Opm. Drents landschap 21 - Stichting Het Drentse Landschap

drentslandschap.nl

Opm. Drents landschap 21 - Stichting Het Drentse Landschap

Kwartaalblad

21

maart 1999

no. 21

Het Reestdal

Het Drense Landschap

1


Kwartaalblad van de

Stichting Het Drentse Landschap

3

4

10

12

14

15

19

23

29

Kom er even voor zitten

— bestuursberichten

Het Reestdal

— terreinbeschrijving

Uko Vegter

De Adder

— jeugdrubriek

Geert de Vries

De Ooievaar

— flora en fauna

Bertil Zoer

Grondwater Valtherbos

Hooghalen, de Broekstreek en de Staatsbossen

— fietsroute

Bertus Boivin/Eric van der Bilt

De Havixhorst

— beheer

Sonja van der Meer

Kortweg

— berichten

Agenda

Uitgave StichtingHet Drentse Landschap

Bezoekadres: Kloosterstraat 5 - 9401 KD Assen

Postadres: Postbus 83 - 9400 AB Assen

Tel. (0592) 31 35 52 / Fax (0592) 31 80 89,

e-mail: drents.landschap@worldonline.nl

Homepage: http://home-2.worldonline.nl/~drents

Bankrek. nr. 43.97.50.962 / Postbanknr. 19 45 729

Redactie E.W.G. van der Bilt, J.D.D. Hofman, S.S. van der Meer,

J.G. Schenkenberg van Mierop, B. Zoer

Vormgeving Albert Rademaker BNO, Annen

Pre-Press Von Hebel bv, Groningen

Lithografie Arfo, Groningen

Druk en afwerking Boom Pers Drukkerijen BV, Meppel

Omslag De Reest (Harry Cock)

ISSN 1380-3263

Overname van artikelen met bronvermelding is toegestaan.

De inhoud van de bijdragen van gastschrijvers weerspiegelt niet noodzakelijk

de opvattingen van de StichtingHet Drentse Landschap’.

Het Drentse Landschap is een uitgave van de StichtingHet Drentse

Landschap’. Het geeft informatie over de terreinbezittingen en

activiteiten van de Stichting. Het blad verschijnt viermaal per jaar,

bij het wisselen der seizoenen en wordt gratis toegezonden aan de

Begunstigers van het Landschap. Begunstiger kan men worden door

bijgevoegde kaart in te vullen en te verzenden. Minimale bijdrage

ƒ 35,– per jaar. Begunstiger voor het leven ƒ 500,– (Vanaf 1999 ƒ 750,–)

Als u ‘Het Drentse Landschap’ extra wilt steunen dan kan dat op de

volgende wijze:

Lijfrente-termijnen In plaats van uw begunstigersbijdrage. Dit is

een voor de Inkomstenbelasting aftrekbare periodieke bijdrage

(minimaal 5 jaar), die u met een eenvoudige notariële acte toezegt.

De kosten van de acte worden door ‘Het Drentse Landschap’ betaald.

Nadere informatie bij het bureau van de Stichting.

Giften Voor minimaal 1% en maximaal 10% van uw onzuiver

inkomen zijn giften aftrekbaar voor de inkomstenbelasting.

Legaten of erfstellingen Tot een bedrag van ƒ16.507,– (voor 1999)

is ‘Het Drentse Landschap’ geen successierechten verschuldigd.

Voor grotere bedragen geldt voor ‘Het Drentse Landschap’ het

speciale lage tarief van 11% over het gehele bedrag.


Kom

er

even

voor

zitten

Foto Natura / Fred Hazelhof

Voor u ligt het eerste nummer van

1999. Het wordt een bijzonder jaar

voor ‘Het Drentse Landschap’, want

we bestaan maar liefst 65 jaar. Dat

jubileum willen we niet ongemerkt

voorbij laten gaan. Integendeel, we

willen het op vele manieren luister bij

zetten.

Natuurlijk worden in de eerste plaats

onze begunstigers in het zonnetje gezet.

We hebben een aantal verrassingen

voor u in petto.

Daarnaast zal het Reestdal met de

Havesathe De Havixhorst, het

ooievaarsbuitenstation De Lokkerij en

de boerderij ’t Ende in het jubileumjaar

een centrale rol gaan spelen. We

hebben er diverse en aansprekende

plannen voor. Verder willen we op

termijn in de boerderij ’t Ende een

bezoekerscentrum inrichten, dat

informatie gaat verschaffen over de uiteenlopende

werkzaamheden van onze

Stichting.

Onder de titel “Poort naar Drenthe”,

is rond De Havixhorst een ambitieus

plan ontwikkeld dat bestaat uit vier

onderdelen: de restauratie van de havesathe

zelf, de uitbouw van het koetshuis

en de aanleg van een

classicistische tuin. Daarnaast zijn we in

onderhandeling om De Lokkerij te

verwerven. Door overname kan de

toekomst van dit ooievaarsstation

gewaarborgd worden. Het echtpaar

Koopman heeft zich jarenlang met hart

en ziel voor deze vogels ingezet en ze

zijn er in geslaagd de Ooievaars terug

te brengen in het Reestdal. Nu zij

Bestuursberichten

3

ouder worden zouden ze echter graag

wat meer afstand nemen, waardoor

anderen hun taken gaandeweg kunnen

overnemen.

De StichtingHet Drentse Landschap

wil De Lokkerij, vroeger klein (Lutke)

Havixhorst genaamd, graag aankopen.

Maar helaas ontbreken ons hiertoe de

benodigde gelden. Daarom doen we in

dit jubileumjaar een beroep op u, onze

begunstigers en op het bedrijfsleven.

Ik besef dat we geen bescheiden

cadeautje vragen op onze 65e verjaardag,

maar wel een bijzonder geschenk.

Ooievaars staan immers symbool voor

een nieuwe start, voor jong leven. En

een nieuwe start willen we juist op

deze leeftijd, die associaties oproept

met pensioengerechtigheid, maken.

Maak daarom een gebaar. Steun ons

en dus de Ooievaar.

Aleid Rensen

Voorzitter StichtingHet Drentse Landschap


4

Menig begunstiger van StichtingHet Drentse Landschap’ kent het Reestdal. Van een georganiseerde

wandeltocht tijdens de Week van het Landschap, een blik vanuit de trein bij Meppel of misschien

wel van een bezoekje tijdens de recente wateroverlast. Het dal van de Reest spreekt dan tot de

verbeelding. Een slingerende beek in een kleinschalig landschap met aan weerszijden kleurrijke

hooilanden, oeverwallen met de donkerrode Grote pimpernel in het late avondlicht. En in natte

tijden grote watervlakten onder vaak donkere luchten. Op de flanken van het dal bevinden zich

imposante landgoederen, maar ook restanten van oude heidelandschappen. Vanwege al deze

kwaliteiten ijvert de Stichting voor behoud, en waar nodig herstel van het Reestdal. Recent is

voor het gebied een beheersplan gemaakt waarin de visie op het beheer voor de komende beheersperiode

is vastgelegd. Reden voor een ‘virtuele’ wandeling door het dal waar de ‘grootvorstin der

Drentse stromen’ sinds jaar en dag haar scepter zwaait.

Uko Vegter*

Terreinbeschrijving

Grootvorstin naar het

volgende millennium

Oogje

In het najaar van 1961 liet de Stichting voor het eerst een

oogje vallen op het Reestdal. De toenmalige rentmeester

de heer Gijtenbeek kwam ter ore dat nabij De Wildenberg

gronden te koop zouden komen. In het voorjaar van 1962

passeerde de acte en zo ontstond het eerste reservaatgebied

van ongeveer 35 hectare. Vanaf toen ging het snel.

Inmiddels heeft ‘Het Drentse Landschap’ in het gehele

Reestdal ca. 570 hectare in eigendom, variërend van droge

stuifzanden tot vochtige hooilanden en van kleurrijke landgoedbossen

tot moeilijk begaanbare moerassen. Nog maar

recent zijn twee grotere aankopen gedaan. Ter hoogte van

’t Ende (middenloop) werd een grote boerderij gekocht met

40 hectare grond waaronder enkele hectaren ‘Reestland’.

Oostelijk van Rabbinge (bovenloop) is eveneens een boerderij

met ca. 30 hectare in eigendom gekomen, grenzend

aan bestaand reservaat. De huidige eigendommen beslaan

hoofdzakelijk beekdalpercelen aan de noordzijde van de

Reest. Ter hoogte van Wildenberg-Takkenhoogte en rondom

De Wijk heeft de Stichting ook buiten het dal grotere

gebieden in eigendom en beheer.

Verandering watersysteem

Begin jaren negentig is onderzoek gedaan naar het waterhuishoudkundige

systeem van het Reestdal. Aanleiding was

het feit dat de beheersinspanningen van zowel ‘Het Drentse

Landschap’ als ‘Het Overijssels Landschap’ niet tot het

gewenste behoud of herstel van beekdalgraslanden leidden.

Het onderzoek maakte duidelijk dat de achteruitgang van

natte hooilanden in veel reservaten was toe te schrijven aan

een aanzienlijke daling van de grondwaterstand. Hierdoor

zijn gebieden letterlijk droger geworden of is in natte terreinen

de invloed van kalkrijk grondwater (kwel) afgenomen ten

gunste van zuur regenwater (verzuring). In beide gevallen

blijken de hooilandvegetaties van karakter veranderd, een

verandering die hoofdzakelijk in de laatste dertig jaar heeft

plaatsgevonden. Waar vroeger de Noordse zegge, Veldrus en

Waterdrieblad algemeen waren hebben Moerasstruisgras,

Pitrus en Ruwe smele het heft in handen genomen. In het

algemeen is de soortenrijkdom van de hooilanden afgenomen.

Ook de flora en fauna van de Reest zelf zijn nogal verarmd.

De Reest is van oorsprong een (hoog)veenbeek die relatief

foto: Harry Cock


Een beheersplan

voor het dal

van de Reest


Boomkikker.

6 Terreinbeschrijving

foto: Geert de Vries

Drijvende egelskop.

voedselarm en (zwak) zuur water afvoerde. Verrijking van het

beekwater met voedingsstoffen (onder meer door lozingen

van de melkfabriek in Balkbrug, maar ook door afspoeling

vanuit landbouwgebieden) hebben van oorsprong in de beek

voorkomende, kenmerkende plantensoorten waaronder de

Drijvende waterweegbree doen verdwijnen. Ook heeft het

vissoorten zoals de Kopvoorn (Meun) letterlijk de kop

gekost.

Oorzaken van de opgetreden veranderingen werden gevonden

in minder afvoer van water op de beek door een sterk

verkleind stroomgebied (30.000 ha --> 6.000 ha) en door

intensiever landbouwkundig grondgebruik in en om het

beekdal. Dit leidde tot diepere ontwatering en snellere afwatering.

Een voorbeeld is de Reestvervangende leiding die

eind jaren zestig werd gegraven in de noordflank van het

beekdal. Deze leiding moest in tijden van wateroverlast

water vanuit de bovenloop buiten het dal om kunnen afvoeren.

Daarnaast moest in droge perioden aanvoer van

(gebiedsvreemd) water mogelijk worden. De grondwaterstand

aan de rand van het Reestdal werd met gemiddeld

70 cm verlaagd.

Sleutel

Duidelijk werd dat de sleutel tot herstel van het Reestdal

zou liggen in een ander beheer van grond- en oppervlaktewater.

En dat maatregelen alleen in het beekdal onvoldoende

zouden zijn. Om de toestroming van schoon (grond)water

naar het beekdal te bevorderen, bleek herstel van schone

infiltratiegebieden nodig. Dit betekent verwerving van

gronden op de hoger gelegen flanken van het beekdal en

herstel tot gebieden waar regenwater in alle rust kan infiltreren

om vervolgens zijn weg naar het dal te zoeken. Dus zonder

verrijkt te worden met meststoffen en zonder voortijdig te

worden afgevangen door de een of andere drainagebuis of

waterloop. Een voorbeeld van succesvol herstel van infiltratiegebieden

is de aankoop en recente inrichting van het natuurontwikkelingsgebied

tussen Reestvervangende leiding en

De Wildenberg. Niet alleen is het gebied zelf in oude staat

teruggebracht, ook levert het een bijdrage aan het waterhuishoudkundige

herstel van het verderop gelegen beekdal.

De onderzoeksinzichten hebben in de loop van de jaren hun

Archief HDL

weg gevonden naar beleid en beheer. In een Gebiedsvisie

Reest is het (provinciaal en rijks)beleid voor het Reestdal

uitgewerkt waarbij de gewenste ontwikkeling voor de korte

en lange termijn is weergegeven. Een mooi begin, hoewel

de Stichting op punten verdergaande wensen heeft. In termen

van waterbeheer zijn onderzoeksmaatregelen vertaald naar

concrete ingrepen in het veld. Voor een klein deel zijn deze

ingrepen ook al uitgevoerd. Zo zijn in de Reest een aantal

ondiepten (voorden) aangebracht op plaatsen waar vroeger

het vee de beek overstak. Deze ondiepten zorgen ervoor dat

in droge perioden water minder snel wordt afgevoerd, waardoor

het Reestpeil relatief hoog blijft. En een hoger Reestpeil

heeft een verhogend effect op de grondwaterstanden aan

weerszijden van de beek. Om verdere maatregelen uit te

werken zijn op initiatief van de Stichting de partijen die het

onderzoek hebben begeleid weer bijeengekomen.

Beheersplan

De toegenomen kennis over het Reest-systeem maakt het

mogelijk om met verstand van zaken naar het toekomstig

beheer te kijken. In het beheersplan voor de Reest dat begin

1998 gereed kwam, zijn beheerskeuzen voor het gehele

Reestdal uitgewerkt.

Op hoofdlijnen is voor de toekomst van het Reestdal een

voor de hand liggende keuze gemaakt: behoud en herstel

van het oude, kleinschalige cultuurlandschap, verbetering

van het waterhuishoudkundige systeem en daarmee de

levensomstandigheden voor de vegetatie en fauna. Qua

waterbeheer betekent dit vernatting en versterking van de

invloed van (matig) kalkrijk grondwater. Dit gebeurt onder

meer door aanvoer van water vanuit de flanksystemen te

versterken en sloten in het dal ondieper te maken of te dempen.

Qua natuurbeheer betekent dit het maaien van

de hooilanden en het begrazen van de flankgebieden met

runderen of schapen.

Op een enkele plek is van de hoofdlijn afgeweken. Om

voor het Reestdal zeldzame, maar van oudsher hier thuishorende

meer natuurlijke biotopen weer te introduceren,

is gekozen om in de bovenloop lokaal spontane broekbosontwikkeling

een kans te geven.

De gewenste toekomstige ontwikkeling van het Reestdal is

op kaart uitgewerkt in het zogenaamde Landschapsplan. Door


foto: Harry Cock

vanaf de bovenloop van het dal de Reest virtueel stroomafwaarts

te volgen, zal voor enkele gebieden worden toegelicht

welke toekomstige ontwikkeling van het Reestdal de Stichting

voor ogen heeft. Overigens is het zeer de moeite waard de

verschillende gebieden ook in werkelijkheid te leren kennen.

Bovenloop Schrapveen

De oorsprong van de Reest ligt in de voormalige hoogvenen

rond De Lutte en Slagharen. Neem je dat landschap van

enkele eeuwen terug voor ogen dan zie je uitgestrekte vlakten

van natte heiden en hoogveen, met her en der een hogere

zandrug. Heel langzaam sijpelde water via het veen naar

lager gelegen plaatsen. De Reest ontsprong vermoedelijk als

een heel klein stroompje vanuit het veen. Waar dat precies

gebeurde weet niemand. Hoe het landschap van zandruggen

en venige laagten eruit zag, werd duidelijk bij graafwerkzaamheden

aan de bovenloop van de Reest begin jaren

negentig. In het talud van de Reest was de minerale zandondergrond

zichtbaar. Daarboven bevond zich venig materiaal

met hout- en rietresten in een soort komvormige laagte.

Het Reestdal

De huidige bovenloop bestaat uit een vlak landschap waarin

nauwelijks iets van een beekdal is terug te vinden. De actuele

natuurwaarden zijn beperkt. Om deze reden is gekozen op

sommige plaatsen ontwikkeling van broekbos te stimuleren

en voor het overige het beekdal inclusief flankgebieden als

grote begrazingseenheden in te richten. Op deze wijze kan

een bijdrage worden geleverd aan het vasthouden van water

in de bovenloop zodat het langzamer uit het beekdalsysteem

verdwijnt. Uitzondering vormen enkele gebieden met hoge

actuele of potentiële natuurwaarden dan wel belangrijke cultuurhistorische

of landschappelijke waarden. Een voorbeeld

hiervan is het Schrapveen.

Het Schrapveen is een reservaat dat niet bij zoveel mensen

bekend is, maar vanwege zijn moerasvegetaties op nationale

schaal meetelt. De natte moerassen met nog zeer zeldzame

plantensoorten zoals het Stijf struisriet, Draadrus, Moeraskartelblad

en in de sloten het Groot blaasjeskruid zijn een

lust voor het oog, hoewel er soms geen doorkomen aan is.

De Watersnip is er nog algemeen. Op enkele plekken dringen

7

Beheersboerderij

Rabbinge in het

Reestdal.


Het Reestdal vanaf

de Wildenberg.

8 Terreinbeschrijving

hoge zandruggen tot in het veen met daarop heischrale graslandvegetaties.

Buntgras, Heidekartelblad, Liggend walstro,

ze staan er allemaal.

Door afname van de grondwaterinvloed (kwel) zijn op grote

schaal natte, regenwatergevoede vegetaties ontstaan. Begin

jaren negentig is de afwatering van het gebied veranderd.

Sloten zijn gedempt en de afvoer van water uit het reservaat

verloopt nu via een stuw. Hierdoor kent het Schrapveen een

vrijwel permanent hoog waterpeil. Sinds de maatregelen zijn

in vijf jaar tijd opvallende veranderingen opgetreden. Het

gebied is als geheel sterk vernat, waardoor het oppervlak van

de natte moerassen met onder meer Scherpe zegge en

Noordse zegge is vergroot. Tevens zijn aan de rand van het

natte deel van het reservaat op meerdere plaatsen soorten

verschenen die duiden op invloeden van grondwater, zoals

Dotterbloem en Waterdrieblad. Dit jaar zal de vegetatie van

het reservaat evenals in 1991 gedetailleerd in kaart worden

gebracht om de optredende veranderingen vast te leggen

en te interpreteren. Vanwege gesignaleerde positieve

ontwikkelingen is in het beheersplan gekozen een groter

gedeelte van het gebied te maaien en het huidige begraasde

oppervlak te laten afnemen. Verder is het de bedoeling de

foto: Harry Cock

waterhuishoudkundige samenhang met het zijdal van de Egge,

het gebied waarin reservaten zoals De Slagen en Het Zwarte

Gat liggen, te versterken. Dit laatste krijgt momenteel vorm

in het kader van landinrichting.

Middenloop Wildenberg-Rabbinge

Stroomafwaarts de Reest volgend krijgt het beekdal een

totaal ander aanzicht. Vanaf de Jodenvonder is de dalvorm

goed te herkennen, het meest duidelijk nabij de steilranden

van De Wildenberg. Het gebied De Wildenberg/Rabbinge

vormt een nog relatief gaaf en hooggelegen zandgebied langs

de Reest met stuifzanden, heiden en bos. Het is een van de

weinige plekken in Drenthe waar je vanaf de heide nog zo

de natte hooilanden van het beekdal in kunt lopen. Een

vroeger zeer algemeen fenomeen. Op de overgang naar het

beekdal ligt een ontoegankelijk moerasje met een fraaie

vegetatiegradiënt van Veenmossen, Snavelzegge en Waterdrieblad,

duidend op toestroming van lokaal grondwater.

Ook vlak langs de Reest treedt grondwater uit. Dit leidt tot

het voorkomen van een zeer bijzondere mosflora, een niet

zo toegankelijke maar wel heel indicatieve groep organismen.

Het gebied De Wildenberg-Rabbinge fungeert als inzijggebied

voor het beekdal. Hier loont het de moeite de waterhuishoudkundige

relatie tussen flankgebied en beekdal te

versterken, mede omdat hier al grote gebieden in eigendom

zijn. In andere delen van de middenloop waar in de aangrenzende

flankgebieden veel minder gronden in eigendom

zijn, is herstel van het beekdal veel moeilijker. In het

beheersplan is gekozen te streven naar aankoop en inrichting

van flankgebieden nabij De Pieperij, Takkenhoogte en

Rabbinge om zo een afgerond gebied te kunnen inrichten

(vernatten) en beheren. Doordat grondwater in sterkere mate

naar het beekdal stroomt nemen de kansen voor herstel van

‘kwelafhankelijke’ moerasvegetaties toe. Wel zijn hiervoor

aanvullende inrichtingsmaatregelen nodig zoals het dempen

van sloten, het lokaal herstellen van ondiepe greppels om

zuur regenwater af te voeren, maar ook het handhaven van

een zo hoog mogelijk Reestpeil in de zomermaanden.

Verder kan herstel van de oorspronkelijke bodemsituatie in

het beekdal bijdragen aan herstel. Deze is in veel gevallen

verstoord doordat percelen ooit zijn bezand of dat het veen

is ingedroogd. Het is de bedoeling om door middel van een


proefproject na te gaan of ontzanding en verwijdering van

veraarde veenlagen kunnen bijdragen aan herstel van natte

hooilandvegetaties.

Afgezien van de beekdalvegetaties en het herstel op landschapsniveau

dat hiervoor nodig is, is het nodig te werken

aan herstel van biotopen voor verschillende diersoorten. Bij

De Wildenberg zijn dit onder meer de Das en de Boomkikker.

Voor beide soorten zijn al maatregelen genomen, zoals het

aanleggen van dassentunnels onder de Nieuwe Dijk en het

uitgraven van poelen voor de Boomkikker. Minder bekend

is dat in het recente verleden (midden jaren tachtig) nabij

Rabbinge nog een Otter is gezien. Toch zal de terugkeer

van deze soort heel wat meer voeten in de aarde hebben.

Benedenloop Havixhorst-Reggers

Verder de beekloop volgend via Bloemberg, De Stapel en

Haalweide komt De Wijk in beeld. Hier bevinden zich de

rijkere landgoederen op de beekdalflank, een teken dat de

arme Drentse zandgronden achtergelaten zijn en de Reest

stroomt door van oorsprong veel productievere hooilanden.

De hooiopbrengsten waren vroeger hoog zodat boeren hier

grote boerderijen konden neerzetten. De hogere opbrengsten

worden onder meer verklaard doordat water via een kalkrijkere

ondergrond (rivierzanden) het beekdal bereikt en zo

meer kalk bevat. Verder zorgen de regelmatig optredende

overstromingen voor aanvoer van voedingsstoffen. Enkele

dagen regenachtig weer doen de Reest snel buiten de oevers

treden. Dat leidde begin november nog tot spectaculaire

beelden. Planten als Scherpe zegge, Blaaszegge en Waterkruiskruid

zijn typische soorten van deze natte biotopen.

Over het algemeen zijn de eigendommen in de benedenloop

van de Reest nogal versnipperd, zodat in veel gevallen het

waterbeheer van het dal nog onvoldoende gestuurd kan

worden. Een voorbeeld is het dalgedeelte tussen De Havixhorst

en Dickninge, dat hier een soort kom vormt. Op sommige

plekken achter De Havixhorst komen sinds jaar en dag fraaie

beekdalhooilanden voor met de rijkste groeiplaatsen in

Nederland van Moeraskartelblad. In natte winters verandert

het beekdal in een soort van binnenzee. Toch zijn delen van

dit gebied nog in agrarisch beheer; gronden worden nog

bemest en ontwaterd. In het beheersplan wordt voorgesteld

Het Reestdal

de ontwatering van het gehele gebied aan te passen

(verondiepen sloten) om dit dalgedeelte als een eenheid te

kunnen beheren. Dit kan gebeuren na aanvullende grondverwerving

en vergt dus nog enig geduld.

Een van de kwaliteiten van dit deel van het Reestdal is de

overgang van het kleinschalige hoevenlandschap op de flank

naar het open beekdal. Een diersoort die dergelijke landschappen

bijzonder weet te waarderen is de Das. De rust van

op de flanken gelegen bosgebieden en de mogelijkheid om

in de nabijheid te fourageren, hebben ervoor gezorgd dat de

dassenpopulatie zich goed handhaaft. Om dit zo te houden is

in het beheersplan voorgesteld het kleinschalige aspect van

het landschap daar waar het is aangetast, te

herstellen. Verder wordt gepoogd de invloed van de A28

(geluid, zicht) te beperken door het aanbrengen van een

brede bosstrook.

Ook ter hoogte van de Reggers (Meppel) wordt getracht de

stadsranden van Meppel uit zicht te houden. Een boszone

kan hier voor de bewoners van Meppel als wandelgebied

fungeren en tegelijkertijd als bufferzone dienen. Zo kan de

sfeer van het Reestdal, een landschap van hooilanden, beekduinen

met soms enkele Elzen en een meanderende beek,

ook hier blijven bestaan.

Toekomst

Het Reestdal is een prachtig voorbeeld van een oud Drents

cultuurlandschap met toekomst. De natuur- en de belevingswaarde

van het gebied worden breed gedragen. De wens tot

behoud en herstel ook. Het is een uitdaging om door een

gericht beheer het landschappelijke karakter te behouden en

te versterken, en waar mogelijk met gerichte beheers- en

inrichtingsmaatregelen de bestaansvoorwaarden voor karakteristieke

natuurwaarden te verbeteren. Het beheersplan

Reestdal geeft richting aan het toekomstige beheer voor de

komende beheersperiode van tien jaar. Het is te hopen dat

de grootvorstin zich de inspanningen van haar onderdanen

zal laten welgevallen.

9

Drs. Uko Vegter is hydro-ecoloog

bij IWACO B.V., adviesbureau

voor water en milieu.


10 Natuurlijk

Op 18 juni 1939 liep een twaalfjarige jongen op blote voeten door een heideveld in

de buurt van Assen. Plotseling werd hij door een Adder gebeten in zijn grote teen.

Hij durfde dit thuis niet te vertellen, omdat hij bang was dat hij anders over enkele

dagen niet mee zou mogen met een schoolreisje. Helaas, negen dagen na de adderbeet

is hij overleden. Toch gebeurt het maar zelden dat een adderbeet dodelijk is. De afgelopen

honderd jaar zijn in Drenthe drie mensen overleden aan een adderbeet.

Het aantal mensen dat sterft door bijvoorbeeld een wespensteek is vele malen hoger.

De Adder

Geert de Vries*


Even voorstellen...

In Drenthe komen drie soorten

slangen voor: de Ringslang, de

Gladde slang en de Adder.

Adders hebben een duidelijke

zigzag tekening op hun rug. Bij

vrouwtjes is die bruin en bij

mannetjes zwart. De Adder is de

enige gifslang. In het voorjaar

heb je de meeste kans om

Adders te zien. Je hoeft dan niet

te fluisteren, want Adders zijn

doof. Wel kunnen ze iemand

voelen aan komen door trillingen

in de grond. Ruiken doen ze met

hun tong.

De Adder is een bedreigde diersoort.

In steeds meer gebieden

verdwijnt hij. Er is echter geen

provincie waar zoveel Adders

voorkomen als in Drenthe. Dat

zijn er nog enkele duizenden. Ze

komen voor op heidevelden en

in hoogveengebieden, zoals het

Hijkerveld en het Doldersummerveld.


Drie woongebieden

Adders wonen gedurende het

jaar op drie verschillende plekken.

In september zoeken de Adders

een vorstvrije en droge plek op

onder de grond, bijvoorbeeld

een oud konijnenhol of onder

boomwortels. Daar gaan ze dan

een half jaar slapen. Soms met

een heleboel bij elkaar.

In maart en april worden de

Adders wakker en verlaten ze hun

winterverblijf. Ze gaan op zoek

naar een ‘terras op zonzijde’.

Zo’n zonnige plek kan jaren

achter elkaar gebruikt worden.

Het duurt enkele weken voordat

ze voldoende energie hebben

opgeslagen om voedsel te gaan

zoeken en om aan de voortplanting

te denken. Voordat de

mannen achter de vrouwtjes

aangaan, krijgen ze eerst een

nieuwe jas: ze vervellen.

In de voorzomer gaan de Adders

naar hun voedselgebied. Dat

zomerverblijf bestaat bij voorkeur

uit vochtige hei of vennetjes.

Deze plek kan bij de mannetjes

wel anderhalve kilometer van het

winterverblijf verwijderd zijn. De

vrouwtjes blijven veel dichter bij

huis dan de mannetjes.


• Voortplanting

De mannetjes worden in maart

wakker. De vrouwtjes verschijnen

enkele weken later. Adders

moeten een paar weken lang

zonnen zodat het zaad en de

eieren zich kunnen ontwikkelen.

Hoewel een mannetje twee

penissen heeft, gaat het er tijdens

de paring rustig aan toe. Na de

paring, die wel een paar uur kan

duren, vertrekt het mannetje naar

zijn zomergebied. Het vrouwtje

blijft in de omgeving van het

winterverblijf. Ze besteedt veel tijd

De verspreiding van de adder in

Drenthe per kilometerhok 1980-1997.

Gegevens:

Werkgroep Amfibieën en Reptielen

Drenthe (WARD) / Provincie Drenthe.

foto’s: Geert de Vries

Parende adders.

Zwart: man.

Bruin: vrouw.

aan zonnen. Dat is van levensbelang

voor de ontwikkeling van

haar eieren. De Adder houdt de

eieren in haar lichaam. Zo kan het

vrouwtje ze steeds meenemen

naar de meest warme plekjes.

In september kruipen de jongen

uit de eieren, terwijl ze nog in het

lichaam zitten. Men noemt dat

‘eierlevendbarend’. Na de

geboorte kunnen de jongen

direct voor zichzelf zorgen. Ze

zijn dan ook al giftig. Omdat het

in ons land veel kouder is dan

bijvoorbeeld in Spanje, kost het

de Adder hier meer energie om

zich voort te planten. Daarom

krijgt de Adder in ons koude

landje maar eens in de twee jaar

jongen. Gemiddeld zijn dat er

zeven.

• Voedsel

Een voordeel van een ‘koudbloedig’

dier is dat het met

weinig voedsel toe kan. Een

Adder heeft gemiddeld aan een

muis per maand genoeg. Behalve

muizen eten ze kikkers en

hagedissen. De Adder gaat

meestal niet op jacht, maar

wacht tot een prooi in zijn buurt

komt. Dan bijt hij snel toe en

spuit met zijn vlijmscherpe

tanden vergif in zijn prooi.

Vervolgens laat hij zijn slachtoffer

‘ontsnappen’. Via een

geurspoor volgt hij zijn prooi.

Deze is meestal binnen enkele

minuten dood en dus hoeft de

Adder niet ver te zoeken. Zelfs

de dikste muis of kikker wordt

in zijn geheel naar binnengewerkt.

De Adder kan

namelijk een grote bek

opzetten.

Jeugdrubriek

11

* Geert de Vries, consulent voor

natuur- en milieu-educatie in het

onderwijs, is lid van het algemeen

bestuur van ‘Het Drentse Landschap


12 Flora en fauna

Geklepper in Drenthe

De Ooievaar

Het vriendelijk klinkende snavelgeklepper waarmee Ooievaars elkaar

begroeten was eeuwenlang een vertrouwd geluid op menig boerenerf.

Het leven van Ooievaars en mensen was nauw met elkaar

verweven. Nestelen deden de dieren het liefst in de nabijheid van de

huizen, niet zelden op een speciaal voor dat doel geplaatst wagenwiel.

Ze hielden de boer gezelschap bij het werk op het land, meewandelend

met een maaibalk of ploeg loerend op wegvluchtend klein

gedierte. In vrijwel alle uithoeken van Europa wordt de Ooievaar

gezien als gelukbrenger, lentebode en vruchtbaarheidssymbool bij uitstek.

Alle warme gevoelens ten spijt scheelde het echter niet veel of

de Ooievaar was definitief verbannen naar de voortuintjes van prille

gezinnetjes in stedelijke nieuwbouwwijken.

Bertil Zoer*

Politiebescherming

Bij een telling in 1934 vond men in

Drenthe nog 58 bewoonde ooievaarsnesten.

Hoogst waarschijnlijk was dat

al aanmerkelijk minder dan enige

decennia daarvoor. Een van de twee

belangrijkste Drentse bolwerken was van

oudsher het Hunzedal met 18 nesten

in en rond het brede beekdal. Het

tweede bolwerk was te vinden langs de

benedenloop van de Reest samen met

het veenweidegebied rond Ruinerwold.

In dit gebied bevonden zich toen nog

17 bewoonde nesten. Hier is de

ontwikkeling van de ooievaarsbevolking

van 1932 tot 1961 nauwkeurig

opgetekend door opperwachtmeester

der Koninklijke Marechaussee

K. van der Veen uit Meppel. Van der

Veen combineerde zijn surveillance-

werk met het doen van waarnemingen.

In een periode dat de teruggang van de

ooievaarsstand in geheel West-Europa

in volle gang was. Tegen het eind van

zijn loopbaan in 1960 meldt hij dan

ook in een brief aan de directeur van

het Staatsbosbeheer: ‘Als ik naga dat

er jaren zijn geweest waar hier 40 tot

50 jongen zijn grootgebracht, dan

vrees ik dat de Ooievaar in ons land

bezig is uit te sterven’. Dat jaar kwamen

er in zijn werkgebied nog maar twee

kuikens uit het ei.

Opper Van der Veen ringde regelmatig

jonge dieren om erachter te komen

waar ze in de winter heen trokken.

Terugmeldingen van waarnemingen

ontving hij onder meer uit Bulgarije en

Turkije. Deze dieren maakten kennelijk

gebruik van de oostelijke trekrou-

te, zoals die ook door alle Oost-

Europese Ooievaars wordt gevolgd.

Die trekroute loopt over de Bosporus

bij Istanbul naar oostelijk en zuidelijk

Afrika. Meldingen uit Frankrijk toonden

aan dat een ander deel van ‘zijn’

Ooievaars gebruik maakte van de westelijke

route. Deze route gaat naar

West-Afrika, waarbij de Middellandse

Zee overgestoken wordt op het smalste

punt bij Gibraltar.

Verval

Een van de belangrijkste oorzaken

voor de dramatische terugloop van de

stand was het verdwijnen van zijn

belangrijkste voedselbronnen door een

veranderend agrarisch grondgebruik.

In streken waar de landbouwkundige

ontwikkeling stagneerde, zoals in veel

delen van Oost-Europa, is de Ooievaar

nooit zeldzaam geworden. Het ideale

broedgebied bestaat uit een open landschap

met veel afwisseling in grondgebruik

en begroeiing. In ieder geval

moet er op geringe afstand van het nest

volop vochtig halfnatuurlijk grasland

aanwezig zijn. Van oudsher waren dat

soort hooilanden in Drenthe te vinden

in de beekdalen en de veenweidegebieden.

De hoge grondwaterstanden

maakten een intensief landbouwkundig

gebruik van deze graslanden onmogelijk.

Het gebruik bleef beperkt tot hooiland,

waarbij de natste delen lang niet


foto: Geert de Vries

altijd gemaaid konden worden. Veel

plekken hadden daardoor een ruige

begroeiing wat gunstig was voor allerlei

prooidieren, zoals muizen, kikkers en

grote insecten. Ook buiten de natte

graslanden waren dankzij het kleinschalige

karakter van het traditionele

boerenbedrijf volop aanvullende

voedselbronnen te vinden. De schaalvergroting

en technologische vooruitgang

binnen de landbouw, waarbij

zelfs op de natste plekken strakke

gedraineerde kunstweiden werden aangelegd,

ontnamen de Ooievaar zijn

prooidieren. Tussen de toename van

agrarische productie en het aantal

Ooievaars per hectare lijkt dan ook een

omgekeerd evenredig verband te

zitten. Tot overmaat van ramp werd er

zowel bij ons als in de overwinteringsgebieden

overmatig met venijnige

pesticiden gestrooid. Ook werden er

volop hoogspanningskabels gespannen

en werd er langs de trekroute naar het

zuiden steeds “professioneler” gejaagd.

Het geklepper van de Ooievaar dreigde

overal in West-Europa te verstommen.

De Ooievaar verdween als broedvogel

volledig uit België (1895), Groot-

Brittannië (rond 1900), Zwitserland

(1949) en Zweden (1959. In 1974

verdween de Ooievaar als broedvogel

uit Drenthe.

Betere tijden

Naar Zwitsers voorbeeld nam Vogelbescherming

Nederland in 1969 het

initiatief om door het fokken in

gevangenschap het volledige

verdwijnen van in Nederland

broedende Ooievaars te voorkomen.

In de loop

van de tijd werd er

in Nederland een

netwerk van

buitenstations opgericht,

van waar

gefokte Ooievaars

werden uitgezet. Op

initiatief van Vogelbescherming

Nederland

ontstond in 1981 het Drentse

Ooievaarsstation ‘De Lokkerij’

Flora en fauna

in het Reestdal bij De Wijk. De

familie Koopman voerde vanaf het

allereerste begin met veel succes het

beheer over dit ooievaarsstation.

Dankzij de stations is de Ooievaar

als Nederlandse broedvogel op

het nippertje behouden.

Momenteel vliegen er in

Nederland weer zo’n duizend

dieren rond. De Drentse populatie

neemt gestaag toe. Net als in de tijd

van opperwachtmeester Van der Veen

worden er weer geringde Drentse

Ooievaars waargenomen op de

traditionele trekroutes naar Afrika. Of

de mensheid in staat en bereid is om de

oorzaken van de rampzalige achteruitgang

voldoende uit te bannen, zal de

praktijk moeten uitwijzen.

Ongetwijfeld zullen er nog veel

problemen in internationaal verband

moeten worden aangepakt. Veel zaken

zijn echter nu al overduidelijk bezig te

verbeteren. Bijvoorbeeld aan het

excessieve gebruik van landbouwgif in

de jaren ’60 en ’70, waardoor destijds

ook de roofvogelstand werd

gedecimeerd. Verder is de jachtdruk

langs de trekroute door de landen in

Zuid-Europa, sterk afgenomen. Er

worden voor veel plekken plannen

gemaakt voor het ontwikkelen van

nieuwe natte natuurgebieden. Ook

Het Drentse Landschap’ draagt bijvoorbeeld

met de natuurontwikkelingsplannen

voor het Hunzedal en het

Reestdal, hieraan haar bescheiden

steentje bij.

13

Opperwachtmeester

K. van der Veen

* Bertil Zoer is medewerker van

Het Drentse Landschap


14

Extra maatregelen voor bescherming

van grondwater in Valtherbos

Op het eerste gezicht lijkt het

waterpompstation Valtherbos vrij

van alle invloeden van buitenaf.

Gelegen in de bossen bij Emmen

en op redelijke afstand van de

doorgaande weg, vormt het een

oase van rust voor mens en dier.

En toch dreigt juist in dit wingebied

op langere termijn de

achteruitgang van het grondwater.

Samenwerking met landbouwers

en natuurbeschermingsorganisaties

is de komende jaren

niet alleen belangrijk, maar bittere

noodzaak om de kwaliteit van het

grondwater te behouden.

Jaarlijks pompt het station

Valtherbos ongeveer 5,5 miljoen

m 3 grondwater op voor de

productie van drinkwater. Het

Valtherbos is echter een kwetsbaar

waterwingebied. De zandgronden

in de omgeving hebben

nauwelijks een waterafsluitende

laag, zoals bijvoorbeeld klei. Dit

betekent dat het water en alle

stoffen die het meevoert, relatief

snel afzakt naar de waterputten.

Daarom is 1400 hectare rond het

waterwingebied van Valtherbos

aangewezen als grondwaterbeschermingsgebied.

Voor de

mensen en bedrijven in het gebied

betekent dit dat ze gebonden zijn

aan bepaalde regels. Zij wonen

immers letterlijk op grondwater.

Hun doen en laten heeft direct

effect op het water dat uiteindelijk

in de putten terechtkomt.

Dreiging van bestrijdingsmiddelen

Het beschermingsgebied overlapt

grotendeels het intrekgebied, het

gebied waar vandaan het grondwater

naar de putten trekt. Toch

blijkt na studie dat in dit gebied,

waar 65 landbouwbedrijven zijn

gevestigd, de grondwaterkwaliteit

op lange termijn onvoldoende

wordt beschermd tegen uitspoeling

van stikstof (nitraat) en

bestrijdingsmiddelen. Daarom wil

de WMD samen met de landbouwers

in het gebied een project

in gang zetten om de kwaliteit

van het grondwater duurzaam te

beschermen.

Om tot een optimaal plan van

aanpak te komen, wordt ook

gekeken naar de grondwaterstromen.

Zo wordt in kaart

gebracht welk deelgebied het

belangrijkst is bij de aanvulling

van het grondwater en waar dus

de meeste maatregelen moeten

worden getroffen.

Vervolgens wordt samen met de

landbouwers in het gebied een

plan gemaakt voor het toekomstig

landgebruik binnen het

grondwaterbeschermingsgebied.

Hierbij kan gedacht worden aan

een milieuvriendelijker of

biologische bedrijfsvoering, maar

ook aan wijziging van functies.

Bijvoorbeeld door het areaal aan

bos te vergroten, zodat er geen

mest en bestrijdingsmiddelen

meer worden gebruikt. Bij dit

laatste aspect kunnen natuurbeheerorganisaties

een

belangrijke rol spelen.

Voor de betrokken organisaties

betekent dit een samenwerking

die verder gaat dan voorlichting,

bedrijfsbegeleiding en beloning

van goede milieuresultaten.

Bovendien moet de samenwerking

voor de landbouwers

uiteindelijk uitmonden in een

contract, waarbij voor een

foto: WMD

bepaalde beloning een passend

landgebruik wordt gerealiseerd.

Grondwater is nu nog met eenvoudige

technieken geschikt te

maken voor drinkwater. Of dit

ook in de toekomst mogelijk is,

hangt af van de bereidheid

van alle betrokkenen om een

gezamenlijk, integraal plan van

aanpak op en door te zetten.

(Deze pagina wordt verzorgd door de

NV Waterleidingmaatschappij “Drenthe”)


Een eindje om met Het Drentse Landschap

Bertus Boivin / Eric van der Bilt

Startpunt bij eetcafé De Zandhorst van camping

Het Grote Zand, Hof van Halenweg 4 in Hooghalen.

(U gaat bij Hooghalen de spoorwegovergang over

en neemt de eerste weg links naar de camping,

De Zandhorst ligt ter hoogte van het eind van het

parkeerterrein.)

Lengte fietstocht circa 35 km

Benodigde tijd 3 à 3 1 / 2 uur

Parkeren op het parkeerterrein van camping

Het Grote Zand

Fietsverhuur in het dorp Hooghalen bij de firma

Schreur, Hoofdstraat 12, 9414 AC, Hooghalen.

Reserveren gewenst: (0593) 59 25 35.

Openbaar vervoer VEONN-lijn 22/23 (uursdienst

op werkdagen) vanaf NS-Station Assen naar

Hooghalen (15 km.), treintaxi-mogelijkheid vanuit

Assen

Fietstocht

Hooghalen,

de Broekstreek

en de Staatsbossen

Deze fietstocht in het hart van Drenthe toont u het

Drentse landschap in volle glorie: het mysterie van

het onbekende op het Groote Zand, de kleinschaligheid

van de dorpen, de beekdalen, essen en groenlanden

van de Broekstreek en de uitgestrektheid

van de bossen en vennen van het Amerveld en het

Grolloërveld.

Als u tijd heeft, trek dan rustig een dagje uit voor

deze ontdekkingstocht. Uw fietstocht kunt u onderweg

heel mooi combineren met een wandeling

over een van de natuurterreinen. Op het Groote

Zand heeft ‘Het Drentse Landschap’ met paaltjes

een wandeling van zo’n vijf kilometer uitgezet.

Ook bent u van harte welkom om even een kijkje

te nemen op het Elper Westerveld. Uiteraard heeft

u op zo’n dag ook alle tijd om het voormalig Kamp

Westerbork te bekijken of een bezoek te brengen

aan het Herinneringscentrum.

Hoewel we geprobeerd hebben de route zo nauwkeurig

mogelijk te beschrijven, adviseren we u

voor alle zekerheid een fietskaart mee te nemen.

2


Hooghalen, de Broekstreek en de Staatsbossen

• Ga op het fietspad achter De Zandhorst linksaf. Door

het bos komt u over het veerooster op het Groote

Zand.

Het Groote Zand is een van de mooiste boomheidelandschappen

die Drenthe rijk is. Drentse heideschapen en

Schotse Hooglanders gaan er dagelijks de strijd aan met de

vergrassing. De afwisseling van natte en droge gedeelten

zorgt ervoor dat op het Groote Zand vrijwel alle heidesoorten

voorkomen. Let u maar eens op de mooie donkergroene

stukjes Kraaiheide. De landbouwgrond links van het

fietspad hoopt ‘Het Drentse Landschap’ te verwerven om bij

het veld te kunnen trekken.

• U blijft het fietspad tot het eind volgen. Op de ruilverkavelingsweg

gaat u linksaf richting Assen

(paddestoel 23390). Op de driesprong links aanhouden,

richting Assen.

U fietst hier door natte groenlanden die merendeels eigendom

zijn van Staatsbosbeheer. Aan de hoeveelheid Pitrussen

die in de weilandjes staan, kunt u zien hoe ver het schraallandbeheer

gevorderd is. Vooral in het begin van de verschraling

komt er veel Pitrus voor. Deze groenlanden maken

deel uit van het Stroomdallandschap Drentsche Aa.

• Via Geelbroek brengt het weggetje u naar Eleveld. In

het dorp gaat u rechtsaf. Op de volgende driesprong

gaat u rechtdoor richting Ekehaar (paddestoel 24010).

In geen van de vier boerderijen van het gehucht Geelbroek

woont nog een boer. Anders is dat in het volgende dorpje

Eleveld. Het ruikt hier nog naar het boerenbedrijf! Een

mooi uitzicht op het dorp heeft u als u vlak buiten het dorp

op weg naar Ekehaar even stopt en omkijkt. U kunt hier

heel mooi zien dat de es van het dorp omgeven is door een

eswal. De weg richting Ekehaar daalt naar de Ruimsloot om

daarna weer een beetje omhoog te gaan op de Ekehaarder

Esch. Dit ritme zult u het komende uur in de Broekstreek

steeds weer waarnemen: bewoning op de hogere plaatsen,

vlak rond het dorp de hoge esgronden en verderop de lage

groenlanden langs de beek.

© Topografische Dienst Emmen

Start

........ = verkorte route

• Aan het eind van de weg rijdt u linksaf over de Esweg

Ekehaar binnen. Aan het eind van de Esweg slaat u op

het kruispunt linksaf, waarna u bij café Popken rechtdoor

gaat in de richting Eldersloo.

Bij de brug over het Amerdiep moet u even afstappen. Het

Amerdiep is in de jaren zestig ‘genormaliseerd’. Dit betekent

dat allerlei meanders afgesneden werden om de waterloop

recht te trekken. Aan de linkerkant van de weg ziet u rechts

van het nieuwe diep nog zo’n oude meander waar zich een

natuurlijk bosje heeft ontwikkeld. Als u links en rechts in de

verte langs het Amerdiep kijkt, ziet u aan weerszijden veel

meer van zulke bosjes, allemaal ontstaan bij de afgesneden

bochten.


• U passeert de eerste huizen van Eldersloo en neemt

de eerste weg rechts: De Heetharen. Aan het eind van

De Heetharen gaat u rechtsaf richting Amen.

• Bij het bruggetje over het Amerdiepje neemt u het

schelpenpaadje naar links.

Halverwege het paadje stroomt de Ruimsloot in het

Amerdiep. Als door een wonder is dit zijstroompje indertijd

bij de ruilverkaveling gespaard gebleven. Let op de zware

begroeiing die tot op de rand van de beek groeit.

• Aan het eind van het schelpenpad gekomen gaat u

rechtsaf richting Amen (paddestoel 24903). De doorgaande

weg oversteken en rechtsaf het fietspad

richting Amen nemen. Vlak voor het dorp komt u

voor de tweede keer over het Amerdiep.

De naam van het dorp Amen heeft niets met het laatste

woord van een gebed te maken. Ame is een oud woord

voor beek. Het diep waar we net langs gefietst zijn, gaf het

dorp zijn bijzondere naam. Overigens, nu is het Amerdiep

ook niet het eerste de beste diep, want het is de belangrijkste

‘bronrivier’ van de

Drentsche Aa. Amen zelf

hoort tot de alleroudste

Drentse dorpen. In

944 dook de naam voor het

eerst op in de oorkonden

van de bisschop van

Utrecht.

Archief HDL

foto: Joop van de Merbel

Fietsroute

• In Amen gaat u op het kruispunt bij café De Amer

linksaf.

U rijdt nu over een soort ‘rondweg’ rond Amen. De plattegrond

laat zien dat de huizen oorspronkelijk als het ware in

een kring gebouwd werden op een hoge zandkop. Toen de

bevolking toenam, werden er steeds meer huizen tussen

gebouwd en ontstond de karakteristieke ringstructuur die

bewaard bleef omdat het dorp in de loop van de eeuwen

verder nauwelijks groeide. Midden in het dorp lag toen - en

ligt nog steeds - een moerassig stukje waar je niet kon bouwen.

• Aan het eind van de dorpsweg neemt u linksaf de ruilverkavelingsweg

Soartendijk. Feitelijk blijft u deze

weg een flink aantal kilometers volgen tot het kruispunt

met de Esweg en de Uteringsweg, vlakbij Grolloo.

(Ongeveer halverwege de Soartendijk kunt u de route

met circa 9 kilometer bekorten door na paddestoel

23167 de eerste ruilverkavelingsweg naar rechts te

nemen.)

Rechts van de weg ziet u een totaal ander landschap dan de

kleinschalige structuur van de akkers en weilanden waar we

tot nu toe langs kwamen. Het landschap hier is een typisch

heideontginningsterrein waar de grootschaligheid hoogtij

viert. Het gebied is in de jaren dertig ontgonnen: de betere

grond werd tot bouwland aangemaakt, de rest werd

productiebos in de vorm van de Staatsbossen. Aan uw

rechterhand ziet u ter hoogte van paddestoel 23167 vlakbij

de weg een klein terreintje van ‘Het Drentse Landschap

met de naam De Kwabbe.

• Op het kruispunt gaat u rechtsaf en meteen weer

rechtsaf richting Elp. Het fietspad brengt u dwars

door het bos en over het Grolloërveen.

De afgelopen jaren heeft Staatsbosbeheer hier op het

Grolloërveld een groot natuurontwikkelingsproject

gerealiseerd. Het doorgaande autoverkeer werd uit het bos

geweerd en het Grolloërveen werd een stuk verder uitgegraven.

Het fietspad gaat met een lange houten vlonder

over het veen. Veenmoerassen zoals deze vormden vroeger

een belangrijk onderdeel van het Drentse landschap. Het

Grolloërveen geeft u, als u het bos wegdenkt, een indruk

van de weidsheid van het veenlandschap in vroeger eeuwen.


18 Hooghalen, de Broekstreek en de Staatsbossen

• Aan het eind van het fietspad gaat u bij de doorgaande

weg rechtsaf richting Elp.

In de boswachterij Grolloo hier leeft een van de grootste

dassenpopulaties van Drenthe. Langs het fietspad ziet u een

laag raster dat ervoor moet zorgen dat de Dassen die ’s nachts

naar de overkant van de weg willen om voedsel te zoeken,

een van de vijf tunnels gebruiken.

• Meteen na het bos neemt u rechts de ruilverkavelingsweg

Noordveldsweg die u naar het dorp Elp brengt.

• In Elp houdt u op de driesprong links aan. U fietst nu

over de Schapendrift. Op de volgende driesprong gaat

u rechtsaf en u neemt vervolgens de eerste weg rechts:

de Smalbroeksweg.

Links van de Smalbroeksweg ligt een interessant heideterrein

dat eigendom is van ‘Het Drentse Landschap’: het Elper

Westerveld. Het terrein ligt op de flank van het beekdalletje

van de Westerbroeken. Om het veld open te houden wordt

het beweid door een groep Schoonebeker schapen. Een deel

van het jaar krijgen ze hulp van koeien van boeren uit de

buurt. Het bijzondere van dit terrein is dat u op miniformaat

vrijwel alle karakteristieke Drentse landschapsonderdelen

kunt zien: van een (beboste) zandverstuiving aan de rand van

het dorp tot kletsnatte groenlanden bij de Westerbroeken.

• Aan het eind van de Smalbroeksweg gaat u rechtsaf.

Op de volgende driesprong gaat u rechtdoor. Er is op

deze weg alleen doorgaand fietsverkeer mogelijk. Bij

paddestoel 24158 gaat u rechtsaf het fietspad op.

U rijdt hier door het broekland waar de waterscheiding tussen

het noorden en zuiden van Drenthe ligt. Het Elper Westerveld

watert af op de Westerbroeken die – voor de aanleg van het

Oranjekanaal – richting Westerborkerstroom liepen en

verder richting Meppel. De noordelijke madelanden heten

De Holmers. Ze wateren af op het Amerdiep. Hier bevindt

u zich dus op de uiterste grens van het brongebied van de

Drentsche Aa.

• Aan het eind van het fietspad linksaf langs de rand

van het bos. Aan het eind hiervan linksaf richting

Voormalig Kamp Westerbork.

(Als u de verkorte route neemt komt u hier weer op

de hoofdroute. Aan het eind van dit weggetje moet

u dus rechtsaf.)

• Voorbij het diepje houdt u in het bos op de driesprong

het fietspad links aan, richting het Herinneringsmonument.

Het verhaal van Kamp Westerbork begon vlak voor het

uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Staatsbosbeheer

had dit eenzame heideterrein van in totaal 200 hectare

beschikbaar gesteld om joodse asielzoekers uit Duitsland op

te vangen. In juli 1942 veranderde de bestemming in

Polizeiliches Durchgangslager Westerbork. Meer dan

honderdduizend joden en enkele honderden zigeuners

verbleven er voor ze op transport gesteld werden naar de

gaskamers van Auschwitz en Sobibor. Van 1951 tot 1971 deed

Kamp Schattenberg dienst als woonoord voor een grote

groep Zuid-Molukkers. Er woonden begin jaren zestig zo’n

2000 mensen in dit ‘Molukse dorp op de Drentse hei’. Het

kamp werd afgebroken om plaats te maken voor de radiotelescoop

van Westerbork. Er staan in totaal veertien

schotelantennes; elk met een diameter van 25 meter.

Deze telescoop is een van de gevoeligste astronomische

instrumenten ter wereld.

Het asfaltpad door het bos blijft u volgen tot het

parkeerterrein van het Herinneringscentrum. Bij de

doorgaande weg gaat u linksaf richting Hooghalen.

• Halverwege Hooghalen kruist het fietspad de doorgaande

weg. U steekt de weg over en het fietspad

brengt u terug bij het startpunt bij De Zandhorst.

Deze route is ter gelegenheid van de Week van het Landschap ’98 ontwikkeld door

de heer J. Dijkema, medewerker van ‘Het Drentse Landschap’.

© StichtingHet Drentse Landschap

Bezoekadres: Kloosterstraat 5 - 9401 KD Assen

Postadres: Postbus 83 - 9400 AB Assen

Tel. (0592) 31 35 52

Archief HDL


Sonja van der Meer *

foto: John Stoel

Prestigieus plan voor

landgoed De Havixhorst

Flora en fauna

De StichtingHet Drentse Landschap’ is sinds 1981 eigenaar van het landgoed

De Havixhorst in De Wijk. Vanaf het allereerste begin zijn kosten noch

moeite gespaard om deze prachtige havesathe met haar bijgebouwen in

oorspronkelijke staat terug te brengen. Met de uitvoering van het projectplan

’Poort naar Drenthe’ moet de kroon worden gezet op het behoud van dit

bijzondere erfgoed. Een onderdeel van het plan, het verwerven van het

Ooievaarsstation De Lokkerij, dient als speerpunt voor ons 65-jarig jubileum.

Met steun van onze begunstigers en het Drentse bedrijfsleven hopen we

De Lokkerij te kunnen aankopen, zodat ook in de toekomst van hieruit zorg

kan uitgaan naar de Ooievaars in deze regio.

19


20 Beheer

Archief HDL

Al meer dan 650 jaar zijn de geschiedenis van het landgoed

De Havixhorst en de provincie Drenthe nauw met elkaar

verweven. Reeds in 1371 komt De Havixhorst voor in

documenten als bezit van de familie Van den Clooster.

Vanaf de 17 e eeuw kwam de havesathe in bezit van het

machtige en in de Reeststreek zeer bekende adellijke

geslacht De Vos van Steenwijk. In de loop der eeuwen

ontwikkelde het dal zich tot een welvarend gebied waar

de adel graag vertoefde.

Het landgoed De Havixhorst is fraai gelegen aan de boorden

van de Reest, ook wel ‘Grootvorstin van Drenthe’s stromen’

genoemd. Deze rivier vormt de kronkelende grens tussen

Drenthe en Overijssel. Waarschijnlijk is deze grenspositie de

redding geweest van dit beekdal en het daarbij behorende

cultuurlandschap.

De StichtingHet Drentse Landschap’ wil van De Havixhorst

een echte ‘Poort naar Drenthe’ maken, zodat dit prachtige

gebied nog aantrekkelijker wordt. Daarvoor is het projectplan

‘Poort naar Drenthe’ opgesteld, dat naast het verwerven

van De Lokkerij uit nog drie onderdelen bestaat. Zo wil

de Stichting bij De Havixhorst de tuin in ere herstellen,

de laatste fase van de restauratie realiseren en het koetshuis

uitbouwen.

Sfeervolle plek

De havesathe is door de ligging in het Reestdal een buitengewoon

aantrekkelijk ontmoetingspunt. Het feit dat in

De Havixhorst een hoogstaand hotel-restaurant is gevestigd,

speelt daarbij een belangrijke rol. Toen het landgoed in

1981 eigendom van de StichtingHet Drentse Landschap

werd, verkeerde het pand in slechte staat door achterstallig

onderhoud.

Samen met de huidige uitbater, de heer J. Wijland, heeft de

Stichting er alles aan gedaan om van het statige landhuis iets

bijzonders te maken. De Havixhorst is als cultureel erfgoed

op een prachtige manier gerestaureerd en heeft haar

oorspronkelijke atmosfeer weten te behouden. Men heeft

ook echt het gevoel dat de tijd hier heeft stilgestaan. Het is

een geliefde plek voor bestuurlijk Drenthe, terwijl ook het

zakenleven hier een belangrijk en representatief ontmoetingscentrum

heeft. Verder leent de nostalgische omgeving zich

uitermate goed voor het houden van sfeervolle bruiloften en

partijen.

Archief HDL

Op dit ogenblik bestaat heel sterk het gevoel dat het huidige

achterstallige onderhoud nodig zou moeten worden weggewerkt.

Juist omdat de eerste verbeteringen uit de tachtiger

jaren al weer aan onderhoud toe zijn. Hierbij moet bijvoorbeeld

gedacht worden aan het restaureren en vochtvrij

maken van de keldergewelven, het herstel van het voegwerk

van het hoofdgebouw en de rollaag van de tuinmuur.

Verder blijkt uit oude tekeningen dat het koetshuis vroeger

twee keer zo groot moet zijn geweest. Wie aan de achterkant

van het koetshuis kijkt, heeft inderdaad het gevoel dat

er ‘iets’ ontbreekt. StichtingHet Drentse Landschap’ wil dat

het koetshuis weer haar oorspronkelijke grootte krijgt. Na

de uitbreiding moet deze accommodatie geschikt zijn om

grotere groepen te ontvangen.

Barokke tuinen

Al vele jaren bestaat de wens om de tuinen rond

De Havixhorst, gelegen binnen de grachtengordel, in oude

luister te herstellen. Reeds in 1978 werden het voorplein en

het voorterrein opnieuw ingericht. Het overige deel van de

tuin bleef evenwel een onsamenhangend en weinig

inspirerend geheel.

De tuinen zijn echter onlosmakelijk verbonden met het

totale complex. In het tuinontwerp is gekozen voor een

reconstructie van de tuinen volgens de in 1753 heersende

mode van de barok met een vrij strenge symmetrische

opbouw.

Een volgens dit ontwerp ingerichte tuin komt de totale

sfeer rond het landgoed zeer ten goede. Het is de bedoeling

er een vrij toegankelijke beeldentuin van te maken, waarin

kunstenaars hun werk –bij voorkeur figuratieve beeldende


© Buro Hollema, Rolde

kunst – kunnen exposeren. Gezien de populariteit van dit

soort tuinen is de verwachting dat meer mensen zullen gaan

genieten van de idylle van de plek. Voor de beeldentuin is

de medewerking gevraagd van Drentse galerieën en

kunstenaars.

Lutke Havixhorst

Vlakbij het landgoed De Havixhorst bevindt zich het

Ooievaarsbuitenstation De Lokkerij. In oude geschriften

wordt dit pand Lutke Havixhorst, ofwel ‘De kleine Havixhorst’

genoemd. Een benaming die duidelijk de historische relatie

met de havesathe aangeeft.

Vogelbescherming Nederland heeft destijds het initiatief

genomen om het ooievaarsstation in te richten. De familie

Koopman heeft zich vervolgens vanaf het allereerste uur

met een grote persoonlijke betrokkenheid ingezet voor de

toekomst van de ooievaarspopulatie op het Noord-

Nederlandse platteland, en in het bijzonder die van het

Reestdal en de aanpalende gebieden. Als ooievaarsstation is

het bij de herintroductie van de Ooievaar één van de meest

succesvolle gebleken. Op het station en in de omgeving

broeden nu bijna 90 paren Ooievaars met als resultaat dat

jaarlijks ruim 150 jongen op de trek naar het zuiden vliegen.

In het door De Lokkerij bestreken gebied bevindt zich ruim

25% van de totale Nederlandse ooievaarspopulatie. Het

centrum geniet een grote bekendheid en is in educatief

opzicht van grote waarde. Jaarlijks bezoeken ruim

12.000 mensen de ooievaars van Lutke Havixhorst.

De familie Koopman heeft het station dankzij grote

persoonlijke offers gevestigd en geëxploiteerd. Daarbij

gesteund door de Stichting Ooievaarsbuitenstation De

Lokkerij. Het pand en de gronden zijn evenwel particulier

eigendom van de familie Koopman. Door de niet geringe

inspanningen van de afgelopen jaren wil het beheerdersechtpaar

graag wat meer afstand nemen. Gezien de eigendomssituatie

zou het pand dan ook verkocht moeten worden.

De Stichting De Lokkerij heeft evenwel geen middelen voor

aankoop. Verkoop zou voor dit mooie pand dat prachtig in

het Reestdal ligt, geen enkel probleem zijn. Maar welke

ontwikkelingen zouden daar wel niet het gevolg van kunnen

zijn? Hoe kan de continuïteit van het station en die van de

ooievaarspopulatie gegarandeerd blijven.

21

Tuinontwerp

volgens de in

1753 heersende

mode van de

barok.


22 Beheer

Juist om ongewenste ontwikkelingen in het Reestdal te

voorkomen en het ooievaarsstation voor de toekomst te

behouden, wil de familie Koopman Lutke Havixhorst graag

aan ‘Het Drentse Landschap’ verkopen. Na de verwerving

wordt het station vervolgens verhuurd aan Stichting De

Lokkerij, die verantwoordelijk wordt voor de dagelijkse

gang van zaken.

Extra steun

StichtingHet Drentse Landschap’ wil zich inzetten om deze

voor Drenthe zo buitengewoon sterke plek qua sfeer te

behouden en verder uit te bouwen. Het projectplan ‘Poort

naar Drenthe’ moet de natuur en het cultuurtoerisme in de

omgeving een extra impuls geven. Om dit project te

kunnen uitvoeren is veel geld nodig. Van de benodigde

2,8 miljoen is een deel reeds gefinancierd. Voor het

resterende bedrag wordt een beroep gedaan op fondsen,

overheden en het bedrijfsleven. Maar ook u kunt ons

helpen. Dit jaar bestaat de StichtingHet Drentse Landschap

65 jaar. Het zou prachtig zijn als we ter herinnering aan dit

feestelijke moment De Lokkerij als ‘cadeau’ zouden kunnen

kopen. De Ooievaar staat immers symbool voor geboorte en

nieuw leven. De aanwezigheid van Ooievaars in een gebied

duidt bovendien op een ouderwets en gezond cultuurlandschap.

Vanuit dit gedachtegoed zien we ons 65–jarig jubileum

dan ook als de start van een nieuwe fase, waarin de Stichting

zich verder ontwikkelt tot een sterke en daadkrachtige

natuurbeschermingsorganisatie.

Om het ooievaarsstation De Lokkerij te kunnen kopen,

hebben we uw steun hard nodig. Maak een gebaar en steun

de Ooievaar. U kunt uw bijdrage overmaken door de bijgevoegde

acceptgiro in te vullen of door een bedrag te

storten op het bankrekeningnummer 43.97.50.962 van

Het Drentse Landschap’, o.v.v. ‘De Lokkerij’.

Foto Natura / Franz Kovacs

Met steun van onze begunstigers en

het Drentse bedrijfsleven hopen we

De Lokkerij te kunnen aankopen.

* Sonja van der Meer is medewerker public relations

en voorlichting bij ‘Het Drentse Landschap’.


Kortweg


Landgoed Vossenberg 18

Kort na het uitzetten van de

Dassen in hun rennen werd een

enorme graafactiviteit waargenomen.

Al snel leidde dit tot

de ontsnapping van dieren uit

een ren. Door bij te voeren

werden de dieren wel in de

omgeving gehouden. Das &


Bongeveen 4

Uit de broedvogelinventarisatie

door de vogelwerkgroep

van het IVN bleek

dat de zeldzame Blauwborst

zich als broedvogel in dit

kleine reservaat weet te handhaven.

Er werd in 1998 één

broedpaar vastgesteld. Ook kon

de Dodaars weer een keer als

broedvogel geregistreerd

worden. Dit minifuutje komt

lang niet elk jaar tot broeden in

het Bongeveen. Andere opmerkelijke

broedvogels zijn

Waterral, Bosrietzanger en de

zo langzamerhand in bijna elk

Drents ven ingeburgerde

Nijlgans.

foto: F. Gommers

Boom zette eind december

nogmaals twee keer Dassen uit

waarvan er jammer genoeg al

snel één op de A28 bij Pesse

werd doodgereden. Verdere

ontwikkelingen worden afgewacht,

maar het project lijkt

succesvol te verlopen.

Dodaars.


22

32

HOOGEVEEN

MEPPEL

7

4

ASSEN

10

7

18

2

33

34

Berichten

34

EMMEN

Hollandsche Veld 33

23

Doldersummerveld 22

Het afgelopen najaar werden

er Raven op het veld waargenomen.

Ruim 10 jaar geleden

heeft ‘Het Drentse Landschap

nog een rol gespeeld bij het

opnieuw introduceren van deze

soort vanuit de Vledderhof.


Het bosgebied Hollandsche

Veld wordt gekenmerkt door

talloze rabatten, een soort opgehoogd

akkertje. De rabatten

waren nodig om in een nat

gebied toch hout te kunnen

telen. Deze winter moesten een

aantal percelen bos gedund

worden. Omdat het uitslepen

van stammen met een tractor

moeilijk gaat en veel

beschadigingen oplevert werd

de heer Jochemsen te Bourtange

gevraagd het hout met zijn

Zeeuws paard Bella uit te

slepen. Een prachtig gezicht.

Dampend paard Bella met

zwoegende man. We hebben

dit beeld de hele mediawereld

door zien gaan. Tot RTL en

Telegraaf aan toe.

Een late en leuke beloning

voor die inzet. De procedure

rond de kijktoren loopt nog

steeds. Plezierig is te melden

dat ook de Recreatieschappen

Drenthe ƒ 5.000,– aan het

project bijdraagt.


24 Berichten


Oude meander in de Hunze.

Hunzedal 34

Het WNF is bereid gebleken

het Hermeanderingsproject

Elzenmaat-Annermoeras met

een bedrag van ƒ 250.000,– te

steunen. Op 16 december

kreeg ‘Het Drentse Landschap

de gelegenheid haar plannen

hier in het Algemeen Bestuur

van het Waterschap Hunze en

Aa toe te lichten. Een en ander

leidde ertoe dat het Waterschap

bereid is de plannen te steunen

en ƒ 217.000,– bij te dragen.

De WMD en het Prins

Bernhard Fonds deden dat al

eerder. Het wachten is nu op

de toezeggingen van de

Provincie en de Herinrichting.

Samen met het consulentschap

Natuur en Milieu Educatie

(NME) wordt gewerkt aan een

project Nieuwe Binding.

Daarbij wordt getracht de

bevolking meer bij de natuurontwikkeling

te betrekken,

meer draagvlak te creëren.

Verheugd zijn zowel Het

Drentse als Het Groninger

Landschap dat het Wereld

Natuur Fonds overweegt

gedurende een langere periode

een PR-medewerker voor het

Hunzedal ter beschikking te

stellen.

Op 8 december hebben de

Provincie en ‘Het Drentse

Landschap’ de directie Natuurbeheer

van het Ministerie van

Landbouw, Natuurbeheer en

Visserij, de heer De Jongh en

mevrouw Houpt, rondgeleid in

het Hunzedal. Een en ander in

de context van het door de

Provincie en gemeenten opgezette

Hunzeproject. Na

afloop was het hen duidelijk

welke potenties er hier in het

gebied liggen om natte natuur

te realiseren. ‘Het Drentse

Landschap’ is in de persoon van

de rentmeester verzocht plaats

te nemen in de stuurgroep van

het Hunzeproject.

Met steun van het Wereld

Natuur Fonds en ‘Het Drentse

Landschap’ heeft de gemeente

Zuidlaren haar visie op de toekomst

van het Hunzedal neergelegd

in een rapport Hunzege

2015. Met als gevolg dat er

vanuit de landbouw traditioneel

bezwaar tegen de functieverandering

richting natuur

werd ingebracht. Ook de

Provincie reageerde weinig

verheugd gezien de forse

woonlocatie-ontwikkeling die

werd nagestreefd. Inmiddels is

ervoor gekozen om verder te

gaan met die planonderdelen

die geen discussie opriepen, te

weten de ontwikkelingen van

natuur in het winningsgebied

van het Waterbedrijf

Groningen en de koppeling

van natuur en wonen bij De

Groeve.

Op 22 maart wordt een zogenaamd

raamconvenant

Hunze en Drentse Aa getekend.

Natuurbeheerders, milieufederaties,

Provincies en de

waterwinbedrijven verplichten

zich daarmee om waterwinning

en natuurontwikkeling in

samenhang met elkaar in beide

beekdalen tot stand te brengen.

Een geweldige stap vooruit.

We werken rond De Groeve

veel nadrukkelijker samen met

het Waterbedrijf Groningen en

verwachten veel van die

samenwerking in 1999.

Het project Breevenen is

inmiddels vervat in een milieueffectrapportage

die binnenkort

ter visie wordt gelegd. ‘Het

Drentse Landschap’ heeft wel

problemen met een aantal

onderdelen ervan. De invloed

van de waterwinning Annen I

blijkt toch wel erg fors te zijn.

Verder wordt in de Breevenen

een dermate intensieve

ontsluiting toegezegd dat het

project daardoor meer op een

recreatieobject gaat lijken. Met

alle gevolgen voor bv. de

weidevogels. ‘Het Drentse

Landschap’ heeft zich nog

steeds niet vastgelegd op een

rol in het beheer omdat de

WMD zelf niet goed weet hoe

met het belang van de lokale

boeren om te gaan. De Stichting

verwacht van de WMD eerst

een duidelijke keuze voordat

zij zich vastlegt.

Archeif HDL


Automatische

incasso

van de begunstigersbijdrage

In de afgelopen jaren is het aantal

begunstigers fors gestegen, iets waar

wij bijzonder trots op zijn. Dit heeft

tevens tot gevolg dat de werkzaamheden

betreffende de begunstigersadministratie

ook omvangrijker zijn

geworden. De portokosten voor het

verzenden van de acceptgiro’s en

betalingsherinneringen, alsmede de

bankkosten voor de verwerking ervan

zijn niet gering.

Om kostenbesparend te werken is

besloten per 1 januari 1999 u de

mogelijkheid te geven uw jaarlijkse

bijdrage automatisch door ons te laten

incasseren.

Van zowel de Postbank als van andere

banken hebben wij toestemming

gekregen om u over dit incassosysteem

te benaderen. Maar uiteraard hebben wij

ook uw toestemming nodig. Die toestemming

kunt u ons verlenen door de

groene kaart die u in dit kwartaalblad

aantreft in te vullen en in te zenden.

Een postzegel is niet nodig, maar mag

wel om ons de portokosten te besparen.

Automatisch laten afschrijven is

gemakkelijk, veilig en goedkoop.

• u vergeet nooit te betalen,

• u bespaart uzelf en ons kosten van

steeds terugkerende betalingen,

• u kunt het afgeschreven bedrag

binnen een maand na afschrijving

terug laten boeken door uw bankof

girokantoor,

• u kunt uw machtiging voor automatische

afboeking te allen tijde

stopzetten.


Berichten

Scharreveld 2

De afgelopen weken

verliepen feestelijk. Allereerst

werd door de Staatssecretaris

van LNV, mevrouw Faber, het

natuurontwikkelingsproject

naast de Boekweitenplas op

24 februari officieel voor

geopend verklaard. Bij deze

dankt ‘Het Drentse Landschap

het Ministerie van LNV voor

haar steun, de aannemers

Haverkort, Den Dekker en

Vedder voor hun inzet en ons

rayonhoofd de heer Bezuijen

voor zijn prima begeleiding.

Het is een prachtig project

geworden.

Op 10 maart werd het

Schepershuisje officieel door

Gedeputeerde mevrouw

Edelenbosch in gebruik gesteld.

Het huisje is onder meer door

de signalen van Jeltje Koerts

naast de schaapskooi op de

Pieterbergweg te Westerbork

herbouwd in het kader van het

Plattelandstoerisme.

Het Drentse Landschap’ heeft

het initiatief tot deze herbouw

genomen maar werd daarbij

voluit gesteund door Leader

(EU), de gemeente Middenveld

(Westerbork) en het VSB

Fonds. Er zijn tal van infopanelen

gemaakt. Samen met

een folder die in dit kader werd

gemaakt, wordt op deze wijze

aandacht voor het project

gevraagd. Aannemer Smidt uit

Westerbork heeft er een

prachtig object van gemaakt.

Men kan in het huisje heerlijk

in een ouderwetse bedstee

slapen. Heeft u interesse? Bel

dan met de verhuurster

mevrouw A. Semler,

Bosweg 19, 9414 BD

Hooghalen (0593-592294).

25



26 Berichten

Reestdal 7

Het afgelopen jaar werd

maar liefst 74 ha in het Reestdal

verworven. Een geweldig

succes wat in belangrijke mate

te danken is aan de inzet van

de medewerkers van het

Bureau Beheer Landbouwgronden

(BBL). Bij De Wildenberg

werden de gronden van

een bedrijf langs de Nieuwe

Dijk verworven, ruim 14 ha.

De verbouwing van de

boerderij ’t Ende loopt nog

niet omdat niet alle financiële

middelen bijeen gebracht zijn.

De Stichting Pieter Roelf heeft

Het Drentse Landschap’ ruim

een ton aan subsidie toegezegd

waardoor nu ruim de helft van

het benodigde kapitaal

gevonden is.

Het werk op landgoed

De Havixhorst gaat gewoon

door. Tuinmuur en kas zijn

met steun van de Postcode

Loterij grotendeels gerestaureerd.

De zolders van het schathuis en

het koetshuis zijn omgetoverd

tot respectievelijk een leuke

gastenruimte en een handzaam

kantoor.

Door de onophoudelijke regenval

en het ontbreken van een

vorstperiode zijn zo’n 20 ha

schraalland langs de Reest

ongemaaid gebleven. Er zal dit

jaar een extra inspanning

moeten worden geleverd om

dit weer recht te trekken.

Rond de jaarwisseling bleek

het doden van onze schapen op

De Wildenberg gewoon door

te gaan. Meer dan 22 schapen

zijn inmiddels gedood door een

zwarte hond. Uiteindelijk

hebben we besloten de rest van

de kudde naar Doldersum te

brengen. Het gebrek aan steun

van de politie tijdens dit

gebeuren viel ons zwaar.

Beekdal Oude Diep 32

• De uitvoering van het

natuurontwikkelingsproject bij

gemeente Middenveld en het

IGOD-project.

de VAM wordt samen met het Ten aanzien van het Kleinste

Waterschap Meppelerdiep op- Huisje bij Stuifzand valt te

gepakt. Het Waterschap zal de melden dat er inmiddels een

procedures en de voorlichting tekening bij de gemeente

regelen. De VAM en ‘Het Hoogeveen is ingediend. Pas

Drentse Landschap’ hebben wanneer een andere locatie

een voorzet gedaan voor langs de Secteweg planologisch

recreatief medegebruik rond dit geregeld is, kunnen we trachten

deel van het dal. Een initiatief

dat opgepakt wordt door de

de financiering rond te zetten.


Hijkerveld 10

Het heideveld werd in

1998 door de heer D. van Dorp

gemonitord op reptielen. Hij

signaleerde tijdens zijn vaste

route grote aantallen Levendbarende

hagedissen en soms

wel 25 Adders per keer. Voor

het eerst werd bij Diependal de

Ringslang waargenomen.

Archief HDL


Diversen

• Boerderijonderzoek

Reestdal

Met een bijdrage van

ƒ 160.000,– van de Rijksdienst

Monumentenzorg kan het

boerderijenonderzoek in het

Reestdal doorgaan. Samen met

het Steunpunt Monumentenzorg

Drenthe wordt getracht

een beeld te krijgen van de

streekeigen bouwstijl, de relatie

met het landschap, de betekenis

van erfbeplanting etc. Met

gemeenten en eigenaren hopen

we de harmonie tussen

monumentale boerderijen en

het landschap te kunnen

behouden. De totale kosten

bedragen ƒ 483.000,–.

Provincies Drenthe en

Overijssel, ‘Het Drentse

Landschap’, Prins Bernhard

Fonds, gemeenten De Wolden

en Meppel, Stichting Edwina

van Heek en de ANWB dragen

ook bij.


Overlevingsplan Bos en

Natuur (OBN)

Het OBN-project 1997 is net

afgerond, dat van 1998 is net in

uitvoering genomen. Het

betreft zo’n 35 ha plaggen in

het Hijkerveld. De voorbereiding

voor 1999 is afgerond.

Voor zo’n ƒ 700.000,– zijn er

projecten ingediend. Hydrologische

ingrepen in het Reestdal,

plaggen, rasteren en diverse

onderzoeken staan op het

programma.


Giften en legaten

Opnieuw bedachten een aantal

mensen de Stichting met een

gift.

Daarnaast zijn er toch veel

mensen lid voor het leven

geworden. Allemaal heel

hartelijk bedankt. Kort de

hogere bedragen: ƒ 15.000,–

uit Groningen, ƒ 2.000,– uit

Roderesch, ƒ 2.000,– uit

Emmen, ƒ 250,– uit Assen

en ƒ 650,– uit Hoogeveen.


De Eenerschans

Vlakbij het dorp Een ligt de

Zwartendijkster Schans of

Eenerschans. Een door de

Stichting Oud Drenthe en

Landschapsbeheer Drenthe

prima onderhouden schans.

Met daarnaast zo’n roodstenen

crisistijd keuterij zoals we die in

Drenthe zoveel hadden, omdat

dit soort woninkjes in hoog

tempo is opgekocht, gesloopt

en vervangen door een veel

groter en leuker landhuis.

Meestal is dat een goede zaak.

Toch heeft ‘Het Drentse

Landschap’ gemeend in dit

geval een beroep te moeten

doen op de Provincie Drenthe

en de gemeente Noordenveld.

De plek naast de Eenerschans is

zo bepalend, zo mooi in al zijn

gewone eenvoud dat een

nieuwerwets landhuis de hele

plek, de illusie van de tijd, zou

ruïneren. De kwaliteit van deze

plek verdient aandacht. Samen

met Bond Heemschut en

Stichting Oud Drenthe laat

Het Drentse Landschap’ haar

invloed gelden om hiervoor te

zorgen.

• Orvelte

Iedereen heeft in de krant

kunnen lezen dat het slecht gaat

met het Museumdorp Orvelte.

De exploitatie kost handenvol

geld en levert grote verliezen

op. De attractie als zodanig

verliest aan glans. De

monumenten zijn steeds

moeilijker te onderhouden.

De Stichting Orvelte heeft de

Provincie en de gemeente

Middenveld gevraagd te helpen

een oplossing voor de gerezen

problemen te zoeken. Enerzijds

wordt gezocht naar mogelijkheden

de toeristisch-recreatieve

invulling in de toekomst meer

kwaliteit te verlenen. Anderzijds

zoekt men naar een

degelijke en op continuïteit

gerichte wijze om de

monumentale boerderijen te

onderhouden. Provincie

Drenthe heeft ‘Het Drentse

Landschap’ benaderd met de

vraag of zij zo’n rol zou willen

spelen. Het bestuur heeft

geoordeeld dat zulks wel

degelijk binnen onze doelstelling

valt waardoor gematigd positief

werd gereageerd. Wel dient

eerst inzicht inzake de onderhoudstoestand

en de financiële

en personele consequenties te

worden verschaft. Op dit

moment houden een stuur- en

werkgroep zich hiermee bezig.

Het Drentse Landschap’ zal

zeker geen recreatieve taken

op zich nemen, maar hooguit

de randvoorwaarden daarvoor

willen scheppen.

Berichten

• Personeel

Begin dit jaar is Henderica

Thijen op een leeftijd van

56 jaar plotseling overleden.

Dirk Thijen was nauwelijks een

jaar geleden met de VUT

gegaan. Al eerder werd aangegeven

welke betekenis Dirk

en Henderica als bedrijfsgezin

voor Rheebruggen hadden.

Het Drentse Landschap’ wenst

Dirk en zijn dochters kracht

toe om dit verlies op te vangen.


Prins Bernhard Fonds

Vorig kwartaalblad hebben we

aandacht geschonken aan de

grote betekenis van het Prins

Bernhard Fonds en de door

haar beheerde fondsen voor de

Nederlandse natuurbescherming

en de cultuur. Daarbij werd de

betekenis van de bijdragen van

het Prins Bernhard Fonds aangehaald,

maar niet gespecificeerd.

Op dit ogenblik helpt het Prins

Bernhard Fonds ons om het

beheersplan voor het Hunzedal

door IWACO te laten maken.

De helft van de loonkosten van

onze ecologe mevrouw

Heinemeijer worden betaald

waardoor zij afgelopen jaar zes

beheersplannen kon maken.

Het Prins Bernhard Fonds

steunt het hermeanderingsproject

Hunzedal, maakt het

boerderij-onderzoek in het

Reestdal mogelijk en we hopen

op steun bij de restauratie van

de boerderij ’t Ende. De opsomming

geeft u een indruk

hoe belangrijk de steun van het

Prins Bernhard Fonds voor ons

werk is.

27


Drentse Heideschapen.

28 Berichten


Diversen

Subsidieregeling zeldzame

huisdierrassen

Het Ministerie van LNV heeft

op basis van Europese regelgeving

een subsidie voor het

behoud van zeldzame huisdierrassen

ingesteld. Dat geldt dus

ook voor Schoonebekers en

Drentse Heideschapen. Gezien

de hoge kosten van bijvoorbeeld

de gescheperde kudde

Hijkerveld trok deze bijdrage

Het Drentse Landschap’ ook

nogal aan. Omdat de regeling

in handen was gegeven van de

diverse stamboeken meldde

Het Drentse Landschap’ haar

dieren aan bij de Fokkersvereniging

Het Drentse Heideschaap.

Na veel gedoe werden

ze gekeurd en kon een lijst naar

LNV worden opgestuurd. De

aanvraag van ‘Het Drentse

Landschap’ werd evenwel afgewezen

omdat ‘Het Drentse

Landschap’ niet de exploitatie

van een landbouwbedrijf in

haar statuten heeft staan. Een

vreemde eis als je bedenkt dat

boeren sowieso geen statuten

hebben en dat met name

heideschapen voorbeelden zijn

van rassen die uit een volledig

voorbije landbouwtraditie zijn.

LNV sluit dus de partners uit

die het doel van de regeling het

beste inhoud kunnen geven.

Verder was de officiële aanvraag

te laat ingediend door de

Fokkersvereniging. LNV legt

de regeling in handen van een

organisatie die kennis en

professionaliteit ontbeert om

dat goed te kunnen. ‘Het

Drentse Landschap’ heeft

bezwaar ingediend tegen deze

gang van zaken zoals u kunt

begrijpen.


Biologisch Station Wijster

Tegelijk met de opheffing van

dit station kon ‘Het Drentse

Landschap’ 11 ha bos en heide

van de Landbouwuniversiteit

Wageningen kopen. Hoewel

deze gronden ons passen, doet

het ons verdriet dat veel van

het langlopende onderzoek

beëindigd wordt. Gelukkig is er

door vrijwilligers een nieuwe

Stichting opgericht genoemd

naar de oprichter van het eerste

station, de heer Beyerinck.

Het Drentse Landschap’ kreeg

uit de erfenis een groot aantal

6x6 dia’s uit het midden van

deze eeuw. In een van de

volgende afleveringen van ons

kwartaalblad zullen we er nog

in een artikel op terugkomen.

foto: Joop, van de Merbel

Bestuurssamenstelling

januari 1999

drs. G.J. Baaijens te Dwingeloo

mr.O.W.E. Berg te Assen (secretaris) *

J.R. Beuker te Assen

mw. J.N. Bottema-Mac Gillavry te Yde

A.H. Bruins Slot te Meppel

mr. F. Dohle te Meppel

dr. J.N.H. Elerie te Anloo *

S.W.G. Groenendaal te Assen

J.L.A. van Hagen te Zuidwolde

drs. B.J.S. Helming te Steenbergen

drs. J.D.D. Hofman te Tynaarlo *

dr.ir. D.H. Keuning te Borger

mr. J.P. Kodde te Assen (penningmeester) *

H.A. Moorlag te Hoogeveen

mw. A.D.Rensen-Oosting te Emmen (voorzitter) *

R.H. van der Sleen te Groningen

S. van der Veen te Vries *

ing. M. Verhagen te Assen *

G. W. de Vries te Assen

drs. B.S. Wilpstra te Zuidlaren

Ere-leden van het bestuur:

mw. M.H. Hollema-Eikenberg te Rolde

ing. H. W. de Vroome te Assen

prof.dr. H.Tj. Waterbolk te Haren

* dagelijks bestuur


Samen met de andere

Landschappen heeft

Het Drentse Landschap

via de Unie van Landschappen

opnieuw een

substantieel bedrag van

de Nationale Postcode

Loterij mogen ontvangen

om in 1999 projecten te

kunnen uitvoeren. Het

mag wel eens gezegd

worden dat de Postcode

Loterij en de Sponsorloterij

het hoogste bedrag van

alle loterijen aan goede

doelen uitkeren. Zonder

die steun zou de wereld

er heel wat minder leuk

uitzien.

De wervingsactie die nu

plaatsvindt, wordt door de

Nationale Postcode Loterij

betaald. Momenteel is de

verbouwing van ons

nieuwe kantoorpand

Kloosterstraat 7 volop

in uitvoering. Het wordt

een prachtig kantoor.

Eind mei zal de oplevering

plaatsvinden.

De beheerderswoning

bij het Drouwenerzand

is in februari opgeleverd

en is prachtig

gemoderniseerd.

Tuinmuur en kas bij

De Havixhorst zijn volop in

restauratie. Zo maar een

greep uit de vele projecten

die met steun van de

Postcode Loterij kunnen

worden uitgevoerd.

Agenda

Voor alle

activiteiten

geldt dat

honden

niet mee

mogen;

ook niet

aangelijnd!

Het Drense Landschap Agenda 29

Algemeen

Vogelkijkhut Diependal

De vogelhut is vanaf 20 maart t/m 31 oktober geopend. In de weekenden wordt de hut

van 10.00 tot 18.00 uur bemand door vogelkenners. Zij vertellen u graag het een en

ander over het vogelleven op de vloeivelden. De hut is te bereiken door vanaf het

Oranjekanaal, vlakbij de ‘Speelstad Oranje’ de Zwarte Weg in te slaan. De route is met

borden aangegeven. Wie dubbel wil genieten moet een verrekijker meenemen!

Excursie over het Drouwenerzand

Tijdens de landelijke schoolvakanties is er iedere dinsdagmiddag om 14.00 uur een

excursie over het Drouwener met gidsen van het IVN. Start is bij het recreatiecentrum

Het Drouwenerzand’.

zo. 21 maart

13.00 - 17.00 uur

zo. 21 maart

14.00 uur

zo. 28 maart

14.00 uur

zo. 28 maart

14.00 uur

Open dag schaapskooien Drenthe.

Op deze dag worden in alle schaapskooien in

Drenthe diverse activiteiten gehouden. In de

schaapskooi op het Hijkerveld vinden deze

activiteiten plaats tussen 10.00 en 16.00 uur. In de

diverse media zal het programma bekend worden

gemaakt.

Genieten van het vroege voorjaar met vogelkenner

Dirk Haanstra.

De excursie gaat naar de vloeivelden op Diependal.

Vertrekpunt is de vogelkijkhut. Deze is te bereiken

via de bij ‘Algemeen’ beschreven route.

Dood hout leeft op het Groote Zand.

Excursie over het Groote Zand door gidsen van

het IVN Assen. Het startpunt van de excursie is op

de parkeerplaats van camping ‘Het Grote Zand’,

gelegen aan de weg van Hooghalen naar Amen.

Voorjaarswandeling in De Kleibosch.

Gidsen van het IVN Peize en de heer A. Boer

van het biologisch melkveebedrijf Tichelwerk

begeleiden de excursie. Het startpunt is de

boerderij Tichelwerk. Deze is te bereiken door

vanaf de Roderweg (Peize-Roden) het Moleneind

in te slaan. Zo’n 200 meter na de brug over het

Peizerdiep ligt de boerderij aan de rechterhand.

De wandeling wordt met een kop koffie/thee

afgesloten.


ma. 5 april

(tweede

paasdag)

14.00 uur

wo. 7 april

14.00 uur

za. 10 april

13.30 – 16.00 uur

za. 10 april

14.00 uur

di. 20 april

19.00 uur

wo. 21 april

19.00

za. 1 mei

8.30 uur

30 Agenda

De zandheren van Drouwen

Excursie over de geschiedenis van het Drouwenerzand

onder begeleiding van IVN-gidsen.

Gestart wordt op de parkeerplaats van recreatiecentrum

Het Drouwenerzand’, gelegen aan de

Gasselterstraat tussen Gasselte en Drouwen.

Demonstratie schapendrijven.

De scheper van ‘Het Drentse Landschap’,

Tjitse Terpstra, geeft bij de schaapskooi op het

Hijkerveld een demonstratie schapendrijven met

zijn Border Collies.

De schaapskooi is te bereiken vanaf Hijken via de

Leemdijk. Vanaf het dorp is de route aangegeven

met ronde bordjes.

Open Dag op de Sophiahoeve in Doldersum

Tijdens de Open Dag vertellen medewerkers van

StichtingHet Drentse Landschap’ u graag over

het boerenbedrijfsleven op de Sophiahoeve, die

ligt aan de Huenderweg 2 in Doldersum.

Excursie Havixhorst-Dickninge met aandacht voor

stinsenflora.

De excursie vertrekt van de parkeerplaats van

De Havixhorst aan de Schiphorsterweg bij De Wijk.

Tijdens de excursie wordt bijzondere aandacht

besteed aan de havesathe De Havixhorst en het

Landgoed Dickinge met zijn buitengewone

stinsenflora, zoals de Holwortel en botanische

krokussen.

Wat leeft er in het bos?

Excursie door Kampsheide onder begeleiding van

het IVN Assen.Gestart wordt bij het informatiepaneel

aan het G.A.M. van den Muyzenbergpad,

ten westen van Balloo.

Vogels observeren op het Doldersummerveld.

Gidsen van het IVN verzorgen de excursie.

Startpunt is aan de brink in Doldersum.

‘Pleisterende trekvogels’ in de Boerenveensche Plassen.

De deelnemers kunnen met telescopen vogels

observeren. De excursie start bij de vlag op de

Dooddijk.

do. 6 mei

19.00 uur

do. 13 mei

(hemelvaartsdag)

7.00 uur

do. 13 mei

(hemelvaartsdag)

7.00 uur

za. 15 mei

14.00 uur

wo. 19 mei

18.30 uur

zo. 23 mei (eerste

pinksterdag)

14.00 uur

za. 29 mei

9.30 uur

Vogelexcursie over het Groote Zand.

Het startpunt van de excursie is op

de parkeerplaats van camping

Het Grote Zand’, gelegen aan de weg

van Hooghalen naar Amen.

Dauwtrappen op het Groote Zand, o.l.v. gidsen van

het IVN.

De dauwtrapwandeling start op de parkeerplaats

van camping ‘Het Grote Zand’, gelegen aan de

weg Hooghalen naar Amen.

Na afloop van de wandeling wordt door de

camping de mogelijkheid geboden om voor

ƒ 8,– een eenvoudig ontbijt te gebruiken.

Dauwtrappen op het Drouwenerzand, o.l.v. gidsen van

het IVN.

Gestart wordt bij de entree van recreatieterrein

Het Horstmannbos’, gelegen aan de oostkant van

Gasselte. Volg de campingbewegwijzering van de

ANWB. Na afloop wordt door de camping de

mogelijkheid geboden om een kop koffie te

gebruiken.

Wandeling over de flanken van de Reest met Albert Dragt.

Een excursie met overgangen van heide naar

bloemrijke beekdalgraslanden en met aandacht

voor natuurontwikkeling op de Takkenhoogte.

De excursie start op de Nieuwe Dijk ter hoogte

van nr. 26.

Genieten van het voorjaar in Hollandsche Veld.

Gidsen van het IVN Hoogeveen nemen wandelaars

mee door de bossen van Hollandsche Veld. Het

startpunt van de excursie is op de parkeerplaats van

recreatieplas Schoonhoven. Voor meer

informatie: Johan Schuinder 0528 – 271213.

Voorjaarswandeling over Kampsheide,

o.l.v. IVN-gidsen Assen.

Gestart wordt bij het informatiepaneel aan het

G.A.M. van den Muyzenbergpad, ten westen van

Balloo.

Op verkenning in het Reestdal.

De excursie start bij de kerk in Oud-Avereest in

Overijssel. Vanaf dit punt nemen gidsen van het

IVN Hoogeveen u mee op een verkenningstocht

door het Reestdal. U komt onder meer over de

Holtberg en door het bos van De Wildenberg.


Foto Natura / Franz Kovacs

zo. 30 mei

14.00 uur

zo. 6 juni

14.00 uur

zo. 6 juni

14.00 uur

zo. 13 juni

14.00 uur

zo. 13 juni

14.00 uur

za. 19 juni

14.00 uur

wo. 23 juni

10.00 - 15.00 uur

De Stroeten: een beekdalletje in een waardevol esdorpenlandschap.

In dit goed bewaard gebleven esdorpenlandschap

zijn talloze zandwegen met bloembermen aanwezig.

De excursie wordt begeleid door gidsen van

het IVN Emmen en start bij het kerkje aan de

Wheem in Zweeloo.

Kleinschalig landschap en verbindingswegen in

De Kleibosch.

Het startpunt is bij boerderij Tichelwerk. Deze is

te bereiken door vanaf de Roderweg (Peize-Roden)

het Moleneind in te slaan. De excursie door

De Kleibosch wordt begeleid door de beheerder

van Tichelwerk en gidsen van het IVN Peize.

Na afloop van de excursie wordt er in de boerderij

koffie/thee geserveerd.

‘Levend’ stuifzand op het Orvelterzand.

Dit natuurterrein ligt ten noordoosten van Orvelte

en ten noorden van het Oranjekanaal. Het startpunt

is de picknickplaats van Staatsbosbeheer.

Op zoek naar bijzondere planten in de voormalige

karresporen van de Gasterse Duinen.

In de karresporen van een voormalige handelsroute

komen een paar opvallende plantensoorten voor.

De excursie wordt begeleid door gidsen van het

IVN. Gestart wordt op de parkeerplaats aan de

Oudemolenseweg (Gasteren naar Oudemolen).

Zwerftocht door het hoogveen van Dalerpeel.

Daar waar de ontginning stopte bleven waardevolle

hoogveenrestanten achter. Gidsen van het

IVN zullen tijdens de excursie stilstaan bij deze

bijzondere plekken. Het startpunt van de excursie

is bij de rode veldschuur aan de Steigerwijk,

1 km ten oosten van Dalerend.

Zoeken naar Orchideeën op het Doldersummerveld.

Gidsen van het IVN starten bij de informatieruif

aan de Huenderweg te Doldersum.

Scheren van Schoonebeker heideschapen op

het Hijkerveld.

De scheper van ‘Het Drentse Landschap’,

Tjitse Terpstra, zal het scheren demonstreren.

De schaapskooi is te bereiken vanaf Hijken via de

Leemdijk. Vanaf het dorp is de route aangegeven

met ronde bordjes.

Noordelijk

Natuurweekend

za. 24 en zo. 25 april

Ontdek de mooiste plekjes van Noord-

Nederland. De provinciale landschappen

van Groningen, Friesland en Drenthe,

Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten hebben

door en langs hun natuurterreinen een aantal

mooie wandelroutes uitgezet. Op 24 & 25 april

zijn op diverse startpunten vanaf 10.00 uur

mensen aanwezig om u meer te vertelen over

de vijf deelnemende natuurorganisaties.

Tijdens het Noordelijk Natuurweekend kunt

u de wandelroutes in Drenthe gratis afhalen bij:


• Camping Het Grote Zand,

Hof van Halenweg 2, Hooghalen.

Hotel De Bosrand, Huenderweg 11,

Doldersum.

Voor meer informatie over het Natuurweekend

kunt u contact opnemen met de PR-functionaris

Sonja van der Meer, tel. (0592) 313552.

31

Activiteiten in het Hunzedal bij ‘Het Groninger Landschap

Het Groninger Landschap’ houdt in het Zuidlaardermeergebied excursies op:

• 3, 11 en 17 april;

• 1, 8, 9, 16, 29 en 30 mei;

• 5, 13 en 26 juni.

Voor meer informatie kunt u bij ‘Het Groninger Landschap’ de speciale folder ‘Excursies in het

Zuidlaardermeergebied’ aanvragen. Telefoon: (050) 3135901.

Activiteiten in het Reestal bij ‘Het Overijssels Landschap

In en vanuit het bezoekerscentrum De Wheem (Oud-Avereest) vinden activiteiten en

wandelingen plaats op:

• 10, 11 en 18 april

• 16 mei en 20 juni

De Wheem is op zaterdagen en zondagen geopend van 13.30 - 17.00 uur.

Voor meer informatie Het Overijssels Landschap (0529) 401731.


Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt dankzij een financiële bijdrage van:

• Koninklijke BOOM PERS

Meppel (0522) 26 61 11

• Aannemingsbedrijf VEDDER BV

Eext (0592) 26 26 20

Grond-, weg- en waterbouw

• Bouwbedrijf H. POORTMAN

Veeningen (Zuidwolde Dr.) (0528) 39 14 82

Restauratie-nieuwbouw-onderhoud-verbouw

• IWACO B.V.

Groningen (050) 521 42 14

Adviesbureau voor water en milieu

• GRONTMIJ DRENTHE

Assen (0592) 33 88 99

Advies- en ingenieursbureau

• ORANJEWOUD BV - HEERENVEEN

Heerenveen (0513) 63 45 67

Ingenieursbureau

• ABN AMRO BANK N.V.

Assen (0592) 33 33 00

De bank voor Drenthe

• N.V. Hanze Milieu

Zwolle (038) 455 48 08

Onderneming voor afval en milieu

• NAM B.V.

Assen (0592) 36 20 74

Aardoliemaatschappij

• Havesathe ‘DE HAVIXHORST’

De Wijk (0522) 44 14 87

Hotel - Restaurant

• NV Waterleidingmaatschappij ‘DRENTHE’

Assen (0592) 85 45 00

Water, het wonder uit de kraan

• Buro HOLLEMA

Rolde (0592) 24 13 13

Tuin- en landschapsarchitekten BNT

• nv VAM Wijster

Wijster (0593) 56 39 24

Hergebruik en (eind)verwerking van afvalstoffen

• HOLLAND CASINO Groningen

Groningen (050) 312 34 00

Prominent in uitgaan

• ARCADIS HEIDEMIJ ADVIES BV

Assen (0592) 39 21 11

Advies- en ingenieursbureau (inrichting, infrastructuur,

milieu en ecologie)

• HULZEBOSCH Grondwerken C.V.

Beilen (0593) 52 21 39

Natuurbouw, grond-, straat- en rioleringswerk,

leverantie van zand en grind

• RABOBANK

Groningen (050) 520 89 11

Regio Noord-Nederland

• KADASTER DRENTHE

Assen (0592) 31 10 66

Bevordert de rechtszekerheid bij het maatschappelijk

verkeer in vastgoed

• CHRISTIAAN DEN DEKKER B.V.

Lisse (0252) 41 86 50

De ecologische aanpak in waterbodemsanering

• QUERCUS Boomverzorging en Advisering

Emmen (0591) 51 27 07

Uw bomen, onze zorg

• Veenbedrijf HAVERKORT VROOMSHOOP B.V.

Vroomshoop (0546) 64 38 02

Veenafgraving, verkoop veengrond en tuinaarde

• N.V. Waterbedrijf Groningen

Groningen (050) 318 23 11

Wees wijs met water

• SUPER DE BOER

Amersfoort (033) 454 77 77

Supermarkten

• BÜGEL HAJEMA ADVISEURS

Assen (0592) 31 62 06

Bureau voor ruimtelijke ordening en milieu

• BUNING Wegenbouw B.V.

Zuidwolde (0528) 37 31 64

Grond-, straat- en rioleringwerkzaamheden. Levering zand

• NATIONALE POSTCODE LOTERIJ

Amsterdam (020) 677 68 68

Loterij voor mens en natuur

• RTV Drenthe

Assen (0592) 33 80 80

Radio Drenthe, TV Drenthe, RTV Drenthe Programmablad

Stichting Publieksvoorlichting Notariaat Drenthe

Postbus 35 – 9530 AA Borger

Namens de gezamenlijke notarissen in Drenthe

• Timmer BNA b.v. Architekten en Adviseurs

Scheemda (0597) 59 24 55 / Fax (0597) 59 22 00

Voor kwaliteit van de wereld waarin we wonen,

werken en recreëren

• CLAY en BRINK Architecten

Rheebruggen (0521) 35 10 14

• DE ROO DRENTE BV

Stadskanaal (0599) 61 28 52

Cultuurtechniek en groenvoorzieningen

More magazines by this user
Similar magazines