Planten - Eucalyptuskwekerij Koala

eucalyptuskwekerijkoala.nl

Planten - Eucalyptuskwekerij Koala

Voorwoord

Dit boekje beschrijft de grotendeels nog onbekende mogelijkheden die

de Eucalyptusbomen ons bieden. Afgezien van Eucalyptus gunnii, die

de meeste mensen wel zullen kennen, zijn de meeste soorten die voor

de gematigde klimaatzones van Noord West Europa geschikt zijn,

alleen bij een kleine, selecte groep liefhebbers bekend.

In de afgelopen 15 jaar is er met veel vallen en opstaan ervaring

opgedaan o.a. door de kwekerijen “De Groene Prins”, “Kimmei” ,

“Exoterra” en “Koala”.

Doordat er een groeiend assortiment beschikbaar is, zijn er nu

soorten in omloop, die voorheen alleen in het buitenland te vinden

waren (Engeland, Nieuw Zeeland etc.). Nu de klimaatverandering

kennelijk steeds sneller verloopt, komen er meer exotische planten

binnen het bereik van de avontuurlijk aangelegde tuinier/ster. Voor

deze groep is dit boekje vooral bestemd.

Het is vooral een praktisch boekje, dat wil voorzien in een opvallend

gebrek aan informatie over Eucalyptus in de tuin. In de populaire

tuinbladen is er helaas nagenoeg geen aandacht voor en in de

bosbouw wil men liever geen “exoten” aanplanten. Hoveniers zijn

veelal niet bekend met het Eucalyptus-assortiment. Hopelijk komt daar

met deze publicatie verandering in!


Wat Eucalyptus zo bijzonder maakt

In de eerste plaats is het een altijd groene loofboom. En die zijn er

niet veel in ons winterkale land! Daarnaast zijn een aantal soorten

prachtig zilverblauw tot zeegroen, soms zelfs diep glanzend alsof het

blad gevernist is (bv. Eucalyptus vernicosa).

Een tweede eigenschap die bij de meeste soorten opvalt, is het grote

verschil in blad tussen jeugdstadium en volwassenheid. Bij

Eucalyptus perriniana bijvoorbeeld zijn de jeugdblaadjes tot één rond

blad vergroeid, rondom de takjes. Maar het volwassen blad ziet er bij

deze soort totaal anders uit, namelijk afhangend en sikkelvormig.

Een derde eigenschap is de vaak krachtige aromatische geur, die

voornamelijk vrijkomt bij het kneuzen van een blad. Deze geur

verschilt van soort tot soort en toch ruiken alle soorten naar

Eucalyptus! Veel soorten worden om deze aromatische stoffen

gekweekt, en tot etherische oliën of medicijnen verwerkt. Ook worden

er insekten-werende produkten van gemaakt.

Een vierde bijzondere eigenschap is de extreem snelle groei van een

aantal soorten: 2 tot 3 meter per jaar is geen uitzondering

(bijvoorbeeld. Eucalyptus nitens)!

Voor toepassing in kleine tot middelgrote tuinen is er gelukkig ook

voldoende keus in soorten die wat rustiger groeien. Bovendien

kunnen bijna alle soorten zonder schade teruggesnoeid worden, wat

snijgroen oplevert dat bij velen geliefd is voor het bloemschikken.


Eucalyptus gregsoniana met bloemknoppen

Zaailingen van Eucalyptus pauciflora


De verzorging

De meest geschikte standplaats voor een Eucalyptus is de hele dag in

de zon. Hoe minder uren zon, des te trager gaat de groei. Enkele

soorten houden weliswaar stand in de schaduw, maar groeien dan

nauwelijks (Eucalyptus neglecta en Eucalyptus archeri). Houd er bij

het planten rekening mee dat sommige soorten geneigd zijn om

schuin van een muur of een bosrand weg te groeien, om maar zo veel

mogelijk licht te vangen.

De grond moet voldoende luchtig zijn, zandgrond is ideaal!

Enkele soorten verdragen echterook wel dichte bodems zoals klei of

leem, vraag hiernaar bij een ervaren kwekerij. Ook moet het

regenwater makkelijk in de grond weg kunnen zakken, zodat de

wortels kunnen blijven ademen. Slecht afwaterende bodems moeten

eerst gedraineerd worden, voordat men Eucalyptus gaat aanplanten.

Bemesting is onnodig, want Eucalyptus is van nature ingesteld op

arme grond, zoals die in het grootste deel van Australië (waar veel

soorten vandaan komen) voorkomt. Alleen als Eucalyptus als

kuipplant wordt gehouden, is een lichte en regelmatige bemesting

nodig om de plant mooi en gezond te houden. Veel geel, oranje, rood

en roze bloeiende soorten zijn hiervoor geschikt omdat deze maar

weinig vorst kunnen verdragen.

Planten

Eucalyptus kan het allerbest als jonge plant direct in de volle grond

worden gezet. Graaf een plantgat dat even groot is als de pot, klop de

plant voorzichtig uit de pot (op zijn kop houden en niet aan de plant

trekken maar de pot bijvoorbeeld op een tafelrand tikken totdat de kluit

loslaat), dompel de kluit nog even in water als deze droog is en druk

de kluit na het planten stevig aan. De kluit moet stevig in contact staan


met de omringende bodem. In droge periodes is het raadzaam om de

net aangeplante boom tijdens de eerste weken goed nat houden!

Een goede planttijd is in het voorjaar, maar later is ook mogelijk. Als

men in de herfst plant, is een grondige bescherming van de bodem

met een laag dennenschors van minstens 20 cm dik aan te raden. Bij

zeer extreem winterweer de net geplante boom afdekken met een

kartonnen doos of een kunststof kuip, maar haal dit weer weg zodra

het gaat dooien.

Eucalyptus laat zich moeilijk na enkele jaren alsnog verplanten, kies

dus meteen de goede definitieve plek.

Snoeien

Eucalyptusbomen die te hoog geworden zijn, kunnen het best in maart

terug gesnoeid worden. Dit kan radicaal zo’n 20 cm boven de grond

als een dichte, struikvormige groei gewenst is en het jeugdblad weer

terug moet komen bijvoorbeeld bij Eucalyptus gunnii. Vrijwel altijd

komt de hergroei al binnen enkele weken op gang uit “slapende ogen”

die zich aan de wortelhals bevinden. Als een boom op b.v. 2 meter

hoogte getopt wordt, ontstaat er een zelfde beeld als bij een knotwilg.

Voor de productie van snijgroen worden Eucalyptusbomen jaarlijks

geknot.

Een boom kan ook te ijl gegroeid zijn, en “gekandelaberd” worden,

d.w.z. dat alle hoofdtakken sterk worden teruggesnoeid. Na één

groeiseizoen heeft zich dan weer een nieuwe, dichtere kroon

gevormd.

Planten die volle zon krijgen, zijn aanmerkelijk beter tegen vorst

bestand dan planten die maar een gedeelte van de dag in de zon

staan.


Eucalyptus gunnii


Bloei

Alle soorten die matige tot strenge vorst verdragen, bloeien wit of

crème. De bloei is soms uitbundig en aantrekkelijk voor honingbijen.

Soorten die geel, roze, oranje of rood bloeien zijn jammer genoeg

alleen geschikt als kuipplant. Hopelijk komen er in de toekomst

kruisingen tot stand met winterharde soorten, zodat er misschien ook

anders kleurende hybriden voor de tuin zullen komen.

Als er veel gesnoeid wordt van een jonge boom dan wordt de bloei

verhinderd. Dus als u een Eucalyptus puur plant voor snijgroen, kunt u

geen bloei verwachten.

Eucalyptus debeuzevillei in bloei


Eucalyptus coccifera

Eucalyptus leucoxylon var. Rosea in bloei


Eucalyptussoorten Overzicht

SNIJGROEN

VERDRAAGT

GROEISNELHEID

HOOGTE

VORSTBESTENDIGHEID

SOORT

aggregata

amygdalina

archeri

camphora

cinerea

citriodora

coccifera

dalrympleana


debeuzevillei

delegatensis

ficifolia

glaucescens


globulus ssp, maidenii

gregsoniana

gunnii ssp divaricata

lacrimans

leucoxylon

macarthurii

mannifera ssp elliptica

neglecta


nicholli

nitens

nitens x perriniana

niphophila

parvula


pauciflora ssp pauciflora

perriniana

pulverulenta

rodwayi

rubida


sideroxylon

stellulata

subcrenulata

torquata

urnigera

vernicosa

viminalis


Wat is “winterhard”?

Een plant is winterhard als deze onze winters overleeft. Maar een plant

die winterhard is in Zeeuws Vlaanderen, hoeft dat nog niet in Twente te

zijn! Winterhardheid is dus plaatsgebonden. Echt tropische planten

zijn bijvoorbeeld absoluut niet winterhard in Europa.

Er zijn gradaties in winterhardheid:

Een plant die lichte vorst verdraagt (tot 5 graden onder nul), is in

Nederland en omstreken een kuipplant, al kan het soms lukken om

zo’n plant tegen een warme muur van een slecht geïsoleerd huis in de

volle grond succesvol te kweken met de nodige winterbescherming. ( )

Een plant die matige vorst verdraagt (tot 10 graden onder nul), wordt

beschouwd als twijfelgeval. In warme, beschutte stadstuinen kan zo’n

plant in de volle grond gedijen maar in minder optimale

omstandigheden is winterbescherming vaak noodzakelijk. ( )

Een plant die strenge vorst verdraagt (tot 15 graden onder nul), is

winterhard in de kustgebieden, maar moet in het binnenland

winterbescherming krijgen als er een serieuze winter dreigt. ( )

Een plant die zeer strenge vorst verdraagt (tot 20 graden onder nul),

wordt als winterhard beschouwd, ook al kan zo’n plant in extreme

winters vorstschade oplopen op minder gunstige plekken. ( )

Een plant die nóg meer kou kan hebben, is winterhard. ( )

Behalve de minimale temperatuur die een bepaalde plant kan hebben,

speelt ook de duur van de vorstperiode in combinatie met de wind een

grote rol. Een voorbeeld: een Eucalyptus die bij windstil weer 20

graden vorst probleemloos kan doorstaan, kan bij enkele dagen matige

tot strenge vorst in combinatie met een harde, schrale noordoosten

wind tot de grond terugvriezen simpelweg door uitdroging. Bij zulk

extreem weer moet dus extra bescherming worden aangebracht

bijvoorbeeld in de vorm van een rietmat om de plant heen. (Meestal

lopen teruggevroren Eucalyptusbomen overigens vanuit de wortels of

de stam weer uit in het voorjaar)


Overige factoren die van invloed zijn op de winterhardheid van een

plant zijn - in volgorde van belangrijkheid -:

• Afwatering van de bodem: op slecht afwaterende bodems

verliest een plant veel van zijn winterhardheid

• Leeftijd: jonge planten verdragen minder kou dan oudere

• Standplaats: zonminnende planten verliezen aan

winterhardheid naarmate ze meer in de schaduw staan

• Koudegetal: dit is een maat voor de totale koudebelasting

gedurende de gehele winter die een plant te verduren krijgt

(Zie figuur 1 voor meer informatie)

• De snelheid waarmee de kou invalt: plotselinge vorst komt

veel harder aan dan geleidelijk intredende vorst waarop de

plant zich kan instellen

• Wind: op winderige plaatsen treedt het “wind-chill”-effect op

(zie tabel 2) en daarmee eerder schade door uitdroging

• Voeding: ondervoede planten hebben minder weerstand

tegen vorst evenals overvoede planten

• Herkomst van de moederplant: een Eucalyptus van 1800 m

hoogte uit de bergen van Victoria kan veel meer hebben dan

een zelfde soort uit het laagland van Tasmanië.

• Is het voor de plant de eerste winter, dan is de plant nog niet

helemaal gesetteld en dus kwetsbaarder. Heeft de plant de

eerste winter eenmaal overleefd, dan neemt de veerkracht elk

jaar toe totdat de volledige winterhardheid is bereikt. Echter:

twee achtereenvolgende zeer gemene winters kunnen soms

toch nog fataal zijn.


De verschillen in vorsttolerantie tussen zaailingen van een

Eucalyptussoort kunnen aanzienlijk zijn!

Tot nu toe is er in ons land nog geen selectie gedaan. We zijn dus

voorlopig nog afhankelijk van vermeerdering met zaad uit het wild,

want het stekken van een Eucalyptus is nauwelijks mogelijk. Daarom

is het altijd verstandig om niet één, maar bijvoorbeeld drie of meer

boompjes te planten. De kans dat daar een sterkere tussen zit,

wordt groter naarmate men meer boompjes plant. Informeer naar de

beschikbaarheid van zaad of zaaigoed (jonge plantjes in kleine

potjes of zogenaamde plugjes) als u zelf grotere aantallen van een

soort wilt gaan uitplanten.

Serieuze kwekerijen letten sterk op de herkomst van

Eucalyptuszaad. Bij voorkeur moet zaad gewonnen zijn van bomen

die op plaatsen met extreem lage wintertemperaturen groeien, zoals

bv. sommige hoog gelegen plateaus in de Snowy Mountains van

Australië.

Aangezien er sinds de laatste winters nog steeds kans is op

langdurige kou, is extra winterbescherming bij jonge bomen

geboden!

Bij twijfel of een Eucalyptus ondanks winterbescherming in de winter

toch dood is gegaan, is het verstandig om hem niet al te snel uit de

grond te halen maar te wachten tot de groei weer inzet. U kunt hem

dan afzagen tot daar waar de boom nog leeft. Deze plek is te

vinden door wat schors weg te krabben van de stam of een tak.

Groen is levend, bruin is dood.


Figuur 1. De strengheid van een winter kan worden uitgedrukt in het Hellmangetal:

de som van alle etmaalgemiddelde temperaturen van 1 november van het

voorafgaande jaar tot en met 31 maart van het genoemde jaar. Het wordt

verkregen door over dit tijdvak alle etmaalgemiddelde temperaturen beneden het

vriespunt te sommeren met weglating van het minteken. Duidelijk is te zien dat de

winter van 2009/2010 in Noord Oost NL véél strenger is geweest dan in Zeeland!


Belangrijk: de temperatuurbelasting wordt ook bepaald door de

wind. Het extra afkoelingseffect betekent dat bijvoorbeeld

windkracht 6 bij –2ºC gelijk staat aan –12ºC bij windstil weer!!!

Kijk dus niet alleen op de thermometer maar ook op

onderstaande tabel!

windkracht

2 8 6 4 2 0 -2 -4 -6 -8 -10 -12

3 7 5 3 1 -2 -4 -6 -8 -11 -12 -15

4 6 4 2 -1 -4 -6 -9 -10 -13 -15 -18

5 4 2 -1 -4 -7 -10 -13 -15 -18 -21 -23

6 3 1 -2 -6 -9 -12 -15 -17 -20 -23 -27

7 2 -1 -4 -8 -11 -14 -18 -19 -23 -27 -31

8 0 -3 -5 -9 -13 -16 -19 -22 -26 -30 -34

temperatuur=> +8 +6 +4 +2 0 -2 -4 -6 -8 -10 -12

Tabel 1. 10 graden vorst bij windkracht 5 staat gelijk aan 21 graden vorst bij

windstil weer. Deze tabel is zowel op mensen als op planten van toepassing.

Eucalyptus als kuipplant

Een Eucalyptus staat het liefst in de volle grond op een plek met

veel zon.

Desalniettemin is er altijd een mogelijkheid om bepaalde soorten

(kijk hiervoor in de tabel achterin deze brochure) in een kuip op het

terras te zetten. Sommige soorten zijn prima kuipplanten. Als u er

voor kiest om een Eucalyptus in een kuip te houden moet u met een

aantal dingen rekening houden.

Allereerst is het belangrijk dat u zich realiseert dat een plant in een

kuip ten allen tijde vorstgevoeliger is dan een plant in de volle grond

door het gebrek aan aardwarmte. Vorst mag niet in de pot dringen,

bescherm de pot ’s winters degelijk bijvoorbeeld met een aantal

lagen noppenfolie. Daarnaast is het van belang dat u zich goed laat

informeren over de soorten die hiervoor geschikt zijn.


Snel groeiende soorten zult u regelmatig moeten snoeien en

overpotten en dat betekent dat u haast nooit een volwassen boom

krijgt met een bloeiwijze die juist bij Eucalyptus zo mooi kan zijn.

Wel heeft Kwekerij Koala er voor gezorgd dat er soorten in de

handel zijn die al op zeer jonge leeftijd zelfs in een kuip tot bloei

komen. Voorbeelden hiervan zijn Eucalyptus pulverulenta ssp “ Baby

Blue” of Eucalyptus sideroxylon. Een groot voordeel is dus dat u

kunt kiezen uit een groter assortiment bomen. Toch zullen alle

Eucalyptussen die in een kuip staan bij extreme kou en wind

beschermd moeten worden. Heeft u de mogelijkheid om de kuip bij

extreme weersomstandigheden in een kas of serre te zetten, dan

heeft dit de voorkeur. Zorg dan wel voor frisse lucht bij vorstvrij weer.

Mocht dit niet mogelijk zijn zorgt u er dan voor dat uw Eucalyptus

droog en uit de wind staat. Als extra bescherming kunt u, alleen

gedurende vorstperiodes, de plant inpakken in noppenfolie of

speciaal daarvoor op de markt gebrachte zakken.

Tijdens de warmere periodes in het jaar is het van groot belang dat

uw Eucalyptus voldoende water tot zijn beschikking heeft.

Gebruik een waterschaal om de enorme vochtbehoefte van een

Eucalyptus in een pot tijdens warm weer te dekken. Een weelderige

boom kweekt u door vloeibare voeding te geven tijdens de groei

(organische mest of samengestelde kunstmest met

sporenelementen)


Eucalyptus neglecta met bloemknoppen


Tekst en vormgeving : Hans Prins en Mary Rouw

Foto’s: Hans Prins, Mary Rouw en Martin Reimers.

Alles uit deze uitgave mag met bronvermelding gebruikt worden.

Similar magazines