, van de Interimwet ammoniak
en veehouderij.
De Afdeling overweegt dat, gelet op artikel 4, tweede
lid, aanhef en onder b, van het Uitvoeringsbesluit, voor
de door de inrichting veroorzaakte ammoniakdepositie
geen vergunning ingevolge de Wet verontreiniging oppervlaktewateren
is vereist.
Wat de verwijzing van appellanten naar het Europese
recht betreft, overweegt de Afdeling dat in artikel
7, tweede lid, van de richtlijn 76/464/EG is bepaald
dat voor iedere lozing die wordt verricht in de in artikel
1 bedoelde wateren en die één van de onder lijst II vallende
stoffen kan bevatten, een voorafgaande vergunning
nodig is, die door de bevoegde autoriteit van de
betrokken lidstaat wordt verleend en waarin de emissienormen
voor de lozing worden vastgesteld. Deze
worden berekend aan de hand van de kwaliteitsdoelstellingen
voor het water, die worden opgesteld met inachtneming
van de door de Raad van de Europese Gemeenschappen
aangenomen richtlijnen wanneer
laatstgenoemde bestaan.
Het Hof heeft in zijn arrest van 29 september
1999, nr. C-232/97, overwogen dat het begrip lozing
aldus dient te worden opgevat dat het ziet op elke aan
een persoon toe te schrijven handeling waarbij een van
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

32
de in lijst I of lijst II van de bijlage bij de richtlijn
76/464/EG genoemde stoffen direct of indirect in de
wateren waarop deze richtlijn van toepassing is, worden
gebracht. Voorts heeft het Hof in hetzelfde arrest
overwogen dat het begrip lozing aldus dient te worden
uitgelegd dat het niet de verontreiniging omvat die afkomstig
is uit andere significante bronnen, met inbegrip
van meervoudige en diffuse bronnen, als bedoeld
in artikel 5, van de richtlijn 86/280/EG.
Hieruit blijkt dat niet iedere activiteit waarbij een
stof in de lucht komt en de mogelijkheid bestaat dat
deze stof via de lucht in het water komt een lozing als
bedoeld in de richtlijn 76/464/EG oplevert.
In het onderhavige geval vindt een ongerichte uitstoot
van ammoniak, een lijst II stof, in de lucht plaats
die, op gelijke wijze als elders, ook op het oppervlaktewater
kan neerslaan. Daarbij is de Afdeling van mening
dat, indien er al sprake is van verontreiniging van
de oppervlaktewateren met ammoniak, deze, gelet op
de omgeving van de inrichting voortkomt uit meervoudige,
al dan niet diffuse bronnen, zoals veehouderijen,
uitspoeling door bemesting van omliggende landerijen,
mest van vee in de weide, de plaatselijke fauna, enzovoort.
Het aandeel van de onderhavige veehouderij in
de verontreiniging met ammoniak als geheel is hierin
niet te onderscheiden. Van een lozing als bedoeld in
artikel 7, tweede lid, van de richtlijn 76/464/EG, met
daarbij het vereiste van een voorafgaande vergunning
is derhalve geen sprake.
Het beroepsonderdeel faalt.
02-52
ABRS 15 mei 2002, nr. 200105797/1 (Emmen)
Casus
Afwijzing verzoek om handhavingsmiddelen toe te
passen met betrekking tot een akkerbouwbedrijf
waar jongvee wordt gehouden. Appellanten menen
dat de inrichting gezien het aantal dieren dat
wordt gehouden niet onder het Besluit akkerbouwbedrijven
milieubeheer (het Besluit) valt. Verweerders
stellen dat de aanwezigheid van ca 60 stuks
jongvee jonger dan twee jaar niet aan de toepasselijkheid
van het Besluit in de weg staat omdat dit
Milieu
jongvee niet als melkrundvee als bedoeld in artikel
1 van het Besluit is aan te merken.
Rechtsvraag
Is het Besluit van toepassing dan wel is er sprake
van vergunningplicht?
Uitspraak
In artikel 1 van het Besluit wordt het houden van
meer dan 15 stuks melkrundvee van de toepassing
van het Besluit uitgezonderd. Gelet op de Nota van
Toelichting bij het Besluit beoogt dit te regelen dat
die inrichtingen onder het Besluit vallen waar
naast het akkerbouwbedrijf een veebestand van
zeer beperkte omvang wordt gehouden en dat bedrijven
met een meer dan geringe neventak ‘nietgrondgebonden
veehouderij’ buiten de algemene
maatregel van bestuur moeten blijven. Anders dan
verweerders kennelijk menen, beoogt het Besluit
niet het mogelijk te maken dat ongelimiteerd jongvee
tot 2 jaar mag worden gehouden. Bij een veebestand
met een omvang van 60 stuks jongvee kan
niet worden geoordeeld dat de inrichting uitsluitend
of in hoofdzaak is bestemd voor het verbouwen
van akkerbouwproducten of tuinbouwproducten
zoals omschreven in artikel 1 van het Besluit.
Besluit akkerbouwbedrijven milieubeheer, artikel
1
Bij besluit van 21 juni 2001 hebben verweerders afwijzend
beslist op het verzoek van appellanten krachtens
artikel 18.14, eerste lid, van de Wet milieubeheer
om bestuurlijke handhavingsmiddelen toe te passen
met betrekking tot de inrichting bestemd voor de akkerbouw
en het houden van jongvee.
Overwegingen
Appellanten betogen dat verweerders hun verzoek om
het treffen van handhavingsmiddelen ten onrechte
hebben afgewezen. Volgens hen valt de inrichting gezien
het aantal dieren dat wordt gehouden niet onder
de werking van het Besluit akkerbouwbedrijven milieubeheer
(hierna te noemen: het Besluit) en is hiervoor
een vergunning krachtens de Wet milieubeheer vereist.
Het veehandelsbedrijf brengt bovendien een grotere
belasting voor het milieu met zich dan het akkerbouwbedrijf,
dat in de winterperiode vrijwel stilligt, aldus
appellanten.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

Verweerders hebben het verzoek om handhaving
afgewezen omdat de inrichting volgens hen onder de
werking van het Besluit valt. Dat ongeveer 60 stuks
jongvee jonger dan twee jaar in de inrichting worden
gehouden, staat niet in de weg aan de toepasselijkheid
van het Besluit, aangezien dit jongvee niet als melkrundvee
als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder k,
van het Besluit is aan te merken, aldus verweerders.
Ingevolge artikel 1, eerste lid, van het Besluit, voorzover
hier van belang, wordt in dit besluit en de daarop
berustende bepalingen verstaan onder:
a. een akkerbouw- of tuinbouwbedrijf met open
grondteelt: een inrichting die tot een krachtens artikel
1.1, derde lid, van de Wet milieubeheer aangewezen
categorie behoort en die deel uitmaakt van
een bedrijf dat uitsluitend of in hoofdzaak is bestemd
voor het verbouwen van akkerbouwproducten
of tuinbouwproducten op of in de open grond,
voor zover:
1 o . niet meer dan 15 stuks melkrundvee worden
gehouden; (.....)
k. melkrundvee:
1 o . melkvee (exclusief bijbehorend vrouwelijk jongvee)
dat overwegend wordt gehouden voor de
melkproductie met inbegrip van de dieren die in de
mestperiode worden gemolken, tijdens de lactatie
worden gemest dan wel zijn drooggezet en worden
afgemest;
2 o . vrouwelijk vleesvee ouder dan 2 jaar (exclusief
bijbehorend vrouwelijk jongvee) dat op een met
melkvee vergelijkbare manier wordt gehouden voor
de vleesproductie en het voortbrengen en zogen
van kalveren (.....).
De onderhavige inrichting bestaat uit twee onderdelen.
Op de ene locatie vindt akkerbouw plaats en wordt
rundvee gehouden. Op de andere locatie wordt een veehandelsbedrijf
geëxploiteerd en wordt vee gehouden.
Ten aanzien van de vraag of de onderhavige inrichting
onder de werking van het Besluit valt overweegt
de Afdeling als volgt. Uit de tekst van het Besluit kan
niet met zekerheid worden afgeleid of het Besluit van
toepassing is indien op het akkerbouw- of tuinbouwbedrijf
jongvee wordt gehouden. In de Nota van Toelichting
op het Besluit (Staatsblad 1994, 107) staat dat
naar aanleiding van reacties op het ontwerp van het
Besluit (Staatscourant 1988, 165) de brede werkingssfeer
hiervan is versmald door het maximaal te houden
aantal stuks melkrundvee terug te brengen van 50
Milieu
33
naar 15, waardoor het Besluit meer betrekking heeft
op bedrijven met akkerbouw als hoofdberoep met
eventueel een geringe neventak. Voorts staat in de
Nota van Toelichting op artikel 1, eerste lid, onder a,
van het Besluit onder meer: ‘De zinsnede “uitsluitend
of in hoofdzaak” betekent dat in de inrichting in beperkte
mate ook andere activiteiten mogen plaatsvinden,
waarbij met name dient te worden gedacht aan
het kweken, fokken, mesten, houden, verhandelen,
verladen of wegen van dieren.’. Voorts staat in de toelichting
op artikel 1, eerste lid, onder k, van het Besluit
onder meer: ‘Op het bedrijf mogen maximaal 15 stuks
melkvee aanwezig zijn wil het onder de amvb vallen.
Dit is exclusief vrouwelijk jongvee dat bestemd is voor
de fokkerij of de mesterij. Onder vrouwelijk jongvee,
bestemd voor de fokkerij, vallen alle vrouwelijke dieren
die nog niet gekalfd hebben en die worden aangehouden
voor de vervanging van de melkveestapel in het
bedrijf. In de regel zijn op het bedrijf ter vervanging 0,7
stuks vrouwelijk jongvee per melkkoe aanwezig.’
Naar het oordeel van de Afdeling beoogt het Besluit,
gezien het bovenstaande, te regelen dat die inrichtingen
onder de werking van het Besluit vallen
waar naast het akkerbouwbedrijf een veebestand van
zeer beperkte omvang wordt gehouden en dat bedrijven
met een meer dan geringe neventak niet-grondgebonden
veehouderij buiten de algemene maatregel van
bestuur moeten blijven. Anders dan verweerders kennelijk
menen, beoogt het Besluit met artikel 1, eerste
lid, onder k, niet het mogelijk te maken dat binnen de
werkingssfeer van het Besluit ongelimiteerd jongvee
tot 2 jaar mag worden gehouden. Deze bepaling dient
blijkens de Nota van Toelichting om het aantal stuks
jongvee vast te stellen dat bij het in de inrichting gestalde
melkvee mag worden gehouden.
Vaststaat dat binnen de onderhavige inrichting ongeveer
60 stuks jongvee worden gehouden en geen
ander melkvee. Bij een veebestand van een dergelijke
omvang kan, gelet op het bovenstaande, niet worden
geoordeeld dat de onderhavige inrichting uitsluitend of
in hoofdzaak is bestemd voor het verbouwen van akkerbouwproducten
of tuinbouwproducten op of in de
open grond, zodat de inrichting, anders dan verweerders
stellen, niet onder de werking van het Besluit valt.
Verweerders hebben derhalve in strijd met artikel
7:12, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht
niet deugdelijk gemotiveerd waarom zij afwijzend hebben
beslist op het handhavingsverzoek van appellanten.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

34
Het beroep is gegrond. Het bestreden besluit dient te
worden vernietigd.
02-53
ABRS 22 mei 2002, nr. 200105434/1 (Haarlem)
Casus
Last onder dwangsom wegens het niet voldoen aan
de eisen van het Besluit opslaan in ondergrondse
tanks 1998. Voordat op het bezwaar van appellanten
tegen het dwangsombesluit was beslist, hebben
verweerders dit besluit ingetrokken. Appellanten
hebben verweerders verzocht om toch een
beslissing op hun bezwaar tegen het dwangsombesluit
te nemen, omdat zij van mening zijn dat dit
besluit onrechtmatig was en zij aanspraak maken
op vergoeding van hun schade.
Rechtsvraag
Is er nog afdoende procesbelang voor appellanten
om de procedure voort te zetten?
Uitspraak
Het procesbelang van appellanten is alleen gelegen
in een veroordeling van verweerders in de volledige
kosten van rechtsbijstand die zij hebben gemaakt
in verband met de oplegging van de last
onder dwangsom. Dat impliceert dat het gestelde
procesbelang is gelegen in zowel een proceskostenveroordeling
op grond van artikel 8:75 Awb
als de vergoeding van geleden schade op grond
van artikel 8:73 Awb, bestaande uit de kosten van
rechtsbijstand die de bedragen van het Besluit
proceskosten bestuursrecht te boven gaan en de
kosten van rechtsbijstand die appellanten hebben
gemaakt in het kader van de bezwaarschriftenprocedure.
Volgens vaste jurisprudentie van de Afdeling
vormt de vraag of een proceskostenveroordeling
ex artikel 8:75 Awb kan worden uitgesproken
onvoldoende aanleiding om tot een inhoudelijke
beoordeling van het beroep over te gaan. Wat betreft
de kosten van rechtsbijstand die de bedragen
van het Besluit proceskosten bestuursrecht te
boven gaan, overweegt de Afdeling dat uit de
plaats en strekking van artikel 8:75 Awb moet
Milieu
worden afgeleid dat hiermee een exclusieve mogelijkheid
aan de bestuursrechter wordt geboden om
een partij te veroordelen in de kosten die een andere
partij in verband met de behandeling van het
beroep redelijkerwijs heeft moeten maken. Voor
een vergoeding van deze kosten langs de weg van
artikel 8:73 Awb is om die reden geen plaats. In
een zodanige veroordeling kan derhalve geen procesbelang
zijn gelegen. Wat betreft de kosten van
rechtsbijstand die zijn gemaakt in het kader van de
bezwaarschriftprocedure is de Afdeling van oordeel
dat in een bestuurlijke voorprocedure gemaakte
kosten in beginsel voor rekening van de
belanghebbende dienen te blijven en deze kosten
slechts in bijzondere gevallen langs de weg van artikel
8:73 Awb voor vergoeding in aanmerking
komen.
Algemene wet bestuursrecht, artikelen 8:75 en
8:73
Bij besluit van 6 oktober 2000 hebben verweerders
aan appellanten een last onder dwangsom als bedoeld
in artikel 5:32, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht
opgelegd. De dwangsom is vastgesteld op
226,89 euro per week dat ten aanzien van de op het
(...) gelegen ondergrondse opslagtank niet wordt voldaan
aan artikel 18, vierde lid, van het Besluit opslaan
in ondergrondse tanks 1998 (hierna: het Besluit) en
aan de hoofdstukken II, voorschriften 1 en 4, III en IV
van bijlage VI, behorende bij het Besluit. Het maximum
waarboven geen dwangsom meer wordt verbeurd
is vastgesteld op 2.268,90 euro.
Bij besluit van 11 september 2001 hebben verweerders
het tegen het besluit van 6 oktober 2000 gemaakte
bezwaar ongegrond verklaard en dit besluit
herroepen in die zin dat dit wordt gebaseerd op artikel
13 van het Besluit.
Overwegingen
Voordat op het bezwaar van appellanten tegen het besluit
van 6 oktober 2000 was beslist, hebben verweerders
bij besluit van 24 januari 2001 dit besluit ingetrokken.
De reden voor deze intrekking is blijkens de
stukken gelegen in de omstandigheid dat appellanten
binnen de in het besluit in primo opgenomen begunstigingstermijn
hebben voldaan aan de in dat besluit omschreven
last. Bij brief van 5 februari 2001 hebben
appellanten verweerders verzocht toch een beslissing
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

op hun bezwaar tegen het besluit in primo te nemen,
omdat zij van mening zijn dat dit besluit onrechtmatig
was en zij aanspraak maken op vergoeding van hun
schade.
Blijkens de stukken en het verhandelde ter zitting is
het gestelde procesbelang van appellanten bij een oordeel
van de Afdeling over de rechtmatigheid van het
bestreden besluit van 11 september 2001 alleen gelegen
in een veroordeling van verweerders in de volledige
kosten van rechtsbijstand die zij hebben gemaakt in
verband met de oplegging van de last onder dwangsom.
De Afdeling verstaat dit aldus dat het gestelde
procesbelang van appellanten in dit kader niet slechts
is gelegen in een proceskostenveroordeling op grond
van artikel 8:75 van de Algemene wet bestuursrecht
(hierna: de Awb), maar eveneens in een veroordeling
tot de vergoeding van de volgens hen geleden schade
op grond van artikel 8:73 van de Awb, bestaande uit
de kosten van rechtsbijstand, voorzover deze de forfaitaire
bedragen van het Besluit proceskosten bestuursrecht
te boven gaan en de kosten van rechtsbijstand
die appellanten hebben gemaakt in het kader van de
bezwaarschriftenprocedure.
Volgens vaste jurisprudentie van de Afdeling – bijvoorbeeld
de uitspraak van 23 januari 1997,
H01.96.0476 (JB 1997/46) – vormt de vraag of een
proceskostenveroordeling op grond van artikel 8:75
van de Awb moet worden uitgesproken onvoldoende
aanleiding om tot een inhoudelijke beoordeling van het
beroep over te gaan. Artikel 8:75 van de Awb stelt niet
de eis dat de partij die in de proceskosten wordt veroordeeld
in het ongelijk is gesteld. Indien, afgezien van
de vraag of aanleiding bestaat om tot een proceskostenveroordeling
over te gaan, geen belang meer bestaat
bij een beoordeling van het bestreden besluit
dient het beroep niet-ontvankelijk te worden verklaard.
Met betrekking tot de vraag of een procesbelang is
gelegen in een veroordeling in kosten van rechtsbijstand
van het onderhavige beroep die de forfaitaire bedragen
van het Besluit proceskosten bestuursrecht te
boven gaan, overweegt de Afdeling als volgt. Zoals de
Afdeling heeft overwogen in haar uitspraak van 5 oktober
2000, nr. 199900286/1 (JB 2000/234), moet uit
de plaats en de strekking van artikel 8:75 van de Awb
worden afgeleid dat hiermee een exclusieve mogelijkheid
aan de bestuursrechter wordt geboden om een
partij te veroordelen in de kosten die een andere partij
in verband met de behandeling van het beroep redelijkerwijs
heeft moeten maken. Voor een vergoeding van
Milieu
35
deze kosten langs de weg van artikel 8:73 van de Awb
is om die reden geen plaats. In een zodanige veroordeling
kan derhalve geen belang bij een uitspraak over de
rechtmatigheid van het bestreden besluit zijn gelegen.
Ten aanzien van de vraag of een procesbelang is
gelegen in een veroordeling in kosten van rechtsbijstand
die zijn gemaakt in het kader van de bezwaarschriftenprocedure
voorafgaand aan het bestreden besluit,
overweegt de Afdeling het volgende. Zoals de
Afdeling heeft overwogen in haar uitspraken van 8 december
1997, nr. E03.97.0568 (BR 1998, p. 519)
en van 18 november 1999, nr. H01.99.0100 (JB
2000/9), dienen, gelet op de totstandkomingsgeschiedenis
van de Wet van 16 december 1993, Stb. 650,
de in een bestuurlijke voorprocedure gemaakte kosten
in beginsel voor rekening van de belanghebbende te
blijven en kunnen deze slechts in bijzondere gevallen
langs de weg van artikel 8:73 van de Awb voor vergoeding
in aanmerking komen. De Afdeling heeft in haar
uitspraak van 7 juni 1999, H01.97.0449 geoordeeld
dat sprake is van een bijzonder geval, indien verweerders
ernstig verwijtbaar zouden hebben gehandeld. Dit
zou het geval zijn indien zij tegen beter weten in onrechtmatige
besluiten zouden hebben genomen. Gezien
de stukken is van een dergelijk geval geen sprake.
Gelet hierop kan ook in een veroordeling in deze kosten
geen belang bij een uitspraak over de rechtmatigheid
van het bestreden besluit zijn gelegen.
Nu ook overigens niet is gebleken dat appellanten
nog enig procesbelang hebben bij een inhoudelijke beoordeling
van het bestreden besluit, is het beroep nietontvankelijk.
Vervolgens moet worden bezien of in de omstandigheden
van het geval, in het bijzonder in de reden
voor het vervallen van het procesbelang, grond is gelegen
om over te gaan tot een proceskostenveroordeling.
Een dergelijke grond kan zijn gelegen in de omstandigheid
dat het bestuursorgaan aan de indiener van het
beroepschrift is tegemoetgekomen, in welk geval, ook
indien het beroep is ingetrokken, met toepassing van
artikel 8:75a van de Awb een proceskostenveroordeling
mogelijk is.
Van tegemoetkomen is in het onderhavige geval
evenwel geen sprake. Evenmin is gebleken van bijzondere
omstandigheden op grond waarvan het niet toekennen
van een proceskostenveroordeling apert onbillijk
zou zijn.
De Afdeling verklaart het beroep niet-ontvankelijk.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

36
02-54
ABRS 5 juni 2002, nr. 200100435/1 (Hulst)
Casus
Afwijzing verzoek om schadevergoeding. De schade
zou zijn ontstaan als gevolg van het besluit van
verweerders van 8 november 1994 dat strekt tot
weigering van de vergunning krachtens de Wm
voor een varkenshouderij. Bij besluit van 8 november
1994 hebben verweerders geweigerd om appellant
vergunning te verlenen voor 2688 mestvarkens.
Bij uitspraak van 29 november 1995 heeft
de Afdeling dit besluit vernietigd. Vervolgens hebben
verweerders bij besluit van 19 februari 1996
op dezelfde aanvraag vergunning verleend voor
1339 mestvarkens. Bij uitspraak van 10 december
1998 heeft de Afdeling dit besluit vernietigd
omdat de ammoniakdepositie verkeerd was berekend.
Appellant stelt dat verweerders in 1994 vergunning
hadden moeten verlenen voor 1181 mestvarkens
en stelt verweerders aansprakelijk voor de
schade nu deze dat hebben nagelaten. Hij meent
dat met dit aantal de grondslag van de aanvraag
niet wordt verlaten. Verweerders menen daarentegen
dat noch uit de uitspraak van de Afdeling van
29 november 1995 noch uit overige jurisprudentie
kan worden afgeleid dat binnen de grondslag van
de aanvraag vergunningverlening mogelijk was
voor 1181 mestvarkens.
Rechtsvraag
Is er causaal verband tussen de schade en het besluit
van 8 november 1994?
Uitspraak
De Afdeling overweegt dat noch uit de uitspraak
van 29 november 1995 noch uit de uitspraak van
10 december 1998 kan worden afgeleid dat naar
het oordeel van de Afdeling vergunningverlening
voor 1181 mestvarkens past binnen de grondslag
van de aanvraag en verweerders in zoverre waren
gehouden om voor dat aantal vergunning te verlenen.
Of bij vergunningverlening voor een kleiner
veebestand dan is aangevraagd de grondslag van
de aanvraag al dan niet wordt verlaten, moet van
geval tot geval worden beoordeeld. De verhouding
tussen het aantal dieren waarvoor vergunning kan
Milieu
worden verleend en het aantal aangevraagde dieren
kan weliswaar een belangrijke aanwijzing vormen
voor dit oordeel maar daarnaast kunnen ook
andere feiten en omstandigheden relevant zijn.
Aangezien geen grond bestaat voor het oordeel dat
verweerders waren gehouden vergunning te verlenen
voor 1181 mestvarkens, kan de gestelde schade
niet worden geacht te zijn veroorzaakt door het
besluit van 8 november 1994.
Wet milieubeheer, artikel 15.20
Bij besluit van 2 augustus 2000 hebben verweerders
het verzoek van appellant om vergoeding van de schade
die hij stelt te hebben geleden als gevolg van het
besluit van verweerders van 8 november 1994, dat
strekt tot weigering van een vergunning krachtens de
Wet milieubeheer voor een varkenshouderij, afgewezen.
Overwegingen
Bij besluit van 8 november 1994 hebben verweerders
geweigerd appellant vergunning te verlenen voor het
oprichten en in werking hebben van een varkenshouderij,
waarin 2688 mestvarkens worden gehouden. Bij
uitspraak van 29 november 1995, nr. E03.94.1844,
heeft de Afdeling het beroep van appellant tegen dat
besluit gegrond verklaard en dat besluit vernietigd.
Vervolgens hebben verweerders bij besluit van 19 februari
1996, opnieuw beslissende op de aanvraag, appellant
vergunning verleend voor het houden van 1339
mestvarkens en de vergunning voor het overige geweigerd.
Bij uitspraak van 10 december 1998, nr.
E03.96.0459, heeft de Afdeling dit besluit vernietigd
omdat – kort gezegd – verweerders de ammoniakdepositie
onjuist hadden berekend.
Bij brief van 29 mei 2000 heeft appellant verzocht
om vergoeding van de schade, groot 93.785,03 euro,
die hij stelt te hebben geleden ten gevolge van het besluit
van 8 november 1994. Appellant stelt daarbij dat
verweerders toentertijd vergunning hadden moeten
verlenen voor 1181 mestvarkens. Nu verweerders dit
hebben nagelaten door de vergunning in zijn geheel te
weigeren, zijn zij volgens appellant aansprakelijk voor
de daaruit voortvloeiende schade.
Verweerders hebben het verzoek om schadevergoeding
afgewezen en het daartegen gemaakte bezwaar
ongegrond verklaard omdat naar hun mening uit de
uitspraak van de Afdeling van 29 november 1995,
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

noch uit overige jurisprudentie van de Afdeling, kan
worden afgeleid dat binnen de grondslag van de aanvraag
vergunningverlening voor 1181 mestvarkens
mogelijk was en zij derhalve daartoe ook waren gehouden.
Appellant betoogt daarentegen dat uit de hierboven
genoemde uitspraken alsmede uit de uitspraak van 30
maart 1999, nr. E03.95.0422, blijkt dat bij vergunningverlening
voor 1181 mestvarkens geen sprake is
van het verlaten van de grondslag van de aanvraag. In
die laatste uitspraak is ten aanzien van een geval
waarin ongeveer 40% van het aangevraagde aantal
dieren werd vergund, geoordeeld dat geen sprake was
van het vergunnen van een andere inrichting dan was
aangevraagd.
De vergunningaanvraag van 10 februari 1994 die
heeft geleid tot de besluiten van verweerders van 8 november
1994 en 19 februari 1996, heeft betrekking
op het oprichten en in werking hebben van een nieuwe
varkenshouderij, bestaande uit één varkensstal voor
2866 mestvarkens. Verder is niet in geschil dat uit een
oogpunt van ammoniakschade en stank in 1995 vergunning
kon worden verleend voor het houden van ten
hoogste 1181 mestvarkens.
Bij uitspraak van 29 november 1995 heeft de Afdeling
het besluit van 8 november 1994 vernietigd
wegens een motiveringsgebrek ten aanzien van de
indeling van de omgeving van de inrichting in omgevingscategorieën
als bedoeld in de brochure veehouderij
en Hinderwet. In die uitspraak is, voorzover
hier van belang, tevens overwogen dat, ook bij een
categorie II-situatie als bedoeld in die brochure, vergunningverlening
op zich zelf mogelijk was voor een
kleiner aantal mestvarkens dan is aangevraagd en
dat verweerders het in het verweerschrift neergelegde
standpunt dat bij gedeeltelijke weigering van de
vergunning sprake zou zijn van het verlaten van de
grondslag van de aanvraag niet nader hebben gemotiveerd.
Uit die uitspraak kan echter niet worden afgeleid
dat naar het oordeel van de Afdeling vergunningverlening
voor 1181 mestvarkens past binnen
de grondslag van de aanvraag en verweerders in zoverre
waren gehouden voor dat aantal vergunning te
verlenen.
In de uitspraak van 10 december 1998 heeft de
Afdeling, voorzover te dezen van belang, uitsluitend
overwogen dat geen grond bestaat voor het oordeel dat
hetgeen bij het bestreden besluit is vergund (1339
Milieu
mestvarkens) zozeer afwijkt van hetgeen vergunninghouder
bij de aanvraag voor ogen stond, dat de grondslag
van de aanvraag is verlaten en dat het besluit op
dit punt onvoldoende is gemotiveerd. Uit die uitspraak
kan evenwel niet worden afgeleid dat dit naar het oordeel
van de Afdeling ook nog geldt indien vergunning
zou zijn verleend voor 1181 mestvarkens.
Voorts kan aan de uitspraak van 10 december
1998, die een ander geval betreft als het onderhavige,
geen doorslaggevende betekenis worden toegekend
voor de vraag of in het onderhavige geval vergunningverlening
voor 1181 mestvarkens past binnen de
grondslag van de aanvraag. Daartoe overweegt zij dat
de vraag of bij vergunningverlening voor een kleiner
veebestand dan is aangevraagd de grondslag van de
aanvraag al dan niet is verlaten, van geval tot geval
moet worden beantwoord aan de hand van de daarbij
zich voordoende feiten en omstandigheden. De verhouding
tussen het aantal dieren waarvoor vergunning
kan worden verleend en het aantal aangevraagde dieren
kan weliswaar een belangrijke aanwijzing vormen
voor de beantwoording van die vraag, maar daarnaast
kunnen ook andere feiten en omstandigheden relevant
zijn.
Verder bieden de stukken en het verhandelde ter
zitting geen aanwijzing voor het standpunt van appellant
dat verweerders waren gehouden op grondslag
van de ingediende aanvraag vergunning te verlenen
voor 1181 mestvarkens. Daarbij zij opgemerkt dat het
in dit geval gaat om een stal die nog moest worden opgericht
en slechts voor minder dan de helft (1181 van
de 2688 gevraagde dieren) zou worden benut. Niet
staat bijvoorbeeld vast dat in dat geval een zelfde vorm
van huisvesting zou zijn aangewezen als die welke is
aangevraagd.
Aangezien, gelet op het vorenstaande, geen grond
bestaat voor het oordeel dat verweerders bij de beslissing
op de vergunningaanvraag van 10 februari 1994
waren gehouden vergunning te verlenen voor 1181
mestvarkens, kan de gestelde schade niet worden geacht
te zijn veroorzaakt door het besluit van 8 november
1994. Verweerders hebben het verzoek om schadevergoeding
dan ook terecht afgewezen en het
daartegen gemaakte bezwaar terecht ongegrond verklaard.
Het beroep is ongegrond.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
37

38
02-55
ABRS 5 juni 2002, nr. 200104666/1 (Zutphen)
Casus
Besluit tot toepassing bestuursdwang bestaande
uit het verwijderen van asbestdeeltjes die zijn ontstaan
door een brand van een schuur. Verweerders
baseren hun besluit op overtreding van artikel 13
in samenhang met artikel 6 Wet bodembescherming
(Wbb). Zij hebben daarbij overwogen dat appellant
asbestplaten heeft verwerkt in zijn schuur
in een tijd waarin de gevaren van asbest reeds algemeen
bekend waren. Door de bouw en het gebruik
van de schuur heeft appellant bewust het
aanmerkelijk risico genomen dat er brand kan ontstaan
en asbestdeeltjes in de omgeving kunnen
worden verspreid.
Rechtsvraag
Is het bouwen en in gebruik hebben van een
schuur een handeling als bedoeld in artikel 6
Wbb?
Uitspraak
De Afdeling oordeelt dat het van algemene bekendheid
kan worden verondersteld dat verspreiding
van asbestdeeltjes in de bodem tot bodemverontreiniging
leidt. De vraag of het bouwen en in
gebruik hebben van een schuur met asbestbevattende
bouwmaterialen een handeling is als bedoeld
in de artikelen 6-11 Wbb die tot gevolg heeft
dat de in artikel 13 Wbb vervatte zorgplicht niet
wordt nageleefd, dient echter ontkennend te worden
beantwoord. Het enkele oprichten en gebruiken
van een dergelijk bouwwerk leidt dan ook niet
tot overtreding van het bepaalde in de genoemde
artikelen. In casu heeft eerst de brand in onder
meer het schuurtje ertoe geleid dat asbestdeeltjes
op de bodem zijn geraakt bij verspreiding waarvan
verontreiniging of aantasting van de bodem kan
optreden. Verweerders waren niet bevoegd om bestuursdwang
toe te passen.
Wet bodembescherming, artikel 13
Algemene wet bestuursrecht, artikel 5:24
Milieu
Bij besluit van 5 januari 2001 hebben verweerders appellant
medegedeeld dat door hen krachtens artikel
5:24 van de Algemene wet bestuursrecht bestuursdwang
is toegepast op de percelen achter de Marsweg
te Zutphen. De bestuursdwang bestaat uit het verwijderen
van asbestdeeltjes. In hun besluit hebben verweerders
aangezegd op appellant de kosten van die
bestuursdwang voor een derde gedeelte te verhalen.
Bij besluit van 8 augustus 2001 hebben verweerders
het hiertegen gemaakte bezwaar ongegrond verklaard.
Overwegingen
In de nacht van zondag 3 december op maandag 4 december
2000 heeft brand plaatsgevonden in de opstallen
op de percelen 22 en 23 van het volkstuinencomplex
de Mars te Zutphen. De grond is eigendom
van de gemeente; appellant is huurder van perceel 23.
Op dit perceel heeft appellant in het verleden een
schuurtje gebouwd met golfplaten waarin asbest is
verwerkt. Bij de brand is asbest vrijgekomen en deze
heeft zich verspreid in de directe omgeving. Verweerders
hebben enkele dagen na de brand een ter zake gespecialiseerd
bedrijf opdracht gegeven het asbest op te
ruimen.
Appellant betwist dat hij door het bouwen van een
schuurtje waarbij gebruik is gemaakt van asbesthoudend
materiaal een handeling op of in de bodem heeft
verricht als bedoeld in artikel 6 van de Wet bodembescherming
(hierna: Wbb), terwijl hij wist dan wel redelijkerwijs
had moeten weten dat door die handeling de
bodem kon worden verontreinigd of aangetast.
Verweerders baseren hun besluit tot het toepassen van
bestuursdwang op overtreding van artikel 13 in
samenhang met artikel 6 van de Wbb. Zij hebben ter
zake overwogen dat appellant asbestplaten heeft verwerkt
in zijn schuur in een tijd waarin de gevaren van
asbest reeds algemeen bekend waren. Appellant zou
door de bouw en het gebruik van de schuur bewust het
aanmerkelijke risico hebben genomen dat er brand kan
ontstaan en asbestdeeltjes in de omgeving kunnen
worden verspreid.
Artikel 13 van de Wbb bepaalt dat een ieder die op
of in de bodem handelingen verricht als bedoeld in de
artikelen 6 tot en met 11 en die weet of redelijkerwijs
had kunnen vermoeden dat door die handelingen de
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

odem kan worden verontreinigd of aangetast, verplicht
is alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs
van hem kunnen worden gevergd, ten einde die verontreiniging
of aantasting te voorkomen, dan wel indien
die verontreiniging of aantasting zich voordoet de
bodem te saneren of de aantasting en de directe gevolgen
daarvan te beperken en zoveel mogelijk ongedaan
te maken. Indien de verontreiniging of aantasting het
gevolg is van een ongewoon voorval, worden de maatregelen
onverwijld genomen.
Artikel 6, eerste lid, van de Wbb bepaalt dat bij algemene
maatregel van bestuur in het belang van de
bescherming van de bodem regels worden gesteld met
betrekking tot het verrichten van handelingen waarbij
stoffen die de bodem kunnen verontreinigen of aantasten,
op of in de bodem worden gebracht, ten einde
deze aldaar te laten.
Hiertoe kunnen, ingevolge het tweede lid, regels
behoren met betrekking tot:
a. het ter bewaring opslaan van bij die maatregel aan
te geven stoffen op of in de bodem;
b. het brengen van afvalstoffen op of in de bodem;
c. het op of in de bodem doen uitstromen van verontreinigd
water of slib;
d. het begraven van stoffelijke resten;
e. het op de bodem verspreiden van as, afkomstig van
de verbranding van stoffelijke resten.
De Afdeling merkt allereerst op dat de in artikel 6 van
de Wbb bedoelde algemene maatregel van bestuur nog
niet is gegeven. In dat verband verwijst zij naar haar
uitspraak van 5 juli 1994, nr. G05.93.0562 (AB
1994, 636) waarin zij op grond van de totstandkomingsgeschiedenis
van de Wbb heeft overwogen dat
moet worden aangenomen dat de wetgever met artikel
14 (oud) van deze wet voor het bevoegd gezag de mogelijkheid
heeft geschapen om reeds, in afwachting
van de op de artikelen 8 tot en met 13 (oud) berustende
algemene maatregelen van bestuur, met gebruikmaking
van de hem toekomende administratiefrechtelijke
handhavingsmaatregelen op te treden tegen
bodemverontreinigende handelingen. De Afdeling
merkt op dat artikel 14 thans is vernummerd tot artikel
13 en dat de artikelen 8 tot en met 13 zijn vernummerd
tot de artikelen 6 tot en met 11 van de Wbb.
De Afdeling is van oordeel dat verweerders terecht
hebben geoordeeld dat het van algemene bekendheid
Milieu
geacht moet worden dat asbest een gevaarlijke stof is.
Voorts kan van algemene bekendheid worden verondersteld
dat de verspreiding van asbestdeeltjes in de
bodem tot bodemverontreiniging leidt. De vraag thans
is evenwel of het bouwen en in gebruik hebben van
een schuur met asbestbevattende bouwmaterialen een
handeling is als bedoeld in de artikelen 6 tot en met
11 die tot gevolg heeft dat de in artikel 13 van de Wbb
vervatte zorgplicht niet wordt nageleefd. Naar het oordeel
van de Afdeling is daarvan geen sprake. Het enkele
oprichten en gebruiken van een dergelijk bouwwerk
op de wijze als is geschied leidt niet tot overtreding van
het in genoemde artikelen bepaalde. In het onderhavige
geval heeft eerst de brand in onder meer het
schuurtje ertoe geleid dat asbestdeeltjes op de bodem
zijn geraakt en bij verspreiding daarvan verontreiniging
of aantasting van de bodem kan optreden.
Verweerders hebben daarmee aan hun besluit ten
onrechte overtreding van de voornoemde wettelijke bepaling
ten grondslag gelegd. Zij waren dan ook niet bevoegd
ter zake met bestuursdwang op te treden. Verweerders
hebben de door appellant ingediende
bezwaren mitsdien ten onrechte ongegrond verklaard.
2.4. Gelet op het vorenstaande is het beroep gegrond
en komt het besluit op bezwaar van 8 augustus 2001
voor vernietiging in aanmerking.
02-56
39
Vz. ABRS 11 juni 2002, nr. 200202149/4 (Menaldumadeel)
Casus
Niet-ontvankelijk verklaring (buiten behandeling
laten) van aanvraag voor een veranderingsvergunning
krachtens de Wm ten behoeve van een horeca-inrichting
met lasergame. Verweerders menen
dat het aanvragen van een revisievergunning de
overzichtelijkheid van het vergunningenbestand
ten goede komt.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

40
Rechtsvragen
1. Hebben verweerders een revisievergunning
kunnen verlangen?
2. Is het buiten behandeling laten van een aanvraag
als bedoeld in artikel 8.4, tweede lid Wm
aan een termijn gebonden?
3. Dient bij afwijking van het besluit ten opzichte
van het ontwerp-besluit een nieuw ontwerp-besluit
ter inzage te worden gelegd?
Uitspraak
ad 1. Alhoewel verweerders beleidsvrijheid toekomt
bij het al dan niet verlangen van een
revisievergunning is bij de aangevraagde
(veranderings)vergunning een deugdelijke
beoordeling van de milieugevolgen kennelijk
mogelijk, zodat niet hoeft te worden gevreesd
voor een zodanig onoverzichtelijk vergunningenbestand
dat verweerders in redelijkheid
hebben kunnen besluiten de vergunningaanvraag
niet te behandelen.
ad 2. Anders dan verzoekster meent, is het buiten
behandeling laten van een aanvraag als bedoeld
in artikel 8.4, tweede lid van de Wet
milieubeheer niet aan een termijn gebonden.
ad 3. Verweerders hebben in eerste instantie de
aanvraag in behandeling genomen en een
ontwerp-besluit opgesteld strekkende tot
verlening van de gevraagde veranderingsvergunning.
Naar aanleiding van bedenkingen
van omwonenden is alsnog besloten de aanvraag
niet inhoudelijk te behandelen. In (het
systeem van) de Wet milieubeheer noch de
Algemene wet bestuursrecht zijn verder aanknopingspunten
te vinden voor het oordeel
dat een gewijzigd ontwerp-besluit ter inzage
had moeten worden gelegd.
Wet milieubeheer, artikel 8.4, eerste en tweede
lid
Algemene wet bestuursrecht
Bij besluit van 26 februari 2002 hebben verweerders
de aanvraag van verzoekster om een vergunning als
bedoeld in artikel 8.1, eerste lid, aanhef en onder b,
voor het uitbreiden van haar inrichting met een lasergame
en ruimere openingstijden voor het horecagedeelte
alsmede verandering van de keukenactiviteiten
en parkeerplaatsen, niet-ontvankelijk verklaard.
Milieu
Overwegingen
Verzoekster acht het niet juist dat verweerders in dit
stadium van de procedure de aanvraag niet-ontvankelijk
hebben verklaard. Zij wijst erop dat in overleg met
verweerders een uitbreidingsaanvraag is ingediend.
Verder kunnen verweerders naar haar mening,
gelet op het bepaalde in artikel 4:5 van de Algemene
wet bestuursrecht, zonder een verzoek te hebben gedaan
om aanvulling van de aanvraag deze niet buiten
behandeling laten. Zij voert aan dat in het besluit ten
onrechte niet is vermeld aan welk wettelijk voorschrift
niet wordt voldaan dan wel welke informatie ontbreekt.
Nu het besluit een andere strekking heeft dan het
ontwerp van het besluit, meent verzoekster dat door
verweerders een nieuw ontwerp-besluit had moeten
worden opgesteld, waartegen bedenkingen konden
worden ingebracht.
Ten aanzien van de inhoud van de beslissing heeft
zij aangevoerd dat het akoestisch rapport dat onderdeel
uitmaakt van de aanvraag wat betreft alle activiteiten
binnen de inrichting voldoende inzicht biedt in
de verkeersstromen van en naar de inrichting.
Verweerders hebben in hun besluit overwogen dat
in 1996 een oprichtingsvergunning en in 1998 een
veranderingsvergunning is verleend. De verkeersintensiteiten
hangen samen met de activiteiten van de totale
inrichting en niet slechts met de uitbreiding. Ofschoon
de verandering – welke met name betrekking
heeft op de verkeersintensiteiten en past binnen de geluidvoorschriften
van de geldende milieuvergunning –
zijn verweerders, mede gelet op de gehele voorgeschiedenis,
het eens met omwonenden dat een revisievergunning
hier op zijn plaats is. Al met al zou het hier
een stuk overzichtelijker van worden, aldus verweerders.
Ingevolge artikel 8.4, eerste lid, van de Wet milieubeheer
kan het bevoegd gezag, indien een vergunning
wordt aangevraagd als bedoeld in artikel 8.1, eerste
lid, onder b, voor het veranderen van een inrichting of
van de werking daarvan en voor die inrichting al een of
meer vergunningen krachtens deze wet zijn verleend,
uit eigen beweging of op verzoek, bepalen dat een vergunning
moet worden aangevraagd voor die verandering
en voor het in werking hebben na die verandering
van de gehele inrichting of onderdelen daarvan, waarmee
die verandering samenhangt.
Ter zitting hebben verweerders gesteld dat met het
bestreden besluit is bedoeld de vergunningaanvraag
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

alsnog buiten behandeling te laten. Verweerders hebben
in eerste instantie de aanvraag om vergunning in
behandeling genomen en een ontwerp van het besluit
opgesteld, strekkende tot verlening van de aangevraagde
veranderingsvergunning. Naar aanleiding van bedenkingen
van omwonenden hebben verweerders besloten
de aanvraag alsnog niet-inhoudelijk te
behandelen.
Anders dan verzoekster kennelijk meent, is het buiten
behandeling laten van een aanvraag als bedoeld in
artikel 8.4, tweede lid, van de Wet milieubeheer niet
aan een termijn gebonden. De omstandigheden dat de
veranderingsaanvraag in overleg met verweerders is ingediend
en dat een ontwerp-besluit is opgesteld strekkende
tot verlening van de aangevraagde vergunning,
hebben niet tot gevolg dat zij niet alsnog naar aanleiding
van bedenkingen van omwonenden in redelijkheid
hebben kunnen besluiten tot het niet inhoudelijk
behandelen van de aanvraag. In (het systeem van) de
Wet milieubeheer noch de Algemene wet bestuursrecht
zijn verder aanknopingspunten te vinden voor het
oordeel dat een gewijzigd ontwerp-besluit ter inzage
had moeten worden gelegd.
Artikel 4:5 van de Algemene wet bestuursrecht is
niet aan orde nu verweerders de aanvraag niet wegens
strijd met een wettelijk voorschrift dan wel wegens onvoldoende
informatie niet-ontvankelijk hebben verklaard.
Van een onjuiste toepassing van dit artikel is
dan ook geen sprake.
Gelet hierop bestaat in de bezwaren van appellanten
van formele aard geen aanleiding voor het oordeel
dat verweerders niet hebben mogen besluiten tot het
niet-inhoudelijk behandelen van de aanvraag om een
veranderingsvergunning.
De Voorzitter stelt voorop dat, gelet op artikel 8.4,
eerste lid, van de Wet milieubeheer, verweerders beleidsvrijheid
toekomt bij het al dan niet verlangen van
een revisievergunning indien een veranderingsvergunning
is aangevraagd. Hierbij dient het belang van een
overzichtelijk vergunningenbestand in relatie tot een
toereikende normering afgewogen te worden tegen andere
belangen, waaronder die van verzoekster.
De Voorzitter stelt vast dat verweerders blijkens het
bestreden besluit van mening zijn dat de verkeersaantrekkende
werking van de aangevraagde uitbreiding
zodanig is dat alle verkeersbewegingen van en naar de
inrichting aan de ter zake in de oprichtingsvergunning
gestelde geluidgrenswaarden voldoen. Bij de aangevraagde
vergunning is een deugdelijke beoordeling van
Milieu
de milieugevolgen kennelijk mogelijk. Verweerders
hebben de beslissing de aanvraag niet te behandelen
uitsluitend gemotiveerd met de verwijzing naar de
voorgeschiedenis, waarmee kennelijk wordt bedoeld
de verleende oprichtings- en uitbreidingsvergunning,
en de overweging dat met het aanvragen van een revisievergunning
de vergunningsituatie overzichtelijker
wordt. Dit laatste betekent evenwel nog niet dat bij
verlening van de uitbreidingsvergunning een zodanig
onoverzichtelijk vergunningbestand ontstaat dat verweerders
in redelijkheid hebben kunnen besluiten de
vergunningaanvraag niet te behandelen. De Voorzitter
gaat er derhalve van uit dat de Afdeling in het bodemgeding
zal oordelen dat verweerders hun besluit in dit
opzicht onvoldoende hebben gemotiveerd.
02-57
41
Vz. ABRS 18 juni 2002, nr. 200201895/2 (GS
Limburg)
Casus
Besluit waarbij de melding voor de wijziging van
de werking van de inrichting niet is geaccepteerd.
Het betreft een inrichting voor het produceren van
bakstenen. De melding heeft betrekking op het gelijktijdig
in werking hebben van de voorverwarmingsovens
1 en 2 voor de productie van één type
steen, bij benutting van minder dan 60% van de
totaal vergunde productiecapaciteit van 40 miljoen
stenen per jaar. Verzoekster stelt allereerst
dat de voorgenomen wijziging in overeenstemming
is met de aan haar verleende milieuvergunning
zodat daarvoor een vergunning noch een melding
is vereist. Verder betoogt zij dat ten gevolge van de
wijziging de stankbelasting niet zal toenemen.
Rechtsvragen
1. Is de gemelde verandering van de productiemethode
in overeenstemming met de verleende
vergunning?
2. Kan met een melding worden volstaan?
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

42
Uitspraak
ad 1. De Voorzitter overweegt dat de voorgenomen
wijziging niet in overeenstemming is met de
in de aanvraag behorende bij de vergunning
van 13 mei 1997 omschreven productiemethoden
zodat artikel 8.1, derde lid niet van
toepassing is.
ad 2. Bij de productie van bakstenen worden stoffen
geëmitteerd die in de omgeving stankhinder
kunnen veroorzaken. In de geldende
vergunning van 1997 zijn geen grenswaarden
gesteld aan de geuremissie zodat
voor de omvang van de geurbelasting die de
inrichting op grond van die vergunning mag
veroorzaken de vergunde situatie bepalend
is. Nu met de beoogde verandering van de
productiemethode die vergunde situatie
wordt gewijzigd, wordt daarmee eveneens
de op grond van de vergunning toegestane
geurbelasting gewijzigd. Daarom kan, mede
gelet op de Memorie van Toelichting bij de
wijziging van het meldingenstelsel, in een
geval als dit niet met een melding worden
volstaan en is voor de beoogde verandering
van de werking van de inrichting een wijziging
van de vergunning vereist.
Wet milieubeheer, artikelen 8.1, derde lid en
8.19, tweede lid
Bij besluit van 2 oktober 2001 hebben verweerders de
melding van verzoekster, als bedoeld in artikel 8.19,
tweede lid, van de Wet milieubeheer, voor een wijziging
van de werking van haar inrichting niet geaccepteerd.
Bij besluit van 26 februari 2002 hebben verweerders
het hiertegen gemaakte bezwaar ongegrond verklaard.
Overwegingen
In de inrichting van verzoekster worden onder meer
bakstenen geproduceerd. De melding betreft het gelijktijdig
in werking hebben van prechauffeurs (voorverwarmingsovens)
1 en 2 voor de productie van één type
steen, bij benutting van minder dan 60% van de totaal
vergunde productiecapaciteit van 40 miljoen stenen
per jaar.
Verweerders hebben de melding niet geaccepteerd
en het daartegen gemaakte bezwaar ongegrond ver-
Milieu
klaard omdat – kort gezegd – zij van mening zijn dat bij
de melding geen gegevens zijn overgelegd waaruit
blijkt dat de beoogde verandering in ieder geval voor
het aspect geur geen andere of grotere gevolgen voor
het milieu heeft dan die de inrichting op grond van de
geldende milieuvergunning mag veroorzaken. Daarbij
hebben verweerders ter zitting gesteld dat naar verwachting
de geurbelasting door de beoogde verandering
juist zal toenemen.
Verzoekster stelt allereerst dat de voorgenomen wijziging
in overeenstemming is met de aan haar verleende
milieuvergunning, zodat, gelet op artikel 8.1, derde
lid, van de Wet milieubeheer, daarvoor geen vergunning
en derhalve ook geen melding is vereist.
Verder betoogt verzoekster dat de stankbelasting
hoe dan ook niet zal toenemen door de beoogde verandering
omdat het gelijktijdig gebruik van beide prechauffeurs
voor de productie van één type steen haar
op grond van de geldende milieuvergunning al is toegestaan
indien meer dan 60% van de totale productiecapaciteit
wordt aangewend. De geurbelasting in die
laatste bedrijfssituatie is volgens verzoekster hoe dan
ook groter dan in geval minder dan 60% van de productiecapaciteit
wordt benut.
Ingevolge artikel 8.1 van de Wet milieubeheer is het
verboden zonder daartoe verleende vergunning een inrichting:
a. op te richten;
b. te veranderen of de werking daarvan te veranderen;
c. in werking te hebben.
Ingevolge het derde lid van dit artikel geldt het verbod
bedoeld in het eerste lid, onder b, niet met betrekking
tot veranderingen van de inrichting of van de werking
daarvan die in overeenstemming zijn met de voor de
inrichting verleende vergunning en de daaraan verbonden
beperkingen en voorschriften.
Bij besluit van 13 mei 1997 hebben verweerders aan
verzoekster krachtens de Wet milieubeheer vergunning
verleend voor het oprichten en in werking hebben van
haar inrichting. In deze vergunning en de daarbij behorende
aanvraag is de productiemethode van bakstenen
vastgelegd. Die productiemethode houdt in dat bij een
benutting van meer dan 60% van de totale productiecapaciteit
alle baksteenproducten in de prechauffeurs
worden voorverwarmd en in de tunneloven worden af-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

gebakken. Bij een aanwending van minder dan 60%
van de totale productiecapaciteit blijft de tunneloven
buiten gebruik en worden de stenen in de prechauffeurs
gebakken. Gelet op de in de aanvraag omschreven
productiemethoden is het op grond van de vergunning
evenwel niet toegestaan dat bij benutting van
minder dan 60% van de totale productiecapaciteit
beide prechauffeurs tegelijkertijd worden gebruikt voor
de productie van één type baksteen. De gemelde verandering
van de productiemethode is dan ook niet in
overeenstemming met de verleende vergunning, zodat
artikel 8.1, derde lid, van de Wet milieubeheer niet
van toepassing is.
Ingevolge artikel 8.19, tweede lid, van de Wet milieubeheer
geldt een voor een inrichting verleende vergunning
tevens voor veranderingen van de inrichting of van
de werking daarvan die niet in overeenstemming zijn
met de voor de inrichting verleende vergunning of de
daaraan verbonden beperkingen en voorschriften,
maar die niet leiden tot andere of grotere nadelige gevolgen
voor het milieu dan die de inrichting ingevolge
de vergunning en de daaraan verbonden beperkingen
en voorschriften mag veroorzaken, onder voorwaarde
dat:
a. deze veranderingen niet leiden tot een andere inrichting
dan waarvoor vergunning is verleend;
b. het voornemen tot het uitvoeren van de verandering
door de vergunninghouder schriftelijk overeenkomstig
de krachtens het zevende lid, onder a, gestelde regels
aan het bevoegd gezag is gemeld; en
c. het bevoegd gezag aan de vergunninghouder schriftelijk
heeft verklaard dat de voorgenomen verandering
voldoet aan de aanhef en onderdeel a en de verandering
naar zijn oordeel geen aanleiding geeft tot toepassing
van de artikelen 8.22, 8.23 of 8.25.
Uit de stukken blijkt dat bij de productie van bakstenen
stoffen worden geëmitteerd die in de omgeving
van de inrichting stankhinder kunnen veroorzaken. In
de geldende vergunning van 1997 zijn geen grenswaarden
gesteld aan geuremissie. Dit betekent dat
voor de omvang van de geurbelasting die de inrichting
op grond van die vergunning mag veroorzaken, de vergunde
situatie bepalend is (Memorie van Toelichting
op wijziging van de Wet milieubeheer (meldingenstelsel,
TK 1998-1999, 26 552, nr. 3, p. 23). Nu voorts
met de beoogde verandering van de productiemethode
die vergunde situatie wordt gewijzigd, wordt daarmee
Milieu
eveneens de op grond van de vergunning toegestane
geurbelasting gewijzigd. Daarom kan, mede gelet op
de Memorie van Toelichting, in een geval als dit niet
met een melding worden volstaan en is voor de beoogde
verandering van de werking van de inrichting een
wijziging van de vergunning vereist. In het kader van
die vergunningprocedure moet dan worden beoordeeld
of de gevraagde verandering uit milieuhygiënisch oogpunt
aanvaardbaar is.
Gelet op het vorenstaande hebben verweerders, zij het
op andere gronden, de melding terecht niet geaccepteerd
en het daartegen gemaakte bezwaar terecht ongegrond
verklaard.
Het verzoek om voorlopige voorziening moet worden
afgewezen.
02-58
43
ABRS 19 juni 2002, nr. 200003207/2 (Uithoorn)
Casus
Oprichtingsvergunning krachtens de Wet milieubeheer
voor een uitvaartcentrum met crematorium.
Door appellanten wordt onder meer aangevoerd
dat hangende de procedure de vergunningaanvraag
is gewijzigd waardoor hun processuele belangen
zijn geschaad. Voorts is een aantal voorzieningen
die essentieel zijn voor het in werking zijn
van de inrichting buiten de grenzen van de inrichting
gelegen, op grond die eigendom is van de gemeente.
Daardoor ontbeert vergunninghouder zeggenschap
over deze voorzieningen om te
waarborgen dat deze in stand worden gehouden.
Ten slotte stellen appellanten dat in de in de inrichting
aanwezige koelcel freon als koudemiddel
wordt gebruikt en dat dit een chloorfluorkoolwaterstof
is die de ozonlaag aantast.
Rechtsvragen
1. In hoeverre kan de aanvraag hangende de procedure
worden gewijzigd?
2. Is het mogelijk om vergunning te verlenen voor
voorzieningen die buiten de grenzen van de inrichting
zijn gelegen?
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

44
3. Is het gebruik van freon als koudemiddel in
strijd met het Besluit inzake stoffen die de
ozonlaag aantasten 1995 (hierna: het Besluit)
en de Wet milieugevaarlijke stoffen (hierna:
Wms)?
Uitspraak
ad 1. De aanvraag is gewijzigd ná het verstrijken van
de termijn voor het inbrengen van bedenkingen.
De wijziging heeft betrekking op de exacte
maatvoering van de crematieoven alsmede op
de plaats en de afscherming van de uitmondingen
van de afvoerkanalen van deze oven. Alhoewel
het in beginsel niet geoorloofd is om
wijzigingen van de aanvraag, die dateren van
ná de terinzagelegging, bij de beslissing op de
oorspronkelijke aanvraag te betrekken, kan in
dit geval een uitzondering worden aanvaard
omdat door de wijziging, gezien in relatie tot de
oorspronkelijke aanvraag, appellanten of anderen
niet in hun processuele belangen zijn geschaad.
ad 2. Met deze voorzieningen wordt gedoeld op
onder andere een gedeelte van de inrit die de
toegang vormt tot de inrichting alsmede op een
groot aantal parkeerplaatsen op grond die eigendom
is van de gemeente. De Afdeling stelt
voorop dat de vraag naar de eigendomsverhoudingen
m.b.t. de inrichting buiten het toetsingskader
van de Wm valt. Verder is het niet
noodzakelijk dat alle voorzieningen tot de inrichting
behoren. Voorzover die voorzieningen
relevant zijn, is slechts van belang of het
(mede)gebruik van de voorzieningen ten behoeve
van de inrichting voldoende mogelijk is.
ad 3. Ingevolge artikel 8.9 Wm mag een besluit niet
in strijd zijn met de regels van (voorzover hier
van belang) de Wms. Het Besluit is een algemene
maatregel van bestuur die zijn grondslag
vindt in artikel 24 Wms. Het Besluit laat toe
dat freon wordt toegepast als koudemiddel in
een koelinstallatie. Alhoewel verweerders hebben
verzuimd te onderzoeken of wordt voldaan
aan de regels die m.b.t. de onderhavige inrichting
gelden krachtens het Besluit, ziet de Afdeling
geen reden om het bestreden besluit om
deze reden te vernietigen, nu zij zelf kan vaststellen
dat het gebruik van freon als koudemiddel
rechtens is toegestaan.
Milieu
Wet milieubeheer, artikelen 8.9, 8.10 en 8.11
Algemene wet bestuursrecht
Bij besluit van 16 mei 2000 hebben verweerders,
voorzover hier van belang, krachtens de Wet milieubeheer
aan de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
‘Bouwens Beheer Amstelveen B.V.’ vergunning
verleend voor het oprichten en in werking
hebben van een uitvaartcentrum met een kleinschalig
crematorium.
Appellanten sub 1 en 2 hebben aangevoerd dat vergunninghoudster
de aanvraag hangende de procedure
heeft gewijzigd en dat verweerders deze wijziging bij
hun beslissing op de oorspronkelijke aanvraag hebben
betrokken. Appellanten sub 1 en 2 achten zich door
deze gang van zaken in hun processuele belangen geschaad,
omdat ten tijde van de wijziging van de aanvraag
de termijn voor het inbrengen van bedenkingen
reeds was verstreken.
Vaststaat dat vergunninghoudster de aanvraag heeft
gewijzigd na het verstrijken van de termijn voor het inbrengen
van bedenkingen. Deze wijziging heeft betrekking
op de exacte maatvoering van de crematieoven
alsmede op de plaats en de afscherming van de uitmondingen
van de afvoerkanalen van deze oven, zoals
deze zijn ingetekend op de bij de aanvraag behorende
tekening 9817-01. Verweerders hebben bij het bestreden
besluit op de gewijzigde aanvraag beslist.
Vooropgesteld moet worden dat uit het systeem
van vergunningverlening, zoals neergelegd in de Wet
milieubeheer en de Algemene wet bestuursrecht, volgt
dat in beginsel op de aanvraag moet worden beslist
zoals die met het ontwerp van het besluit ter inzage is
gelegd. Dit betekent dat het in beginsel niet geoorloofd
is om wijzigingen van de aanvraag, die dateren van na
de terinzagelegging, bij de beslissing op de oorspronkelijke
aanvraag te betrekken. In dit geval kan een uitzondering
worden aanvaard, omdat de wijziging, gezien
in relatie tot de oorspronkelijke aanvraag, naar het
oordeel van de Afdeling van dien aard is, dat appellanten
sub 1 en 2 of anderen niet in hun processuele belangen
zijn geschaad doordat zij niet in de gelegenheid
zijn geweest door middel van het inbrengen van bedenkingen
op de wijziging te reageren.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

Appellanten sub 2 hebben aangevoerd dat een aantal
voorzieningen die essentieel zijn voor het in werking
zijn van de inrichting – een gedeelte van de inrit die de
toegang vormt tot de inrichting, een groot aantal parkeerplaatsen,
de groene scheidingswand die dient ter
afscherming van de inrichting alsmede de kelder voor
de verstrooiing van de as, buiten de grenzen van de inrichting
is gelegen, op grond die eigendom is van de
gemeente. Daarom ontbeert vergunninghoudster naar
de mening van appellanten sub 2 de benodigde zeggenschap
over deze voorzieningen om te waarborgen
dat deze in stand worden gehouden. Hetzelfde probleem
doet zich volgens hen voor ten aanzien van het
gedeelte van de inrit dat binnen de grenzen van de inrichting
is gelegen, nu de inrit ook voor dat gedeelte eigendom
is van de gemeente.
Bij de beoordeling van deze beroepsgrond stelt de Afdeling
voorop dat de vraag naar de eigendomsverhoudingen
met betrekking tot (onderdelen van) de inrichting
buiten het toetsingskader valt van de artikelen
8.10 en 8.11 van de Wet milieubeheer. Er is daarom
geen grond voor het oordeel dat verweerders de vergunning
hadden moeten weigeren vanwege de omstandigheid
dat het gedeelte van de inrit dat zich
binnen de grenzen van de inrichting bevindt eigendom
is van de gemeente.
De Afdeling overweegt verder dat het niet noodzakelijk
is dat alle voorzieningen die nodig zijn voor het in
werking kunnen hebben van een inrichting tot de inrichting
behoren. Voorzover die voorzieningen relevant
zijn voor de omvang van de nadelige gevolgen voor het
milieu die de inrichting kan veroorzaken, is in het
kader van de toetsing aan de artikelen 8.10 en 8.11
van de Wet milieubeheer slechts van belang of het
(mede)gebruik van die voorzieningen ten behoeve van
de inrichting voldoende mogelijk is. Op basis van de
stukken en het verhandelde ter zitting acht de Afdeling
het aannemelijk dat dit met betrekking tot de door appellanten
sub 2 genoemde voorzieningen buiten de inrichting
het geval is. Overigens merkt de Afdeling op
dat wanneer in de toekomst verandering optreedt in de
gebruiksmogelijkheden van deze voorzieningen en de
nadelige gevolgen voor het milieu die de inrichting kan
veroorzaken hierdoor zullen toenemen, verweerders,
afhankelijk van de omvang van die toename, de vergunning
met toepassing van artikel 8.23 van de Wet
milieubeheer kunnen wijzigen dan wel met toepassing
van artikel 8.25 van die wet kunnen intrekken.
Milieu
45
Appellanten sub 1 en 2 hebben erop gewezen dat in
de in de inrichting aanwezige koelcel freon als koudemiddel
wordt gebruikt en dat dit een chloorfluorkoolwaterstof
is die de ozonlaag aantast. Naar hun mening
hebben verweerders aan dit milieuaspect bij het bestreden
besluit ten onrechte geen aandacht besteed.
Verweerders hebben zich bij het bestreden besluit
op het standpunt gesteld dat het gebruik van freon
wordt gereguleerd door het Besluit inzake stoffen die
de ozonlaag aantasten 1995 en dat niet zij het terzake
bevoegd gezag zijn, maar de Inspectie milieuhygiëne.
Bij de beslissing op de aanvraag hebben zij daarom
een beoordeling van de milieuhygiënische aanvaardbaarheid
van het gebruik van freon in de inrichting
achterwege gelaten.
Ingevolge artikel 8.9 van de Wet milieubeheer draagt
het bevoegd gezag er bij de beslissing op de aanvraag
zorg voor dat er geen strijd ontstaat met regels die met
betrekking tot de inrichting gelden, gesteld bij of
krachtens deze wet, dan wel bij of krachtens de in artikel
13.1, tweede lid, genoemde wetten.
Ingevolge artikel 8.10, tweede lid, van de Wet milieubeheer,
voorzover hier van belang, wordt de vergunning
in ieder geval geweigerd indien door verlening
daarvan strijd zou ontstaan met regels als bedoeld in
artikel 8.9.
Het Besluit inzake stoffen die de ozonlaag aantasten
1995 (hierna: het Besluit) is een algemene
maatregel van bestuur die zijn grondslag vindt in artikel
24 van de Wet milieugevaarlijke stoffen. Ingevolge
artikel 12, eerste en tweede lid, van het Besluit, in
onderlinge samenhang bezien, is het toegestaan een
onvolledig gehalogeneerde chloorfluorkoolwaterstof,
zoals freon, toe te passen als koudemiddel in een koelinstallatie,
koelkast of diepvriezer, tenzij één van de in
de leden drie, vier en vijf van dit artikel genoemde uitzonderingssituaties
zich voordoet.
De Afdeling stelt vast dat de Wet milieugevaarlijke
stoffen in artikel 13.1, tweede lid, van de Wet milieubeheer
wordt genoemd. Gelet op de artikelen 8.9 en
8.10, tweede lid, van deze wet brengt dat met zich dat
verweerders bij de beslissing op de aanvraag hadden
moeten onderzoeken of wordt voldaan aan de regels
die met betrekking tot de onderhavige inrichting gelden
krachtens het Besluit. Zoals hiervoor is gebleken,
hebben zij dat niet gedaan. De Afdeling ziet hierin echter
geen aanleiding om het bestreden besluit te vernietigen,
nu zij op basis van de stukken zelf kan vaststel-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

46
len dat, gelet op de datum waarop de koelcel in de inrichting
blijkens het op dit punt niet weersproken deskundigenbericht
van 28 juni 2001 in gebruik is genomen,
geen van de in artikel 12, derde, vierde en vijfde
lid, van het Besluit genoemde uitzonderingssituaties
zich voordoet. Het gebruik van freon als koudemiddel
in de inrichting is derhalve rechtens toegestaan.
02-59
ABRS 19 juni 2002, nr. 200105168/2 (Minister
van VROM)
Casus
Aanzegging tot bestuursdwang om te beletten dat
het vaartuig Sandrien zonder kennisgeving zoals
vereist in EG-verordening 259/93 (EVOA) uitvaart
vanuit Nederland naar India. Verweerder en appellante
verschillen van mening over de vraag of de
overbrenging van het schip is aan te merken als
het ‘zich ontdoen’ van afvalstoffen. Volgens appellante
is de EG-verordening 259/93 betreffende
toezicht en controle op de overbrenging van afvalstoffen
binnen, naar en uit de EG (hierna: EVOA)
niet van toepassing. Voorzover de EVOA wel van
toepassing is, dient het schip volgens appellante te
worden beschouwd als een zogeheten ‘groene lijststof’
(rubriek GC 030) in de zin van de EVOA.
Daartoe voert zij aan dat het schip geen ladingrestanten
bevat die als (gevaarlijk) afval aangemerkt
kunnen worden. Voorts stelt appellante dat
het uitvaren van het schip niet kan worden beschouwd
als het ‘zich ontdoen’ van afvalstoffen en
dat met het bestreden besluit een handeling wordt
tegengegaan die eerst later zou kunnen uitmonden
in het zich ontdoen van het schip. Door het optreden
is derhalve sprake van preventieve bestuursdwang.
Ten slotte stelt zij dat het bestreden besluit
in strijd is met de United Nations Convention on
the Law of the Sea (UNCLOS).
Rechtsvraag
Is het overbrengen van het schip naar India aan te
merken als het ‘zich ontdoen’ van afvalstoffen?
Milieu
Uitspraak
Niet in geschil is dat appellante op 1 november
2000 met een bedrijf in India een overeenkomst is
aangegaan tot verkoop van het schip ten behoeve
van sloop. Op grond daarvan concludeert de Afdeling
dat appellante destijds voornemens was zich
van het schip te ontdoen in de zin van artikel 1,
aanhef en onder a van de EVOA. Daarmee heeft
het schip het karakter van een afvalstof gekregen.
Appellante heeft aangevoerd niet (langer) het voornemen
te hebben zich van het schip te ontdoen,
maar dit in te zetten als vrachtschip. Deze stelling
is echter onvoldoende aannemelijk gemaakt.
Onder de rubriek GC 030 waarnaar appellante verwijst,
staat vermeld: ‘Schepen en ander drijvend
materiaal bestemd voor de sloop, waaruit eventuele
lading en andere bij het gebruik van het schip
vrijkomende materialen, die als gevaarlijke stof of
afvalstof geclassificeerd zijn, naar behoren zijn
verwijderd’. Niet in geschil is dat zich in de constructie
van het schip aanzienlijke hoeveelheden
asbest bevinden. Gelet op deze verontreiniging
met asbest nemen de aan de afvalstof verbonden
risico’s zodanig toe dat dit voor opname op de rode
lijst in aanmerking komt. Wat betreft het uitvaren
van het schip oordeelt de Afdeling dat dit uitvaren,
nu het een afvalstof betreft die niet onder de groene
lijst valt, moet worden aangemerkt als een
begin van sluikhandel als bedoeld in artikel 26
EVOA. Ingevolge het tweede lid, aanhef en onder a
van deze bepaling heeft verweerder de bevoegdheid
ervoor zorg te dragen dat bij sluikhandel het
schip wordt teruggebracht. De UNCLOS bevat
evenals de EVOA regelgeving ter bescherming van
het mariene milieu respectievelijk de volksgezondheid
en het milieu bij overbrenging van afvalstoffen.
Daargelaten de vraag of de UNCLOS rechtstreeks
werkt, staat deze regeling er niet aan in de
weg dat ingevolge de EVOA, alvorens tot overbrenging
van afvalstoffen wordt overgegaan, een voorafgaande
kennisgeving vereist wordt.
EG-verordening 259/93 (EVOA), artikelen 1, 2
en 26
United Nations Convention on the Law of the
Sea (UNCLOS), artikel 211
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

Bij besluit van 23 maart 2001 heeft verweerder appellant
onder aanzegging van bestuursdwang belet het
vaartuig Sandrien uit te laten varen vanuit Nederland
naar India.Bij besluit van 7 september 2001heeft verweerder
het hiertegen gemaakte bezwaar ongegrond
verklaard.
Overwegingen
Bij het bestreden besluit heeft verweerder zijn besluit
van 23 maart 2001 gehandhaafd. Verweerder heeft
aan de aangezegde bestuursdwang ten grondslag gelegd
dat appellante zonder dat daartoe een kennisgeving
was gedaan zoals vereist in de EG-verordening
259/93, betreffende toezicht en controle op de overbrenging
van afvalstoffen binnen, naar en uit de Europese
Gemeenschap (hierna: de EVOA), doende was
met het begin van overbrenging van het schip Sandrien
(hierna: het schip) vanuit Nederland naar India. Nu
het hierbij volgens verweerder gaat om afvalstoffen
heeft appellante in strijd gehandeld met artikel 26,
eerste lid, van de EVOA, hetgeen verboden is op grond
van artikel 10.44e van de Wet milieubeheer. Verweerder
heeft door toepassing van bestuursdwang appellante
belet het schip uit te laten varen naar India.
Volgens appellante beschouwt verweerder het
schip ten onrechte als afval en is de EVOA niet van toepassing.
Voorzover de EVOA wel van toepassing is, behoeft
volgens appellante voor de overbrenging van het
schip naar India geen kennisgeving te worden gedaan
omdat het schip moet worden beschouwd als een zogeheten
groene lijst-stof in de zin van de EVOA. Daartoe
voert zij aan dat het schip geen ladingrestanten
bevat die als (gevaarlijk) afval aangemerkt kunnen
worden. Zij is van mening dat het schip valt onder rubriek
GC 030 van de groene lijst. Volgens appellante
valt het in de constructie van het schip verwerkt asbest
niet onder de in deze rubriek opgenomen zinsnede ‘andere
bij het gebruik van het schip vrijkomende materialen’.
Ingevolge artikel 2, aanhef en onder a, van de EVOA
wordt onder afvalstoffen verstaan de afvalstoffen die
als zodanig in de Richtlijn 75/442/EEG, artikel 1,
onder a (hierna te noemen: de Richtlijn), zoals gewijzigd
bij Richtlijn 91/156/EEG.
In artikel 1, aanhef en onder a, van de Richtlijn
wordt onder afvalstof verstaan: elke stof of elk voorwerp
behorende tot de in bijlage I genoemde categorieen
waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is
Milieu
47
zich te ontdoen of zich moet ontdoen.
Ingevolge artikel 1, onder c, van de Richtlijn wordt
de houder omschreven als de producent van de afvalstoffen
of de natuurlijke of rechtspersoon die de afvalstoffen
in bezit heeft.
Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
heeft in zijn arrest van 15 juni 2000, gevoegde
zaken nrs. C-418/97 en C-419/97 (AB 2000,
311) voor recht verklaard, dat de vraag of sprake is
van een afvalstof moet worden beoordeeld met inachtneming
van alle omstandigheden, waarbij rekening
moet worden gehouden met de doelstelling van die
Richtlijn en er voor moet worden gewaakt dat geen afbreuk
wordt gedaan aan de doeltreffendheid daarvan.
Verweerder heeft voor zijn standpunt dat het schip
als afvalstof moet worden aangemerkt doorslaggevend
geacht dat uit onderzoek is gebleken dat het schip
naast ladingrestanten en overige (vermoedelijk gevaarlijke)
afvalstoffen een substantiële hoeveelheid asbest
bevat. Uit verschillende verklaringen, verhoren en documenten
is verweerder voorts gebleken dat het schip
bestemd is voor de sloop in India en dat het schip van
de Scheepvaartinspectie slechts toestemming heeft
voor vertrek met het oog op die bestemming. Ten tijde
van de eigendomsoverdracht van het schip op 14 september
2000 en ook ten tijde van het nemen van het
besluit in primo en het bestreden besluit verkeerde het
schip volgens de minister in slechte staat, zodanig dat
het gebruik overeenkomstig de oorspronkelijke bestemming
(motortankschip) dan wel als vrachtschip
niet mogelijk was en is zonder ingrijpende en kostbare
reparaties. Gelet hierop heeft verweerder aangenomen
dat de oorspronkelijke eigenaar zich op 14 september
2000 heeft ontdaan van een afvalstof. Aan de omstandigheid
dat een aantal eerder gedane verklaringen omtrent
de aard en bestemming van het schip later is ingetrokken
heeft verweerder geen doorslaggevende
betekenis toegekend.
Appellante heeft het schip op 14 september 2000
in eigendom verkregen. Niet in geschil is dat appellante
op 1 november 2000 met Hatimi Steels te Alang
(India) een overeenkomst is aangegaan tot verkoop van
het schip aan laatstgenoemde partij ten behoeve van
sloop. Hieruit maakt de Afdeling op dat appellante
destijds voornemens was zich van het schip te ontdoen
in de zin van artikel 1, aanhef en onder a, van de
Richtlijn. Het schip heeft hiermede het karakter van
een afvalstof verkregen.
Appellante heeft aangevoerd niet (langer) het voor-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

48
nemen te hebben zich van het schip te ontdoen, maar
dit in te zetten als vrachtschip. In dit verband wijst zij
erop dat zij het contract met Hatimi Steels bewust
heeft laten verlopen door het schip niet te leveren en
dat op 8 november 2000 een contract is gesloten met
Shiva marketing Ltd. om in de eerste week van maart
2001, later verlengd tot uiterlijk de eerste week van
april 2001, het schip aan de westkust van India in te
zetten als ‘floating vessel’. Zij wijst ook op de mails uit
januari/februari 2001 van de door Upperton ingeschakelde
‘ladingbroker’ Andrew Southwood betreffende de
verhuur van het schip om dit met lading uiteindelijk
richting India te laten varen en op de samenstelling
van de bemanning die uitdrukkelijk niet zag op een
‘demolition crew’. Voorts voert appellante aan dat zij
kort na de aankoop van het schip heeft besloten reparaties
te laten verrichten en het geschikt te maken voor
de inzet als vrachtschip en dat inmiddels een begin is
gemaakt met de noodzakelijke reparaties.
Appellante heeft echter naar het oordeel van de Afdeling
haar stelling dat ten tijde van het bestreden besluit
reeds een aanvang was gemaakt met de in dit verband
noodzakelijke reparaties, noch haar stelling dat
het schip elders zal worden gerepareerd, zodat het
weer kan worden ingezet als vrachtschip, voldoende
aannemelijk gemaakt. Gelet op het vorenstaande heeft
verweerder zich terecht op het standpunt gesteld dat
het schip ten tijde van het nemen van het bestreden
besluit diende te worden aangemerkt als afvalstof.
Artikel 1, derde lid, van de EVOA bepaalt onder andere
dat het overbrengen van afvalstoffen, die alleen
bestemd zijn voor nuttige toepassing en in bijlage II
van de EVOA, gewijzigd bij beschikking 1999/816/EG
van de Commissie van 24 november 1999, worden
genoemd niet onder de bepalingen van de EVOA vallen.
Bijlage II is de zogeheten groene lijst van afvalstoffen.
In deze bijlage staat onder rubriek GC 030 vermeld:
‘Schepen en ander drijvend materieel bestemd
voor de sloop, waaruit eventuele lading en andere bij
het gebruik van het schip vrijkomende materialen, die
als gevaarlijke stof of afvalstof geclassificeerd zijn, naar
behoren zijn verwijderd’. In het chapeau bij de groene
lijst staat vermeld: ‘Of afvalstoffen nu op deze lijst zijn
opgenomen of niet, zij mogen niet als afvalstoffen van
de groene lijst worden vervoerd indien zij dermate met
andere stoffen verontreinigd zijn dat a) de aan de afvalstoffen
verbonden risico’s zodanig toenemen dat ze
voor opname op de oranje of rode lijst in aanmerking
komen, of b) terugwinning van de afvalstoffen op mi-
Milieu
lieuverantwoorde wijze onmogelijk wordt’.
Niet in geschil is dat zich in de constructie van het
schip aanzienlijke hoeveelheden asbest bevinden.
Gelet op deze verontreiniging met asbest nemen de
aan de afvalstof verbonden risico’s zodanig toe dat dit
voor opname op de rode lijst in aanmerking komt. Derhalve
mag het schip, gelet op het chapeau bij de groene
lijst, niet worden vervoerd als een afvalstof als bedoeld
in rubriek GC 030 van die lijst. Het
beroepsonderdeel treft geen doel.
Appellante voert aan dat, voorzover de Sandrien
moet worden aangemerkt als afvalstof, niet zijnde een
groene lijst-stof, verweerder niet bevoegd is tot toepassing
van bestuursdwang door te beletten het schip uit
te laten varen. Appellante is van mening dat het uitvaren
van het schip niet kan worden beschouwd als een
zich ontdoen van en dat met het bestreden besluit een
handeling wordt tegengegaan die eerst later zou kunnen
uitmonden in het zich ontdoen van het schip. Volgens
appellante is sprake van preventieve bestuursdwang,
hetgeen volgens haar niet is toegestaan omdat
geen sprake is van een gevaar van een op zeer korte
termijn te verwachten overtreding waardoor ernstige
schade zou ontstaan. Appellante meent dat artikel 26,
tweede lid, van de EVOA een exclusieve regeling biedt
ten aanzien van de wijze waarop tegen sluikhandel
moet worden opgetreden zodat het verweerder niet vrij
stond een andere vorm van handhaving te kiezen.
Ingevolge artikel 26, eerste lid, van de EVOA, voorzover
hier van belang, wordt als sluikhandel beschouwd
elke overbrenging van afvalstoffen die:
a. geschiedt zonder kennisgeving aan alle betrokken
bevoegde autoriteiten overeenkomstig deze verordening,
of
b. geschiedt zonder toestemming van de betrokken
bevoegde autoriteiten overeenkomstig deze verordening.
Ingevolge artikel 26, tweede lid, van de EVOA zorgt de
bevoegde autoriteit van verzending, indien een dergelijke
sluikhandel de verantwoordelijkheid is van de
kennisgever, ervoor dat de betrokken afvalstoffen:
a. door de kennisgever of, zo nodig, door de bevoegde
autoriteit zelf worden teruggebracht naar de Staat
van verzending, of, indien dit niet mogelijk is,
b. op een andere milieuhygiënisch verantwoorde
wijze worden verwijderd of nuttig toegepast,
binnen 30 dagen te rekenen vanaf het tijdstip
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

waarop de bevoegde autoriteit in kennis is gesteld
van de sluikhandel of binnen een andere, door de
betrokken bevoegde autoriteiten overeen te komen
termijn.
In dat geval dient een nieuwe kennisgeving te geschieden.
De Lid-Staat van verzending of de Lid-Staat van
doorvoer verzet zich niet tegen terugzending van deze
afvalstoffen op een naar behoren gemotiveerd verzoek
van de bevoegde autoriteit van bestemming waarin de
redenen worden uiteengezet.
Het uitvaren van het schip moet, nu het een afvalstof
betreft die niet onder de groene lijst valt, worden
aangemerkt als een begin van sluikhandel. Hieraan
kan niet afdoen de stelling van appellante dat met het
uitvaren nog geen begin is gemaakt met het zich daadwerkelijk
ontdoen van het schip. Uit de in artikel 26,
tweede lid, aanhef en onder a, aan verweerder toegekende
bevoegdheid ervoor zorg te dragen dat bij sluikhandel
het schip wordt teruggebracht, vloeit naar het
oordeel van de Afdeling voort dat verweerder tevens
bevoegd is overbrenging van het schip – en daarmede
het uitvaren als begin van overbrenging – door toepassing
te geven aan de hem krachtens de Algemene wet
bestuursrecht en de Wet milieubeheer toegekende bevoegdheid
om bestuurlijke handhavingsmaatregelen te
treffen, te beletten.
Appellante betoogt dat het bestreden besluit in
strijd is met de United Nations Convention on the Law
of the Sea (hierna: UNCLOS). Appellante wijst daarbij
op artikel 211, derde lid, van de UNCLOS. Volgens appellante
heeft dit artikel ook betrekking op bijzondere
eisen die aan schepen worden gesteld ingevolge de
EVOA.
Ingevolge artikel 211, derde lid, van de UNCLOS,
voorzover hier van belang, dienen de Staten die bijzondere
eisen vaststellen voor de voorkoming, vermindering
en bestrijding van verontreiniging van het mariene
milieu als voorwaarde voor de binnenkomst van
vreemde schepen in hun havens of binnenwateren of
voor het aanlopen van hun laad- of losplaatsen buitengaats,
naar behoren bekendheid te geven aan deze
vereisten en deze mede te delen aan de bevoegde
internationale organisatie.
Ingevolge artikel 1, eerste lid, onder 4, van de UN-
CLOS wordt onder verontreiniging van het mariene milieu
verstaan: de rechtstreekse of niet-rechtstreekse inbrenging
door de mens van stoffen of energie in het
mariene milieu, met inbegrip van de riviermonden, die
Milieu
49
schadelijke gevolgen heeft of naar alle waarschijnlijkheid
zal hebben, zoals schade aan de levende rijkdommen
en de mariene flora en fauna, gevaar voor de gezondheid
van de mens, belemmering van de
activiteiten op zee, met inbegrip van het vissen en andere
rechtmatige soorten gebruik van de zee, aantasting
van de kwaliteit van het zeewater in verband
met het gebruik ervan en vermindering van de recreatieve
waarde van dit milieu.
Verweerder heeft zijn besluit het schip te beletten
uit te varen erop gebaseerd dat het in strijd is met de
EVOA het vaartuig uit Nederland uit te voeren. Daartoe
heeft hij zich op het standpunt gesteld dat een belangrijk
uitgangspunt van de EVOA is, dat voor de overbrenging
van afvalstoffen voorafgaande kennisgeving
aan de bevoegde autoriteiten is voorgeschreven, zodat
deze naar behoren op de hoogte zijn van in het bijzonder
de soort, de overbrenging en de verwijdering of
nuttige toepassing van de afvalstoffen en aldus alle
maatregelen kunnen treffen die nodig zijn voor de bescherming
van de volksgezondheid en het milieu,
waaronder de mogelijkheid gemotiveerde bezwaren
tegen overbrenging te maken en toezicht te houden op
de overbrenging waarvoor toestemming is verleend.
De UNCLOS, voorzover hier van belang, en de
EVOA bevatten regelgeving ter bescherming van het
mariene milieu respectievelijk de volksgezondheid en
het milieu bij de overbrenging van afvalstoffen. In verband
hiermede overweegt de Afdeling dat de UNCLOS,
daargelaten of zij rechtstreeks werkt, er dan ook niet
aan in de weg staat dat ingevolge de EVOA, alvorens
tot overbrenging van afvalstoffen wordt overgegaan
een voorafgaande kennisgeving vereist wordt. Hierbij
gaat het niet om bijzondere eisen ter voorkoming, vermindering
en bestrijding van verontreiniging van het
mariene milieu als voorwaarde voor binnenkomst of
aanlopen als bedoeld in artikel 211, derde lid, van de
UNCLOS.
Voorzover appellante een beroep heeft gedaan op
het gelijkheidsbeginsel oordeelt de Afdeling dat dit beroep
faalt, aangezien appellante niet aannemelijk heeft
gemaakt dat verweerder in gelijke gevallen heeft afgezien
van het treffen van bestuurlijke handhavingsmaatregelen.
Het beroep is ongegrond.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

50
02-60
ABRS 26 juni 2002, nr. 200104522/1 (Harderwijk)
Casus
Gedeeltelijke intrekking vergunningen voor een
veehouderij. De vergunningen zijn ingetrokken in
verband met toepassing van de saldomethode als
geregeld in de Interimwet ammoniak en veehouderij.
Volgens appellante is in strijd met de Wm in
het dictum van het bestreden besluit bepaald dat
de intrekking in werking treedt op het moment dat
de aanvraag voor de begunstigde inrichting onherroepelijk
is geworden.
Rechtsvraag
Is een dergelijke constructie in strijd met artikel
20.3 Wet milieubeheer?
Uitspraak
De vergunningen worden ingetrokken onder de opschortende
voorwaarde dat de vergunning voor de
begunstigde inrichting onherroepelijk is geworden.
Het systeem van de Wm noopt er niet toe dat het
moment waarop het besluit in werking treedt en
het moment waarop de materiële gevolgen hiervan
optreden, samenvallen. De in artikel 20.3, eerste
lid opgenomen regeling m.b.t. de inwerkingtreding
van het besluit staat er dan ook niet aan in de weg
dat de intrekking van de vergunning onder opschortende
voorwaarde plaatsvindt.
Wet milieubeheer, artikelen 8.26 en 20.3
Bij besluit van 24 juli 2001 hebben verweerders met
toepassing van artikel 8.26, eerste lid, van de Wet milieubeheer,
gedeeltelijk ingetrokken de krachtens de
Hinderwet verleende oprichtingsvergunning, veranderings-
en uitbreidingsvergunningen voor een veehouderij.
Overwegingen
Het bij het bestreden besluit ingetrokken veebestand
betreft 173 vleesvarkens en 4.400 legkippen. Intrekking
van de vergunning voor het genoemde veebestand
vindt plaats in verband met toepassing van de saldomethode
als geregeld in artikel 8, vierde lid, van de In-
Milieu
terimwet ammoniak en veehouderij (hierna: de Interimwet),
ten behoeve van vergunningverlening voor de
inrichting aan ‘(...) te Hulshorst (hierna: de begunstigde
inrichting).
Appellante voert aan dat in strijd met artikel 20.3
van de Wet milieubeheer in het dictum van het bestreden
besluit is bepaald dat de intrekking in werking
treedt op het moment dat de aanvraag voor de begunstigde
inrichting onherroepelijk is geworden.
Ingevolge artikel 20.3, eerste lid, van de Wet milieubeheer
treedt een besluit als bedoeld in artikel 20.1, eerste
lid, in werking na afloop van de bezwaar- of beroepstermijn
van zes weken. Indien binnen die termijn
een verzoek om voorlopige voorziening is ingediend,
treedt het besluit in werking nadat op het verzoek is
beslist.
In het dictum van het bestreden besluit is bepaald
dat de beschikking pas geëffectueerd wordt op het moment
dat de vergunning voor de begunstigde inrichting
onherroepelijk is geworden.
De Afdeling verstaat het bepaalde in het dictum aldus
dat bij het besluit de vergunning wordt ingetrokken
onder de opschortende voorwaarde dat de vergunning
voor de begunstigde inrichting onherroepelijk is geworden.
Het systeem van de Wet milieubeheer noopt er
niet toe dat het moment waarop het besluit in werking
treedt en het moment waarop de materiële gevolgen
hiervan optreden samenvallen. De in artikel 20.3, eerste
lid, opgenomen regeling met betrekking tot de inwerkingtreding
van een besluit staat er dan ook niet
aan in de weg dat de intrekking van de vergunning
onder opschortende voorwaarde plaatsvindt. Ook in
hetgeen appellante voor het overige in dit verband
heeft aangevoerd ziet de Afdeling geen aanleiding voor
vernietiging van het bestreden besluit. Het beroep treft
in zoverre geen doel.
Het beroep is ongegrond.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

51
51 Korte samenvatting van Milieu overige kortMilieu Milieu kort uitspraken
K25
ABRS 6 maart 2002, nr. 200103392/2 (Heythuysen)
Wet milieubeheer, artikel 8.23
Door stellen voorschift dat strekt tot wijziging gehele
ventilatiesysteem wordt de grondslag van de
aanvraag verlaten.
Besluit waarbij ambtshalve voorschriften aan de vergunning
worden verbonden. De voorschriften strekken
er toe dat het gehele ventilatiesysteem in de stallen 2
tot en met 5 moet worden gewijzigd. De vergunning uit
1996 heeft geen betrekking op het bij het bestreden
besluit voorgeschreven ventilatiesysteem dat van wezenlijk
andere aard is. De voorgeschreven maatregelen
zijn dermate ingrijpend, mede gelet op de hiermee gemoeide
financiële investeringen, dat deze hier niet
kunnen worden voorgeschreven zonder dat de grondslag
van de aanvraag van de vergunning van 1996
wordt verlaten. Toepassing van artikel 8.23 Wm kan er
niet toe leiden dat, zoals in het onderhavige geval, een
andere inrichting ontstaat dan waarvoor vergunning is
verleend.
K26
ABRS 20 maart 2002, nr. 200001223/2 (GS Zeeland)
Wet milieubeheer, artikel 8.11
Aan vergunning Wm mogen slechts die voorschriften
worden verbonden die in aanvulling op de bepalingen
van die wet nodig zijn.
Oprichtingsvergunning voor een havenontvangstinstallatie.
Bij voorschrift is bepaald dat ten aanzien van het
registreren en de procedure voor het melden van de
ontvangst en afgifte van gevaarlijke afvalstoffen dient
te worden gehandeld conform het bepaalde in paragraaf
4.3.4 van de Provinciale Milieuverordening
(PMV) en paragraaf 10.5.2 van de Wm. De Afdeling
overweegt dat een juiste uitleg van het stelsel van de
Wm met zich brengt dat ervan wordt uitgegaan dat
aan een vergunning ingevolge die wet slechts die voor-
schriften worden verbonden die in aanvulling op de bepalingen
van die wet nodig zijn. Daaruit volgt dat voorschriften
die letterlijk of inhoudelijk overeenstemmen
met de regeling die m.b.t. hetzelfde onderwerp in bepalingen
van of krachtens die wet is opgenomen of
waarin wordt verwezen naar deze bepalingen niet aan
een vergunning kunnen worden verbonden.
K27
ABRS 20 maart 2002, nr. 200003471/2 (Schouwen
Duiveland)
Wet milieubeheer, artikelen 8.8, eerste lid, aanhef
en onder c, 8.10 en 8.11
Op grond van een bestuurlijk afwegingsproces en
door te anticiperen op toekomstige ontwikkelingen
hebben verweerders kunnen afwijken van de in de
Handreiking genoemde richtwaarden voor geluid.
Oprichtingsvergunning voor het laden, lossen en overslaan
van goederen. De in de vergunning opgenomen
geluidsgrenswaarden zijn ca 10 dB hoger dan de richtwaarden
uit de Handreiking industrielawaai en vergunningverlening
die behoren bij een buitengebied. De Afdeling
is van oordeel dat verweerders in redelijkheid
hebben kunnen aannemen dat de geluidsgrenswaarden
een toereikend beschermingsniveau bieden
nu zij dit toelaatbaar achten op grond van een bestuurlijke
afweging als bedoeld in de Handreiking. Zij hebben
daarbij in aanmerking genomen dat het desbetreffende
gebied planologisch in ontwikkeling is als
bedrijventerrein. Het daartoe strekkende bestemmingsplan
is vlak voor het bestreden besluit goedgekeurd
door gedeputeerde staten van Zeeland. De realisering
van het bedrijventerrein is een zodanig gewisse
toekomstige ontwikkeling dat zij bij de besluitvorming
moest worden betrokken. Door deze ontwikkeling zal
het referentieniveau van het omgevingsgeluid omhoog
gaan en is het redelijk daarop te anticiperen.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
51

52
K28
ABRS 20 maart 2002, nr. 200004030/1 (Tubbergen)
Wet milieubeheer, artikel 20.6
Interimwet ammoniak en veehouderij
Gronden m.b.t. de IPPC-richtlijn niet eerder als
bedenking ingebracht waardoor het beroep in zoverre
niet-ontvankelijk is.
Revisievergunning krachtens de Wm voor een pluimveehouderij.
Ten aanzien van de ontvankelijkheid van
het beroep overweegt de Afdeling dat de gronden met
betrekking tot (onder meer) de IPPC-richtlijn (EGrichtlijn
96/61) niet als bedenkingen tegen het ontwerp
van het besluit zijn ingebracht. Nu niet is gebleken
van omstandigheden op grond waarvan
appellanten dit redelijkerwijs niet kan worden verweten,
is het beroep in zoverre niet-ontvankelijk.
NB: Het standpunt van de Afdeling is in de literatuur
op nogal wat kritiek gestuit (zie o.a AB 2002, afl. 16,
nr. 122). De Interimwet ammoniak en veehouderij
wordt geacht in strijd te zijn met de IPPC-richtlijn, hetgeen
betekent dat de bepalingen van de richtlijn rechtstreekse
werking kunnen krijgen. Het standpunt van de
Afdeling zou in strijd zijn met het Kraaijeveld-arrest
van het Hof van Justitie EG (arrest van 24 oktober
1996, AB 1997, 133). Op grond van dit arrest wordt
namelijk aangenomen dat de nationale rechter verplicht
is ambtshalve te toetsen of het bevoegd gezag
niet in strijd met het EG-recht heeft gehandeld door
nationale wetgeving toe te passen die in strijd is met
(rechtstreeks werkend) EG-recht.
K29
ABRS 27 maart 2002, nr. 200104214/1 (Staatssecretaris
LNV)
Natuurbeschermingswet, artikel 12
Algemene wet bestuursrecht, artikel 1:3
Milieu kort
Mededeling omtrent vergunningplicht geen besluit
in de zin van de Algemene wet bestuursrecht.
Schriftelijke mededeling dat voor de oprichting van een
windmolenpark een vergunning krachtens de Natuurbeschermingswet
(Nbw) is vereist. De Afdeling is van
oordeel dat deze mededeling niet is aan te merken als
een besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht.
De vraag of een bepaalde activiteit niet zonder
vergunning mag worden verricht, dient te worden
beantwoord bij het besluit op een aanvraag voor een
dergelijke vergunning. Een uitzondering hierop kan
worden gemaakt indien de weg van de vergunningaanvraag
onevenredig bezwarend is en voor het geval het
verkrijgen van duidelijkheid over de vergunningplicht
in het kader van de Nbw tot een zodanige vertraging
leidt dat daardoor nadelige gevolgen voor de natuur
dreigen te ontstaan.
K30
ABRS 3 april 2002, nr. 200100600/1 (GS Gelderland)
Algemene wet bestuursrecht, artikel 1:3
Mededeling dat niet wordt gedoogd geen besluit in
de zin van de Algemene wet bestuursrecht.
De schriftelijke mededeling dat niet wordt gedoogd
heeft betrekking op de aanwending van een discretionaire
bevoegdheid. Indien deze bevoegdheid ook
daadwerkelijk wordt aangewend, zal een besluit tot
handhaving worden genomen, waartegen bezwaar en
beroep openstaat. Gelet hierop kan aan de weigering
te gedogen geen zelfstandige betekenis worden toegekend.
Een dergelijke mededeling kan in de regel niet
als een besluit in de zin van artikel 1:3 van de Algemene
wet bestuursrecht worden gekwalificeerd. Op dit
uitgangspunt kan slechts in zeer bijzondere gevallen
een uitzondering worden gemaakt. Zo’n geval doet zich
hier niet voor.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

K31
ABRS 3 april 2002, nr. 200101634/1 (Sint Oedenrode)
Wet milieubeheer, artikel 8.25, eerste lid, aanhef
en onder a
De Wet milieubeheer heeft geen betrekking op
schade ten gevolge van het gebruik van producten
buiten de inrichting.
Afwijzing verzoek om intrekking van de vergunning
voor een houtzagerij en houthandel. Ten aanzien van
de stelling van appellante dat het gebruik van met
Superwolmanzout-CO geïmpregneerd hout in producten
die zijn bestemd voor toepassingen buiten dusdanig
schadelijk is voor het milieu en de volksgezondheid,
dat deze producten niet op de markt mogen
worden gebracht, overweegt de Afdeling dat dit betoog
geen betrekking heeft op de nadelige gevolgen die door
de inrichting worden veroorzaakt en waarop de krachtens
de Wm verleende vergunning ziet.
K32
ABRS 3 april 2002, nr. 200102879/1 (Buren)
Wet milieubeheer, artikelen 8.10 en 8.11
Door het verlenen van de vergunning ontstaat een
toename van de reeds bestaande (directe) ammoniakschade
aan de boomgaard.
Revisievergunning krachtens de Wm voor een veehouderij.
Appellante vreest voor schade door de uitstoot
van ammoniak aan de in de nabijheid van de inrichting
gelegen boomgaard nu de afstand van de stallen tot de
boomgaard slechts 10 meter bedraagt in plaats van de
minimaal in acht te nemen afstand van 25 meter. Door
de vergunning wordt een aanzienlijke toename van de
ammoniakemissie toegestaan ten opzichte van de
onderliggende vergunning. Uit het rapport ‘Stallucht en
Planten’ uit 1981 blijkt dat schade door de uitstoot
van ammoniak zich in de praktijk kan voordoen bij intensieve
kippen- en varkenshouderijen. Ter voorkoming
van dergelijke schade dient een afstand van minimaal
50 m. tussen stallen en meer gevoelige planten en
Milieu kort
bomen, zoals coniferen, en een afstand van minimaal
25 m. tot minder gevoelige planten en bomen te worden
aangehouden. Nu in de onderhavige situatie daar
niet aan wordt voldaan, kan een toename van de ammoniakemissie
ten opzichte van de eerder vergunde situatie
niet zonder meer worden aanvaard. Verweerders
hebben onvoldoende aannemelijk gemaakt dat uitgesloten
moet worden geacht dat het verlenen van de
vergunning een toename van de reeds bestaande directe
schadelijkheid voor de desbetreffende boomgaard
met zich zal brengen.
K33
Vz. ABRS 9 april 2002, nr. 200200255/1 (GS
Zeeland)
Wet milieubeheer, artikel 8.17
53
Geen tijdelijke vergunning in geval van onvoldoende
inzicht in milieugevolgen.
Tijdelijke vergunning voor de productie van een nieuwe
vlamvertrager FR-720. Door verweerders is overwogen
dat onvoldoende gegevens van de stof FR-720 bekend
zijn en om die reden het bedrijf nader onderzoek moet
doen, waarvoor in de vergunning een rapportageverplichting
is opgenomen. Met het oog op het verkrijgen
van inzicht in de gevolgen van het milieu is de vergunning
tijdelijk verleend. De Voorzitter overweegt dat de
Wm de mogelijkheid biedt om een tijdelijke vergunning
te verlenen indien dat nodig is in verband met het ontwikkelen
van een beter inzicht in de gevolgen voor het
milieu. Dat betekent niet dat in geval van onvoldoende
inzicht in deze gevolgen in beginsel vergunning kan
worden verleend. Verweerders hebben erkend dat de
exacte eigenschappen van de stof FR-720 en de risico’s
en de gevolgen voor het milieu onduidelijk zijn. De aan
de vergunning verbonden rapportage- en onderzoeksverplichtingen
zijn in onvoldoende mate gericht op het
verkrijgen van duidelijkheid op deze punten. Volgt
schorsing van het bestreden besluit.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

54
K34
ABRS 10 april 2002, nr. 199900917/1 (GS Overijssel)
Wet milieubeheer, artikel 8.1
Algemene wet bestuursrecht, artikel 5:32
Partieel handhaven alleen onder bijzondere omstandigheden
toegestaan.
Afwijzing van verzoek om bestuurlijke handhavingsmaatregelen
te treffen vanwege het uitoefenen van activiteiten
zonder vergunning. In een situatie dat een inrichting
zonder toereikende vergunning in werking is,
geldt als uitgangspunt dat een handhavingsbesluit is
gericht op het volledig opheffen van de overtreding.
Slechts onder bijzondere omstandigheden kan er aanleiding
zijn bij afweging van de betrokken belangen af
te wijken van dit uitgangspunt door middel van een
handhavingsbesluit dat betrekking heeft op het gedeeltelijk
ongedaan maken van de overtreding. Van dergelijke
omstandigheden is niet gebleken. De stelling dat
een deel van de bedrijfsvoering kan worden gelegaliseerd,
is in dit verband onvoldoende.
K35
Vz. ABRS 17 april 2002, nrs. 200200542/1 en
200200542/2 (Barneveld)
Wet milieubeheer, artikel 8.18
Niet volledig gebouwde stal geen grond voor van
rechtswege vervallen vergunning.
Gedeeltelijke weigering revisievergunning krachtens de
Wm voor een veehouderij. Verweerders stellen dat de
onderliggende vergunning voor wat betreft de stal voor
vleesvarkens is vervallen zodat daarvoor geen oude
rechten aanwezig zijn. Daartoe overwegen zij dat de
Groen Label-stal niet is gerealiseerd omdat het koeldeksysteem
niet is aangebracht. Gebleken is dat buiten
het koeldeksysteem de stal verder wel is opgericht
en dat er vleesvarkens in zijn gehuisvest. Zoals de Afdeling
eerder in haar uitspraak van 16 april 1996 nr.
E03.95.0700 heeft geoordeeld, biedt artikel 8.18,
eerste lid, aanhef en onder a geen grondslag voor het
Milieu kort
van rechtswege vervallen van de vergunning indien
een aantal voorzieningen niet of niet tijdig is gerealiseerd.
Volgt vernietiging van het besluit voor zover de vergunning
gedeeltelijk is geweigerd.
NB: Evenzo ABRS 15 mei 2002, nr. 200105304/1
waar de Groen Label-stallen waren gerealiseerd met
uitzondering van het biologisch luchtwassysteem (BB
96.10.045).
K36
ABRS 24 april 2002, nr. 200004089/2 (Loenen)
Wet milieubeheer, artikel 8.40
Besluit bouw- en houtbedrijven milieubeheer,
artikel 2
Uitleg artikel 2 Besluit bouw- en houtbedrijven milieubeheer.
Vergunning krachtens de Wm voor een ijzerwinkel met
machinale houtbewerking, opslag en kantoor. De inrichting
betreft een aannemingsbedrijf en bestaat uit
een werkplaats, een zaagafdeling, een opslaggebouw
en een ijzerwarenwinkel. Het aannemerswerk betreft
ongeveer 80% van de activiteiten en het ijzerwarenwinkel-gedeelte
20% van de activiteiten. Het aannemerswerk
valt wel en het ijzerwarenwinkeldeel valt
niet aan te merken als activiteiten die onder het Besluit
bouw- en houtbedrijven milieubeheer (het Besluit) vallen.
De Afdeling is van oordeel dat het Besluit niet van
toepassing is. Daarbij neemt zij in aanmerking dat de
ijzerwarenwinkel een zodanige omvang heeft dat deze,
als afzonderlijke activiteit beschouwd, vergunningplichtig
zou zijn ingevolge de Wm, nu is gebleken dat
in de ijzerwarenwinkel onder meer een platenzaagmachine
met 5,5 kW en een afkortzaag met 2,2 kW staan
opgesteld. Vanwege dit vermogen aan elektromotoren
mag de activiteit niet zonder vergunning worden ontplooid.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

K37
ABRS 1 mei 2002, nr. 200101497/1 (Sint Anthonis)
Wet milieubeheer, artikel 1.1, eerste lid
EG-richtlijn 75/442, artikel 1, aanhef en onder a
Doordat sprake is van afvalstoffen waren verweerders
niet bevoegd tot het verlenen van de vergunning.
Oprichtingsvergunning krachtens de Wm voor een inrichting
voor het spoelen van flessen, breken van glas en
persen van blik. Appellanten voeren aan dat in de inrichting
sprake is van bewerking van afval ten behoeve van
de voedselindustrie. De Afdeling overweegt dat in de inrichting
producten bestaande uit bier, frisdrank, appelmoes
en alcoholische dranken worden verwerkt. Vergunninghoudster
heeft geen beheersing over de
hoeveelheid en samenstelling van de producten die haar
geleverd worden, maar is afhankelijk van het aanbod
van haar leveranciers. Deze producten waren bestemd
voor menselijke consumptie, maar zijn om diverse redenen
niet meer geschikt daarvoor bevonden en worden in
plaats daarvan bewerkt tot diervoeders. Het betreft derhalve
restproducten die niet meer geschikt of beoogd
zijn voor de oorspronkelijke bestemming. Onder deze
omstandigheden is sprake van het ‘zich ontdoen’ in de
zin van artikel 1 van de EG-richtlijn 75/442 en daardoor
hebben deze producten het karakter gekregen van afvalstoffen.
Dit betekent dat gedeputeerde staten het bevoegd
gezag zijn en verweerders niet bevoegd waren tot
het nemen van het bestreden besluit.
K38
ABRS 1 mei 2002, nr. 200103676/1 (Ruurlo)
Wet milieubeheer, artikelen 8.10 en 8.11
Opstallen aan te merken als kampeerboerderij en
geen stankgevoelig object in de zin van de brochure
en de Richtlijn.
Revisievergunning krachtens de Wm voor een veehouderij.
Appellant stelt dat sprake is van teveel stankhinder
nu verweerders een verkeerde categorie-indeling
Milieu kort
als bedoeld in de brochure Veehouderij en Hinderwet
en de Richtlijn veehouderij en stankhinder hebben gehanteerd.
De Afdeling is van oordeel dat de bedrijfswoning
bij de kaasboerderij die in de nabijheid van de inrichting
ligt, uitgaande van de categorie-indeling van
de brochure, als een categorie IV-object moet worden
aangemerkt. De SVR-camping en de twee appartementen
op het desbetreffende perceel, die door appellant
worden geëxploiteerd en waarvan is gebleken dat
ze bestemd zijn voor recreatief gebruik, kunnen worden
begrepen onder de beschrijving kampeerboerderij
en kleinschalig kamperen die in de brochure en de
Richtlijn als vorm van verblijfsrecreatie niet zijn aangemerkt
als stankgevoelige objecten.
K39
55
Vz. ABRS 3 mei 2002, nr. 200201847/1 (GS
Noord-Brabant)
EG-richtlijn 75/442, artikel 1, aanhef en onder
a en artikel 11, eerste lid onder a en b
Afvalverwijdering in eigen beheer staat niet in de
weg aan kwalificatie van stoffen als afvalstoffen.
Last onder dwangsom om ca 4800 m3 groenafval, bestaande
uit boomstronken en stammen, te verwijderen
en af te voeren naar een inrichtinghouder die gerechtigd
is het afval op te slaan. Verzoekster om schorsing
is onder meer van mening dat het groenmateriaal niet
als afvalstof is aan te merken en zo dit wel het geval is,
er geen sprake van is dat zij zich daarvan heeft ontdaan.
Verweerders betogen daarentegen dat het afvalstoffen
betreft nu het groenmateriaal van zijn oorspronkelijke
plaats is verwijderd. De Voorzitter overweegt
dat het groenmateriaal dat op de bodem van het perceel
van verzoekster ligt afkomstig is van de kap van
percelen bosland. Gebleken is dat de stoffen op de locatie
waar zij zijn ontstaan, moesten worden verwijderd
en daar derhalve onbruikbaar waren geworden.
Verder is niet gebleken dat beoogd is deze stoffen te
produceren met het oog op gebruik elders. In het licht
van het arrest van het Hof van Justitie EG van 15 juni
2000 moet worden geconcludeerd dat deze omstandigheden
een aanwijzing vormen dat de eigenaar van
de groenvoorzieningen, als producent van de onderhavige
stoffen, zich daarvan ontdoet in de zin van EG-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

56
richtlijn 75/442 en dat deze stoffen het karakter hebben
van afvalstoffen. Dat in dit geval de eigenaar van
de percelen bosland tevens eigenaar is van het perceel
waarop de stoffen op de bodem zijn gebracht, doet
hieraan niet af. Gelet op het bepaalde in artikel 11,
eerste lid, onder a en b van de EG-richtlijn kan worden
geconcludeerd dat de omstandigheid dat een onderneming
de afvalstoffen die zij zelf heeft geproduceerd in
eigen beheer verwijdert dan wel nuttig toepast, niet
aan de kwalificatie van die stoffen als afvalstoffen in de
weg staat.
K40
ABRS 8 mei 2002, nr. 200101619/1 (Winterswijk)
Wet milieubeheer, artikelen 8.10 en 8.11
Geluidsvoorschriften ten aanzien van spoorwegemplacement
bieden onvoldoende bescherming.
Oprichtingsvergunning krachtens de Wet milieubeheer
voor een spoorwegemplacement. Appellanten stellen
geluidhinder te ondervinden met name gedurende de
nachtperiode. In de vergunning is bepaald dat binnen 6
jaar na het van kracht worden van de vergunning het
equivalente geluidsniveau bij woningen niet meer mag
bedragen dan 50, 45 en 45 dB(A) voor respectievelijk
de dag-, avond- en nachtperiode. De Afdeling overweegt
dat sprake is van een feitelijk al heel lang bestaande situatie.
Gebleken is dat met het treffen van geluidsreducerende
maatregelen en/of voorzieningen de geluidsbelasting
gedurende de nachtperiode mogelijk verder kan
worden teruggebracht dan het equivalente geluidsniveau
van 45 dB(A). De grenswaarde voor de nachtperiode
is hoger gesteld dan de volgens de Handreiking aanbevolen
richtwaarde. Uit het bestreden besluit blijkt
onvoldoende dat onderzoek naar de haalbaarheid van
de in de Handreiking genoemde richtwaarde voor de
nachtperiode heeft plaatsgevonden. Voorts oordeelt de
Afdeling dat verweerders de (te) ruime termijnen niet in
redelijkheid aan de vergunning hebben kunnen verbinden.
Hierbij neemt de Afdeling in aanmerking dat de in
het bestreden besluit toegestane overschrijding van de
geluidsgrenswaarde voor de nachtperiode gedurende
een periode van 6 jaar aanzienlijk is. Volgt vernietiging
van het bestreden besluit.
Milieu kort
K41
ABRS 15 mei 2002, nr. 200105999/1 (Minister
van Verkeer en Waterstaat)
Luchtvaartwet, artikel 72
Afdeling acht zich onbevoegd om kennis te nemen
van het geschil.
Afwijzing van verzoek tot toepassing van bestuursdwang
inzake militair medegebruik van luchtvaartterrein
Seppe. Het bestreden besluit is gebaseerd op artikel
72 van de Luchtvaartwet (Lvw). De Lvw noch
enige andere wet kent een uitdrukkelijke wetsbepaling
waarin is opgenomen dat de Afdeling bevoegd is in
eerste en enige aanleg te oordelen over een dergelijk
besluit. In de wetsgeschiedenis noch anderszins zijn
voorts aanknopingspunten te vinden dat de wetgever
de bedoeling heeft gehad voor bestuursdwangbesluiten
als bedoeld in artikel 72 Lvw de Afdeling in eerste
en enige aanleg bevoegd te achten. Tevens vordert de
rechtseenheid een dergelijke bevoegdheidsverdeling in
dit geval niet. Het beroepschrift zal worden teruggezonden
naar de Rechtbank ter verdere afdoening.
K42
ABRS 22 mei 2002, nr. 199903060/1 (GS Noord-
Brabant)
Wet milieubeheer, artikel 8.12
Controlemeting ook bij inrichtingen wier activiteiten
niet wezenlijk zijn veranderd.
Revisievergunning krachtens de Wet milieubeheer voor
een afvalverwijderingsbedrijf. Bij voorschrift is bepaald
dat door middel van een rapport moet worden aangetoond
dat aan de geluidsnormen van de vergunning
wordt voldaan. De Afdeling overweegt dat het voorschrift
appellante niet verplicht om bij herhaling
akoestische onderzoeken te verrichten. Het voorschrift
strekt er slechts toe dat appellante eenmalig een
akoestisch onderzoek dient uit te laten voeren wanneer
verweerders daarom vragen. Voor het oordeel dat verweerders
dit voorschrift niet aan de vergunning hadden
mogen verbinden, bestaat geen grond. Dat verweer-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

ders een revisievergunning hebben verleend voor een
bestaande inrichting en, naar appellante stelt, de activiteiten
in deze inrichting niet wezenlijk zijn gewijzigd,
doet hieraan niet af, nu in artikel 12, derde lid van de
Wm geen onderscheid wordt gemaakt tussen een oprichtingsvergunning
en een revisievergunning.
K43
ABRS 5 juni 2002, nr. 200104358/2 (GS Friesland)
Wet milieubeheer, artikel 1.1, eerste lid en artikel
10.2, eerste lid
Opslag baggerspecie is geen inrichting in de zin
van de Wet milieubeheer.
Niet tijdig nemen van een besluit op het verzoek om
bestuursdwang toe te passen met betrekking tot het illegaal
verspreiden van baggerspecie. Appellant stelt
dat voor de verspreiding van de baggerspecie een vergunning
ingevolge de Wm nodig is. Gelet op de periode
dat de baggerspecie ter plaatse op zijn percelen ligt opgeslagen,
de hoeveelheid baggerspecie en de aanwezigheid
van een zogeheten keerkade is zijns inziens
sprake van een inrichting in de zin van de Wet milieubeheer.
De Afdeling overweegt dat het oogmerk bestond
om de baggerspecie slechts kortstondig op de
percelen van appellant op te slaan in afwachting van
verdere verspreiding over deze percelen. Deze verspreiding
zou voorts in een beperkte periode zijn uitgevoerd.
Gelet hierop zijn de activiteiten eenmalig en
kunnen deze in een relatief korte tijd worden afgerond,
zodat geen sprake is van een ‘bedrijvigheid die binnen
een zekere begrenzing pleegt te worden verricht’ en
derhalve evenmin van een inrichting als bedoeld in artikel
1, eerste lid van de Wet milieubeheer. Met verwijzing
naar haar uitspraak van 11 juli 2000 nr.
E03.97.0189 (AB 2000, 333) oordeelt de Afdeling
dat bij de beantwoording van de vraag of bij het op of
in de bodem brengen van afvalstoffen sprake is van
een ‘bedrijvigheid die pleegt te worden verricht’ het
enkel laten liggen van de op of in de bodem gebrachte
afvalstoffen niet dient te worden betrokken. Niet in geschil
is dat in casu wel sprake is van een overtreding
van artikel 10.2, eerste lid van de Wm (verbod om
zich van afvalstoffen te ontdoen door deze buiten een
Milieu kort
inrichting op of in de bodem te brengen). Er is immers
niet voldaan aan de voorwaarde in artikel 3, eerste lid,
onder d van het Besluit vrijstellingen stortverbod buiten
inrichtingen om vrijstelling van het verbod in artikel
10.2, eerste lid, van de Wm te verlenen. Verweerders
waren mitsdien bevoegd om bestuursdwang toe te
passen. Vervolgens begeeft de Afdeling zich in de
vraag of verweerders zich bij afweging van de betrokken
belangen in redelijkheid op het standpunt hebben
kunnen stellen dat niet handhavend behoefde te worden
opgetreden tegen het illegaal verspreiden van baggerspecie
en komt tot de conclusie dat het besluit op
dit punt ondeugdelijk is gemotiveerd. Volgt vernietiging
van het bestreden besluit.
K44
Vz. ABRS 7 juni 2002, nr. 200202329/1 (Hoogheemraadschap
Hollands Noorderkwartier)
Algemene wet bestuursrecht, artikel 5:21 e.v.
57
Stelselmatig gedogen is niet toegestaan.
Besluit om het zonder Wvo-vergunning lozen van verzilt
water op oppervlaktewater te gedogen. Het besluit
is gebaseerd op een beleidsstuk van verweerders met
betrekking tot het gebruik van verzilt zand. De Voorzitter
is van oordeel dat het beleidsstuk als een gedoognota
dient te worden aangemerkt, waarin stelselmatig
een beoordelingskader wordt gegeven voor activiteiten
die in strijd zijn met de Wvo. Aldus worden lozingen in
feite buiten het stelsel van de Wvo om gereguleerd.
Gelet op de jurisprudentie kan gedogen alleen worden
aanvaard indien in een concreet geval na zorgvuldige
afweging de belangen van de gedoogde meer zwaarwegend
zijn dan het belang dat met handhaving van
de Wvo, en daarmee derdenbelangen, is gemoeid. Dit
zal slechts bij uitzondering het geval zijn. Volgt schorsing
van het bestreden besluit.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

58
K45
ABRS 12 juni 2002, nr. 200103022/1 (GS Limburg)
Algemene wet bestuursrecht, artikel 5:32
Een last onder dwangsom kan niet zijn gericht op
het afdwingen van een vergunningaanvraag.
Afwijzing van verzoek om handhavingsmaatregelen te
treffen met betrekking tot een mobiele grondreinigingsinstallatie.
Appellante meent dat verweerders door toepassing
van bestuurlijke handhavingsmaatregelen het
indienen van een vergunningaanvraag moeten afdwingen.
Met verwijzing naar haar uitspraak van 21 maart
1997 nr. E03.95.1972 (JB 1997, 100) overweegt de
Afdeling dat het in beginsel mogelijk is om, indien het
belang van de bescherming van het milieu zich daartegen
niet verzet, een dwangsom op te leggen in een situatie
waarin zonder vereiste vergunning wordt gehandeld.
Het systeem van de wet laat echter niet toe dat
een dwangsom kan worden opgelegd teneinde het indienen
van een toereikende vergunningaanvraag af te
dwingen. De gestelde overtreding bestaat uit het in
werking hebben van de inrichting zonder een daartoe
verleende vergunning. Het enkel aanvragen van een
vergunning kan deze overtreding niet opheffen.
NB: Wat hoogstwaarschijnlijk juridisch wel kan, is het
opleggen van een dwangsom wegens het zonder vergunning
in werking houden van de inrichting en tevens
in dat besluit bepalen dat niet tot effectuering (inning)
van de dwangsom wordt overgegaan zodra een ontvankelijke
vergunningaanvraag is ingediend. Daarmee
bereikt het bevoegd gezag per saldo hetzelfde.
Milieu kort
K46
Vz. ABRS 18 juni 2002, nr. 200202373/1 (Rotterdam)
EG-richtlijn 83/189
Voorschrift is niet aan te merken als technisch
voorschrift als bedoeld in de Richtlijn.
Last onder dwangsom wegens het overtreden van
voorschrift 1.6.13 van het Besluit bouw- en houtbedrijven
milieubeheer (het Besluit). Verzoekster betoogt
dat dit voorschrift ten onrechte niet is gemeld aan de
Europese Commissie, zoals voorgeschreven in Richtlijn
83/189 (de Richtlijn) en om die reden onverbindend
is, gelet op het Securitel-arrest van 30 april 1996 (AB
1998, 47) van het Hof van Justitie EG. De Voorzitter is
voorshands van oordeel dat het desbetreffende voorschrift
niet onder de werkingssfeer van de Richtlijn
valt. Het voorschrift is niet aan te merken als een technisch
voorschrift als bedoeld in de Richtlijn, nu het
niet ziet op een technische specificatie van een product
of een hierop toepasselijke bestuursrechtelijke bepaling.
NB: Evenzo Vz. ABRS 26 april 2002, nr.
200201814/1 m.b.t. voorschrift 2.3.1 van het Besluit
bouw- en houtbedrijven milieubeheer.
K47
ABRS 19 juni 2002, nr. 200104387/1 (GS Limburg)
Wet milieubeheer, artikel 8.11, derde lid
Landschapsplan dient te zijn gerelateerd aan een
goedkeuringsbesluit.
Revisievergunning krachtens de Wet milieubeheer voor
een stortplaats. Bij vergunningvoorschrift is bepaald
dat een landschapsplan moet worden ingediend en dat
het aanbrengen van afval in verband met de vormgeving
van de inrichting overeenkomstig dit plan moet
geschieden. De Afdeling overweegt dat het desbetreffende
voorschrift niet voorziet in de mogelijkheid om
hierop (bijvoorbeeld) via goedkeuring van het land-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

schapsplan invloed uit te oefenen. Volgt in zoverre vernietiging
van het bestreden besluit.
K48
ABRS 26 juni 2002, nr. 200104007 (Hengelo)
Wet milieubeheer, artikelen 8.4, derde lid, 8.10
en 8.11
In ontwerp-Vuurwerkbesluit zijn de meest recente
milieutechnische inzichten neergelegd.
Gedeeltelijke weigering van vergunning voor de opslag
en verkoop van consumentenvuurwerk. Voor zover de
vergunning is verleend is een sprinklerinstallatie voorgeschreven.
Verweerders hebben hun besluit gebaseerd
op het ontwerp-Vuurwerkbesluit dat volgens hen
is gebaseerd op de meest recente milieutechnische inzichten.
De Afdeling overweegt dat de vergunning terecht
gedeeltelijk is geweigerd omdat niet wordt voldaan
aan de veiligheidsafstand van 20 m die op grond
van het ontwerp-Vuurwerkbesluit moet worden aangehouden
tot kwetsbare objecten van derden. In tegenstelling
tot appellante is de Afdeling van oordeel dat artikel
8.4, derde lid van de Wm er niet aan in de weg
staat dat voor bestaande situaties een sprinklerinstallatie
wordt voorgeschreven. Op grond van het ontwerp-
Vuurwerkbesluit dienen bewaarplaatsen waarin meer
dan 200 kg verpakt consumentenvuurwerk aanwezig
mag zijn, te zijn voorzien van een sprinklerinstallatie.
Milieu kort
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
59

60
Ruimtelijke ordening Ruimtelijke Ruimtelijke ordening ordening
60
02-61
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 3 oktober 2001, nr.
199900271/1, inzake de Streekplanherziening
streekplannen Noord- en Midden- en Zuid-Limburg
voor ontgrondingenlocaties.
Aanwijzingen van winplaatsen in streekplan
zijn besluiten in de zin van artikel 4a, zevende lid,
van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in samenhang
met artikel 1:3 van de Algemene wet bestuursrecht.
Het niet opnemen van de aanwijzing
als winplaats van een door appellanten concreet
aangeduide locatie is alsdan een weigering een besluit
te nemen, welke voor de mogelijkheid tot het
instellen van beroep met een besluit kan worden
gelijkgesteld.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 4a, lid 7
Algemene wet bestuursrecht, artikel 1:3
Winplaatsen
2.5. In het Streekplan is op pagina 3 aangegeven dat
de aanwijzing van winplaatsen als besluit in de zin van
artikel 1:3 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
dient te worden beschouwd. Hierdoor wordt de functie
van het gebied bepaald en wordt de maximale begrenzing
van een te verlenen vergunning op voorhand vastgelegd.
De aanwijzing van winzones wordt door verweerders
niet aangemerkt als besluit. In tegenstelling
tot een winplaats is de begrenzing van een winzone
ruimer. Winzones moeten beschouwd worden als
zoekruimte. Niet de volledige winzone behoeft in aanmerking
te komen voor ontgronding, aldus verweerders.
Op pagina 5 worden vervolgens de aangewezen
winplaatsen beschreven welke volgens verweerders als
besluit kunnen worden beschouwd.
2.6. De Afdeling is van oordeel dat de aanwijzing van
de op pagina 5 van het Streekplan beschreven winplaatsen
afgewogen, finale, beslissingen over die winplaatsen
zijn en dat de aanwijzingen ook overigens aan
de conreetheidseisen voldoen. Deze aanwijzingen zijn
derhalve besluiten in de zin van artikel 4a, zevende lid,
van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in samenhang
met artikel 1:3 van de Algemene wet bestuursrecht.
2.7. Verschillende appellanten voeren in beroep aan
dat verweerders ten onrechte bepaalde locaties niet als
winplaatsen hebben aangewezen.
2.8. Verweerders hebben in hun verweerschrift gesteld
dat in het Streekplan noch in het voorstel tot vaststelling
van dit plan van gedeputeerde staten aan verweerders,
overwegingen zijn opgenomen omtrent de door
appellanten gewenste aanwijzingen. Er kan derhalve
per definitie niet voldaan worden aan de concreetheidseisen
zodat geen sprake is van een besluit.
2.9. De Afdeling volgt verweerders in dit verweer niet.
De Afdeling is van oordeel dat indien door appellanten
voorafgaand aan de vaststelling van het Streekplan om
aanwijzing van een bepaalde locatie als winplaats hebben
verzocht, deze locatie daarbij concreet en nauwkeurig
hebben omschreven en het verzoek een periode
betreft waarvoor verweerders een afgewogen, finale,
beslissing hebben willen nemen en zij dit verzoek hebben
afgewezen, verweerders een afgewogen, finale,
beslissing over deze winplaatsen hebben genomen.
Het niet opnemen van de aanwijzing als winplaats is
alsdan een weigering een besluit te nemen, welke voor
de mogelijkheid tot het instellen van beroep met een
besluit kan worden gelijkgesteld.
02-62
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 13 februari 2002, nr.
E01.98.0147/1, inzake het bestemmingsplan
‘Buitengebied 1997’ van de gemeente Boxmeer.
Afrasteringen zijn geen werk of werkzaamheid
in de zin van artikel 14 van de Wet op de Ruimtelijke
Ordening. Erf- of terreinafscheidingen zijn geregeld
in de Woningwet. Het aanbrengen van afrasteringen
kan niet via het bestemmingsplan
worden tegengegaan.
Het streekplan is en blijft toetsingskader van de
beoordeling van gemeentelijke plannen.
Gezien het karakter van de provinciale Handleiding
bestemmingsplan buitengebied kan aan het
onderdeel van de Handleiding dat niet in overeen-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
60

stemming is met het streekplan geen betekenis
worden toegekend.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 14
Woningwet, artikel 43, lid 1, onder k
2.16. De Milieuvereniging voert beroepsgronden aan
tegen artikel 7, tweede lid, van de planvoorschriften.
Zij voert aan dat het plan ten onrechte geen regels
bevat om het toenemende gebruik van afrasteringen bij
met name de boomteelt tegen te gaan. Het aanbrengen
van afrasteringen kan belemmeringen opleveren
voor dassen, ganzen en zwanen.
2.16.1. Ingevolge artikel 7, tweede lid, van de planvoorschriften,
voorzover hier van belang, mag op gronden
met de bestemming ‘Landschapselement’ niet
worden gebouwd, behoudens terreinafscheidingen met
een maximale hoogte van 2 m. Volgens de plantoelichting
omvat deze bestemming de bosjes, houtwallen
en houtsingels die een wezenlijk onderdeel vormen van
de landschapsstructuur. Niet in geding is dat het aanbrengen
van afrasteringen belemmeringen kan opleveren
voor dassen, ganzen en zwanen.
2.16.2. Ingevolge artikel 14 van de Wet op de Ruimtelijke
Ordening kan bij een bestemmingsplan worden
bepaald dat het verboden is binnen een bij het plan
aan te geven gebied bepaalde werken, geen bouwwerken
zijnde, of werkzaamheden uit te voeren zonder of
in afwijking van een schriftelijke vergunning van burgemeester
en wethouders (aanlegvergunning), voorzover
zulks noodzakelijk is:
a. om te voorkomen dat een terrein minder geschikt
wordt voor de verwerkelijking van de daaraan bij
het plan gegeven bestemming;
b. ter handhaving en ter bescherming van een verwerkelijkte
bestemming als bedoeld onder a.
Naar het oordeel van de Afdeling is het aanbrengen
van afrasteringen geen werk of werkzaamheid in de zin
van artikel 14 van de Wet op de Ruimtelijke Ordening,
zodat hiervoor geen aanlegvergunningvereiste
kan worden opgenomen in een bestemmingsplan.
2.16.3. Ingevolge artikel 43, eerste lid, aanhef en
onder k, van de Woningwet is geen bouwvergunning
vereist voor het plaatsen van een erf- of terreinafscheiding,
waarvan de hoogte, van de voet af gemeten, niet
Ruimtelijke ordening
61
meer is dan 1 m. Indien de afscheiding wordt geplaatst
op of rondom een erf of terrein waarop een gebouw
staat, dan mag de afscheiding die achter de
voorgevelrooilijn staat, ten hoogste 2 m zijn, mits
wordt gebouwd overeenkomstig de bij of krachtens de
in artikel 2 bedoelde algemene maatregel van bestuur
gegeven voorschriften.
Uit het vorenstaande volgt dat voor het aanbrengen
van afrasteringen tot een maximale hoogte van 1 respectievelijk
2 m geen bouwvergunning is vereist. Dit
betekent dat het aanbrengen van afrasteringen niet via
het bestemmingsplan kan worden tegengegaan.
Gelet op het vorenstaande ziet de Afdeling geen
aanleiding om te oordelen dat verweerders niet in redelijkheid
goedkeuring hebben kunnen verlenen aan
dit planvoorschrift. In hetgeen appellante heeft aangevoerd,
ziet de Afdeling evenmin aanleiding voor het
oordeel dat dit onderdeel van het bestreden besluit anderszins
is voorbereid of genomen in strijd met het
recht. Deze beroepsgronden van de Milieuvereniging
zijn ongegrond.
2.18.2. Volgens het streekplan moet het gebruik van
afdekmaterialen door de vollegrondstuinbouwbedrijven
buiten de ontwikkelingsgebieden voor de vollegrondstuinbouw
afhankelijk gesteld worden van de bescherming
van de in die gebieden aanwezige
landschappelijke-, natuur- en milieuwaarden. De toepassing
van de menstoegankelijke demontabele tunnels
dient binnen het vooraf in het bestemmingsplan
vast te leggen bouwblok te gebeuren en teeltgebonden,
dus tijdelijk van aard te zijn. Volgens de provinciale
Handleiding bestemmingsplan buitengebied van maart
1996 (hierna te noemen: de Handleiding) kunnen
ondersteunende kassen en/of hoge tunnels zowel
binnen als buiten het bouwblok worden opgericht.
Ter zitting hebben verweerders aangegeven dat de
Handleiding in zoverre niet in overeenstemming is met
het streekplan.
Volgens de inleiding bij de Handleiding wordt in de
Handleiding een nadere uitleg gegeven van een aantal
beleidsthema’s die in het streekplan globaal zijn geformuleerd.
De Handleiding is bedoeld om als referentiekader
te dienen voor het opstellen van het bestemmingsplan
buitengebied. Het treedt niet buiten het
beleidskader zoals dat in het streekplan is vastgelegd.
Het streekplan is en blijft toetsingskader van de beoordeling
van gemeentelijke plannen.
Gezien het karakter van de Handleiding kan aan dit
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

62
onderdeel van de Handleiding geen betekenis worden
toegekend, nu dit onderdeel niet in overeenstemming
is met het streekplan.
02-63
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 22 februari 2002, nr.
200001138/7, inzake het bestemmingsplan ‘Boerenbond
Deurne’ van de gemeente Deurne.
Aan gecorrigeerd besluit omtrent goedkeuring
dat na afloop van de wettelijke beslistermijn is bekendgemaakt,
komt geen betekenis toe.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 28, lid
2 en 3
2.1. Bij besluit van 16 november 1999 hebben verweerders
goedkeuring verleend aan het plan, met uitzondering
van artikel 4 van de planvoorschriften, en dit
besluit op 18 november 1999 verzonden aan het gemeentebestuur.
Artikel 4 van de planvoorschriften
bevat een doeleindenomschrijving voor de bestemming
‘Detailhandel -D-’ alsook bebouwings- en gebruiksvoorschriften
voor de gronden die op de plankaart deze
bestemming hebben gekregen.
Vervolgens is vanwege verweerders op 15 december
1999 een eveneens op 16 november 1999 gedateerd
‘gecorrigeerd exemplaar’ verzonden van het op
18 november 1999 bekendgemaakte besluit.
Bij het op 15 december 1999 bekendgemaakte
besluit hebben verweerders het plan goedgekeurd, behoudens
de op de plankaart met blauw omlijnde plandelen.
Deze plandelen zijn op de plankaart aangewezen
voor ‘Detailhandel -D-’.
2.2. Ingevolge artikel 28, tweede lid, van de Wet op de
Ruimtelijke Ordening, zoals deze wet ten tijde van de
tervisielegging van het plan luidde, dienen gedeputeerde
staten, indien tegen het plan bedenkingen zijn ingebracht,
te beslissen binnen zes maanden na afloop van
de termijn van de terinzageligging als bedoeld in artikel
26 van deze wet. Ingevolge artikel 28, derde lid, van
de wet wordt het plan, indien dit tijdig aan gedeputeerde
staten is toegezonden, geacht te zijn goedgekeurd
indien gedeputeerde staten binnen de in het tweede lid
Ruimtelijke ordening
gestelde termijn geen beslissing aan de gemeenteraad
hebben bekend gemaakt.
Ingevolge artikel 26 wordt het vastgestelde bestemmingsplan
gedurende vier weken voor een ieder
ter inzage gelegd.
Blijkens de stukken heeft het vastgestelde plan ter
voldoening aan artikel 26 met ingang van 23 april
1999 gedurende vier weken (tot en met 20 mei 1999)
ter inzage gelegen. De termijn van verweerders om te
beslissen omtrent de goedkeuring is ingegaan op 21
mei 1999. Het besluit omtrent goedkeuring diende
dan ook uiterlijk op 20 november 1999 aan het gemeentebestuur
te worden bekend gemaakt.
Het besluit van verweerders van 16 november
1999 omtrent de goedkeuring van het plan is gelet op
het bepaalde in het tweede en derde lid van artikel 28
van de wet, tijdig genomen en tijdig aan de gemeenteraad
bekend gemaakt.
De Afdeling is van oordeel dat, gelet op de aard van
de wijziging, het op 15 december 1999 bekendgemaakte
‘gecorrigeerd exemplaar’ moet worden aangemerkt
als een nieuw besluit omtrent de goedkeuring
van het plan.
Dit nieuwe besluit is aan de gemeenteraad bekendgemaakt
na afloop van de termijn die voortvloeit uit artikel
28, tweede en derde lid, van de wet, waarbinnen
verweerders hun besluit omtrent goedkeuring van het
plan aan de gemeenteraad moesten bekendmaken. In
verband hiermee heeft dit nieuwe besluit geen betekenis.
02-64
Uitspraak van de arrondissementsrechtbank
Utrecht van 15 maart 2002, nr. SBR 01/112, inzake
een last onder dwangsom (gemeente Leusden).
Een bestemmingsplan wordt niet voor die gedeelten
waartegen geen beroep is ingesteld of kon
worden ingesteld, met het goedkeuringsbesluit onherroepelijk.
Dit volgt niet uit artikel 28 van de
Wet op de Ruimtelijke Ordening en zou bovendien
impliceren dat gedeelten van één bestemmingsplan
op verschillende momenten onherroepelijk
worden.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 28, lid
8
Beoordeling van het geschil
(...)
Eiser heeft een beroep gedaan op de toepasselijkheid
van het overgangsrecht. Ingevolge artikel 32 van de
planvoorschriften geldt voor het overgangsrecht met
betrekking tot gebruik de datum waarop het bestemmingsplan
onherroepelijk is geworden. De rechtbank
merkt in dit verband allereerst op dat het bestemmingsplan
‘Buitengebied 1996’ door gedeputeerde
staten op 21 januari 1997 is goedgekeurd en dat het
bestemmingsplan ingevolge artikel 28, zevende lid,
ten tijde hier in geding achtste lid, van de WRO in werking
is getreden daags na afloop van de beroepstermijn.
Niet gebleken is dat binnen de beroepstermijn bij
de voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak een
verzoek om voorlopige voorziening is ingediend. Er is
tegen het goedkeuringsbesluit echter wel beroep ingesteld.
Uit het stelsel van de WRO volgt dat het bestemmingsplan
derhalve wel in werking is getreden na het
verstrijken van de beroepstermijn, maar toen nog niet
onherroepelijk is geworden. Het bestemmingsplan is
eerst met het Koninklijk Besluit van 5 maart 1999
(red.: kennelijk wordt bedoeld de uitspraak van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State),
waarbij is beslist op de tegen het goedkeuringsbesluit
ingestelde beroepen, onherroepelijk geworden.
Nu de planwetgever in artikel 32, eerste lid, van de
planvoorschriften het onherroepelijk worden – en dus
niet de inwerkingtreding – van het plan – en dus niet
van gedeelten van het plan – als peildatum heeft aangewezen
voor het overgangsrecht met betrekking tot
gebruik, is de datum van het Koninklijk Besluit van 5
maart 1999 de in deze zaak relevante datum. De
rechtbank volgt verweerder niet in zijn stelling dat het
bestemmingsplan voor die gedeelten waartegen geen
beroep is ingesteld of kon worden ingesteld, met het
goedkeuringsbesluit onherroepelijk is geworden. Dit
volgt niet uit artikel 28 van de WRO en zou bovendien
impliceren dat gedeelten van één bestemmingsplan op
verschillende momenten onherroepelijk worden. De
rechtbank is van oordeel dat dit in strijd is met het stelsel
van de WRO en met de rechtszekerheid die burgers
aan de planvoorschriften mogen ontlenen.
Noot: zie ook 02-88
Ruimtelijke ordening
02-65
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 20 maart 2002, nrs.
200002296/1 en 200002297/1, inzake de bestemmingsplannen
‘Gaswinlocatie Moddergat’ en
‘Gaswinlocatie Paesens’ van de gemeente Dongeradeel.
Door de weigering van de vergunning op grond
van de Natuurbeschermingswet is de uitvoerbaarheid
van het bestemmingsplan niet verzekerd.
Voorzorgsbeginsel.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 33
Natuurbeschermingswet, artikel 12
63
2.3. Het bestemmingsplan ‘Gaswinlocatie Moddergat’
heeft betrekking op een nieuwe gaswinlocatie aan de
Mokselbankwei te Moddergat. Het bestemmingsplan
‘Gaswinlocatie Paesens’ heeft betrekking op een nieuwe
gaswinlocatie nabij de Boltawei te Lioessens. Met
beide plannen wordt beoogd de bouw van een installatie
voor het winnen van gas van onder de Waddenzee
mogelijk te maken. Aan de plangebieden is de bestemming
‘Doeleinden van delfstoffenwinning’ toegekend.
2.4. Verweerders hebben bij de bestreden besluiten
goedkeuring onthouden aan de bestemmingsplannen.
Verweerders verwijzen onder meer naar de brieven
van het kabinet aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
van 5 november 1999 en 7 december 1999 en naar het
besluit van 21 februari 2000, kenmerk DNO 2000/697
van de Staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer en
Visserij, waarbij de vergunning op grond van artikel 12
van de Natuurbeschermingswet voor de gasboring op de
locaties Paesens en Moddergat werd geweigerd. Verweerders
stellen dat zij met de Staatssecretaris van mening
zijn dat het voorzorgbeginsel in de weg staat aan het
verlenen van medewerking aan gasboringen in de Waddenzee,
nu onvoldoende is komen vast te staan dat geen
blijvende aantasting van de Waddenzee optreedt ten gevolge
van de te verwachten bodemdaling naar aanleiding
van de gaswinning. Door de weigering van de vergunning
op grond van de Natuurbeschermingswet is de uitvoerbaarheid
van het bestemmingsplan niet verzekerd.
Bij afweging van de belangen van de gaswinning
tegen het natuurbelang, hebben zij aan laatstgenoemd
belang doorslaggevende betekenis toegekend.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

64
2.5. Appellanten sub 1 betogen dat zij, gezien de uitkomst
van het vooroverleg op grond van artikel 10 van
het Besluit op de ruimtelijke ordening 1985, ervan uit
mochten gaan dat de plannen zouden worden goedgekeurd.
Bovendien hadden verweerders de wijziging
van het kabinetsbeleid over gasboringen in de Waddenzee,
welke wijziging plaatsvond na de vaststelling
van de plannen, niet bij hun besluiten omtrent goedkeuring
mogen betrekken. Voorts zijn appellanten sub
1 en 2 van mening dat verweerders een brief van de
Inspecteur van de Ruimtelijke Ordening van 16 februari
2000 niet bij hun besluitvorming mochten betrekken.
Appellant sub 2 wijst erop dat het eventuele effect
van bodemdaling op de waarde van de Waddenzee als
gevolg van gaswinning in het kader van de vergunningverlening
op grond van de Natuurbeschermingswet
wordt beoordeeld.
Appellanten sub 2 en 3 zijn voorts van mening dat
verweerders een verkeerde uitleg geven aan het rijksbeleid
zoals neergelegd in de brief van 7 december
1999. Het kabinet houdt de mogelijkheid open dat de
gaswinning de komende jaren alsnog wordt toegestaan.
Appellanten sub 2 en 3 menen dan ook dat de
uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan niet onzeker
is.
2.5.1. De Afdeling overweegt dat het karakter van de
toetsing van een bestemmingsplan door verweerders
met zich brengt dat alle feiten en omstandigheden die
zich tot aan het nemen van het besluit omtrent goedkeuring
hebben voorgedaan in aanmerking moeten
worden genomen. Verweerders mochten de brieven
van het kabinet van 5 november 1999 en 7 december
1999 derhalve bij hun besluitvorming betrekken. Dat
geldt evenzeer voor de brief van de Inspecteur voor de
Ruimtelijke Ordening van 16 februari 2000, waarin
deze zijn standpunt dat hij als lid in de subcommissie
gemeentelijke plannen had ingenomen, nader heeft
toegelicht.
De inhoud van de kabinetsbrieven was voor verweerders
onder meer aanleiding om in de goedkeuringsprocedure
een ander standpunt in te nemen dan
de provinciale planologische commissie in het kader
van het vooroverleg op grond van artikel 10 van het
Besluit op de ruimtelijke ordening 1985. De Afdeling
overweegt dat verweerders los van eerder naar voren
gebrachte standpunten van de provinciale planologische
commissie of een provinciale dienst de bevoegd-
Ruimtelijke ordening
heid behouden alsnog goedkeuring te onthouden of te
verlenen aan een plan of een plandeel, indien zij daartoe
– op gronden in het besluit vermeld – termen aanwezig
achten.
2.5.2. Voor de gaswinning vanaf de locaties Paesens
en Moddergat is op grond van artikel 12 van de Natuurbeschermingswet
een vergunning vereist. Bij besluit
van 21 februari 2000, kenmerk DNO 2000/697
heeft de Staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij de aanvraag van appellante sub 3 afgewezen.
De Staatssecretaris stelde zich op het standpunt
dat er vooralsnog duidelijke twijfel bestaat dat als gevolg
van de gaswinning te Paesens, Moddergat en Lauwersoog
geen bodemdaling optreedt die het unieke karakter
van het Waddengebied als wetland blijvend
aantast. Er is dan ook naar zijn mening aanleiding voor
toepassing van het voorzorgbeginsel.
Bij besluit van 22 september 2000, kenmerk
TRCJZ/2000/11742, heeft de Staatssecretaris de bezwaren
van appellante sub 3 tegen het primaire besluit
ongegrond verklaard. Bij uitspraak van 20 maart 2002
heeft de Afdeling het beroep van appellante sub 3
tegen dit besluit ongegrond verklaard (zaaknummer:
200003711/1).
2.5.3. Het kabinet heeft in zijn brieven aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer van 5 november 1999 en 7
december 1999 gesteld dat het kabinet vooralsnog
niet wil overgaan tot het verlenen van vergunningen
voor gaswinning in de Waddenzee, omdat niet alle onzekerheden
en twijfel over mogelijke blijvende aantasting
van de Waddenzee in voldoende mate zijn weggenomen.
In de brief van 7 december 1999 is voorts
vermeld dat de komende jaren zullen worden benut
om voortschrijdend inzicht te krijgen in de vraag of de
resterende onzekerheden over de mogelijkheid tot het
vervullen van sluitende voorwaarden waaronder gaswinning
kan plaatsvinden kunnen worden weggenomen.
2.5.4. Ingevolge artikel 33 van de Wet op de Ruimtelijke
Ordening dient een bestemmingsplan, voorzover
hier van belang, ten minste eenmaal in de tien jaren te
worden herzien. Uit deze bepaling blijkt dat de wetgever
een planperiode van tien jaar voor ogen staat.
De Afdeling acht het in beginsel niet in overeenstemming
met een goede ruimtelijke ordening dat in
een plan bestemmingen worden aangewezen waarvan
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

edelijkerwijs moet worden aangenomen dat deze
binnen de tienjarige planperiode niet zullen worden
verwezenlijkt.
Op grond van de bovengenoemde stukken hebben
verweerders naar het oordeel van de Afdeling in redelijkheid
het standpunt kunnen innemen dat moet worden
aangenomen dat de in het plan aangewezen bestemming
niet binnen de planperiode zal worden
verwezenlijkt. Uit de brief van het kabinet van 7 december
1999 blijkt weliswaar dat gaswinning in de
Waddenzee in de toekomst niet wordt uitgesloten,
maar op het moment waarop verweerders over de
goedkeuring van de bestemmingsplannen dienden te
beslissen, bestond er geen inzicht in het antwoord op
de vraag of, in hoeverre en op welke termijn er voorwaarden
zouden kunnen worden ontwikkeld op grond
waarvan gaswinning in de Waddenzee alsnog zal kunnen
worden toegestaan.
02-66
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 3 april 2002, nr.
199901372/1, inzake het bestemmingsplan ‘Buitengebied’
van de gemeente Bernheze.
Gedeputeerde staten mogen niet goedkeuring
onthouden op andere gronden dan wegens strijd
met het recht of strijd met de goede ruimtelijke ordening.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 28, lid 2
Algemene wet bestuursrecht, artikel 10:27
2.15. Bij het bestreden besluit hebben verweerders
goedkeuring onthouden aan het plan, voorzover daarbij
de bestemming ‘Bosgebied’ is toegekend aan het
voormalig mobilisatieterrein te Nistelrode. Zij hebben
zich op het standpunt gesteld dat nog geen afgewogen
oordeel mogelijk is over de bestemming van die gronden,
omdat het onderzoek naar de hergebruiksmogelijkheden
van het terrein nog niet is afgerond.
(...) kunnen zich niet met deze onthouding van
goedkeuring verenigen. Zij voeren aan dat de bestemming
‘Bosgebied’ het meest passend is voor deze gronden
en dat ten onrechte een groter gewicht wordt toegekend
aan het financieel-economische belang van de
Ruimtelijke ordening
Staatssecretaris van Defensie.
2.15.1. Ingevolge artikel 28, tweede lid, van de Wet
op de Ruimtelijke Ordening in samenhang met artikel
10:27 van de Algemene wet bestuursrecht kan
slechts goedkeuring worden onthouden wegens strijd
met het recht of strijd met de goede ruimtelijke ordening.
Verweerders hebben goedkeuring onthouden aan
de bestemming ‘Bosgebied’ omdat zij van mening zijn
dat deze bestemming de besprekingen over de hergebruiksmogelijkheden
van het mobilisatiecomplex zou
kunnen belemmeren. Uit het bestreden besluit blijkt
dat de onthouding van goedkeuring niet zo mag worden
geïnterpreteerd dat verweerders de bestemming
‘Bosgebied’ op termijn niet aanvaardbaar achten.
De Afdeling is van oordeel dat verweerders daarmee
op andere gronden goedkeuring hebben onthouden
dan wegens strijd met het recht of strijd met de
goede ruimtelijke ordening. Verweerders hebben derhalve
gehandeld in strijd met artikel 28, tweede lid,
van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in samenhang
met artikel 10:27 van de Algemene wet bestuursrecht.
Dit onderdeel van de beroepen van (...) is gegrond. Het
bestreden besluit dient derhalve te worden vernietigd,
voorzover daarbij goedkeuring is onthouden aan het
plandeel met de bestemming ‘Bosgebied’ (...).
02-67
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 10 april 2002, nr.
200102756/1, inzake het bestemmingsplan ‘Landelijk
Gebied Oost’ van de gemeente Wageningen.
Artikel 6:17 van de Algemene wet bestuursrecht
is niet van toepassing op bestemmingsplanprocedure.
Algemene wet bestuursrecht, artikel 6:17
65
2.7.1. Voorzover appellanten stellen dat verweerders
in strijd hebben gehandeld met artikel 6:17 van de Algemene
wet bestuursrecht door het bestreden besluit
aan hen en niet aan hun gemachtigde te zenden, stelt
de Afdeling voorop dat voornoemd artikel niet van toepassing
is op de procedure die is voorgeschreven voor
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

66
de totstandkoming en goedkeuring van een bestemmingsplan.
De vraag of het zorgvuldigheidsbeginsel
met zich brengt dat het bestreden besluit aan de gemachtigde
van appellanten had moeten worden gezonden,
kan hier in het midden worden gelaten. Het bestreden
besluit is immers aan appellanten zelf
toegezonden en het niet toezenden van het bestreden
besluit aan de gemachtigde van appellanten heeft er
niet aan in de weg gestaan dat appellanten hiertegen
het thans voorliggende beroep hebben ingesteld. Appellanten
zijn daarom door deze gang van zaken niet in
hun belangen geschaad.
02-68
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 10 april 2002, nr.
200104307/1, inzake het bestemmingsplan ‘Bedrijfsstrook
Schaikseweg II’ van de gemeente Leerdam.
Een intrekking van een zienswijze kan in beginsel
niet worden herroepen.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 23, lid 1
2.2. De Afdeling stelt vast dat het ontwerp-plan overeenkomstig
artikel 23, eerste lid, sub b, van de Wet op
de Ruimtelijke Ordening met ingang van 29 juni 2000
vier weken ter inzage heeft gelegen. Een ieder kon
overeenkomstig artikel 23, eerste lid, sub c, van de
Wet op de Ruimtelijke Ordening gedurende deze termijn
van terinzagelegging schriftelijk zijn zienswijze
omtrent het ontwerp-plan kenbaar maken. Appellanten
hebben hun zienswijze op 25 juli 2000 bij de gemeenteraad
ingebracht. Bij brief van 7 september 2000
hebben appellanten hun zienswijze ingetrokken. Bij
brief van 8 september 2000 hebben appellanten aangegeven
hun zienswijze toch te willen handhaven.
2.3. De Afdeling overweegt dat als gevolg van de brief
van 7 september 2000 de zienswijze zoals ingediend
op 25 juli 2000 is vervallen.
Wat betreft de brief van 8 september 2000, overweegt
zij dat een intrekking van een bij de gemeenteraad
ingebrachte zienswijze in beginsel niet kan wor-
Ruimtelijke ordening
den herroepen. Niet gebleken is van feiten of omstandigheden
die tot een uitzondering op deze regel zouden
moeten leiden. (...)
02-69
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 17 april 2002, nr.
200100411/1, inzake het bestemmingsplan ‘Bedrijventerrein
Gaasperwaard’ van de gemeente Vianen.
Aangezien ten tijde van de bestreden beslissing
de gemeente Vianen nog was ingedeeld bij de provincie
Zuid-Holland, waren gedeputeerde staten
van Zuid-Holland bevoegd te beslissen over de
goedkeuring van het onderhavige bestemmingsplan.
Wel hadden zij, nu het bestemmingsplan in
strijd is met regionaal structuurplan voor het gebied,
het dagelijks bestuur van het Bestuur Regio
Utrecht om advies moeten vragen.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikelen 36l,
36m, 36n, 37
2.1.1. Bij Wet van 18 oktober 2001 tot wijziging van
de provinciale indeling van de gemeente Vianen (Stb.
521) is de gemeente Vianen met ingang van 1 januari
2002 ingedeeld bij de provincie Utrecht. Gelet op hetgeen
in de Wet algemene regels herindeling is bepaald,
dienen vanaf laatstvermelde datum gedeputeerde staten
van Utrecht als verweerders te worden aangemerkt.
2.4. Appellant sub 1 voert allereerst aan dat gedeputeerde
staten van Zuid-Holland niet bevoegd waren te
beslissen over de goedkeuring van het bestemmingsplan.
Hij wijst daartoe op de strekking en ratio van de
Kaderwet bestuur in verandering in samenhang met de
Wet gemeenschappelijke regelingen en van de Wet op
de Ruimtelijke Ordening, meer in het bijzonder de artikelen
36l tot en met 36n en 37 en de Koninklijke besluiten
van 7 juni 1995 en 28 september 1995 inzake
de gemeenschappelijke regeling Bestuur Regio
Utrecht.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

2.4.1. De Afdeling overweegt dat uit de door appellant
genoemde artikelen, wettelijke regelingen en Koninklijke
besluiten niet valt af te leiden dat daarmee wordt
afgeweken van het in de Wet op de Ruimtelijke Ordening
neergelegde stelsel dat het college van gedeputeerde
staten van de provincie waarbij de gemeente is
ingedeeld, beslist over de goedkeuring van door de
raad van die gemeente vastgestelde bestemmingsplannen.
Nu ten tijde van de bestreden beslissing de gemeente
Vianen nog was ingedeeld bij de provincie
Zuid-Holland, waren gedeputeerde staten van Zuid-
Holland bevoegd te beslissen over de goedkeuring van
het onderhavige bestemmingsplan.
2.5. Appellant sub 1 voert, evenals appellant sub 4,
verder aan dat gedeputeerde staten van Zuid-Holland
geen rekening hebben gehouden met het op 25 juni
1997 vastgestelde en door gedeputeerde staten van
Utrecht op 18 mei 1999 goedgekeurde Regionaal
Structuurplan ‘een RSP voor de tien’.
2.5.1. De Afdeling overweegt hieromtrent het volgende.
Op grond van artikel 36l, eerste lid, van de Wet op
de Ruimtelijke Ordening dienen gedeputeerde staten,
indien voor het gebied begrepen in een regionaal structuurplan
een bestemmingsplan is vastgesteld en dit
aan de goedkeuring van gedeputeerde staten wordt
onderworpen, bij hun besluit omtrent de goedkeuring
van dat bestemmingsplan rekening te houden met het
regionaal structuurplan.
Op grond van artikel 36l, tweede lid, van de Wet op
de Ruimtelijke Ordening vragen gedeputeerde staten
voorzover het bestemmingsplan, bedoeld in het eerste
lid, in strijd is met het regionaal structuurplan, het dagelijks
bestuur van het regionaal openbaar lichaam om
advies.
Het beleid ten aanzien van het gebied waarin het
plangebied is gelegen, is onder meer neergelegd in het
hiervoor genoemde regionaal structuurplan.
Uit de stukken en het verhandelde ter zitting is gebleken
dat gedeputeerde staten van Zuid-Holland dit
regionaal structuurplan niet bij hun besluitvorming
hebben betrokken. Voorts is gebleken dat het bestemmingsplan,
nu dit betrekking heeft op gronden die ingevolge
het structuurplan nog niet voor ontwikkeling
als bedrijventerrein in aanmerking komen, in strijd is
met het regionaal structuurplan. Dit brengt mee dat
gedeputeerde staten van Zuid-Holland het dagelijks
Ruimtelijke ordening
bestuur van het Bestuur Regio Utrecht om advies hadden
moeten vragen, hetgeen niet is geschied. Dat de
gemeente Vianen ten tijde van de besluitvorming bij de
provincie Zuid-Holland was ingedeeld, maakt dit niet
anders.
Het bestreden besluit is derhalve genomen in strijd
met artikel 36l, eerste en tweede lid, van de Wet op de
Ruimtelijke Ordening. De beroepen zijn gelet hierop
gegrond en het bestreden besluit dient wegens strijd
met de genoemde bepalingen te worden vernietigd.
02-70
67
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 17 april 2002, nr.
200104085/1, inzake het bestemmingsplan
‘Camping De Waaij’ van de gemeente Bemmel.
Nu de bestemmingen die aan verschillende
onderdelen van een camping zijn toegekend duidelijk
van elkaar kunnen worden onderscheiden,
hoeft de camping niet als één object in de zin van
de brochure Veehouderij en Hinderwet 1985 beschouwd
te worden.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 28, lid 2
Algemene wet bestuursrecht, artikel 10:27
2.3. Appellanten betogen dat verweerders ten onrechte
goedkeuring hebben onthouden aan het bestemmingsplan,
voorzover de stankcirkel van de varkenshouderij
aan de (...) (hierna: de varkenshouderij) is
gelegen, over de beoogde uitbreiding van de camping.
Appellanten wijzen erop dat het plan in een ruimtelijke
zonering van de camping voorziet met een duidelijk
herkenbare scheiding tussen verblijfs- en dagrecreatie.
Deze zonering voldoet naar hun mening aan de brochure
Veehouderij en Hinderwet 1985 (hierna: de brochure).
Het gedeelte van de camping dat bedoeld is
voor dagrecreatie valt naar hun mening onder categorie
II, nu in dat gedeelte niet zal worden overnacht.
2.4. De gemeenteraad heeft aan de bestaande camping
de bestemming ‘Recreatieve doeleinden’, bestemmingsvlakken
I en II toegekend en aan de uitbreiding,
die in totaal 7 hectare beslaat, de bestemming ‘Recreatieve
doeleinden’, bestemmingsvlakken III en IV. Inge-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

68
volge artikel 3.2.2. van de planvoorschriften, voorzover
hier van belang, zijn de gronden binnen de op de
kaart aangegeven bestemmingsvlakken II en III uitsluitend
bestemd voor:
1. het plaatsen en/of oprichten van en verblijven in
kampeermiddelen;
2. het oprichten en verblijven in trekkershutten.
Ingevolge artikel 3.2.3. van de planvoorschriften, voorzover
hier van belang, zijn de gronden binnen het op
de kaart aangegeven bestemmingsvlak IV uitsluitend
bestemd voor:
1. het behoud en de ontwikkeling van aanwezige natuurwaarden;
2. recreatief medegebruik, met bijbehorende recreatieve
voorzieningen, zulks uitsluitend voorzover het
betreft de gronden die op de kaart zijn aangeduid
als uitloopgebied.
Ingevolge artikel 3.3. van de planvoorschriften is het
plaatsen van en verblijven in kampeermiddelen uitsluitend
toegestaan in de bestemmingsvlakken II en III,
met dien verstande dat uitsluitend in bestemmingsvlak
II vaste standplaatsen aanwezig mogen zijn.
2.5. Verweerders hebben bij het bestreden besluit
goedkeuring onthouden aan het bestemmingsplan,
voorzover de stankcirkel van de varkenshouderij de op
de plankaart aangegeven bestemmingsvlakken III en
IV bestrijkt, omdat de camping met inbegrip van de
uitbreiding één geheel is en dus in totaliteit als een categorie
I-object moet worden beschouwd.
2.6. De Afdeling ziet geen grond voor het oordeel dat
verweerders bij het nemen van het bestreden besluit
wat betreft de categorie-indeling niet in redelijkheid de
brochure als uitgangspunt hebben kunnen nemen.
2.6.1. De brochure bevat een categorie-indeling van
stankgevoelige objecten. Bij categorie I onder c staat
vermeld ‘objecten voor verblijfsrecreatie (bungalowpark,
camping, etc.)’ en bij categorie II onder c ‘objecten
voor dagrecreatie (zwembaden, speeltuinen, etc.)’.
2.6.2. Nu het plan wat betreft bestemmingsvlak III
voorziet in verblijfsrecreatie, ziet de Afdeling geen
grond voor het oordeel dat verweerders zich niet in redelijkheid
op het standpunt hebben kunnen stellen dat
in dat bestemmingsvlak, voorzover gelegen binnen de
Ruimtelijke ordening
stankcirkel van de varkenshouderij, een goed verblijfsklimaat
niet is te garanderen.
2.6.3. Gelet op het vorenstaande hebben verweerders
zich in redelijkheid op het standpunt kunnen stellen
dat het plan wat betreft bestemmingsvlak III, voorzover
gelegen binnen de stankcirkel van de varkenshouderij
– gemeten vanaf de grens van het desbetreffende
bouwperceel – in strijd is met een goede ruimtelijke ordening.
Zij hebben daarom in zoverre terecht goedkeuring
onthouden aan het plan. De beroepen zijn, voorzover
gericht tegen dit plandeel, ongegrond.
2.6.4. Wat betreft bestemmingsvlak IV is recreatief
medegebruik toegestaan, maar ingevolge artikel 3.3.
van de planvoorschriften is het plaatsen van en verblijven
in kampeermiddelen verboden.
Nu bestemmingsvlak IV, gelet op de op de plankaart
aangegeven zonering en gelet op de aard van de
bebouwingsmogelijkheden en het toegestane gebruik,
duidelijk kan worden onderscheiden van de andere bestemmingsvlakken,
valt niet in te zien dat de gemeenteraad
dit bestemmingsvlak niet in redelijkheid heeft
kunnen aanmerken als een object voor dagrecreatie als
bedoeld in categorie II onder c van de brochure. Het
enkele feit dat zowel op het bestaande als op het nieuwe
gedeelte van de camping, inclusief het gedeelte dat
uitsluitend voor dagrecreatie bedoeld is, het Besluit
horeca-, sport- en recreatie-inrichtingen milieubeheer
van toepassing is, kan daaraan niet afdoen. Daarbij is
in aanmerking genomen dat het Besluit geen regels
bevat omtrent de in acht te nemen afstand tot een varkenshouderij.
Uit het voorgaande volgt dat verweerders
zich niet in redelijkheid op het standpunt hebben
kunnen stellen dat de camping als geheel, dus inclusief
bestemmingsvlak IV, als een object voor verblijfsrecreatie
als bedoeld in categorie I onder c van de brochure
moet worden aangemerkt.
2.6.5. Gelet op het vorenstaande hebben verweerders
zich niet in redelijkheid op het standpunt kunnen stellen
dat het plan voorzover het betreft bestemmingsvlak
IV en voorzover dit vlak gelegen is binnen de stankcirkel
van de varkenshouderij – gemeten vanaf de grens
van het desbetreffende bouwperceel – in strijd is met
een goede ruimtelijke ordening. Door niettemin om
deze reden goedkeuring te onthouden aan het plan
hebben verweerders gehandeld in strijd met artikel 28,
tweede lid, van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

samenhang met artikel 10:27 van de Algemene wet
bestuursrecht. De beroepen zijn in zoverre gegrond,
zodat het bestreden besluit op dit onderdeel dient te
worden vernietigd.
02-71
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 24 april 2002, nr.
200101025/1, inzake het bestemmingsplan
‘Elspeet-Dorp 2000’ van de gemeente Nunspeet.
Uit de in het streekplan aangegeven verstedelijkingscontour
volgt niet dat de locatie zonder meer
voor woonbebouwing in aanmerking dient te
komen, maar het streekplan sluit bebouwing niet
uit. Verweerders konden niet volstaan met te stellen
dat het binnen de contour gelegen perceel feitelijk
deel uitmaakt van het buitengebied.
Algemene wet bestuursrecht, artikel 3:46
2.4.1. (...) en burgemeester en wethouders van Nunspeet
stellen dat verweerders ten onrechte goedkeuring
hebben onthouden aan het plandeel met de bestemming
‘Wonen’ en de aanduiding ‘woningvlak’ voor
het perceel direct ten oosten van de (...).
(...)
Burgemeester en wethouders wijzen erop dat de locatie
binnen de door de provincie vastgestelde verstedelijkingscontour
voor Elspeet ligt. Het betoog van verweerders
dat de locatie in het buitengebied ligt en de
bouw van een burgerwoning daarom niet gewenst is, is
volgens hen niet juist.
2.4.2. Verweerders hebben het plan in zoverre in strijd
geacht met een goede ruimtelijke ordening. Zij zijn van
mening dat de locatie aan de (...) tot het buitengebied
gerekend moet worden. Voor het antwoord op de vraag
of het gebied al dan niet tot het buitengebied gerekend
moet worden is de aard van het gebied zelf en niet de
grens van de verstedelijkingscontour beslissend. De
nieuwbouw van woningen in het buitengebied is in
strijd met het beleid zoals verwoord in het Streekplan
Gelderland 1996, aldus verweerders.
Ruimtelijke ordening
69
2.4.4. Op de streekplankaart bij het Streekplan Gelderland
1996 is de kern Elspeet aangeduid als ‘woonfunctie’
(stedelijk gebied). De gronden die liggen rond
het als ‘woonfunctie’ aangeduide gebied zijn aangeduid
als ‘landelijk gebied B’. Elspeet ligt in het deelgebied
Centraal Veluws Natuurgebied (CVN).
In het streekplan, zoals dat luidt na de partiële herziening
die provinciale staten hebben vastgesteld op
21 juni 2000, is voor de gebieden die als landelijk gebied
zijn aangeduid als beleidsuitgangspunt opgenomen
dat dit gebied zoveel mogelijk gevrijwaard blijft
van functies die daar niet thuishoren.
In het streekplan is voorts in de paragraaf verstedelijking
aangegeven dat de definitieve begrenzing van de
kernen grenzend aan of gelegen binnen het CVN door
middel van contouren is vastgelegd.
Deze contouren zijn bij besluit van 16 november
1999 door verweerders vastgelegd in de streekplanuitwerking
‘Verstedelijkingscontouren CVN’. De Afdeling
heeft in haar uitspraak van 20 maart 2002, inzake
200003810/1, geoordeeld dat provinciale staten,
gelet op het vermelde ter zake in de partiële streekplanherziening,
de contouren voor hun rekening hebben
genomen, zodat de contouren onderdeel zijn geworden
van het streekplan.
Uit de toelichting bij de ‘Verstedelijkingscontouren
CVN’ blijkt dat de maximale bebouwingscontouren
moeten worden gezien als absolute bebouwingsgrenzen.
Het is de bedoeling dat gemeenten, nadat de contouren
rond hun kernen zijn vastgesteld, binnen die
contouren zelf een goede ruimtelijke invulling geven.
De ruimtelijke kwaliteit van het stedelijk gebied dient
op z’n minst te worden gehandhaafd en waar/indien
mogelijk te worden verbeterd. Voorts wordt in toelichting
bij de ‘Verstedelijkingscontouren CVN’ verwezen
naar het streekplanbeleid zoals dat is verwoord bij de
algemene uitgangspunten van beleid voor verstedelijking.
2.4.5. De verstedelijkingscontour rond Elspeet geeft
naar het oordeel van de Afdeling de nadere begrenzing
aan tussen het op de streekplankaart als ‘woonfunctie’
en als ‘landelijk gebied B’ aangeduide gebied. Het perceel
van (...) aan de (...) ligt binnen de verstedelijkingscontour.
Het streekplanbeleid over verstedelijking
is hier dan ook van toepassing. Uit dat beleid volgt niet
dat de locatie zonder meer voor woonbebouwing in
aanmerking dient te komen, maar het streekplan sluit
bebouwing niet uit. Nu verweerders het besluit tot ont-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

70
houding van goedkeuring aan het plandeel met de bestemming
‘Wonen’ en de aanduiding ‘woningvlak’ ten
oosten van (..) hebben gebaseerd op het streekplanbeleid
voor het landelijk gebied is de Afdeling van oordeel
dat het besluit niet berust op een deugdelijke motivering.
Het beroep van burgemeester en wethouders is gegrond,
zodat het bestreden besluit wegens strijd met
artikel 3:46 van de Algemene wet bestuursrecht dient
te worden vernietigd, voorzover daarbij goedkeuring is
onthouden aan het plandeel met de bestemming
‘Wonen’ en de aanduiding ‘woningvlak’ voor het perceel
ten oosten van (...). Nu het besluit op grondslag
van het beroep van burgemeester en wethouders ten
dele wordt vernietigd, is het beroep van (...) dat zich
keert tegen hetzelfde onderdeel van het besluit eveneens
gegrond.
02-72
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 1 mei 2002, nr.
200101696, inzake een verzoek om binnenplanse
vrijstelling, gemeente Enschede.
De omstandigheid dat vanwege de huidige telecommunicatiemogelijkheden
en mobiliteit een
dienstwoning niet meer noodzakelijk zou zijn, is
een grond die tot weigering van ieder verzoek om
vrijstelling zou moeten leiden, hetgeen betekent
dat het planvoorschrift dat in vrijstelling voorziet
feitelijk buiten werking zou worden gesteld.
2.2. Het perceel is ingevolge het plan aangewezen
voor de bestemming ‘Industrie’.
Ingevolge artikel 7, eerste lid, van de planvoorschriften
wordt daaronder verstaan gebouwen, opgericht
ten dienste van groothandel en industrie.
Ingevolge artikel 7, tweede lid, zijn burgemeester
en wethouders bevoegd vrijstelling te verlenen van het
bepaalde in het eerste lid van dat artikel ten behoeve
van maximaal vier dienstwoningen (lees: per bedrijf).
2.6.1. Burgemeester en wethouders hebben in de beslissing
op bezwaar de weigering om vrijstelling te verlenen
gebaseerd op twee gronden:
Ruimtelijke ordening
a. de dienstwoning levert milieubelemmeringen op
voor bestaande en toekomstige bedrijven;
b. vanwege de telecommunicatiemogelijkheden en
mobiliteit is het in de huidige tijd niet meer noodzakelijk
om bij het bedrijf te wonen.
2.6.2. Burgemeester en wethouders hebben de milieubezwaren
ontleend aan een rapport van de Milieudienst
van de gemeente Enschede van 8 november
1995. In dit rapport wordt gesteld dat de dienstwoning
een belemmering zal vormen voor toekomstige
activiteiten in het vroegere pand van (...). Ter zitting is
evenwel gebleken dat dit pand is afgebrand en er nog
steeds geen nieuw bedrijf is gevestigd. Voorts is gebleken
dat in het Havengebied, dat in zijn geheel is bestemd
voor industrie, reeds een zeer groot aantal
dienstwoningen aanwezig is, alsmede dat in de directe
nabijheid van de beoogde dienstwoning van appellant,
aan de overzijde van de straat, woonboten zijn gelegen.
Gelet op het grote aantal dienstwoningen in het
gebied en de aanwezigheid van woonboten in de directe
nabijheid van het perceel en in aanmerking genomen
dat niet is gebleken van bedrijven die belemmerd
worden door de aanwezigheid van een dienstwoning
van appellant is de Afdeling van oordeel dat niet aannemelijk
is gemaakt dat belemmeringen van milieutechnische
aard voor omringende bedrijven zich verzetten
tegen verlening van de gevraagde vrijstelling.
Voorts overweegt de Afdeling dat de omstandigheid
dat vanwege de huidige telecommunicatiemogelijkheden
en mobiliteit een dienstwoning niet meer noodzakelijk
is een grond is die tot weigering van ieder verzoek
om vrijstelling zou moeten leiden, waardoor
artikel 7, tweede lid, van de planvoorschriften feitelijk
buiten werking zou worden gesteld. Naar appellant bovendien
onweersproken heeft gesteld is in 1999 nog
vrijstelling verleend voor een dienstwoning bij het in
het Havengebied gelegen pand (...). Naar het oordeel
van de Afdeling kan deze grond de weigering om vrijstelling
te verlenen dan ook evenmin dragen. Gelet op
de toelichting ter zitting moet bovendien aannemelijk
worden geacht dat, in verband met de bedrijfsvoering,
de telecommunicatiemogelijkheden en mobiliteit niet
afdoen aan de door appellant gestelde noodzaak bij
het bedrijf te wonen.
2.6.3. Anders dan de rechtbank is de Afdeling derhalve
van oordeel dat de door burgemeester en wethouders
in de beslissing op bezwaar gebezigde gronden de
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

weigering om vrijstelling te verlenen niet kunnen rechtvaardigen.
02-73
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 1 mei 2002, nr.
200100123/1 inzake een vrijstelling ex artikel 19
van de Wet op de Ruimtelijke Ordening, gemeente
Dronten.
Een voorbereidingsbesluit moet gelden ten tijde
van het nemen, niet noodzakelijkerwijze ten tijde
van het bekendmaken, van de beslissing op bezwaar.
Algemene wet bestuursrecht, artikelen 3:40 en
3:41
2.1. Appellanten betogen dat de rechtbank ten onrechte
heeft geoordeeld dat ten tijde van de beslissing
op bezwaar geen voorbereidingsbesluit meer gold
zodat toen niet was voldaan aan de formele vereisten
voor toepassing van de anticipatieprocedure.
2.2. Dit betoog slaagt. Een voorbereidingsbesluit moet
gelden ten tijde van het nemen van de beslissing op
bezwaar. Vast staat dat de beslissing op bezwaar is genomen
op 29 juni 1999 alsmede dat toen een voorbereidingsbesluit
bestond, dat geldig was tot 1 juli
1999. Dat de beslissing op bezwaar toen niet op de
voet van artikel 3:40 en 3:41 van de Algemene wet
bestuursrecht is bekendgemaakt en in werking getreden,
doet daaraan niet af. Er is geen grond om te oordelen
dat het voorbereidingsbesluit ook op het moment
van de bekendmaking van de beslissing op
bezwaar moet gelden, om de anticipatieprocedure te
kunnen toepassen. De rechtbank heeft de beslissing
op bezwaar derhalve ten onrechte op de aangegeven
grond vernietigd.
Ruimtelijke ordening
02-74
71
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 1 mei 2002, nr.
200103920/1, inzake het wijzigingsplan ‘Wijzigingsplan
ex artikel 11 WRO bestemmingsplan
Buitengebied, Boerendijk 36b te Sibculo’ van de
gemeente Hardenberg.
In bestemmingsplan voorgeschreven adviesaanvraag
bij toepassen wijzigingsbevoegdheid is
niet meer mogelijk.
2.2. Appellanten hebben als bezwaar van formele aard
aangevoerd dat over het wijzigingsplan geen advies is
uitgebracht door de directeur Landbouw, Natuur en
Openluchtrecreatie van het ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij.
2.2.1. In het op 26 april 1989 vastgestelde bestemmingsplan
‘Buitengebied’ is het in geding zijnde perceel
bestemd tot ‘Agrarische doeleinden, Agrarisch gebied’.
Ingevolge artikel 4, vierde, onder A, van de
voorschriften van dat plan zijn burgemeester en wethouders
bevoegd deze bestemming te wijzigen ten behoeve
van de vestiging van een agrarisch bedrijf, met
inachtneming van een aantal nader genoemde voorwaarden.
Een van deze voorwaarden is dat advies wordt ingewonnen
van de directeur Landbouw, Natuur en
Openluchtrecreatie van het ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij. Deze heeft evenwel, als gevolg
van een wijziging van het regeringsbeleid ter zake,
de microplanologische advisering beëindigd.
Naar het oordeel van de Afdeling kon onder deze
omstandigheden van het gemeentebestuur niet worden
verwacht dat het wijzigingsplan werd voorgelegd
aan de voornoemde directeur.
Voorts overweegt de Afdeling dat in de planvoorschriften
geen verplichting is opgenomen voor het gemeentebestuur
om het plan in een situatie als deze
aan andere adviseurs voor te leggen. Ook in de Wet op
de Ruimtelijke Ordening of het Besluit op de ruimtelijke
ordening 1985 is voor een situatie als hier in geding
geen verplichting opgenomen tot het inwinnen
van advies alvorens tot vaststelling van een wijzigingsplan
wordt overgegaan.
De Afdeling is onder vorengenoemde omstandigheden
van oordeel dat in het niet-naleven van evenge-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

72
noemde verplichting geen aanleiding kan worden gezien
het bestreden besluit te vernietigen.
02-75
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 1 mei 2002, nr.
200004690/1, inzake het bestemmingsplan ‘Uitbreiding
Nijverheidscentrum Zevenhuizen’ van de
gemeente Zevenhuizen-Moerkapelle.
Wet op de Ruimtelijke Ordening biedt op zich
geen grondslag voor een regeling die enkel een
specifieke groep van bedrijven toelaat die zich in
niets anders onderscheidt van soortgelijke, andere
bedrijven dan in hun herkomst. De herkomst van
bedrijven is als zodanig bij het reguleren van gebruik
van gronden voor bedrijfsdoeleinden niet relevant.
Toch kan een goede ruimtelijke ordening
met zich brengen, dat bij het inrichten van een bedrijventerrein
de opvangfunctie van dat terrein gewaarborgd
wordt ten einde een (planologisch)
knelpunt elders op te lossen. De beschrijving in
hoofdlijnen kan daarbij een rol spelen.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 10
2.5. Appellanten voeren aan dat verweerders ten onrechte
goedkeuring hebben onthouden aan het plan.
Zij zijn van mening dat verweerders in strijd met de
Wet op de Ruimtelijke Ordening handelen door als
voorwaarde voor goedkeuring te stellen dat alleen bedrijven
afkomstig van Nesselande op het bedrijventerrein
mogen worden gevestigd. Een dergelijke eis is niet
ruimtelijk relevant. (...)
2.6.1. Los van de vraag of verweerders hun standpunt
in al hun beleidsstukken eenduidig hebben verwoord,
blijkt uit het vorenstaande dat aan het bedrijventerrein
ingevolge provinciaal beleid in ieder geval primair een
opvangfunctie toekomt voor bedrijven afkomstig uit
Nesselande. De Afdeling overweegt verder dat het bestemmingsplan
de vestiging van (alleen) andere bedrijven
dan afkomstig uit Nesselande mogelijk maakt.
Aldus zou een met de uitgangspunten van het streekplan
strijdige situatie kunnen ontstaan.
De Afdeling overweegt dat de Wet op de Ruimte-
Ruimtelijke ordening
lijke Ordening op zich geen grondslag biedt voor een
regeling in de planvoorschriften, die enkel een specifieke
groep van bedrijven toelaat die zich in niets anders
onderscheidt van soortgelijke, andere bedrijven dan in
hun herkomst. De herkomst van bedrijven is als zodanig
bij het reguleren van gebruik van gronden voor bedrijfsdoeleinden
niet relevant.
Dit laat onverlet dat een goede ruimtelijke ordening
met zich kan brengen, dat bij het inrichten van een bedrijventerrein
de opvangfunctie van dat terrein gewaarborgd
wordt ten einde een (planologisch) knelpunt elders
op te lossen. Het waarborgen van een zodanige
functie kan op verschillende wijzen plaatsvinden,
waarbij bij de keuze van de wijze onder meer betekenis
toekomt aan het feit of de gemeente eigenares is van
de uit te geven gronden en ten aanzien van de uitgifte
van die gronden regelingen zijn getroffen die een opvangfunctie
waarborgen.
Ter zitting hebben verweerders ter aanvulling van
hun standpunt onder meer aangevoerd dat in de beschrijving
in hoofdlijnen van het bestemmingsplan kan
worden opgenomen dat de gronden bedoeld zijn voor
uitplaatsing van bedrijven gevestigd op de onderhavige
VINEX-locatie.
In aansluiting hierop acht de Afdeling niet onaanvaardbaar
indien in de beschrijving in hoofdlijnen
wordt opgenomen dat het streven erop is gericht de
eerste uitgifte van gronden binnen het plangebied uitsluitend
te doen geschieden ten behoeve van bedrijven
afkomstig van Nesselande. Daarbij betrekt zij de omstandigheid
dat de gemeente Zevenhuizen-Moerkapelle
eigenares is van het onderhavige terrein.
De Afdeling overweegt verder dat in het plan een
dergelijke bepaling in een beschrijving in hoofdlijnen
niet is opgenomen. Evenmin is op een nadere wijze
veilig gesteld dat het bedrijventerrein alleen tot ontwikkeling
zal worden gebracht indien de uit te geven terreinen
benodigd zijn voor de verplaatsing van bedrijven
die thans nog gevestigd zijn in Nesselande. De gemeenteraad
heeft daarmee miskend dat een bedrijventerrein
bij Zevenhuizen ingevolge provinciaal beleid alleen
tot ontwikkeling mag worden gebracht in het
kader van de uitplaatsing van bedrijven uit Nesselande.
Volgens dit beleid is het niet de bedoeling de ontwikkeling
van een regulier bedrijventerrein toe te
staan. Verweerders hebben zich derhalve niet ten onrechte
op het standpunt gesteld dat het bestemmingsplan
strijdig is met het provinciaal beleid. Een tekort
aan bedrijventerrein in de gemeente kan naar het oor-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

deel van de Afdeling aan bedoelde strijdigheid niet afdoen.
02-76
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 22 mei 2002, nr.
200104543/1, inzake het bestemmingsplan ‘Thematische
uitsluiting seksinrichtingen’ van de gemeente
Elburg.
Religieuze opvattingen zijn geen ruimtelijk relevante
motieven voor een algeheel verbod op seksinrichtingen
voor het gehele grondgebied van de
gemeente.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 10
2.2. Met het plan wordt beoogd de vestiging van seksinrichtingen
in de gehele gemeente Elburg uit te sluiten.
Hiertoe voorziet het plan in een wijziging van de
algemene bepalingen van alle geldende bestemmingsplannen
waardoor seksinrichtingen niet tot de toegestane
doeleinden dan wel functies binnen in die plannen
geregelde bestemmingen behoren.
Bij het bestreden besluit hebben verweerders aan het
plan goedkeuring onthouden.
2.6.1. Ingevolge artikel 1, onder b, van het plan wordt
onder seksinrichting verstaan de voor het publiek toegankelijke,
besloten ruimte waarin bedrijfsmatig of in
een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, seksuele handelingen
worden verricht, of vertoningen van erotischpornografische
aard plaatsvinden. Onder seksinrichting
wordt in elk geval verstaan: een prostitutiebedrijf,
waaronder begrepen een erotische massagesalon, een
seksbioscoop, seksautomatenhal, sekstheater, een parenclub,
al dan niet in combinatie met elkaar.
Ingevolge artikel 2, tweede lid, aanhef en onder a,
van het plan wordt aan de algemene bepalingen van
de bestemmingsplannen waarop het plan betrekking
heeft, toegevoegd dat binnen de bestemmingen van
die plannen een seksinrichting niet tot de toegestane
doeleinden dan wel functies behoort.
2.6.2. Ingevolge artikel 10, eerste lid, eerste volzin,
van de Wet op de Ruimtelijke Ordening stelt de ge-
Ruimtelijke ordening
73
meenteraad voor het gebied van de gemeente dat niet
tot de bebouwde kom behoort een bestemmingsplan
vast, waarbij, voorzover dit ten behoeve van de ruimtelijke
ordening nodig is, de bestemming van de in het
plan begrepen grond wordt aangewezen en zo nodig,
in verband met de bestemming, voorschriften worden
gegeven omtrent het gebruik van de in het plan begrepen
grond en de zich daarop bevindende opstallen.
Deze voorschriften mogen slechts om dringende redenen
een beperking van het meest doelmatige gebruik
inhouden.
Ingevolge artikel 149 van de Gemeentewet maakt
de raad de verordeningen die hij in het belang van de
gemeente nodig oordeelt.
Ingevolge artikel 151a, eerste lid, van de Gemeentewet
kan de gemeenteraad een verordening vaststellen
waarin voorschriften worden gesteld met betrekking
tot het bedrijfsmatig geven van gelegenheid tot
het verrichten van seksuele handelingen met een
derde tegen betaling.
2.6.3. De Afdeling overweegt dat aan de gemeenteraad
in beginsel de bevoegdheid toekomt in een bestemmingsplan
de toelaatbaarheid van seksinrichtingen
als doeleinde dan wel functie binnen de in dat plan
geregelde bestemmingen te reguleren. Deze bevoegdheid
dient te worden uitgeoefend ter behartiging van
het belang van een goede ruimtelijke ordening en dient
derhalve gestoeld te zijn op ruimtelijk relevante overwegingen
en criteria. Daarnaast geldt als uitgangspunt
dat, wanneer een gemeenteraad het nodig oordeelt in
een plan een regeling te treffen ten aanzien van een
met name genoemde – legale – beroeps- of bedrijfsactiviteit,
hij motiveert waarom die activiteit zich naar
zijn mening uit een oogpunt van een goede ruimtelijke
ordening onderscheidt van andere mogelijke vormen
van gebruik van grond en opstallen.
2.6.4. Zoals blijkt uit de onder 2.5 genoemde wetswijziging
(betreffende opheffing algemeen bordeelverbod,
redactie) heeft de wetgever in formele zin vanaf 1 oktober
2000 de vestiging en exploitatie van seksinrichtingen
gelegaliseerd. Aldus heeft de wetgever te kennen
gegeven dat de bescherming van de zeden een verbod,
zoals dat voorheen in het Wetboek van Strafrecht was
opgenomen, niet meer rechtvaardigt. De wetgever
heeft het kennelijk voldoende geacht dat, in plaats van
dat voorheen bestaande verbod, gemeenten thans een
regulerend beleid voeren, dat wil zeggen, nadere regels
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

74
stellen voor de uitoefening van dit soort bedrijven,
doch die uitoefening niet als zodanig bij voorbaat geheel
verbieden.
2.6.5. Blijkens de toelichting op het plan en het verhandelde
ter zitting heeft de gemeenteraad beoogd de
vestiging en exploitatie van seksinrichtingen onmogelijk
te maken vanwege de negatieve invloed van seksinrichtingen
op de kwaliteit van de leef-, woon- en
werkomgeving. Hierbij heeft de gemeenteraad doorslaggevend
geacht de sterke religieuze overtuiging en
de behoudende opvattingen van de bevolking van de
gemeente Elburg. Aldus heeft de gemeenteraad naar
het oordeel van de Afdeling aan het plan een motief
ten grondslag gelegd dat strekt tot bescherming van de
openbare zeden, dat wil zeggen een motief dat, zoals
hiervoor is overwogen, reeds door de wetgever in formele
zin volledig is afgewogen.
Gelet op het vorenoverwogene is de Afdeling van
oordeel dat de gemeenteraad bij de vaststelling van
het plan zich niet alleen, zoals onder 2.6.5 is overwogen,
heeft gebaseerd op een onjuist motief, maar ook
de grenzen van zijn bij artikel 10 van de Wet op de
Ruimtelijke Ordening verleende bevoegdheid heeft
overschreden door zich bij die vaststelling niet uitsluitend
te richten op de behartiging van het belang van
een goede ruimtelijke ordening.
02-77
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 26 juni 2002, nr.
200104539/1, inzake het bestemmingsplan
‘Ypenburg-Nootdorp’ van de gemeente Nootdorp.
Goedkeuring kan niet onder voorwaarden worden
verleend.
Bijzonder geval van ontvankelijkheid.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 28
Algemene wet bestuursrecht, artikel 10:29, lid 2
2.7. Goedkeuring plandeel met woonbestemming.
2.7.1. Ten aanzien van het in overweging 2.3, onder
b, genoemde plandeel hebben verweerders besloten:
‘1. de bedenkingen van reclamanten, genoemd in
Ruimtelijke ordening
hoofdstuk II, onder 1 (A) en 2 (B), gegrond te verklaren;
2. de bestemming ‘Woongebied’ (WG) waaraan door
de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State goedkeuring was onthouden, goed te keuren,
onder de voorwaarden en condities zoals omschreven
in hoofdstuk IX, Overwegingen Gedeputeerde Staten
(2001), onder 1, Externe veiligheid (munitieopslag en
bijzondere laboratoria) en onder 2, Luchtkwaliteit;’.
TNO stelt in beroep dat verweerders ten onrechte voorwaarden
en condities aan de goedkeuring hebben verbonden,
omdat deze voor haar een rechtsonzekere situatie
creëren. (A) stelt in beroep dat verweerders ten
onrechte het desbetreffende plandeel hebben goedgekeurd,
omdat op deze gronden geen goed woon- en
leefklimaat kan worden gegarandeerd als gevolg van
de naastgelegen snelweg en de naastgelegen munitielaboratoria
van TNO. Het plandeel naast de snelweg
betreft de zogenoemde Boswijk. (B) stelt in beroep dat
verweerders ten onrechte het desbetreffende plandeel
hebben goedgekeurd, omdat tegelijkertijd de bedenkingen
van appellant gegrond worden verklaard. Voorts
schaart hij zich achter de bezwaren van (A).
Verweerders zijn van mening dat het beroep van
TNO op dit punt niet-ontvankelijk is, omdat appellante
geen zienswijze heeft ingebracht bij de gemeenteraad,
noch bedenkingen heeft ingebracht bij verweerders.
Voorts hebben zij zich op het standpunt gesteld dat
de voorwaarden en condities niet als harde voorwaarden
moeten worden gezien, maar als een nadere
onderbouwing en motivering van hun beslissing.
Omdat de veiligheid en leefbaarheid in de nieuwe
woonwijk niet in gevaar komen, hebben zij opnieuw
goedkeuring verleend aan de betreffende plandelen.
Ten aanzien van de ontvankelijkheid van TNO overweegt
de Afdeling dat het dictum van het tweede goedkeuringsbesluit
de goedkeuring van het plandeel met
de bestemming ‘Woongebied (WG)’ uitdrukkelijk verbindt
aan voorwaarden en condities als in de overwegingen
van het besluit weergegeven. Gelet hierop, alsmede
op het feit dat appellante uitdrukkelijk opkomt
tegen deze voorwaarden en niet tegen de goedkeuring
van evengenoemd plandeel, is de Afdeling van oordeel
dat in dit geval TNO redelijkerwijs niet in staat is geweest
tijdig zienswijzen en bedenkingen met betrekking
tot dit punt in te brengen. De bezwaren van appellante
worden derhalve in behandeling genomen.
Voorts overweegt de Afdeling dat de voorwaarden en
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

condities die aan de goedkeuring zijn verbonden niet
gezien kunnen worden als een nadere motivering van
de beslissing van verweerders. Uit de overwegingen
komt naar voren dat verweerders goedkeuring hebben
verleend vanwege het grote belang van de woningbouw,
vanwege de voornemens om tot uitplaatsing en
hervestiging van de opslagbunkers en laboratoria van
TNO over te gaan en vanwege de voornemens om bij
de Minister van VROM aan te dringen op aanvullend
bronbeleid ter verbetering van de luchtkwaliteit. Hieruit
volgt dat verweerders andere maatregelen dan wel
besluiten noodzakelijk achten. Gelet op de voornemens
daartoe hebben zij besloten goedkeuring te verlenen
en de bedenkingen van (A) en (B) gegrond te verklaren.
Indien echter verweerders op voorhand van mening
zijn dat aanvullende maatregelen nodig zijn, kunnen zij
dit niet in hun besluit tot goedkeuring van het bestemmingsplan
tot uitdrukking brengen door aan hun goedkeuring
voorwaarden te verbinden. Artikel 10:29,
tweede lid, van de Awb bepaalt immers, voorzover
thans van belang, dat de goedkeuring niet onder voorwaarden
kan worden verleend. Voorts brengt artikel 28
van de WRO mee dat, behoudens de zich in dit geval
niet voordoende mogelijkheid een aanlegvergunningstelsel
in het leven te roepen, gedeputeerde staten
een bestemmingsplan slechts (al dan niet gedeeltelijk)
kunnen goedkeuren of niet goedkeuren. Voor het stellen
van aanvullende voorwaarden als verweerders hebben
gedaan, biedt de wet derhalve geen grondslag. Nu
bovendien de voorwaarden en condities zijn weergegeven
als voornemens tot het nemen van maatregelen en
afhankelijk zijn van toekomstige, onzekere gebeurtenissen,
zou met het besluit een rechtsonzekere situatie
worden gecreëerd.
Overigens is in het besluit overwogen dat de bedenkingen
van (A) en (B), gelet op de voorgenomen maatregelen,
gegrond zijn, maar wordt er desondanks geen
goedkeuring aan de bestreden plandelen onthouden.
Gelet op al het voorgaande is het besluit in zoverre
in strijd met artikel 10:29, tweede lid, van de Awb en
artikel 28 van de WRO. De beroepen zijn in zoverre gegrond,
zodat het bestreden besluit dient te worden vernietigd.
Ruimtelijke ordening
02-78
75
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 26 juni 2002, nr.
200104725, inzake het wijzigingsplan ‘Landelijk
Gebied 1997, wijzigingsplan agrarisch bedrijventerrein’
van de gemeente Hillegom.
Wijzigingsbevoegdheid ten behoeve van nieuwvestiging
kan niet aangewend worden voor bedrijfsuitbreiding.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 11, lid 1
Algemene wet bestuursrecht, artikel 10:27
2.1. Het wijzigingsplan voorziet in uitbreidingsmogelijkheden
voor een bloembollenbedrijf aan de (...). (...)
2.5. Ingevolge artikel 11, eerste lid, van de Wet op de
Ruimtelijke Ordening (verder: de WRO) kan, voorzover
hier van belang, bij een bestemmingsplan worden bepaald
dat burgemeester en wethouders het plan kunnen
wijzigen binnen bij het plan te bepalen grenzen.
Burgemeester en wethouders kunnen ingevolge artikel
8, tweede lid, van de planvoorschriften van het
bestemmingsplan ‘Landelijk Gebied 1997’ met inachtneming
van de beschrijving in hoofdlijnen de bestemming
van de gronden op de bestemmingsplankaart
voorzien van de aanduiding ‘wijzigingsbevoegdheid ex
artikel 11 WRO I’ (deelgebied Noorderlaan Pastoorslaan)
wijzigen in de bestemming ‘Agrarische handelsen
exportbedrijven (AHE)’ of de bestemming ‘Agrarische
hulp- en nevenbedrijven (AHN)’ dan wel uitbreiding
van bestaande bouwpercelen met de bestemming
‘AHE’ of ‘AHN’ mogelijk maken, teneinde een nieuw
bouwperceel voor een nieuw bedrijf te creëren.
Niet in geding is dat het wijzigingsplan de uitbreiding
van een bestaand bedrijf betreft. Met het plan
wordt derhalve geen nieuw bouwperceel voor een
nieuw bedrijf gecreëerd, zoals vermeld in artikel 8,
tweede lid, van de voorschriften van het bestemmingsplan,
zodat burgemeester en wethouders ten onrechte
gebruik hebben gemaakt van de wijzigingsbevoegdheid.
Gelet op het vorenstaande is het plan in strijd met
artikel 11, eerste lid, van de WRO. Door het plan niettemin
goed te keuren, hebben verweerders gehandeld
in strijd met dit artikel in samenhang met artikel
10:27 van de Algemene wet bestuursrecht. Het be-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

76
roep is gegrond, zodat het bestreden besluit dient te
worden vernietigd. De overige bezwaren van appellanten
behoeven om die reden geen bespreking meer.
02-79
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 26 juni 2002, nr.
200004862/1, inzake het bestemmingsplan ‘Buitengebied’
van de gemeente Naaldwijk.
Het gelijkheidsbeginsel gaat niet zo ver dat het
in strijd met het streekplan ten onrechte goedkeuren
van bepaalde plandelen meebrengt dat ook andere
plandelen die strijdig zijn met het streekplan
moeten worden goedgekeurd.
2.4.11. Ingevolge het streekplan en de nota planbeoordeling
is het provinciaal beleid er in beginsel op gericht
geen burgerwoningen toe te voegen aan het buitengebied.
Niet-agrarische nieuwbouw dient uit het
buitengebied te worden geweerd. Het omzetten van
agrarische bedrijfswoningen in burgerwoningen is
slechts onder bepaalde voorwaarden toegestaan. De
Afdeling acht dit beleid niet onredelijk.
De Afdeling stelt vast dat de woningen aan het (...)
en (...) in het vorige plan bestemd waren als agrarische
bedrijfswoningen. Het feitelijke gebruik als burgerwoning
was derhalve in strijd met het vorige plan.
Het gemeentebestuur heeft dit strijdige gebruik gedurende
een lange periode toegestaan en met het voorliggende
plan beoogd een bestemming conform het
huidige gebruik mogelijk te maken.
Gelet op het voorgaande is het standpunt van verweerders
dat het omzetten van de twee voormalige
agrarische bedrijfswoningen in burgerwoningen aan
het (...) en (...) niet in overeenstemming is met het
provinciaal beleid, niet onjuist. In de door appellanten
sub 1 aangevoerde omstandigheid dat de woningen
reeds sinds jaren gebruikt worden als burgerwoning en
zij slechts met dit plan beoogd hebben een einde te
maken aan een illegale situatie, ziet de Afdeling geen
aanleiding voor het oordeel dat een uitzondering op het
hiervoor genoemde beleid gerechtvaardigd is.
Voorzover appellanten sub 1 stellen dat naar aanleiding
van het ontwerp-plan ten aanzien van de omzetting
van de genoemde woningen een positief advies
Ruimtelijke ordening
is afgegeven door de PPC, is de Afdeling van oordeel
dat, wat hier ook van zij, de PPC slechts een adviserende
taak heeft en aan gedeputeerde staten de bevoegdheid
toekomt te beslissen omtrent de goedkeuring
van een plan.
Met betrekking tot het beroep op het gelijkheidsbeginsel
merkt de Afdeling op dat ter zitting is gebleken
dat verweerders zonder nadere motivering hebben ingestemd
met het omzetten van ruim 500 agrarische
bedrijfswoningen in burgerwoningen. Slechts aan de
twee hier in geding zijnde percelen hebben verweerders
goedkeuring onthouden naar aanleiding van de ingediende
bedenkingen. Het gelijkheidsbeginsel gaat
echter niet zo ver dat het in strijd met het streekplan
ten onrechte goedkeuren van bepaalde plandelen meebrengt
dat ook andere plandelen die strijdig zijn met
het streekplan moeten worden goedgekeurd.
02-80
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 10 juli 2002, nr.
200103684/1, inzake het bestemmingsplan
‘Woongebieden’ van de gemeente Brunssum.
Beroep op vertrouwensbeginsel slaagt.
Algemene wet bestuursrecht, artikel 3:2
2.4. Appellanten sub 2 wensen voor hun perceel (...)
de bestemming ‘Woondoeleinden II (nieuwbouw)’, bij
voorkeur met de nadere aanduiding dat hierop garageboxen
zijn toegestaan. Zij stellen zich op het standpunt
dat het gemeentebestuur bij hen het vertrouwen heeft
gewekt dat aan het perceel een zodanige bestemming
zou worden gegeven, dat daarop garageboxen zouden
kunnen worden gebouwd.
2.4.1. De gemeenteraad heeft er op gewezen dat in het
verleden weliswaar aan appellanten sub 2 een bouwvergunning
is verleend voor de bouw van 18 garageboxen,
maar dat deze vergunning na vernietiging door de rechter
bij besluit van burgemeester en wethouders van 15 september
1998 alsnog is geweigerd. Burgemeester en wethouders
hebben vervolgens geoordeeld dat een bestemming
‘Groenvoorzieningen’ hier het meest wenselijk is.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

2.4.2. Verweerders stellen dat zij van de gemeenteraad
hebben vernomen dat op de plankaart bij het perceel
van appellanten sub 2 abusievelijk de bestemming
‘Woondoeleinden I (bestaand woongebied)’ staat
vermeld. Omdat deze bestemming volgens verweerders
niet overeenkomt met de bedoelde bestemming
‘Groenvoorzieningen’, die uit het raadsbesluit kan worden
afgeleid, hebben zij uit oogpunt van rechtszekerheid
aan dit perceel goedkeuring onthouden.
Voor het overige laat volgens verweerders het feit
dat burgemeester en wethouders in het verleden een
bouwvergunning hebben verleend onverlet dat de gemeenteraad
bevoegd blijft om, alle belangen afwegend,
vast te houden aan de bestemming ‘Groenvoorzieningen’
en het ter zake gevoerde beleid.
2.4.3. De Afdeling overweegt als volgt.
Door de onthouding van goedkeuring aan het planonderdeel
waartegen de inhoudelijke bezwaren van
appellanten sub 2 zijn gericht, is in zoverre aan de bezwaren
van appellanten sub 2 tegemoet gekomen. In
verband met de verplichting van de gemeenteraad ingevolge
artikel 30, eerste lid, van de WRO om met inachtneming
van het besluit tot onthouding van goedkeuring
een nieuw plan vast te stellen, kan echter niet
slechts deze onthouding van goedkeuring zelf maar
ook de hieraan ten grondslag liggende motivering in
deze procedure ter beoordeling staan.
De Afdeling vat het beroep van appellanten sub 2
daarom aldus op dat zij zich er tegen verzetten dat aan
de onthouding van goedkeuring uitsluitend de in het
bestreden besluit genoemde overwegingen ten grondslag
zijn gelegd.
2.4.3.1. Blijkens de stukken en het verhandelde ter
zitting is in het ontwerpbestemmingsplan aan het perceel
van appellanten sub 2 de bestemming ‘Groenvoorzieningen’
toegekend. Volgens de gemeenteraad
was daarmee beoogd de bestemming ‘Openbaar groen’
onder het vorige plan, ‘Op de Vos’, ongewijzigd te
laten. Op de plankaart van het vastgestelde plan heeft
het perceel echter de bestemming ‘Woondoeleinden I
(bestaand woongebied)’ gekregen.
De gemeenteraad heeft de zienswijze van appellanten
sub 2 met betrekking tot het ontwerpbestemmingsplan
ongegrond verklaard. Evenmin blijkt uit het
vaststellingsbesluit dat de gemeenteraad op dit punt
ambtshalve een wijziging heeft willen aanbrengen ten
opzichte van het ontwerp. De Afdeling acht het stand-
Ruimtelijke ordening
77
punt van de gemeenteraad, dat de bestemming ‘Woondoeleinden
I (bestaand woongebied)’ in het vastgestelde
plan een kennelijke fout betreft, derhalve aannemelijk.
Gelet daarop is het plan in zoverre onzorgvuldig
voorbereid, zodat verweerders terecht in zoverre goedkeuring
aan het plan hebben onthouden.
2.4.3.2. Uit de stukken en het verhandelde ter zitting
blijkt voorts het volgende. De gemeenteraad heeft bij
besluit van 21 mei 1996 de in geding zijnde gronden
aan appellanten sub 2 verkocht ten behoeve van de
bouw van een aantal garageboxen. Op 18 juni 1996
heeft (...) een bouwaanvraag ingediend voor het oprichten
van 20 garages op het perceel. Het bouwplan
was in strijd met het destijds geldende bestemmingsplan
‘Op de Vos’, waarin, zoals gezegd, op het perceel
de bestemming ‘Openbaar groen’ rustte. Met het oog
op het bouwplan heeft de gemeenteraad op 21 mei
1996 een voorbereidingsbesluit genomen als bedoeld
in artikel 21 van de WRO. Nadat verweerders op 17
december 1996 de vereiste verklaringen van geen bezwaar
hadden verleend en door de gemeenteraad bij
besluit van 20 mei 1997 vrijstelling op grond van artikel
19, eerste lid, van de WRO was verleend, hebben
burgemeester en wethouders van Brunssum op 22 mei
1997 besloten tot het verlenen van de gevraagde
bouwvergunning.
Naar aanleiding van een ingediend bezwaarschrift
tegen de verlening van de bouwvergunning heeft de
gemeenteraad op 21 januari 1998 een nieuw voorbereidingsbesluit
genomen voor het gebied, waarna burgemeester
en wethouders genoemd bezwaarschrift ongegrond
hebben verklaard.
De bouwvergunning is door de President van de arrondissementsrechtbank
te Maastricht bij uitspraak
van 8 juni 1998 herroepen. Blijkens die uitspraak
heeft de President daarbij onder meer overwogen dat
geen gedegen juridische grondslag voorhanden was
waarop burgemeester en wethouders met recht en
rede mochten anticiperen. Volgens de President had
de bouw van een dergelijk aantal garages binnen een
bestemming openbaar groen en gelegen naast een (potentieel)
speelgebied grote invloed op het planologisch
stedenbouwkundig beeld van de omgeving, zodat ter
zake een bestemmingsplanprocedure diende te worden
gevolgd.
2.4.3.3. Uit het voorgaande blijkt dat de gemeenteraad
gedurende lange tijd de intentie heeft gehad om
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

78
aan het bouwplan van appellanten sub 2 medewerking
te verlenen. Met de verschillende besluiten (grondverkoop,
voorbereidingsbesluiten, vrijstelling) die de gemeenteraad
ter zake heeft genomen, heeft hij naar het
oordeel van de Afdeling bij appellanten sub 2 de gerechtvaardigde
verwachting gewekt dat aan hun wensen
met betrekking tot het perceel in een nieuw bestemmingsplan
tegemoet zou worden gekomen. Gelet
op het voorgaande is de Afdeling voorts van oordeel
dat appellanten sub 2 niet kan worden tegengeworpen
dat zij tegen de uitspraak van de President van 8 juni
1998 geen hoger beroep hebben ingesteld maar hebben
verkozen te wachten tot het nieuwe bestemmingsplan
in procedure werd gebracht.
Hoewel de gemeenteraad in beginsel de vrijheid
toekomt om zijn beleid ten aanzien van te geven bestemmingen
te wijzigen, dient hij bij het geven van een
bestemming wel een door hem gewekte gerechtvaardigde
verwachting als een zwaarwegend belang af
te wegen tegen de andere belangen, zoals het algemeen
belang en/of belangen van derden. Verweerders
hebben miskend dat de gemeenteraad deze afweging
niet heeft gemaakt.
2.4.3.4. Uit het vorenstaande volgt dat het bestreden
besluit in zoverre is genomen in strijd met de bij het
voorbereiden van een besluit te betrachten zorgvuldigheid.
Het beroep van appellanten sub 2 is gegrond,
zodat het bestreden besluit wegens strijd met artikel
3:2 van de Algemene wet bestuursrecht dient te worden
vernietigd voorzover het betreft de onthouding van
goedkeuring aan het perceel (...)
Ruimtelijke ordening
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

Planschadevergoeding Planschadevergoeding
79
79
02-81
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 28 november 2001,
nr. 200101548/1, inzake een verzoek om
planschadevergoeding (gemeente Vlagtwedde).
Bij vergelijking tussen hetgeen maximaal kon
en kan worden gerealiseerd dient de onder het
nieuwe regime geldende vrijstellingsmogelijkheid
te worden betrokken. Na de planherziening is
bebouwing, zij het na vrijstelling, evenzeer als
voorheen (bij recht) mogelijk.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 49
2.3. Appellant heeft verzocht om vergoeding van schade
in de vorm van gederfde inkomsten en beperking
van de gewenste bedrijfsvoering, nu als gevolg van de
herziening van het ter plaatse geldende bestemmingsplan
– wegens het ontbreken van een verklaring van
geen bezwaar van gedeputeerde staten – bouwvergunning
voor twee pluimveestallen is geweigerd.
2.4. Op het betrokken perceel rustte op grond van het
bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Vlagtwedde 1967-
I’ de bestemming ‘agrarische doeleinden, categorie C’.
Ingevolge artikel 8, eerste lid, van de planvoorschriften
zijn de als zodanig aangewezen gronden bestemd
voor akkerbouw, tuinbouw, veehouderij, veeteelt
of enige andere tak van bodemcultuur. Bij Koninklijk
besluit van 4 december 1974 is aan de overige
leden van artikel 8 goedkeuring onthouden, onder
meer omdat de ten behoeve van bestaande agrarische
veredelingsbedrijven geopende vrijstellingsmogelijkheid
inzake de bouw van bijzondere agrarische gebouwen
in redelijkheid ook ten behoeve van de bestaande
grondgebonden agrarische bedrijven zou behoren te
worden geboden.
Bij de herziening van het bestemmingsplan in
1979 is de bestemming van het betrokken perceel niet
gewijzigd.
Wel is aan artikel 8 een vijfde lid toegevoegd, waarin
onder meer is bepaald dat bij op 10 april 1969 bestaande
bijzondere agrarische gebouwen en bestaande
bedrijfswoningen nieuwe bijzondere agrarische gebouwen
mogen worden gebouwd, mits burgemeester en
wethouders daarvoor vrijstelling hebben verleend.
Voorts is in het zevende lid van artikel 8 bepaald dat
burgemeester en wethouders van genoemde vrijstellingsbevoegdheid
eerst gebruik kunnen maken, nadat
van gedeputeerde staten een schriftelijke verklaring is
ontvangen dat zij daartegen geen bezwaar hebben.
Daarbij is tevens bepaald dat de vrijstelling slechts
wordt geweigerd, indien door uitvoering van het bouwwerk
blijvend onevenredige afbreuk zal worden gedaan
aan natuur-, landschaps-, of dorpsschoon of indien er
gevaar bestaat voor een uitzonderlijke ontwikkeling
van een bedrijf dat wordt uitgeoefend in één of meer
bijzondere agrarische gebouwen.
Volgens de planvoorschriften – vóór evenals na de
herziening – zijn pluimveestallen als bijzondere agrarische
gebouwen te beschouwen.
2.6. Met recht heeft de raad zich, in navolging
van een advies van de SAOZ, op het standpunt gesteld
dat appellant als gevolg van de planherziening niet in
een nadeliger planologische positie is gekomen. Bij
vergelijking tussen hetgeen maximaal kon en kan worden
gerealiseerd dient de vrijstellingsmogelijkheid te
worden betrokken. Na de planherziening was maximaal
realisering van de pluimveestallen, zij het na vrijstelling,
evenzeer als voorheen mogelijk. Dat de gevraagde
bouwvergunning om formele redenen is geweigerd,
doet daaraan niet af. Niet kan derhalve worden
staande gehouden dat van een planologische verslechtering
sprake is. De rechtbank heeft dit miskend.
02-82
Uitspraak van de arrondissementsrechtbank Assen
van 18 december 2001, 99/763 BELEI, inzake
een verzoek om planschadevergoeding (gemeente
Zuidlaren, thans: Tynaarlo).
Na wijziging planologisch regime
overeengekomen voortzetting van een
familiebedrijf door vennootschap die deels in
handen is van vader en zoon, is niet te
beschouwen als ononderbroken bedrijfsovergang
zoals dat onder omstandigheden binnen de
familiesfeer van vader op zoon denkbaar is.
Planschade derhalve voorzienbaar voor
vennootschap.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

80
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 49
Feiten en omstandigheden
In de afgelopen jaren is in Vries een aantal planologische
veranderingen van verkeerstechnische aard doorgevoerd.
De autosnelweg A-28 heeft ter hoogte van Tynaarlo
op- en afritten gekregen, de traverse die door
Vries loopt, is opnieuw ingericht en een noordelijke
rondweg is aangelegd. Eiseres is eigenaresse van het
inmiddels naar Tynaarlo verplaatste autobedrijf Geba-
Auto BV, thans Kampsteeg Glimmen BV, dat tot begin
van het jaar 2000 gevestigd was aan de (...). De (...) is
een onderdeel van de traverse. Het bijbehorende benzinepompstation
is thans nog wel aan de (...) gevestigd
en wordt thans door derden geëxploiteerd.
Eiseres zegt door de getroffen verkeersmaatregelen
schade te hebben geleden zowel wat betreft de garage
als het pompstation en heeft verweerder verzocht de
schade conform artikel 49 WRO als planschade te vergoeden.
Verweerder heeft de schadeclaim laten onderzoeken
door de SAOZ te Rotterdam. De SAOZ heeft vastgesteld
dat onderhavige verkeerswijzigingen te Vries op
een viertal planologische besluiten berusten. Het bestemmingsplan
‘Wegaansluiting Tynaarlo en uitbreiding
Industrieterrein’, dat d.d. 23 december 1991 onherroepelijk
is geworden, het bestemmingsplan ‘Vries
Noordelijke Rondweg’ dat sedert 6 april 1994 (gedeeltelijk)
onherroepelijk is, het vrijstellingsbesluit ex art.
19 WRO d.d. 10 september 1991 omtrent de herinrichting
van de traverse door Vries, dit besluit is sedert
31 mei 1994 onherroepelijk en tenslotte het vrijstellingsbesluit
ex art 19 WRO d.d. 11 januari 1994 betreffende
de rotonde en de carpoolplaats bij Rhee dat
sedert 13 juni 1994 onherroepelijk is geworden. Alle
vier besluiten mogen worden opgevat als een concretisering
van plannen zoals die in het ‘Structuurplan
1985’ van 1 februari 1972 zijn aangekondigd teneinde
het aantal voertuigen dat het centrum van Vries
passeert, terug te dringen.
De SAOZ acht in beginsel weliswaar aangetoond
dat wat betreft de brandstofverkoop Geba-Auto schade
van voornoemde planologische besluiten heeft geleden,
maar concludeert voorts dat deze schade redelijkerwijs
voor eiseres dient te blijven nu zij ten tijde van
haar vestiging d.d. 1 januari 1974, kennis had kunnen
nemen van het op 28 maart 1972 vastgestelde ‘Structuurplan
1985’ en het bestemmingsplan ‘Vries’ dat
Planschadevergoeding
eerder in 1971 werd vastgesteld en in welke besluiten
gepreludeerd wordt op maatregelen die de verkeersdruk
in de kom van Vries moeten verminderen. De
SAOZ adviseert derhalve de gemeenteraad om het verzoek
van eiseres tot vergoeding van de planschade af
te wijzen. Verweerder heeft conform het advies het
thans bestreden besluit genomen.
Standpunten partijen
Eiseres stelt dat als gevolg van de verkeerswijzigingen
in en rond Vries haar bedrijf schade heeft geleden.
Deze schade is volgens eiseres niet voorzienbaar geweest.
Eiseres meent dat Geba-Auto BV niet pas sedert
1974 aan de (...) is gevestigd, maar moet worden
opgevat als een directe ononderbroken voortzetting
van vader op zoon van het familiebedrijf (A) van vader
(A.A.) en zijn zoon (B.A.), de huidige directeur/grootaandeelhouder
van eiseres, dat reeds in 1964, en dus
ver voor een eerste aankondiging van de verkeersplannen
aangaande het centrum van Vries, aan de (...) is
gevestigd.
(...)
Beoordeling
De rechtbank overweegt dat primair de vraag beantwoord
dient te worden of eiseres beschouwd kan worden
als een rechtstreekse voortzetting van het voormalige
familiebedrijf van (A.A.) en (B.A.). Wordt deze
vraag niet bevestigend beantwoord dan behoeft de inhoudelijke
vraag omtrent planschadevergoeding niet
meer te worden beantwoord, omdat alsdan de zogenaamde
voorzienbare schade conform de uitlegging
van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State (AB 1996/309) in redelijkheid voor rekening van
eiseres dient te blijven.
De rechtbank onderschrijft in zoverre de conclusie
van de StAB in haar deskundigenrapport.
Met betrekking tot de vraag of er in casu sprake is
van voorzienbare schade overweegt de rechtbank het
volgende. Het ‘Structuurplan 1985’ van 1 februari
1972 alsmede het bestemmingsplan ‘Vries’ uit 1971
zijn voldoende duidelijk zijn geweest omtrent het streven
naar een vermindering van de verkeersdrukte in de
kern van Vries. Op grond van een vergelijking van de
op 1 januari 1974 vigerende planologische regimes,
waaronder als belangrijkste het ‘Structuurplan 1985’
uit 1972, en de thans gerealiseerde maatregelen op
grond van de vier reeds eerder aangehaalde planologische
besluiten uit 1991 en 1994, oordeelt de recht-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

ank dat ongeacht of het aannemelijk is dat er in beginsel
planschade geleden kan zijn, zoals de SAOZ het
stelt, het juist is wanneer de STAB in haar deskundigenrapport
voorop stelt dat de beantwoording van de
vraag naar planschade en eventuele omvang ervan,
pas relevant wordt wanneer vaststaat dat eiseres een
en dezelfde onderneming is als het familiebedrijf (A)
van voor 1 januari 1974. Dit betekent in onderhavige
zaak dat er sprake is van voorzienbare schade indien
na 1 februari 1972 met een nieuw bedrijf is gestart of
het bestaand bedrijf is overgenomen.
Blijkens de gegevens van de Kamer van Koophandel
is op 1 februari 1972 opgericht de besloten vennootschap
Geba-Auto BV. Aandeelhouders waren
destijds de heer (B) (50%), vader (A.A.) en de huidige
directeur/grootaandeelhouder van eiseres (B.A.)
(samen eveneens 50%). De vennootschap werd gevestigd
in Groningen aan de (...). Eveneens uit de gegevens
van de Kamer van Koophandel blijkt dat per 1
januari 1974 het familiebedrijf aan de (...) door voornoemde
vennootschap wordt voortgezet als een filiaal
van Geba-Auto BV te Groningen. De rechtbank overweegt
dat deze overgang niet beschouwd kan en mag
worden als een ononderbroken bedrijfsovergang zoals
dat onder omstandigheden binnen de familiesfeer van
vader op zoon denkbaar is. Het familiebedrijf wordt per
1 februari 1972 niet voortgezet of louter ondergebracht
in een op dat moment opgerichte vennootschap
met als enige aandeelhouders de deelnemers van het
familiebedrijf, maar het bedrijf wordt ingebracht, overgedaan,
aan een reeds gevestigde en elders het bedrijf
uitoefenende onderneming, te weten Geba-Auto BV te
Groningen. Het enkele feit dat vader en zoon (A) medeaandeelhouders
zijn in Geba-Auto BV, doet hier niet
aan af. De rechtbank is van oordeel dat eiseres bij
voortzetting van het familiebedrijf (A) te Vries als filiaal
van het bedrijf Auto-Geba BV te Groningen had behoren
te onderzoeken of het per 1 januari 1974 vigerende
planologische regime wellicht in de toekomst nadelige
gevolgen voor het filiaal kon inhouden. De eventuele
schade was derhalve voorzienbaar.
Planschadevergoeding
02-83
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 6 februari 2002,
nr. 200102764/1, inzake een verzoek om
planschadevergoeding (gemeente Woerden).
Het is aan appellant om aannemelijk te maken
dat en in welke omvang de omzetdaling van zijn
bedrijf aan de planologische verslechtering moet
worden toegerekend.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 49
81
2.3. Appellant exploiteert sinds 1980 in een pand aan
de (A)weg te Woerden een garagebedrijf. De (A)weg is
alleen bereikbaar via de (B)laan. Vooruitlopend op de
vaststelling van het bestemmingsplan ‘Spoorbaanverbreding’
hebben burgemeester en wethouders van
Woerden in 1993 en 1994 drie vrijstellingsbesluiten
op grond van artikel 19 van de WRO alsmede daarmee
verband houdende verkeersbesluiten genomen. Tengevolge
van de aldus gewijzigde verkeerssituatie maakt
de (B)laan geen deel meer uit van de doorgaande route
voor het snelverkeer. Een verbinding tussen de (B)laan
en de nieuwbouwwijk ‘Snel en Polanen’ biedt thans
nog doorgang aan het gemotoriseerd verkeer. In verband
hiermee heeft appellant onder meer verzocht om
vergoeding van planschade.
2.4. De raad heeft zich, op basis van adviezen van de
als deskundige ingeschakelde Stichting Adviesbureau
Onroerende Zaken (SAOZ), op het standpunt gesteld
dat enig causaal verband tussen de planologische wijziging
en de gestelde schade in de vorm van omzetverlies
en winstderving ontbreekt.
2.5. De rechtbank is gelet op de stukken en het verhandelde
ter zitting niet tot de overtuiging gekomen
dat, hoewel door de planologische wijzigingen onmiskenbaar
een zekere verslechtering van de mogelijkheden
voor automobilisten is opgetreden om met name
vanuit het centrum van Woerden het garagebedrijf van
appellant te bereiken, de raad ten onrechte heeft besloten
dat daardoor voor diens bedrijf omzet- en winstschade
is ontstaan, die voor vergoeding op voet van artikel
49 van de WRO in aanmerking komt. Zij heeft
daartoe samengevat overwogen, dat reeds voor de wijziging
van de verkeersstructuur van een dalende ten-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

82
dens sprake was en niet is gebleken dat deze door de
wijziging is versterkt danwel bij het uitblijven daarvan
in positieve zin zou zijn omgebogen.
2.6. Appellant heeft in hoger beroep onder meer betoogd
dat alleen de verslechterde bereikbaarheid en de
verminderde resultaten van zijn bedrijf ná de wijziging
van de verkeerssituatie relevant zijn voor de beoordeling
van de vraag naar de geleden planschade. De situatie
voorafgaand aan de planologische wijzigingen had
buiten beschouwing moeten worden gelaten.
Appellant heeft verder betoogd dat de rechtbank
ten onrechte zonder meer de adviezen van de SAOZ
heeft gevolgd, onder voorbijgaan van het door hem
overgelegde rapport van het als deskundige ingeschakelde
Adviesbureau Van Montfoort, waarin is vermeld
dat er wel een causaal verband aanwezig is tussen de
planologische wijzigingen en de schade. Appellant
heeft voorts nog aangevoerd dat de raad ongemotiveerd
is afgeweken van het advies van de gemeentelijke
bezwaarschriftencommissie die, op basis van de
constatering van de SAOZ dat niet kan worden uitgesloten
dat de gewijzigde verkeerssituatie de neergaande
ontwikkeling van het bedrijf van appellant enigszins
heeft versneld, ook het bestaan van (enig) causaal verband
heeft aangenomen.
2.7. Hetgeen partijen verdeeld houdt is de vraag of de
wijziging van het planologisch regime heeft geleid tot
omzetverlies voor het bedrijf van appellant dat op de
voet van artikel 49 WRO voor vergoeding in aanmerking
komt. De rechtbank heeft deze vraag, in navolging
van de raad, naar het oordeel van de Afdeling op goede
gronden ontkennend beantwoord. De door het Adviesbureau
van Montfoort uitgevoerde contra-expertise
biedt geen aanknopingspunten die een ander oordeel
rechtvaardigen. De stellingname in dit rapport dat de
omstandigheid dat de omzetdaling mogelijkerwijs het
gevolg zou kunnen zijn van andere factoren dan de planologische
mutaties, het causaal verband tussen de
planologische maatregelen en de bestaande nadelige
situatie van het bedrijf geenszins in zijn totaliteit opheft,
is als zodanig onvoldoende om tot een ander oordeel
te komen. Het is aan appellant om aannemelijk te
maken dat en in welke omvang de omzetdaling van appellant
aan de planologische verslechtering moet worden
toegerekend. Terecht is de rechtbank tot het oordeel
gekomen dat appellant hierin niet is geslaagd.
Hetgeen appellant heeft betoogd, leidt derhalve
Planschadevergoeding
niet tot het oordeel dat de rechtbank de beslissing op
bezwaar ten onrechte in stand heeft gelaten.
02-84
Uitspraak van de arrondissementsrechtbank
Utrecht van 12 februari 2002, SBR nr.
2000/1064, inzake een verzoek om planschadevergoeding
(gemeente Amersfoort).
Schadevergoeding wordt ‘zelfstandig schadebesluit’
nu het planologische regime dat de
schadeveroorzakende maatregel mogelijk maakte,
is vernietigd en het ervoor moet worden gehouden
dat geen legalisering plaatsvindt.
Schadevergoeding gesteld op het gemiddelde
van door (partij)deskundigen getaxeerde
bedragen.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 49
2. Overwegingen
Bij besluit van 9 september 1994 heeft verweerder
ongegrond verklaard de bezwaren van eisers, gericht
tegen het besluit van 22 februari 1994, waarbij verweerder
aan Bouwbedrijf Hoffmann B.V. te Amersfoort
een bouwvergunning, met vrijstelling op grond van artikel
19 van de Wet op de Ruimtelijke Ordening
(WRO), heeft verleend ten behoeve van de bouw van
een woongebouw met 23 woningen en een aantal garageboxen
op het perceel (...).
Het door eisers tegen dat besluit ingestelde beroep,
geregistreerd onder nummer 94/3991 WRO19, is
door de rechtbank bij uitspraak van 9 december 1996
gegrond verklaard. Tegen deze uitspraak is geen hoger
beroep ingesteld, zodat die uitspraak inmiddels in
rechte onaantastbaar is geworden. Er is door verweerder
geen nieuw besluit op bezwaar genomen.
Naar aanleiding van deze uitspraak van de rechtbank
heeft de raadsman van eisers zich op 29 augustus
1997 tot verweerder gewend met het verzoek eisers
een vergoeding voor geleden schade toe te kennen,
welk verzoek door eisers was gegrond op artikel 49
van de WRO. Daarbij is door eisers aangevoerd dat
hun woonhuizen ten gevolge van de met vrijstelling ex
artikel 19 van de WRO verleende bouwvergunning in
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

waarde zijn gedaald. Door eisers is daarbij onder meer
gewezen op de toegenomen verkeersdrukte cq -hinder,
het toegenomen parkeertekort, de toegenomen geluidshinder
en de verstoring van de privacy.
Het verzoek om schadevergoeding hebben eisers
onderbouwd met een viertal taxatierapporten van (F),
makelaar in en taxateur van onroerende goederen te
Amersfoort, waarin voor elk van de woningen een
waardedaling is aangegeven als gevolg van de bouw
van complex (...).
Mede op grond van die rapporten hebben eisers
aan verweerder verzocht hen de volgende bedragen,
exclusief wettelijke rente, als schadevergoeding toe te
kennen:
– eiser (A): ƒ 28,320,55;
– eiser (B): ƒ 18.468,60;
– eiser (C): ƒ 38.447,45 en
– eiseres (D): ƒ 23.235,95.
Bij schrijven van 18 november 1998 is door eisers
onder meer aan verweerder medegedeeld dat het verzoek
om schadevergoeding tevens moet worden opgevat
als een verzoek om afgifte van een zelfstandig
schadebesluit.
Bij brief van 11 maart 1999 is door eisers aan verweerder
medegedeeld dat het op artikel 49 van de
WRO gebaseerde verzoek om (plan)schadevergoeding
niet langer wordt gehandhaafd.
Op verzoek van verweerder zijn door de SAOZ in oktober
1998 een viertal rapporten uitgebracht betreffende
de vraag of eisers schade hebben geleden door de oprichting
van het complex (...).
Op 14 januari 1999 is van de zijde van de SAOZ
gereageerd op de namens eisers ingediende bezwaren
tegen de door de SAOZ in oktober 1998 uitgebrachte
rapporten.
Vervolgens heeft verweerder het besluit van 1 juli
1999 genomen, waarbij naar aanleiding van het ingediende
verzoek om schadevergoeding het volgende
standpunt is ingenomen:
– eiser (A): vergoeding van ƒ 10.000,–, te vermeerderen
met de wettelijke rente vanaf 9 september
1994 tot en met de dag van uitbetaling en vergoeding
van gemaakte kosten van rechtsbijstand en
deskundigen ten bedrage van ƒ 3.320,55;
– eiser (C): vergoeding van ƒ 5.000,–, te vermeer-
Planschadevergoeding
83
deren met de wettelijke rente vanaf 9 september
1994 tot en met de dag van uitbetaling en vergoeding
van gemaakte kosten van rechtsbijstand en
deskundigen ten bedrage van ƒ 3.447,45;
– eiser (B): geen vergoeding van schade; en
– eiseres (D): geen vergoeding van schade.
Bij het bestreden besluit heeft verweerder de door eisers
ingediende bezwaren tegen het besluit van 1 juli
1999 ongegrond verklaard.
Het bestreden besluit van 26 april 2000 behelst een
zogenoemd zelfstandig schadebesluit. Rechtstreekse
toepassing van artikel 8:73 van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb), op grond van welke bepaling de
rechtbank schadevergoeding ten laste van een bestuursorgaan
kan toekennen in een lopende procedure,
is derhalve niet aan de orde.
Gelet op de ter zake geldende jurisprudentie zal de
rechtbank aansluiting zoeken bij hetgeen in het kader
van de toepassing van die bepaling ten aanzien van gevallen
als het onderhavige is overwogen.
De rechtbank zal bij de beoordeling van het door eisers
gedane verzoek om schadevergoeding voorts aansluiting
zoeken bij het civielrechtelijke schadevergoedingsrecht,
waarbij wordt verwezen naar een tweetal
uitspraken van de Centrale Raad van Beroep van 16
april 1996 (JB 1996/117) en 4 juli 1996 (TAR
1996/140).
In dit geding staat ter beoordeling het door eisers gedane
verzoek om verweerder te veroordelen tot schadevergoeding,
bestaande in de waardevermindering van
hun woningen, de taxatiekosten, kosten van rechtsbijstand
en wettelijke rente. Het verzoek om vergoeding
wegens geleden immateriële schade is ter zitting door
eisers ingetrokken.
A. Waardevermindering van eisers woningen
Ter ondersteuning van hun verzoek om schadevergoeding
hebben eisers gesteld dat de ten onrechte verleende
bouwvergunning ten behoeve van de bouw van
een woongebouw en een aantal garageboxen op het
perceel (...), tot gevolg heeft dat hun woning in waarde
is gedaald. Op basis van, in hun opdracht, opgestelde
taxatierapporten hebben zij de door hen geleden schade,
voorzover het betreft de waardevermindering van
hun woningen, vastgesteld op een bedrag variërend
van ƒ 15.000,– tot ƒ 35.000,–.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

84
Gebleken is dat verweerder het voornemen heeft de illegale
bouw bij een herziening van het bestemmingsplan
te legaliseren. Gelet op hetgeen van de zijde van
verweerder ter zitting is aangevoerd, moet het evenwel
niet aannemelijk worden geacht dat de legalisering
binnen afzienbare tijd haar beslag zal krijgen. Bij het
beoordelen van het verzoek om schadevergoeding
moet het er dan ook voor worden gehouden dat geen
legalisering plaatsvindt.
Ten aanzien van de woningen van eisers (A) en (C).
Verweerder heeft de waardevermindering van de woning
van eiser (A) vastgesteld op ƒ 10.000,– en die
van eiser (C) op ƒ 5.000,–. Aan dit standpunt heeft
verweerder ten grondslag gelegd de rapportage van de
SAOZ, welke rapportage mede is gebaseerd op de
zienswijze van de door de SAOZ geraadpleegde deskundige
(E), makelaar en taxateur in onroerende zaken
te Utrecht.
Vastgesteld kan dan ook worden dat tussen partijen
niet in geschil is dat de woningen van eisers (A) en (C)
als gevolg van de illegale bouw in waarde zijn gedaald.
Partijen verschillen echter wel van mening omtrent de
hoogte van de waardevermindering van eisers woningen.
De rechtbank zal zich dan ook tot dit punt van geschil
beperken.
Zowel eisers als verweerder hebben zich bij de vaststelling
van de waardevermindering van de woningen
laten adviseren door een makelaar en taxateur in onroerende
zaken, die de waarde van de woningen van
eisers vóór en na de realisering van de illegale bouw
hebben getaxeerd.
De door eisers (A) en (C) geraadpleegde makelaar
(F), wiens deskundigheid in deze door verweerder
overigens niet wordt betwist, taxeert blijkens zijn rapport
de waarde van de woningen van eisers (A) en (C)
vóór de realisering van de illegale bouw op een bedrag
van ƒ 480.000,– respectievelijk ƒ 550.000,–.
Blijkens het rapport van de SAOZ van oktober
1998 taxeert de door deze stichting ingeschakelde
makelaar (E) de woning van eiser (A) eveneens op een
bedrag van ƒ 480.000,– en de woning van eiser (C)
op een bedrag van ƒ 570.000,–.
Gelet op deze taxaties stelt de rechtbank vast dat
beide makelaars niet dan wel nauwelijks van mening
verschillen omtrent de waarde van de woningen van
Planschadevergoeding
eisers vóór de realisering van de illegale bouw. De
rechtbank is zich daarbij bewust van het feit dat beide
taxateurs bij hun taxaties zijn uitgegaan van een verschillende
peildatum, te weten 1 april 1997 respectievelijk
december 1996.
Mede gelet op het feit dat door de getuige-deskundige
ter zitting is verklaard dat de marktwaarde van de
woningen in die periode niet of nauwelijks is gewijzigd,
bieden de betreffende taxaties naar het oordeel van de
rechtbank een voldoende basis om als uitgangspunt te
dienen voor de beoordeling van de vraag of sprake is
van een waardevermindering van de betreffende woningen.
De waarde van de woningen van eisers (A) en (C)
wordt door makelaar (F) ná de realisering van de illegale
bouw getaxeerd op ƒ 455.000,– respectievelijk
ƒ 535.000,–, waarmee de waardedrukkende werking
die van de illegale bouw uitgaat door deze makelaar
wordt bepaald op ƒ 25.000,– respectievelijk
ƒ 35.000,–.
De door de SAOZ geraadpleegde makelaar (E)
taxeert de betreffende woningen op dat tijdstip op
ƒ 470.000,– respectievelijk ƒ 545.000,–, hetgeen
neerkomt op een waardedaling van ƒ 10.000,– respectievelijk
ƒ 5.000,–. Aldus resteert een verschil van
ƒ 15.000,– respectievelijk ƒ 30.000,– met de door
eisers (cq makelaar (F)) geschatte waardevermindering.
Door de getuige-deskundige (F) is ter zitting met
betrekking tot deze vastgestelde waardedalingen onder
meer opgemerkt dat dergelijke verschillen bij taxaties
veelal zullen optreden, aangezien taxaties worden beinvloed
door de persoonlijke inschatting van de betreffende
makelaar/taxateur.
Ondanks deze niet met elkaar overeenstemmende
vaststelling van de waardedalingen ziet de rechtbank
geen aanleiding om zelf één of meer deskundigen te
benoemen voor het instellen van een onafhankelijk
onderzoek. De rechtbank heeft daarbij in aanmerking
genomen dat de geconstateerde verschillen in waardevaststelling
relatief bezien niet zo groot zijn, dat dit een
nader onderzoek rechtvaardigt.
De rechtbank acht het in de gegeven omstandigheden
aangewezen de door eisers geleden schade ex
aequo et bono te bepalen op het gemiddelde van de
door betreffende makelaars/taxateurs vastgestelde
waardedalingen, hetgeen in het geval van eiser
(A) neerkomt op een bedrag van ƒ 17.500,–
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

(€ 7.941,19), zijnde het gemiddelde van ƒ 10.000,–
en ƒ 25.000,–, en in het geval van (C) op een bedrag
van ƒ 20.000,– (€ 9.075,65), zijnde het gemiddelde
van ƒ 5.000,– en ƒ 35.000,–.
De rechtbank merkt daarbij, in navolging van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State (zie
onder meer BR 1999/43) nog op, dat aan de taxatie
van de waarde van woningen in het kader van de vaststelling
van de onroerend-zaakbelasting in het kader
van het onderhavige verzoek om schadevergoeding
geen waarde kan worden gehecht.
02-85
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 24 april 2002,
nr. 200004482/1, inzake een verzoek om
planschadevergoeding (gemeente Nieuwegein).
Artikel 6:20, vierde lid, van de Awb dient naar
het oordeel van de Afdeling aldus te worden
uitgelegd, dat, ingeval een beroep bij de
rechtbank aanhangig is tegen een fictieve
weigering te beslissen op een bezwaar, dat beroep
mede geacht wordt te zijn gericht tegen een
hangende het beroep alsnog genomen reële
beslissing op bezwaar. Indien echter hangende het
beroep tegen een fictieve weigering te besluiten
op bezwaar, alsnog een eerste reële beslissing op
een aanvraag wordt genomen, kan het bij de
rechtbank aanhangige beroep niet mede geacht
worden te zijn gericht tegen die beslissing.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 49
Algemene wet bestuursrecht, artikelen 6:20 en
7:1
1. Procesverloop
Bij brief van 26 maart 1997 heeft (A.A.) een verzoek
om planschadevergoeding ex artikel 49 van de Wet op
de Ruimtelijke Ordening (hierna: WRO) ingediend.
Op 26 mei 1998 heeft (A.A.) bezwaar gemaakt tegen
het uitblijven van een beslissing op zijn verzoek.
Bij brief van 11 maart 1999 heeft (A.A.) beroep ingesteld
bij de arrondissementsrechtbank te Utrecht (hier-
Planschadevergoeding
na: de rechtbank) tegen het niet, althans niet tijdig
nemen van een beslissing op zijn bezwaar tegen het
niet, althans niet tijdig nemen van een beslissing op
het verzoek.
Bij besluit van 9 september 1999 heeft de raad van de
gemeente Nieuwegein (hierna: de raad) medegedeeld
dat het verzoek om planschadevergoeding is afgewezen
en dat tegen deze beslissing een bezwaarschrift bij
de raad kan worden ingediend.
Dit besluit is aangehecht (hier niet opgenomen,
red.).
Bij brief van 5 oktober 1999 heeft (A.A.) een bezwaarschrift
ingediend tegen het besluit van 9 september
1999. Tevens – namelijk ingeval het besluit van 9 september
1999 zou moeten worden geduid als beslissing
op bezwaar – heeft hij de brief van 5 oktober 1999 als
beroepschrift bij de rechtbank ingediend.
Bij uitspraak van 15 augustus 2000, verzonden op
dezelfde dag, heeft de arrondissementsrechtbank te
Utrecht (hierna: de rechtbank) het beroep, voorzover
gericht tegen het niet nemen van een besluit op het verzoek
om planschadevergoeding niet-ontvankelijk, en
voor het overige ongegrond verklaard. Daarbij heeft de
rechtbank, onder toepassing van artikel 6:20, vierde
lid, van de Algemene wet bestuursrecht het beroep van
11 maart 1999 mede gericht geacht tegen het besluit
van 9 september 1999. Deze uitspraak is aangehecht
(hier niet opgenomen, red.).
Tegen deze uitspraak heeft (A.A.) bij brief van 19 september
2000, bij de Raad van State ingekomen op
21 september 2000, hoger beroep ingesteld. Deze
brief is aangehecht (hier niet opgenomen, red.).
(A.A.) is op 24 december 2000 overleden. De procedure
is voortgezet door zijn echtgenote, (B.A.).
(...)
85
Overwegingen
2.1. De Afdeling is er in het navolgende van uitgegaan
dat appellante, als rechtsopvolgster onder algemene
titel van wijlen (A.A.), als belanghebbende in de zin
van artikel 1:2 van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb) moet worden beschouwd.
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

86
2.2.0. De gronden van het hoger beroep beperken zich
tot het oordeel en het dictum van de rechtbank waarbij
het beroep ongegrond is verklaard.
2.2.1. Allereerst dient de vraag te worden beantwoord
of het besluit van 9 september 1999 (uitsluitend) als
een beslissing op het verzoek van 26 maart 1997, dan
wel (tevens) als een beslissing op het bezwaarschrift
van 26 mei 1998 moet worden geduid.
2.2.2. Daarbij stelt de Afdeling vast dat, noch uit de
wijze van totstandkoming, noch uit de inhoud van het
besluit kan worden opgemaakt dat is beoogd een beslissing
op het bezwaarschrift te geven. In dat verband
kan onder meer worden gewezen op de rechtsmiddelenclausule
onder het besluit, waarin betrokkene wordt
gewezen op de mogelijkheid om een bezwaarschrift
tegen dit besluit in te dienen bij de raad.
2.2.3. Gelet op het voorgaande is de Afdeling van oordeel
dat het besluit van 9 september 1999 niet kan
worden aangemerkt als een beslissing op bezwaar,
doch als een primaire beslissing op het verzoek om
planschadevergoeding.
2.3.1. Appellante heeft ter zitting de bevoegdheid van
de rechtbank om op het beroep, c.q. op het als beroepschrift
doorgezonden bezwaarschrift te beslissen, bestreden.
2.3.2. Artikel 6:20, vierde lid, van de Awb dient naar
het oordeel van de Afdeling aldus te worden uitgelegd,
dat, ingeval een beroep bij de rechtbank aanhangig is
tegen een fictieve weigering te beslissen op een bezwaar,
dat beroep mede geacht wordt te zijn gericht
tegen een hangende het beroep alsnog genomen reële
beslissing op bezwaar. Indien echter hangende het beroep
tegen een fictieve weigering te besluiten op bezwaar,
alsnog een eerste reële beslissing op een aanvraag
wordt genomen, kan het bij de rechtbank aanhangige
beroep niet mede geacht worden te zijn gericht
tegen die beslissing. Ingevolge artikel 7:1, eerste
lid, van de Awb, dient tegen die beslissing eerst een
bezwaarschrift te worden ingediend. Een andersluidende
opvatting zou tekort doen aan het uitgangspunt
van de Awb dat, alvorens de rechter om een oordeel
gevraagd kan worden, eerst in de bezwaarschriftprocedure
een heroverweging dient plaats te vinden.
Dit betekent dat tegen het besluit van 9 september
Planschadevergoeding
1999 geen rechtstreeks beroep kon worden ingesteld.
Ter zake diende eerst een beslissing te worden genomen
op het bezwaarschrift van 5 oktober 1999 tegen
het besluit van 9 september 1999.
2.4. De rechtbank heeft een en ander miskend. Het
hoger beroep is dan ook gegrond. De aangevallen uitspraak
dient derhalve te worden vernietigd wat betreft
de ongegrondverklaring van het beroep. De Afdeling
ziet aanleiding om, doende wat de rechtbank zou behoren
te doen, het tegen het besluit van 9 september
1999 ingestelde beroep alsnog niet-ontvankelijk te
verklaren en het bezwaarschrift door te sturen naar de
gemeenteraad.
Noot: zie ook Nieuwsbrief StAB 2002-1, 1-140
(200101280)
02-86
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 1 mei 2002,
nr. 200100768/1, inzake een verzoek om
planschadevergoeding (gemeente Tubbergen).
Wijzigingsbevoegdheid in voormalige
planologische regime was voldoende bepaalbaar,
zodat schade (door wijzigingsplan) voorzienbaar
was.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikelen 11 en
49
2.1.1. Ingevolge artikel 11, eerste en zesde lid, van de
WRO, voorzover hier van belang, kan bij een bestemmingsplan
worden bepaald dat burgemeester en wethouders
binnen bij het plan te bepalen grenzen het
plan kunnen wijzigen en worden wijzigingen als in dit
artikel bedoeld geacht van het plan deel uit te maken.
2.2. (...) bezit een huis aan de (...). Hij heeft op 23
september 1998 bij appellant een verzoek ingediend
om vergoeding van schade, die het gesteld gevolg is
van een besluit van burgemeester en wethouders van
Tubbergen van 22 juli 1997, waarbij deze toepassing
hebben gegeven aan de hun op grond van artikel 5, lid
F, onder 2, van de voorschriften van het bestemmings-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

plan ‘Buitengebied’, in samenhang met artikel 11 van
de WRO, toekomende wijzigingsbevoegdheid. Als gevolg
van dit besluit is de bestemming van de grond gelegen
ten zuidoosten van de woning van (...) van ‘agrarisch
gebied met landschappelijke waarden’ gewijzigd
in de bestemming ‘agrarisch bouwblok’. Het bestemmingsplan
‘Buitengebied’ is door appellant op 11 januari
1982 vastgesteld en is op 28 december 1985 onherroepelijk
geworden.
2.3. Appellant heeft het planschadeverzoek van (...)
afgewezen en deze afwijzing bij de beslissing op bezwaar
gehandhaafd. Daarbij is appellant niet afgeweken
van zijn eerder – in afwijking van het advies van de planschadebeoordelingscommissie
– ingenomen standpunt
dat gebruik is gemaakt van een voldoende bepaalbare
wijzigingsbevoegdheid en – voorzover moet worden geoordeeld
dat sprake is van een verslechtering van het
planologisch regime – de wijziging in de lijn der verwachtingen
lag, dan wel voorzienbaar was.
2.4. De rechtbank heeft geoordeeld dat sprake is van
een wijziging van het planologisch regime, waardoor
(...) in een positie is komen te verkeren tengevolge
waarvan hij schade lijdt of zal lijden. De rechtbank
heeft daarbij overwogen dat de in artikel 5, lid F, onder
2, van de planvoorschriften neergelegde wijzigingsbevoegdheid,
die voor nagenoeg het gehele buitengebied
van de gemeente Tubbergen geldt, van zó algemene
aard is, dat het op basis daarvan niet voorzienbaar
was dat juist op het perceel naast dat van (...) een
agrarisch bouwblok zou worden gesitueerd, laat staan
dat hierop een varkenshouderij van zo grote omvang
als thans mogelijk is zou worden gevestigd. Volgens de
rechtbank zal als gevolg van de wijziging het uitzicht
verslechteren en is het aannemelijk dat de waarde van
de onroerende zaken van (...) zal dalen en dient die
schade, vanwege de onvoorzienbaarheid van de wijziging,
niet geheel of gedeeltelijk voor zijn rekening te
blijven. In verband hiermee heeft de rechtbank de beslissing
op bezwaar vernietigd.
2.5. De Afdeling onderschrijft het oordeel van de
rechtbank dat voor (...) door het wijzigingsbesluit van
burgemeester en wethouders van 22 juli 1997 een
verslechterde planologische situatie is ontstaan ten opzichte
van het voorheen geldende regime. Vervolgens
heeft de rechtbank echter miskend dat de mogelijkheden
waarin de gerealiseerde bestemmingswijziging
Planschadevergoeding
voorziet voor hem voorzienbaar zijn geweest. Anders
dan de rechtbank is de Afdeling van oordeel dat de wijzigingsbevoegdheid,
die besloten lag in het op 28 december
1985 onherroepelijk geworden bestemmingsplan,
voldoende bepaalbaar was, aangezien deze beperkt
was tot de bestemmingen ‘agrarisch gebied’ en
‘agrarisch gebied met landschappelijke waarden’. In
dit geval diende (...), die binnen laatstgenoemde bestemming
woonde, rekening te houden met de mogelijkheid
dat in de omgeving van zijn woning een agrarisch
bouwblok kon worden gerealiseerd. Gesteld noch
gebleken is voorts dat de in het bestemmingsplan opgenomen
wijzigingsbevoegdheid beperkingen stelt aan
afmetingen of omvang van een te realiseren bouwblok,
die bij het wijzigingsbesluit niet zouden zijn inachtgenomen.
Gelet op het vorenstaande is de Afdeling van
oordeel dat de door (...) gestelde schade redelijkerwijs
voor zijn rekening moet blijven. Derhalve heeft appellant
terecht beslist dat deze niet op de voet van artikel
49 van de WRO voor vergoeding in aanmerking komt.
02-87
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 22 mei 2002,
nr. 200102126/1, inzake een verzoek om
planschadevergoeding (gemeente Barneveld).
Voorzienbaarheid aangenomen nu appellanten
gronden hebben aangekocht onder de voorwaarde
dat zij geen bezwaar zouden maken tegen een
toekomstige industriebestemming van de
omliggende grond.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikel 49
87
2.1. Appellanten sub 2 zijn sedert 1989 eigenaar van
het perceel (..).
2.2. Bij het in bezwaar gehandhaafde besluit heeft appellant
sub 1 het verzoek van appellanten sub 2, om
vergoeding van de schade die zij stellen te lijden ten
gevolge van het op 7 november 1997 in rechte onaantastbaar
geworden bestemmingsplan ‘Harselaarseweg/Nijkerkerweg’,
afgewezen. Ingevolge dat bestemmingsplan
hebben de gronden van en rondom het perceel,
waarop voorheen een agrarische bestemming
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

88
rustte, de bestemming ‘Bedrijven’ en ‘Erf bij bedrijven’.
2.3. Partijen verschillen van mening over het antwoord
op de vragen of appellanten sub 2 door de bestemmingswijziging
in een planologisch nadeliger situatie
zijn komen te verkeren, waardoor zij schade lijden, en,
zo ja, of de schade redelijkerwijs ten laste van appellanten
sub 2 behoort te blijven.
2.4. Het antwoord op eerstgenoemde vragen zal de Afdeling
in het midden laten. Appellanten sub 2 hebben
het perceel in 1989 gekocht op de voorwaarde dat zij
geen bezwaar zouden maken tegen een industriebestemming
van de omliggende grond. In een brief van 8
september 1992 hebben appellanten sub 2 voorts verzocht
om medewerking van gemeentewege voor de
bouw van een bedrijfspand op hun perceel. Appellanten
sub 2 hebben in die brief te kennen gegeven dat zij
het perceel hebben gekocht in de verwachting dat de
hoek Harselaarseweg/Nijkerkerweg in de toekomst industrieterrein
wordt, zoals ook in de Structuurschets
1991 was aangegeven. Zoals in het advies van de
commissie bezwaar- en beroepschriften, dat de motivering
van het besluit op bezwaar bevat, ook is aangeven
hebben appellanten sub 2 ten tijde van de aankoop
van het perceel derhalve rekening gehouden, althans,
kunnen houden met de kans dat op de gronden
van en rondom het perceel een bedrijfsbestemming
zou komen te rusten. De beweerdelijk geleden schade
was voor appellanten sub 2 derhalve voorzienbaar.
Reeds om die reden heeft appellant sub 1 de gestelde
schade ten laste van appellanten sub 2 kunnen laten.
De rechtbank heeft dit miskend.
02-88
Uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 19 juni 2002,
nr. 200103955/1, inzake een verzoek om
planschadevergoeding (gemeente Barendrecht).
Moment van onherroepelijk worden van (delen
van het) besluit omtrent goedkeuring van een
bestemmingsplan.
Wet op de Ruimtelijke Ordening, artikelen 29,
lid 1 (oud) en 49
Planschadevergoeding
2.2. De raad heeft het verzoek van appellant om vergoeding
van schade ten gevolge van de bepalingen van
het bestemmingsplan ‘Nieuweland’, dat door de raad
in zijn vergadering van 28 juni 1993 is vastgesteld en
door gedeputeerde staten van Zuid-Holland bij besluit
van 8 februari 1994 gedeeltelijk is goedgekeurd, afgewezen
er van uitgaande dat dit bestemmingsplan eerst
na de uitspraak van de Afdeling van 6 januari 1997,
onherroepelijke rechtskracht heeft verkregen. De
rechtbank is tot hetzelfde oordeel gekomen.
2.3. De Afdeling stelt voorop dat, naar uit de overgangsbepalingen
behorende bij de op 1 januari 1994
in werking getreden Wet voltooiing eerste fase herziening
rechterlijke organisatie volgt, wat betreft de inwerkingtreding
en het onherroepelijk worden van het
bestemmingsplan ‘Nieuweland’ het recht dient te worden
toegepast zoals dat gold vóór 1 januari 1994.
Ingevolge artikel 29, eerste lid, van de WRO, als hier
van toepassing, is het besluit van gedeputeerde staten
tot goedkeuring onherroepelijk ten aanzien van die gedeelten
van een bestemmingsplan, waartegen bij hen
geen bezwaren zijn ingediend en waarop bij hen ingediende
bezwaren niet mede betrekking hebben.
2.4. Het beroep, waarop de Afdeling op 6 januari
1997 de vermelde uitspraak heeft gedaan, was gericht
tegen voornoemd besluit van gedeputeerde staten in
zoverre daarbij goedkeuring was onthouden aan een
gedeelte van het bestemmingsplan. Het enige beroep
dat bij de Afdeling was ingesteld tegen dat besluit
voorzover het bestemmingsplan daarbij was goedgekeurd
had betrekking op gronden in een ander deel van
het plangebied; dat beroep, dat later is ingetrokken, en
het daaraan voorafgaande bezwaar hadden niet mede
betrekking op het gedeelte van het plan waar het hier
over gaat. Nu het bezwaar dat aanvankelijk door appellant
met vijf anderen bij gedeputeerde staten tegen
goedkeuring van het bestemmingsplan van dit planonderdeel
was ingediend door hen is ingetrokken voordat
gedeputeerde staten omtrent de goedkeuring beslisten,
moet worden geoordeeld dat het bestemmingsplan
voor wat betreft het hier aan de orde zijnde gedeelte
in 1994 onherroepelijk is geworden. De beslissing
op bezwaar en de aangevallen uitspraak geven inzoverre
blijk van een onjuiste rechtsopvatting.
Noot: zie ook 02-64. Artikel 29, lid 1, als hier van toe-
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

passing luidde: ‘Het besluit van gedeputeerde staten
tot goedkeuring is onherroepelijk ten aanzien van die
gedeelten van een bestemmingsplan, waartegen bij
hen geen bezwaren zijn ingediend en waarop bij hen
ingediende bezwaren niet mede betrekking hebben.
Gedeputeerde staten omschrijven deze gedeelten in
dat besluit en geven deze gedeelten op de tot het plan
behorende kaart en in de daarbij behorende voorschriften
aan.’
Planschadevergoeding
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
89

90 90
Doorlopend trefwoordenregister Doorlopend trefwoordenregister 2000-2002
aanduiding 01-82
aanhoudingsplicht 00-57
aanlegvergunning 00-24, 25, 62, 97, 105, 01-88,
92, 124
aanplakking K37(3/2001)
aanscherping
aanvraag 00-07, 01-04, K4(2/2001), K29,
K57(3/2001), 01-110, 02-54, 58
aanvraag herleven K29(2/2001)
aanvulling aanvraag 01-04, K57(3/2001), 01-110,
02-58
aanwijzing 01-37, 83, 02-35
aard van de bebouwing
advies 02-74
advies, afwijken van 01-144
adviesbureau 00-48
adviescommissie 00-110
afbakening wetgeving K33(2/2001), 00-117,
K99(1/2001)
afstandsgrafiek 02-49
afstandsmeting K25(2/2001
afstandsnorm K43(3/2000), 00-100, 01-14,
K42(3/2000), 02-16, K32(3/2002)
aftrek 01-75
afvalpreventie
afvalstof K49(4/2000), K56(4/2000), 00-116,
01-08, 09, 11, 30, 31, 32, K38(3/2001),
K92(1/2002), 02-59, K37(3/2002), K39(3/2002)
afvalverwijdering K56(4/2000), K70(4/2000),
00-116, 01-08, 09, 11, K39(3/2002)
afvalwater 01-10
afweging 00-01, 18, K7(2/2000)
afwegingskader 01-17, 82
afwijken van rijksbeleid
afwijken van streekplanbeleid 01-46, 61
afwijken van structuurplan 01-118
afwijkingsbevoegdheid 00-23, 100, 108
agrarisch bedrijf 01-15
agrarisch hulp- en nevenbedrijf 01-61
akoestisch onderzoek K34(3/2000), 00-60, 127,
K46(3/2001), 01-98
akoestisch rapport K34(3/2000), 01-04,
K46(3/2001)
alara K40(3/2000), 00-86, 117, K34(2/2001),
01-72
algemeen belang
algemene maatregel van bestuur
algemene titel, verkrijging onder 01-138
alternatief K19(2/2001), 01-18
alternatieve veebezetting
ambtshalve (beoordeling) 00-07, K41(3/2001),
K28(3/2002)
ammoniakdepositie K8(2/2000), K39(3/2000),
K41, K2(2/2001), 01-76, 79, 02-10, 51
ammoniakemissie K8(2/2000), K41(3/2000),
K52(4/2000), K92(1/2001), K2(2/2001), 02-02
ammoniak en planten K92(1/2001), K8(2/2001)
ammoniakrechten K21(2/2000), 00-46,
K50(4/2000), K52
ammoniakreductie K39(3/2000), 02-02, 01-86
ammoniakreductieplan K39(3/2000), K14(2/2001)
ammoniakschade K8(2/2001), K32(3/2002)
anderszins verzekerd 00-39
antenne 01-50
anticipatie 02-16
assimilatieverlichting 02-29
autowasserette
autowrakken
bagatelschade
bebouwde kom
bebouwingscontour 00-100, 02-71
bebouwingsgrens
bebouwingsplan 01-64
bedenkingen K28(2/2000), 01-33, K51(3/2001)
bedrijfsduurcorrectie 00-52
bedrijfseconomisch belang 00-55, 01-01
bedrijfsinterne milieuzorg 00-86, 01-06, 104
bedrijfsmatig 00-04, 05, 42, 83, K79(4/2001),
01-101, 02-08, K1(2/2002)
bedrijfsmilieuplan 00-86, 01-01
bedrijfspand K43(3/2001)
bedrijfstakstudie 01-39
bedrijfsverzamelgebouw 01-77
bedrijfsvoortzetting 02-82
bedrijfswoning 01-47
bedrijventerrein 00-103, 01-87
bedrijvigheid 00-79
BEES K27(2/2000)
begrenzing
begrenzing buitengebied
begrenzing inrichting K47(3/2000)
begrip inrichting 00-16, 42, 43, 51, K47(3/2000),
00-79, 81, 83, 89, K74(4/2000), K84(1/2001),
K93, K96, K28(2/2001), K42(3/2001), 01-77,
K60(4/2001), K77, K85(1/2002), K86, K93,
02-01, 08, K1(2/2002), K17, K21, 02-47
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

egunstigingstermijn K2(2/2000), K13(2/2001),
K43(3/2002)
bekendmaking 00-11, 15, K60(4/2000),
K21(2/2001), 01-41, K37(3/2001),
K80(4/2001), 02-63, 67, 73
bekrachtiging 00-95
belang K83(1/2001), K97, K75(4/2001), 02-05
belangenafweging 00-18, K7(2/2000), 00-55,
01-12, 72, 02-31
belangen schaden
belangenverstrengeling
belanghebbende 00-54, 70, 71, 85, 01-29,
K61(4/2001), K66, 02-05, 12
belangrijke wijziging 02-02, 11
beleid 00-14, K37(3/2000), 00-99, K22(2/2001)
Beleidslijn ruimte voor de rivier 00-66
beleidsvrijheid K22(2/2001), 02-50, 56
beoordelingshoogte K87(1/2001)
beoordelingsmethode
beoordelingsvrijheid 00-04, 17, 55, K22(2/2001),
02-16, K15(2/2002), 02-50, 56
bepaalbaarheid 02-86
beregeningsinstallatie K28(2/2001)
berekening ammoniakdepositie
beroep in eerste en enige aanleg 01-118
beroepstermijn
beschermingsobject 00-54, 55, K42(3/2000)
beschermingszone 01-73, K70(4/2001), K78,
01-114, 02-05, 07
beschrijving in hoofdlijnen 02-32
beslistermijn 00-67, K29(2/2001), 01-46, 02-63
besluit 00-07, 22, 27, 29, 30, 33, K32(3/2000),
00-77, K89(1/2001), K26(2/2001), 01-67,
K88(1/2002), K6(2/2002), 02-35, K29(3/2002),
K30, 02-61, 63
besmettingsgevaar K68(4/2000), K20(2/2001),
K13(2/2002)
bestaande rechten 00-06, K8(2/2000), K21,
K46(3/2000), 00-120, K34(2/2001), 01-42,
01-108, K19(2/2002), K20
bestaand gebruik 01-95, 99
bestaande toestand milieu K55(4/2000)
best beschikbare technieken 01-101, 02-02, 11, 14
best bestaande technieken K19(2/2000), 00-77,
117
bestemming, te beschermen 01-124
bestemmingsplan 00-57, K58(4/2000), K78,
K82(1/2001), K52(3/2001), K53
bestemmingsregeling
Doorlopend trefwoordenregister 2000-2002
91
bestemmingswijziging 00-57
bestrijdingsmiddelen 02-30, 48
bestrijdingsmiddelenwet 00-117
best uitvoerbare technieken 02-48
bestuurlijke afweging K54(3/2001), K27(3/2002)
bestuurscommissie
bestuursdwang 00-18, K7(2/2000), 00-116,
01-08, K4(2/2001), K10, K32,0 2-48, 55, 59
bestuursorgaan 00-84, K29(2/2001)
bestuurspraktijk 00-114, K76(4/2000)
betrokken minister K29(2/2001)
betrouwbaarheid 00-118, K68(4/2001)
bevoegd K86(1/2001), 01-07, 30, 31, 32,
K41(3/2001), K37(3/2002)
bevoegd gezag K15(2/2000), 00-56, K29(3/2000),
K30, K51(4/2000), 01- 07, K29(2/2001), 01-30,
31, 32, K41(3/2001), 01-105, 106,
K37(3/2002)
bevoegdheid rechter K86(1/2001), 01-36
bewerken 00-81
bewijs(last)
bezwaar K83(1/2001), 01-33, 116, K94(1/2002),
K97, K16(2/2002)
bezwaarschrift 01-04, K12(2/2001), 01-116,
K16(2/2002)
biggen
bijzonder beschermingsniveau 01-10, K62(4/2001),
02-09
bijzondere bedrijfsomstandigheden K44(3/2000),
K2(2/2001), K44(3/2001), K62(4/2001)
bijzondere gevoeligheid 00-10, K68(4/2000),
K20(2/2001), K72
bijzondere omstandigheid K72(4/2000),
K2(2/2001), K44(3/2001), 01-72, K62(4/2001),
02-09, 49, K34(3/2002)
bioscoop 01-48
bodemgesteldheid 00-31, K65(4/2000), 02-15
bodemonderzoek 00-31, 53, K66(4/2000), 02-17
bodemsanering 00-02, 53, K65(4/2000), 01-05,
K26(2/2001), 01-67, K82(4/2001), K11(2/2002)
bodemverontreiniging 00-31, 53, K38(2/2000),
K65(4/2000), 01-05, K26(2/2001, K82(4/2001),
01-67, K11(2/2002)
booggeluid
bouwhoogte 01-53
bouwmogelijkheden 00-35, 01-66, 129
bouwperceel 01-66, 129, 02-17, 18, 21
bouwstoffenbesluit K15
bouwvergunning 01-121
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

92
bouwvergunningplichtig 01-50, 68
bouwverordening 00-75, 111, 01-43
bouwvlak 01-49
bouwwerkzaamheden K4(2/2000)
branchebepalingen 00-126, 01-60
brandstoffenverkooppunt 00-126
brochure Veehouderij en Hinderwet 00-10,
K25(2/2000), K42(3/2000), 00-129, 01-90,
K38(3/2002), 02-70
bufferbeleid 01-86, 02-17
bufferzone 01-94, 124, 02-30
buitenland 00-77, K7(2/2002)
bundelingsbesluit
burgerwoning 00-91, 01-47
capaciteit 00-78, K35(2/2001)
carillon 02-01
causaliteit 00-38, 72, K10(2/2001), 01-113, 141,
02-54, 83
certificering
circulaire indirecte geluidshinder K18(2/2001)
circulaire industrielawaai K44(3/2000)
circulaire Natte Grindwinningen K54(3/2001)
circulaire schadevergoeding 01-03
circulaire schietlawaai 00-17
compensatie 00-39, K43(3/2000), 01-25
concentratiebeleid
concrete beleidsbeslissing 00-27, 01-51
concurrentie
considerans K17(2/2000)
containers 00-81
continuïteit 00-78, K68(4/2001)
continuïteitsbeginsel 00-92
controle K46(3/2001), K84(1/2002), K94,
K42(3/2002)
convenant 00-25, 118, K81(1/2001)
converteren 01-33
coördinatie K69(4/2000)
coördinatie Wvo K69(4/2000)
cpr-richtlijn 00-13
cumulatie (geluid)
cumulatie (schade) 01-28
cumulatie(stank) K26(2/2000), K25(2/2001)
definities K87(1/2002), 01-105, 106
delegeren 00-56, K51(4/2000)
delfstoffenwinning 00-123
derden 00-86, K61(4/2000)
deskundigenbijstand 01-02, K24(2/2001)
Doorlopend trefwoordenregister 2000-2002
deskundigenverslag 00-28, 41, 98, 137, 01-134
detailhandel 00-126
dictum K17(2/2000)
dienstregeling K9(2/2002)
dienstwoning 00-131
diersoort 01-59
dijkversterkingsplan
directe werking 01-123
distributie-planologisch onderzoek
doelmatigheid 00-78, K100(1/2001),
K33(2/2001), K68(4/2001), 01-105,
K15(2/2002)
doelvoorschriften
doorkruising rijksbeleid 00-123, 01-39
doorwerking 00-20, 21, 108, 124
dosis-effectrelatie 01-39
dwangsom 00-03, 08, K1(2/2000), K2, 00-42,
51, K82(1/2001), K98, 00-137, 01-10,
K4(2/2001), K13, K30, 01-105, 106, 02-03, 04,
K16(2/2002), K18, 02-43, 53, K45(3/2002)
dwangsom aan bevoegd gezag K98(1/2001)
dwarsprofiel 00-101
ecologische waarden 01-40, K70(4/2001), K78,
01-114, 02-09
economische draagkracht K95(1/2001)
eerste ruimtelijk plan 02-35
eigendomsrecht 00-116
eindonderzoek K66(4/2000)
emissie-arm
emissiefactor K2(2/2001)
emissiepunt 00-21, K58(4/2001)
emissierechten K8(2/2000), K46(3/2000)
emissiewaarden 00-118
energiebesparingsmaatregelen K90(1/2002)
energiebesparingsplan
energieregistratie K11(2/2000)
energieverbruik K11(2/2000), K90(1/2002)
erfafscheiding 02-62
erfdienstbaarheid
etmaalindeling K64(4/2000)
europese richtlijnen 01-123
evenement 01-72, K17(2/2002)
ex nunc-toetsing 00-99, K52(3/2001), 01-86, 91
externe veiligheid K53(4/2000), 01-37
externe werking 00-76, 02-05, 15
fair play-beginsel
fasering 01-131
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

fictieve weigering 02-85
financiële omstandigheden K95(1/2001), 01-01
folklore 00-17
fonds luvo 02-50
formeel gebrek K29(3/2000), K33(3/2000), K48,
K21(2/2001), K23, K31, 01-41, K80(4/2001),
K2(2/2002)
fruitbomen K28(2/2001)
functieverandering K57(4/2000), K63(4/2001)
gaswinning 02-65
gebruiksmogelijkheden 01-23, 119, 137, 02-42
gedachtewisseling
gedogen 00-03, K17(2/2000), 01-21,
K30(3/2002), K44(3/2002)
gegronde vrees 00-118, K68(4/2001)
geheimhouding K48(3/2001)
geluidgrenswaarden K10(2/2000), K13, 00-47,
K44(3/2000), 00-103, 104, K34(2/2001),
01-70, 72, K14(2/2002), 02-25
geluidsbegrenzer 01-71
geluidscontour 01-83
geluidsnormen Rijksweg K82(1/2001)
geluidsoverlast K44(3/2000), 01-07, K9(2/2001)
geluidsrapport 00-47
geluidsruimte K34(2/2001), 01-70
geluidsscherm
geluidswal 00-01
geluidszone 00-114, K52(3/2001), 01-83, 02-06
gemachtigde
gemeentelijke herindeling 02-69
genetisch K3(2/2000), 00-82
gerechtvaardigde verwachting 02-80
geurarme stallen K46(3/2000)
geurbeleid K37(3/2000), 01-39
geurbelevingsonderzoek 00-04, 01-39
geureenheid K76(3/2001)
geuremissie K62(4/2000)
geurgevoelig object 01-90, K38(3/2002)
geurnormen K37(2/2000), K101(1/2001), 01-39,
K65(4/2001), K69
geuronderzoek K37(2/2000), K62(4/2000), 01-39,
K65(4/2001), K69
geval van bodemverontreiniging 01-67,
K82(4/2001)
gevalsgrenzen 00-02, 01-67
gevelisolatie
gevelreflectie 00-52, K71(4/2000), K7(2/2001)
goedkeuring(sbesluit) 00-77, 93, K26(2/2001),
Doorlopend trefwoordenregister 2000-2002
01-104, K47(3/2002), 02-63, 64, 66, 67
goedkeuring van rechtswege 01-120
golfbaan 00-66
grensoverschrijdend K23(2/2001), K7(2/2002)
grijze lijst stoffen 02-48
groene hoofdstructuur
groen label-stal 02-02, 11, 14
grondgebonden 01-59
grondslag aanvraag 00-12, K6(2/2000), K18,
00-86, 88, K6(2/2001), 01-33, K12(2/2002),
02-54, K25(3/2002)
grondstof K11(2/2000), 00-88, K49(4/2000),
01-08, 09, 11
grondwateronttrekking K44(3/2001)
grondwet 02-45
GS-besluit
habitatrichtlijn 00-62, 01-73, K78(4/2001),
01-114, 02-07, 09, 44, 46
hamster 01-17
handhaafbaar 00-86, 01-01, K68(4/2001)
handhaving 00-18, K7(2/2000), 00-82,
K17(2/2001), 01-21, 71, 84, 94, 02-01, K3,
02-47, K34(3/2002)
handhavingsverleden 00-18, K68(4/2001)
Handleiding meten en rekenen industrielawaai
K87(1/2001), K88
handreiking industrielawaai K7(2/2001), 01-115,
K27(3/2002)
heersend verkeersbeeld
helikopterplatform 01-07
hergebruik K70(4/2000), 01-08, 09
herhaald en ingelast 01-33, K51(3/2001)
herhuisvesting
hernieuwd schorsingsverzoek
heroverweging besluit 01-04, K12(2/2001),
01-140, K16(2/2002)
herstel gebrek K33(3/2000), 00-125, 01-04
herstel verzuimen 02-28
hersteltermijn 01-04
herstelvariant 00-122, K11(2/2002)
herziene nota stankbeleid
herzieningsplicht 00-69, 91, 105
historische verontreiniging K65(4/2000)
hogere grenswaarden 00-60, 85, K51(4/2000),
00-103, 127, 01-18, 75, 02-06
hoogbouweffectrapportage 01-16
hoorzitting 00-132, 01-65
horen 00-19, 25, 28, 01-65
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
93

94
huisbrandolie 00-42, 89
huishoudelijk afval(water) 00-81, 01-10
IBC-variant 00-122, K11(2/2002)
indirecte hinder K31(3/2000), K53(4/2000),
K18(2/2001), K45(3/2001), K73
industrieterrein (gezoneerd) 00-57, 02-06
inkomensschade 00-36, 135
inpassing 01-132
inrichting 00-16, 42, 43, 51, K47(3/2000),
00-79, 83, 89, K74(4/2000), 00-116,
K84(1/2001), K28(2/2001), K42(3/2001),
01-77, K60(4/2001), K77, K85(1/2002), K86,
K93, 02-01, 04, 08, K1(2/2002), K17, K21,
K22, K24, 02-47, K43(3/2002)
inspanningsverplichting 00-45, 50, 01-01
inspraak 00-19, 28, 32, 01-52, 93
instructieregeling
intensieve veehouderij 01-59
intentieverklaring 01-01
interimbeleid 01-122
interpretatiebevoegdheid 00-109
intrekking vergunning 00-18, K46(3/2000), K48,
K52(4/2000), K73(4/2001), 01-107, 109, K75,
02-60
intrekking voorschrift
intrekking zienswijze 02-68
inwerkingtreding 01-68, K10(2/2002), 02-60
IPPC-richtlijn 01-79, 02-02, 11, 14, K28(3/2002)
Jaarvrachten 00-86
justification
Kaderrichtlijn water 00-117
kampeerterrein
kantoren K8(2/2000), K43(3/2001)
kapitalisatiefactor 00-36
kassen 00-59, 02-29
kennelijk ongegrond 00-34
kennelijk onredelijk K1(2/2000)
kennisgeving 00-11, 77, K60(4/2000),
K21(2/2001), K31, 01-41, 02-12, K2(2/2002),
02-33, 59
kerk K42(3/2000), 02-01
keur 00-105
keurstroken
klacht 01-93
klooster 01-58
koeldeksysteem 00-121
Doorlopend trefwoordenregister 2000-2002
kokkels 00-87
koop/ruilovereenkomst 00-39
kosten deskundige bijstand 00-37, 115, 135,
K24(2/2001)
kosten taxatierapport
kostenverhaal 00-51, 115, 01-36
kostenverschil 00-122
koude sanering
kwekerijen
kwiklozing 00-118
laden en lossen K95(1/2002)
lage tonen
landschappelijke waarden 01-80
legalisatiebeleid 00-14
legalisering 00-14, 111, K17(2/2001), 02-84
lichtuitstraling 02-29
limburgs schieten 00-17
lozing K19(2/2000), 00-86, 117, 118, 121,
01-10, K19(2/2001), K36(3/2001), 01-76,
K96(1/2002), 02-43, 48, 51
lozingsalternatief K19(2/2001)
lozingsvoorschriften K33(2/2001)
luchtvaarthinder K83(1/2002)
luchtvaartterrein 01-07, 37, K36(3/2001), K55,
01-83, K83(1/2002)
maatregelen in bijzondere omstandigheden 01-36
maatschappelijke opvattingen K49(4/2000), 01-11
maatschappelijk risico
machtigingsgebrek
machtspositie 01-111
mainport-doelstelling 01-37
mandatering 00-67, K12(2/2001)
Mantovanelli-arrest 00-28
Marktmechanisme 00-78
Materiaalkeuze 00-108
maximale invulling 00-35
medewerking derden 00-82
meerjarenplan gevaarlijke afvalstoffen K33(2/2001)
meethoogte K87(1/2001)
meetverplichting K46(3/2001), K84(4/2001),
K42(3/2002)
meitellingen K50(4/2000)
melding 00-44, K38(3/2000), K32(2/2001),
01-74, 78, K67(4/2001), K43, 02-03, 12,
K4(2/2002), K5, K18, K23, 02-57
meldingsplicht K38(3/2000), K32(2/2001), 02-03
menselijk stemgeluid 01-38
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

mestbassins
mestdrooginstallatie
mestopslag 00-24
mestvarkeneenheid K76(4/2001)
milieu-audit
milieu-beleidsplan 00-30
milieubeschermingsgebied 00-47, 01-10
milieu-effectrapportage K9(2/2000), K47(3/2000),
K61(4/2000), 00-120, 133, 134, 01-35, 48, 57,
K93(1/2002), 02-09, 20, 35
milieu-effectbeoordeling 00-120, 01-81, 97, 02-09
milieugevolgen 01-37
milieujaarprogramma 00-86, 01-104
milieujaarrapport 01-106
milieuprestatieniveau 01-104
milieutechnische inzichten K91(1/2002),
02-16(2/2002), K48(3/2002)
milieuvergunning 01-130, 132
milieuverslaglegging 01-106
milieuzonering
milieuzorgprogramma 00-119, 01-06, 104
milieuzorgsysteem 00-86, 119, 01-104
militair oefenterrein 00-113, K85(1/2002)
mobiliteit K31(3/2000), K73(4/2000)
molenbiotoop 02-27
monopoliepositie 01-111
mondelinge gedachtewisseling
motivering 02-66
motivering, nadere 02-77
motiveringsbeginsel 00-137, 01-22
nabijheid K47(3/2000), K93(1/2001),
K42(3/2001), K21(2/2002)
nadeelcompensatie 00-138
nadere eis 00-86, 01-38, K40(3/2001), 01-71, 82
naleving voorschriften 00-82, K84(1/2002), K94
natuurbeschermingswet 01-17, K47(3/2001),
01-85, 02-05, 10, 15, 44, 46
natuurmonument 01-85, 02-05, 15
natuurverschijnsel 02-50
natuurwetenschappelijke waarden 00-76, 01-40,
K70(4/2001), 01-114, 02-05, 09, 10, 15
ne bis in idem 00-08
Nederlandse grootte eenheid 01-15
negatieve lijst 01-84
NeR K37(3/2000), 01-39, K49(3/2001)
Nertsen K14(2/2000)
neventak glastuinbouw
neventak intensieve veehouderij
Doorlopend trefwoordenregister 2000-2002
niet-ontvankelijkverklaring K28(2/2000), 01-04,
K48(3/2001), 01-44, 45, 02-12, 56,
K28(3/2002)
nieuw besluit 02-63
nieuwvestiging 01-86
norm K19(2/2002)
notificatieplicht 00-116
nulsituatie-onderzoek
nuttige toepassing K49(4/2000), K70, 01-08, 09
95
oeverschade K67(4/2000), K79(1/2001)
omgevingsplan 00-30
omrekeningsfactor K23(2/2000), K2(2/2001),
K64(4/2001)
omwonenden
omzetten vergunning 01-33
onbevoegd K5(2/2000), 00-56, K29(3/2000),
01-30, K41(3/2002)
ondergeschikte kantoorfunctie
ondertekening, afwisselende 01-45
onderzoeksplicht K24(2/2000), 00-31,
K46(3/2000), K62(4/2000), 01-19,
K44(3/2001), 01-69, K65(4/2001), 02-41
ongewoon voorval 00-80, 02-03
onherroepelijk 01-68, 02-64, 88
onmiddellijke nabijheid K93(1/2001), K42(3/2001,
K86(1/2002), K21(2/2002)
onrechtmatig 01-02
onrendabele exploitatie
ontgronding K63(4/2000), 02-61
ontgrondingenwet K58(4/2000), 01-34, 35, K63
ontheffing 00-121, 01-72, 91
onthouding van goedkeuring 02-66
ontoelaatbare hinder K46(3/2000), K74(4/2000),
01-42, 107
ontsluiting
onttrekkingsproef 00-02
ontvankelijk bezwaar K94(1/2001)
ontvankelijkheid 00-11, 15, K28(2/2000), 00-24,
26, K33(3/2000), 00-63, 67, 69, 95, 107, 112,
01-104, K68(4/2001), 02-51, 56
ontwerp-besluit K48(3/2000), K80(1/2001),
K57(3/2001), K81(4/2001), K2(2/2002), 02-56
onverbindend K100(1/2001), 01-10
onzorgvuldige besluitvorming
openbare weg K18(2/2001)
oppervlaktewater K15(2/2001), K19, 01-76,
01-113, K36(3/2000)
oprichten K4(2/2000), K3(2/2001), K56(3/2001)
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

96
oprichtingsvergunning K3(2/2001), K56(3/2001),
K22(2/2002)
opschortende voorwaarde 02-60
opslag 02-47
opslagtanks K77(4/2001)
overcapaciteit 00-78, 01-111
overdragen bevoegdheden 00-56, 103
overgangsrecht 01-21, 25
overleg 00-94, 128
overwegingen (besluit) K85(1/2001)
paardenfokkerij 01-15
paardenhouderij 01-15
papegaaien K34(3/2000)
parapluvergunning
Parcom afspraken 00-118
parkeergarage K27(2/2001)
parkeernorm 01-16
parkeeroverlast K27(2/2001), K4(2/2002)
partijdigheid 00-48, 136, 138
peildatum overgangsrecht 01-135
permanente bewoning recreatiewoningen 01-21,
135
persoonsgebonden
persoonsgebonden overgangsrecht
piekgeluidgrenswaarden K44(3/2000),
K84(1/2001), K14(2/2002)
plankaart 00-130
planologische kernbeslissing 00-87, 01-35, 37, 94,
02-15
planologische medewerking 01-18
planologische status 00-55
planologische verslechtering 02-37
planperiode 01-89, 02-22, 36
planschadebasis 00-38, 111, 01-28
plantoelichting 02-19
planvergelijking 00-75, 111, 01-142, 02-40
planvoorschriften 00-106, 108, 01-23,
K53(3/2001), 01-100
positieve bestemming 01-21
postzegelplan 01-121
prejudiciële vraag K49(4/2000), 01-09, K70,
02-44
preventie
preventieve bestuursdwang 00-18
primaat
primaire beslissing 02-85
privaatrechtelijke afspraken K91(1/2001), 01-54
privé- en familieleven K83(4/2001)
Doorlopend trefwoordenregister 2000-2002
procedure K48(3/2000), K80(1/2001), 01-37, 46,
K81(4/2001)
procesbelang K5(2/2000), K85(1/2001), 02-53
proceskostenvergoeding 00-47, K45(3/2000),
00-85, 115, 01-02, 02-53
processueel belang 01-20, 27, 02-53
producten 00-88, K31(3/2002)
productieprocessen 00-88
proefboringen 00-76, K47(3/2001), 02-05, 15
pro forma bedenkingen
pro forma beroep
pro forma zienswijze 01-44
propaanopslag 00-16
protocol 00-82
provinciaal beleid 01-86, 02-75
provinciale milieuverordening 00-47, 01-10
publicatie-eisen 00-26, 69, 70, 77, 107, 125,
01-13, K80(4/2001), 02-12, K2(2/2002), 02-33
raadsbesluit 01-125
raamvergunning 00-45
raffinaderij K27(2/2000)
rangeersporen
rechtsbijstand 02-53
rechtsgevolgen K25(2/2000), 00-46,
K29(3/2000), K43, K89(1/2001)
rechtsmiddel K83(1/2002)
rechtsoordeel 02-34
rechtstreekse bouwmogelijkheid 00-110
rechtstreekse werking 00-90, K74(4/2001), K78,
01-125, 02-07, 44
rechtszekerheidsbeginsel K22(2/2000),00-45, 86,
130, K50(3/2001), K71(4/2001), 02-32
reconstructie 00-60
recreatie 02-70
recreatieterrein 00-16
recreatiewoning 00-104, 01-101, 135
rectificatie K88(1/2002)
recycling K70(4/2000), 01-08, 09
redelijk denkend en handelend koper
referentiemeting
referentieniveau K10(2/2000), K34(2/2001),
K40(3/2001), 01-70, K13
reformatio in peius K5(2/2001), 01-116
regeringsbeleid
regionaal openbaar lichaan 02-69
regionaal structuurplan 00-27, 01-56, 02-69
rente 00-71, 135, 01-143
restrictief beleid
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

evisievergunning K22(2/2001), K39(3/2001),
K56, K22(2/2002)
richtlijn 00-113, K37(3/2000), 00-134
richtlijn Veehouderij en stankhinder 00-14,
K14(2/2000) K25, K63(4/2001), K64,
K91(1/2002), 02-49, K38(3/2002)
riolering K6(2/2002)
risico-aanvaarding 01-24, 25, 02-39
ruimtelijk relevant 00-24, 01-101, 02-29, 75, 76
salderingsplicht 00-46
saldomethode K43(3/2000), K14(2/2001), 01-79,
02-60
saneringsplan 00-02, 53, 122, 01-05,
K26(2/2001), 01-67, 02-06, K11(2/2002)
saneringsplicht
saneringsurgentie 01-05, 67, K11(2/2002)
schadebasis 01-141
schadebeoordelingscommissie 00-34, 136, 137,
138, 01-27
schadebesluit 00-115, 01-02, 03, K10(2/2001),
01-112, 113
schadevergoeding 00-46, 47, K45(3/2000),
00-62, 112, 115, 01-02, 03, K10(2/2001), K27,
K29, 01-112, 113, 02-38, 50, 53, 54
schaduwschade 00-138
schending WRO
schepen 02-59
schijn van partijdigheid 00-48, 136, 138
Schiphol 01-37
schorsende werking 00-87
schorsing opheffen 00-87
significante gevolgen 01-73, 79, 81, K59(4/2001),
K78, 01-114, 02- 02, 05, 07, 11, 14, 44, 02-46
sirenegeluid K9(2/2001)
soepele beoordeling K62(4/2001)
speciale beschermingszone 01-85, 114, 02-05, 07
splitsing inrichting
spoorweglawaai K9(2/2002), K40(3/2002)
spreiding 00-78
Staat van bedrijfsactiviteiten
stacaravan
stand der techniek 01-69, 75, 02-48
standstill-beginsel 00-77, K44(3/2001)
stankcirkel 00-129, 01-49, 02-70
stankgevoelige bebouwing 00-129, K43(3/2001)
stankhinder K46(3/2000), 00-74, K101(1/2001),
00-129, 01-42, K45(3/2001), 01-69
stedenbouwkundig concept
Doorlopend trefwoordenregister 2000-2002
steenfabrieken (voormalige)
stiltegebied 00-47
stofverspreiding K49, 02-50
straffactor 00-114
strafrechtelijke handhaving
streefnorm 00-50
streekplan 00-22, 23, 29, 30, 33, 92, 95, 100,
109, 123, 124, 131, 01-46, 89, 122, 02-62, 79
streekplanherziening 01-122, 131, 136, 02-20
streekplanuitwerking 00-33, 96
strijdig gebruik 01-137
structuurplan 00-26, 01-118, 02-69
structuurschema groene ruimte
Structuurschema Verkeer en Vervoer
Struisvogels 00-10
taxatie (methode) 00-73, 74
teeltondersteuning 00-105
ter inzage leggen K48(3/2000), 01-120, 128
terinzagelegging plan 00-107, 01-120
termijn 00-40, 01-04, 55, 02-56
termijnoverschrijding 00-107, 01-04, 46, 55,
02-56
terpostbezorging
terreinafscheiding 02-62
terstond van kracht
terugverdientijd
terugwerkende kracht 01-117
tienjarenprogramma afvalstoffen
tijdelijk 00-43, 01-63, 95, K65(4/2001), 02-49
tijdelijke vergunning K65(4/2001), 02-49,
K33(3/2002)
tippelzone 00-43, K96(1/2001)
toekomstige ontwikkelingen K16(2/2000),
K78(4/2000), K90(1/2001), 02-06, K27(3/2002)
toetsing 00-93, 105, 01-12
toetsingskader 01-88, 121, 02-62
toezegging 00-99
toezending raadsbesluit
tonaal geluid 00-114
tracébesluit 00-20, 21, 108, 01-18, 128
tracékeuze weg 01-18, 02-31
transportmiddel K74(4/2000)
trillinghinder 01-115
tuin K11(2/2001)
tweede woning 01-21
uitbreiden verzoek 00-111
uitbreidingsmogelijkheid
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
97

98
uitrijden mest K45(3/2001)
uitstel 01-65
uitvoerbaarheid 00-31, 02-17, 22, 02-65
uitvoerverbod afvalstoffen
uitwerkingsplan 00-32, 61, 64, 102, 01-12, 22,
64, 96, 97, 117, 120, 126, 141
uitwerkingsregels 01-12
uitzicht 00-01
una via-beginsel 00-08
vakantiewoning 00-54
van wezenlijk belang zijnde beslissing/beleidsuitspraak
varkensbesluit K20(2/2000)
veebestand
veerpont K74(4/2000)
veevoerleverancier K50(4/2000)
veiligheid 02-77
veiligheidsrisico 01-14
veranderingen K39(3/2001)
veranderingsvergunning K16(2/2001), K39(3/2001)
verbindendheid 02-48
verbrandingsmotor 00-43
verdrag K74(4/2001)
vergaring informatie door gemeente/GS
vergunning aan meerdere personen
vergunning op hoofdlijnen 00-86, 119, 01-104
vergunningsaanvraag K4(2/2001), K29
vergunningplicht 00-113, 116, K102(1/2001),
01-79, 02-15, 47, 52, K36(3/2002)
verkapte weigering K6(2/2000), K20(2/2002)
verkeersbeeld K64(4/2000)
verkeersbewegingen K18(2/2001)
verkeersopstoppingen
verkeersveiligheid K55(3/2001)
verkennend bodemonderzoek
verklaring geen bezwaar GS
verklaring van geen bedenkingen 01-105
verlening vrijstelling
vermogensschade 00-135
verrekening 02-37
verruimde reikwijdte 00-88
verschoonbaar 00-15
verstedelijkingscontour 02-71
vertrouwelijke behandeling stukken
vertrouwensbeginsel 02-04, 80
vervaltermijn K59(4/2000), 02-13
vervallen bouwmogelijkheden 01-124
vervallen van rechten K35(3/2000), K59(4/2000),
Doorlopend trefwoordenregister 2000-2002
01-68, K60(4/2001), 01-108, 109,
K89(1/2002), 02-13
vervallen vergunning K21(2/2000), K35(3/2000),
K59(4/2000), 01-68, K60(4/2001), 01-108,
K89(1/2002), 02-13, K35(3/2002)
vervangingsbesluit 01-94
vervoer gevaarlijke stoffen K53(4/2000)
verweerschrift K4(2/2000)
verwoesten 01-109, K8(2/2002)
verwijderen van afvalstoffen K56(4/2000), 01-108,
09, 11, K70
verwijderingsstructuur 00-78
verzorgingsstructuur
verzuimen, herstel van 02-28
visuele hinder 00-01, 74, 01-16, 02-15
vloeistofdicht K94(1/2002)
VNG-brochure Bedrijven en Milieuzonering 01-130
vogelgebied K55(4/2000), 01-40, 73, 81, 114,
02-05, 07, 46
vogelrichtlijn 00-62, 01-40, 73, 81, K59(4/2001),
K70, K78, 01-114, 02-07, 44, 46
vogels houden
volwaardig agr. Bedrijf 01-15
voorbereidingsbesluit 00-24, 97, 01-84, 02-73
voorbereidingsprocedure 02-36
voordeelsverrekening
voorkeursvolgorde
voorlopige voorziening 00-97
vooroverleg 00-68
voorschriften 00-13, K22(2/2000), K16(2/2001),
K39(3/2001), K50, K71(4/2001), K75,
K26(3/2002), K46
voorschriften veranderingsvergunning K16(2/2001),
K39(3/2001)
voorschriften wijzigen K39(3/2001), 01-69
voor verzuring gevoelig gebied K54(4/2000)
voorzienbaarheid 00-120, 135, 01-26, 138, 02-
39, 82, 86
voorzienbare ontwikkelingen 00-120
voorzieningen K32(3/2000)
voorzorgsbeginsel 00-49, 50, 77, 87,
K49(4/2000), 00-118, 01-34, 35, 02-15, 02-65
vormverzuim 00-32, K29(3/2000), K21(2/2001),
K23, K31, K41(3/2001), K80(4/2001),
K2(2/2002)
vreemde taal 00-09
vrij beroep aan huis
vrijstelling 00-65, 106, 110, 01-57, 62, 142, 02-81
vuurwapens 00-113
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

vuurwerk K77(4/2000), K72(4/2001), 02-16,
K48(3/2002)
waardebepalingsmethode 02-38
waardevermindering 01-25, 02-38
waddenzee 00-76, 77, 87, 01-34, 35,
K47(3/2001), 02-07, 15, 65
warmdraaien K36(3/2001)
waterbodem
waterschap 02-27
waterverbruik K11(2/2000)
Wederopbouwwet 00-111
wegverkeerslawaai K53(3/2001)
weigering K25(2/2000), 01-02, 03, 02-60, 85
weiland K84(1/2001), K60(4/2001)
werktijden 00-06
wet milieugevaarlijke stoffen 00-117
wetsafbakening 00-117, K99(1/2001),
K33(2/2001)
wettelijke voorschriften 01-120
wijze van meten 00-65
wijziging aanvraag K57(3/2001), 01-110, 02-58
wijzigingsbevoegdheid 00-58, 64, 106, 110,
02-78, 86
wijzigingsplan 00-68, 01-93, 97, 133
windhinder
windmolen 00-62, K102(1/2001), 02-04
winplaats 02-61
Doorlopend trefwoordenregister 2000-2002
woningbouwcijfers 00-99
woonboot K12(2/2000), 00-55, K97(1/2001)
woon- en leefklimaat 00-59, 100, 104, 01-90,
02-77
woonwagenstandplaatsen
wraking K1(2/2001)
99
zakelijke inhoud 00-26, 02-33
zeggenschap K91(1/2001), 01-77, 02-58
zelfstandig schadebesluit 02-84
zelfverzorging/zelfvoorziening K70(4/2000)
zendinstallatie 01-50, 80
zettingsschade K63(4/2000)
zich ontdoen van K49(4/2000), 01-08, 09, 11, 30,
31, K92(1/2002), 02-59
zienswijze 02-23
zienswijze, intrekking 02-68
zonebesluit 00-38
zonegrenswaarde
zonering 00-57, 103, 114, 01-83
zorgplichtbepaling 00-90, K94(1/2002)
zorgvuldige voorbereiding 01-05, K6(2/2001)
zuiver schadebesluit
zwaarwegend maatschappelijk belang
zwarte-lijststof 00-49, 77, 118
zwavelgehalte 01-01
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

100 100
Doorlopend artikelgewijs Doorlopend register trefwoordenregister 2000-2002
Afvalstoffenverordening Den Bosch
artikelen 2 en 29 K100(1/2001)
Algemene wet bestuursrecht
artikel 1:1 00-84
artikel 1:2 00-54, 85, K61(4/2001), K66, 02-05
artikel 1:3 00-22, 27, 33, K32 (2/2000), 00-77,
84, 96, K89 (1/2001), 00-124, K26(2/2001),
01-51, 67, K88(1/2002), K6(2/2002), 02-31,
34, 35, K29(3/2002), K30, 02-61
artikel 1:3, lid 4 00-07
artikel 1:5 02-34
artikel 2:1
artikel 2:4
artikel 3:2 00-48, 86, 118, 119, 137, 01-05,
K6(2/2001), 01-40, 01-49, 95, 113, 02-05, 22,
31, 02-80
artikel 3:4 00-03, K7(2/2000)
artikel 3:11
artikel 3:12 00-26, 01-13, 02-33
artikel 3:14 K80(1/2001)
artikel 3:18 01-04
artikel 3:19 00-11, K48(3/2000), 00-77,
K21(2/2001), 01-41, K81(4/2001), K2(2/2002)
artikel 3:21 K81(4/2001)
artikel 3:24
artikel 3:25
artikel 3:27
artikel 3:28 K29(2/2001)
artikel 3:40 02-73
artikel 3:41 02-12, 73
artikel 3:42 K80(4/2001), 01-28
artikel 3:45 K60(4/2000)
artikel 3:46 K44(3/2000), 00-120, 01-01, 54, 63,
87, 90, 113, 115, 02-09, 17, 71
artikel 3:47 01-87
artikel 3:50 01-144
artikel 4:5 00-09, 01-04, K57(3/2001)
artikel 4:16 00-118
artikel 5:21 00-18, K7(2/2000), 00-51, 01-36
artikel 5:24 K13(2/2001), K17, 01-36, 02-55
artikel 5:25 01-36
artikel 5:32 00-03, 08, K1(2/2000), K2, 00-113,
K82(1/2001), 01-10, K4(2/2001), K17, K30,
K53(3/2001), 01-105, 116, K94(1/2002),
02-04, K18 (2/2002), K34(3/2002), K45
artikel 5:34 K2(2/2000)
artikel 6:2 00-67, 01-46, 140
artikel 6:3 K61(4/2000)
artikel 6:5 K48(3/2001)
artikel 6:6 K33(3/2000), K48(3/2001), 02-28
artikel 6:7
artikel 6:11
artikel 6:13
artikel 6:15 00-22, 02-34
artikel 6:17 02-67
artikel 6:18 02-41
artikel 6:19 02-41
artikel 6:20 01-140, 02-85
artikel 6:22 00-32, K29(3/2000), K21(2/2001),
K31
artikel 7:1 02-34, 85
artikel 7:2 01-65
artikel 7:9
artikel 7:11 00-137, 01-04, K12(2/2001),
01-116, K16(2/2002)
artikel 7:12 00-137, 01-58
artikel 7:13
artikel 8:5 01-84
artikel 8:15 K1(2/2001)
artikel 8:26 00-115
artikel 8:32
artikel 8:42 K5(2/2000)
artikel 8:47 00-28, 41, 98, 137, 01-134
artikel 8:54
artikel 8:55
artikel 8:69
artikel 8:72 00-67, 137, 01-121
artikel 8:72, lid 3 K25(2/2000), K29(3/2000),
K43, K62(4/2000)
artikel 8:72, lid 4 K29(2/2001), 01-33, 02-24
artikel 8:72 lid 5 01-46, 02-36
artikel 8:72 lid 7 K98(1/2001)
artikel 8:73 00-46, K45(3/2000), 01-02,
K10(2/2001), 02-53
artikel 8:75 00-47, 115, K24(2/2001), 02-53
artikel 8:81
artikel 8:86 01-37
artikel 8:88 01-44, 02-28
artikel 10:15 01-105
artikel 10:27 00-93, 01-62, 99, 117, 119, 122,
124, 02-19, 23, 26, 27, 32, 66, 77, 78
artikel 10:29 02-77
artikel 10:30 00-94, 128
artikel 10:31 00-67, 01-20
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

Besluit akkerbouwbedrijven milieubeheer
artikel 1 02-52
Besluit bouw- en houtbedrijven milieubeheer
artikel 2 K36(3/2002)
Besluit detailhandel ambachtsbedrijven
bijlage K95(1/2002)
Besluit geluidhinder spoorwegen
artikel 1 K9(2/2002)
artikel 21
Besluit genetisch gemod. organismen Wms
artikel 1 K3(2/2000)
artikel 23 K3(2/2000), 00-82
Besluit herstelinrichtingen motorvoertuigen
artikel 2
Besluit horeca-, sport- en recreatie-inrichtingen
artikel 5 01-38, K40(3/2001), 01-71
artikel 6 K18(2/2002)
artikel 7
Besluit milieu-effectrapportage 1994
Onderdeel A, bijlage 00-123
Onderdeel c, bijlage K93(1/2002)
artikel 2 00-133, 01-48, 02-35
artikel 9 00-133
Besluit opslag - en transportbedrijven milieubeheer
artikel 2 K27(2/2001)
artikel 3 K27(2/2001)
Besluit opslaan in ondergrondse tanks
artikel 1 00-42, 89
artikel 13, lid 4 00-42, 89
artikelen 18 en 19
Besluit op de ruimtelijke ordening 1985
artikel 2
artikel 9 00-31, 01-19, 02-17
artikel 12
artikel 13 00-61
artikel 15 00-101
Doorlopend artikelgewijs register 2000-2002
Besluit melkrundveehouderijen milieubeheer
artikel 1 K21(2/2000), 01-49
Besluit tuinbouwbedrijven met bedekte teelt
milieubeheer
algemeen 00-59
Besluit verplicht bodemonderzoek bedrijfsterreinen
artikel 4
Burgerlijk Wetboek
artikel 6:162
EG-richtlijn 75/442
artikel 1 K49(4/2000), K70, 01-08, 09, 11, 30,
31, 32, K38(3/2001), K41, K92(1/2002),
K37(3/2002), K39
artikel 3 K70(4/2000)
artikel 5 01-09
artikel 7 01-09
artikel 11 K39
EG-richtlijn 76/464
artikel 1 lid 2 00-43
artikel 2 00-77, 118
artikel 7 01-76, 02-48, 51
EG-richtlijn 79/409
artikel 4 01-73, 85, K59(4/2001), K70, K78,
01-114, 02-05, 07, 46
EG-richtlijn 80/836
artikel 6
EG-richtlijn 83/189
artikel 1 lid 9 00-116, K46(3/2002)
EG-richtlijn 85/337
artikel 2 en 4 01-81
artikel 5 00-134
EG-richtlijn 92/43
artikelen 2, 3-16 01-17, 73, 85, K74(4/2001),
K78
artikelen 6 en 7 01-114, 02-07, 44, 46
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
101

102
EG-richtlijn 96/61
artikel 1 01-79, 02-02, 14
artikelen 2, 3, 9 en 12 02-02, 11, 14
EG-Verdrag
artikel 10 01-73
artikelen 29 en 30 K70(4/2000)
artikelen 34 en 36
artikelen 82 en 86 01-111
artikel 90
artikel 189
artikel 130T
EG-Verordening 259/93 (Evoa)
artikel 1 01-32, 02-59
artikel 2 01-08, 32, 02-59
artikel 4 K70(4/2000), 01-09
artikel 7 01-09, 32
artikel 26 01-08, 02-59
Europees Handvest inzake lokale Autonomie
artikel 4 01-125
Europees Verdrag Rechten v/d Mens
artikel 1 00-116, 01-135
artikel 8 00-90, K83(1/2002), 02-45
artikel 13 K83(1/2002)
Gemeentewet
artikel 125 K82(1/2001), K53(3/2001)
artikel 164 00-95
Grondwaterwet
artikel 14 K44(3/2001)
Grondwet
artikel 21 00-90, 02-45
Hinderwet
artikel 27
Inrichtingen- en vergunningenbesluit Wm
artikel 5.1 K34(3/2000), 01-04
artikel 5.6
artikel 5.10 01-04
artikelen 5.16 en 5.18
artikel 7.1 K23(2/2001)
bijlage I, categorie 1.1 onder b 00-43, K96(1/2001)
bijlage I, categorie 1.2 onder a 00-43
Doorlopend artikelgewijs register 2000-2002
bijlage I, categorie 3-5 02-47
bijlage I, categorie 5.1
bijlage I, categorie 11.1
bijlage I, categorie 11.3 K35(2/2001)
bijlage I, categorie 13.1 02-47
bijlage I, categorie 14.1 en 14.2
bijlage I, categorie 17 00-113
bijlage I, categorie 18 K17(2/2002)
bijlage I, categorie 19 02-01
bijlage I, categorie 28.1 00-81
bijlage I, categorie 28.3 onder c 00-116
bijlage I, categorie 28.4 01-11, 30, K41(3/2001)
Instructieregeling lozingsvoorschriften
artikel 2
Interimwet ammoniak en veehouderij
artikel 1 K40(3/2000), K2(2/2001)
artikel 2 K8(2/2000)
artikel 3
artikel 5 K8(2/2000), K41(3/2000)
artikel 7 K39(3/2000)
artikel 8 lid 4 K14(2/2001)
Internationaal verdrag inzake economische,
sociale en culturele rechten
artikel 11 01-135
Kernergiewet
artikelen 15 en 15a K29(2/2001)
artikel 29 K29(2/2001)
artikel 30 K29(2/2001)
Lozingenbesluit Wbb
artikel 11 01-10
artikel 24a 00-121
Lozingenbesluit Wvo
artikel 2 02-48
artikel 3
artikel 14 02-48
Luchtvaartbesluit
artikel 6, 7 en 8 01-07
Luchtvaartwet
artikel 14 01-07
artikel 24 00-138
artikel 25 01-83
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

artikel 25a
artikel 26
artikel 27 00-138, 01-37
artikel 30
artikel 72 K41(3/2002)
artikel 76 01-07
Natuurbeschermingswet
artikel 12 00-76, 87, K47(3/2001), 01-133,
02-05, 10, 15, 21, 02-44, 46, K29(3/2002),
02-65
artikel 21 00-87
artikel 24 01-17
artikel 25 01-17, 91
Ontgrondingenwet
artikel 3 01-34, 35
artikel 10 K58(4/2000), K63
Provinciale Milieuverordening Noord Brabant
artikel 4.3.1.1 K100(4/2000)
Provinciewet
artikel 74
artikel 102
artikel 107 00-56, K51(4/2000), 01-105
artikel 118 01-10
artikel 122 00-18
artikel 127
artikel 166
Regeling nadeelcompensatie Rijkswaterstaat
artikel 10 00-138
artikel 23 00-138
Telecommunicatiewet
artikel 3.6 lid 2 K99(1/2001)
Tracéwet
artikel 7 01-128
artikel 13 01-18
artikel 15 01-18
artikel 16 01-128
artikel 17 01-18
artikel 19 00-20, 21, 108
artikel 24
artikel 25 00-20, 21
Doorlopend artikelgewijs register 2000-2002
Uitvoeringsbesluit Reken- en Meetvoorschrift
Verkeerslawaai
artikel 8 00-127, 01-98
Uitvoeringsbesluit Wvo
artikel 2 lid 2 00-117
artikel 4 01-36
Uitvoeringsregeling Uav
artikel 2 K54(4/2000)
artikel 3 K81(1/2001)
artikel 4
bijlage 4
Universele verklaring van de Rechten v/d Mens
artikel 25 01-135
Waterschapswet
artikel l61 01-36
Wet afvalwater
artikel IV lid 2 K86(1/2001)
Wet bodembescherming
artikel 1 01-67, K82(4/2001)
artikel 13 K94(1/2002), 02-55
artikel 28 01-05
artikel 29 K38(3/2000), 01-05
artikel 37 K38(3/2000), 01-05
artikel 38 00-53, 122 , K11(2/2002)
artikel 39 00-02, 53, 122, K11(2/2002)
artikel 40 01-05
artikel 53
Wet gemeenschappelijke regelingen
artikelen 8 en 10 01-106
Wet geluidhinder
artikel 1 00-54
artikel 41, 42 00-57
artikel 47 00-103
artikel 53 00-57, 114
artikelen 71 en 72 02-06
artikel 72 lid 2
artikel 72 lid 2
artikel 74 00-104, 01-98
artikel 76 00-60, 02-25
artikel 77 00-60, K53(3/2001)
artikel 82 00-104
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
103

104
artikel 90 00-85
artikel 99 00-60
artikel 100 00-127
artikel 100a 00-60, 127, 01-75
artikel 103 01-75
artikel 111 00-127
artikel 157
Wet milieubeheer
artikel 1.1 lid 1 00-04, 05, 42, 43, 51, 78, 79,
81, 83, 89, K74(4/2000), 00-116, K84(1/2001),
K91, K93, K96, K102, K45(3/2001), 01-77,
K68(4/2001), K77, K79, K85(1/2002), K86,
K87, K92, 02-01, 08, K1(2/2002), K21, K24,
02-47, K43(3/2002)
artikel 1.1 lid 2 K11(2/2000), K31(3/2000),
00-88, K28(2/2001)
artikel 1.1 lid 3 en 4 00-05, 16, 42, 43, 51,
K47(3/2000), 00-81, 89, 116, K42(3/2001),
01-77, K60(4/2001), K77, K93(1/2002), 02-01,
08, K24(2/2002)
artikel 1.1 lid 5
artikel 1.1a
artikel 1.2 00-47, 01-10
artikel 4.22 K6
artikel 7.1 00-134
artikel 7.2 01-57, 97, 01-48, 02-35
artikel 7.4, 7.8b e.v. K61(4/2000), 01-97
artikel 7.5 02-20, 35
artikel 7.6
artikel 7.8b 02-09
artikel 7.10 K9(2/2000)
artikelen 7.12-7.16 02-20
artikel 7.27 01-97
artikel 7.28
artikel 8.1 00-16, K4(2/2000), 00-79,
K3(2/2001), K16, 01-33, K39(3/2001), K56,
02-04, 14, K3(2/2002), K7, K12, K17, K22,
K34(3/2002)
artikel 8.1 lid 3 02-57
artikel 8.2 K15(2/2000), 00-56, K30(3/2000),
K35(2/2001), K41(3/2001)
artikel 8.3
artikel 8.4 00-06, 120, K3(2/2001), K16, K22,
01-33, 42, K39(3/2001), K56, K64(4/2001),
K19(2/2002), K22, 02-56, K48(3/2002)
artikel 8.5
artikel 8:6 K80(1/2001)
artikel 8.7 K23(2/2001)
Doorlopend artikelgewijs register 2000-2002
artikel 8.8 K16(2/2000), K55(4/2000), K76, K78,
00-119, K90(1/2001), K52(3/2001),
K90(1/2002), K27(3/2002)
artikel 8.9 K20(2/2000), 02-58
artikelen 8.10 en 8.11
artikel 8.11 lid 3 00-13, 17, K10(2/2000), K13,
K18, K19, K22, K24, K40(3/2000), 00-86, 117,
K83(1/2001), K87, K95, K101, 01-70,
K69(4/2001), K75, K15(2/2002), K19,
K26(3/2002), K47(3/2002)
artikel 8.11 lid 4
artikel 8.12 00-50, K46(3/2001), K42(3/2002)
artikel 8.13 K31(3/2000), 01-06, K84(1/2002)
artikel 8.16 K66(4/2000)
artikel 8.17 K65(4/2001), 02-49, K33(3/2002)
artikel 8.18 K35(3/2000), K59(4/2000), 01-68,
K60(4/2001), 01-108, 02-13, K35(3/2002)
artikel 8.19 00-44, K43(3/2000), K32(2/2001),
01-74, 78, K67(4/2001), 02-12, K4(2/2002),
K5, K23, 02-57
artikel 8.20
artikel 8.22, 8.23 K46(3/2000), 01-07,
K36(3/2001), 01-69, K25(3/2002)
artikel 8.24 K12(2/2002)
artikel 8.25 00-06, K46(3/2000), K52(4/2000),
01-42, 107, 109, K31(3/2002)
artikel 8.26 K21(2/2000), K10(2/2002)
artikel 8.28 00-10
artikel 8.30
artikel 8.36 K56(4/2000), K33(2/2001)
artikel 8.40 01-71
artikel 8.41
artikel 8.73
artikel 10.1
artikel 10.2 01-31, K38(3/2001), K43(3/2002)
artikel 10.10
artikel 10.26
artikel 10.30 K1(2/2000)
artikel 12.1 01-06
artikel 12.4 01-06
artikel 13.1 K37(3/2001)
artikel 13.4 00-11, K31(2/2001), 01-41,
K37(3/2001), K1(2/2002)
artikel 13.5
artikel 13.7 00-57
artikel 13.10
artikel 15.20 00-112, 01-03, 02-54
artikel 15.25 02-50
artikel 17.1 en 17.2 00-80, 02-03
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002

artikel 18.2 00-08, K3(2/2002)
artikel 18.8 00-51
artikel 18.9 00-03, 08
artikel 18:12 00-18
artikel 18.14 01-112
artikel 19.3
artikel 20.1 00-77, K86(1/2001)
artikel 20.3 K10(2/2002), 02-60
artikel 20.6 00-15, K28(2/2000), K94(1/2001),
K51(3/2001), K28(3/2002)
artikel 20.8 K17(2/2000), 01-68
artikel 20.13 00-77
artikel 22.1 00-50, 01-07, K33
Wet op de Ruimtelijke Ordening
artikel 2
artikel 2b 01-37
artikel 4
artikel 4a 00-22, 23, 29, 30, 33, 96, 109, 123,
124, 01-46, 61, 86, 102, 02-61
artikel 5 01-89
artikel 6 01-136
artikel 6a 00-19, 28, 32
artikel 7 00-26, 01-118
artikel 9
artikel 10 00-62, 108, 110, 126, 129, 131,
01-14, 15, 16, 21, 23, 60, 101, 131, 132,
02-25, 29, 30, 75, 76
artikel 11 00-32, 58, 61, 62, 64, 68, 92, 102,
128, 01-12, 22, 62, 82, 93, 96, 101, 117, 120,
126, 02-78, 86
artikel 13
artikel 14 00-24, 25, 105, 01-92, 124, 02-62
artikel 15 00-62, 64, 65, 106, 01- 82
artikel 17
artikel 19 01-84
artikel 21 00-24, 97, 01-84
artikel 23 00-28, 107, 01-45, 02-23, 33, 36,
02-68
artikel 24 00-96, 124
artikel 25 00-100, K73(4/2001)
artikel 26 00-125, 02-33
artikel 27 00-25, 59, 69, 132, 01-13, 45
artikel 28 00-24, 26, 59, 62, 63, 67, 93, 97, 99,
130, 01-20, 45, 46, 55, 62, 99, 119, 121, 122,
124, 130, 132, 02-18, 19, 23, 27, 63, 64, 66,
70, 77
artikel 29 01-94
artikel 30 00-91, 105
Doorlopend artikelgewijs register 2000-2002
artikel 33 01-131, 02-22, 36, 02-65
artikel 36c 01-51
artikel 36e 00-27, 02-35
artikel 36l 01-56, 02-69
artikel 36m 02-69
artikel 36n 02-69
artikel 37 00-35, 01-18, 83, 02-69
artikel 38
artikel 40b
artikel 44 01-88
artikel 49 01-64, 66, 102, 103, 138, 139, 140,
141, 142, 143, 144, 02-37, 38, 39, 40, 41, 42,
81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88
artikel 56 02-36
Wet op de waterkering
artikel 18
artikel 22
Wet verontreiniging oppervlaktewateren
artikel 1 00-49, K36(3/2000), 00-118,
K15(2/2001), K19, 01-36, 76, K96(1/2002),
02-43, 48, 51
artikel 1 lid 3 00-117
artikel 1 lid 5
artikel 2a 02-48
artikel 7 00-118, K19(2/2001)
artikel 16 K69(4/2000)
artikel 25 K96(1/2002)
Wet 5p
Woningwet
artikel 8 01-43
artikel 9 01-43
artikel 40
artikel 43 01-50,02-61
artikel 44 01-121, 123, 02-24
artikel 50
artikel 52
NIEUWSBRIEF StAB 3 / 2002
105

Kleur in het
omgevingsrecht
Prijs € 20,–
inclusief BTW,
exclusief verzendkosten
ook verkrijgbaar via de boekhandel
ISBN 90-5454-102-4
032-s
Bestel nu!
Het omgevingsrecht gepositioneerd!
Auteur
prof. mr. drs. F.C.M.A. Michiels
Deze oratie bevat een beschrijving c.q.
plaatsbepaling van het omgevingsrecht
ten opzichte van andere, elkaar deels
overlappende rechtsgebieden als het
milieurecht, het ruimtelijke-ordeningsrecht
en het natuurbeschermingsrecht.
De auteur behandelt in het bijzonder de
spanningsvolle relatie tussen milieuhygiënerecht
en ruimtelijke-ordeningsrecht,
alsmede een aantal actuele
vraagstukken op omgevingsrechtelijk
gebied, met name externe veiligheid
(o.a. het ontwerp-Vuurwerkbesluit) en
geluid (concept-wetsvoorstel MIG).
Het boek is bestemd voor eenieder die
vanuit de praktijk of uit wetenschappelijk
oogpunt is geïnteresseerd in het
omgevingsrecht en de relatie tussen de
samenstellende delen van dit rechtsgebied.
Bel onze klantenservice (0522) 23 75 55 of mail naar info@bju.nl
Boom Juridische uitgevers
Postbus 85576 2508 CG Den Haag tel. (070) 330 70 33 fax (070) 330 70 30
e-mail info@bju.nl website: www.bju.nl

Redactie
Prijs € 39,–
inclusief BTW,
exclusief verzendkosten
ook verkrijgbaar via de boekhandel
ISBN 90-5454-059-1
024-s
Volg de ontwikkelingen inzake de handhaving van milieurecht
Handhaving van
Europees milieurecht
Bestel nu!
dr. I.M. Koopmans en prof. mr. J.M. Verschuuren
Centraal in deze uitgave staat de
bestuurs- en strafrechtelijke handhaving
van het Europese milieurecht in
Nederland.
De bundel bevat bijdragen die betrekking
hebben op de problemen rond de
handhaving inzake een aantal deelterreinen,
waaronder de IPPC-richtlijn, de
EG-regelgeving inzake afvalstoffen, de
natuurbeschermingsregelgeving en de
verpakkingsrichtlijn.
Het betreft een uitgave van het
Schoordijk Instituut, Centrum voor
wetgevingsvraagstukken.
Bel onze klantenservice (0522) 23 75 55 of mail naar info@bju.nl
Boom Juridische uitgevers
Postbus 85576 2508 CG Den Haag tel. (070) 330 70 33 fax (070) 330 70 30
e-mail info@bju.nl website: www.bju.nl

Onverschuldigde betaling
door de overheid
Prijs € 45,– inclusief BTW, verzendinclusief
BTW,
exclusief verzend- en
administratiekosten
ook verkrijgbaar via de boekhandel
ISBN 90-5454-206-3
056-s
Bestel nu!
Overheid en privaatrecht
Auteur
C.J.M. Bollen
Centraal in dit onderzoek staat de vraag
wanneer de overheid onverschuldigd gedane
betalingen mag terugvorderen.
Verschillende publiekrechtelijke regelingen
bevatten bepalingen met betrekking tot de
terugvordering. Deze bepalingen worden
kritisch bekeken.
Daarnaast gaat de auteur in op de vraag of
de overheid bij de terugvordering ook de
weg van het privaatrecht kan gebruiken.
Met het beantwoorden van deze laatste
vraag levert de auteur een interessante
bijdrage aan de discussie over het gebruik
van privaatrecht door de overheid in het
algemeen.
Het boek maakt deel uit van de reeks
Boom Juridische dissertaties.
Bel onze klantenservice (0522) 23 75 55 of mail naar info@bju.nl
Boom Juridische uitgevers
Postbus 85576 2508 CG Den Haag tel. (070) 330 70 33 fax (070) 330 70 30
e-mail info@bju.nl website: www.bju.nl