Download - Marius Broos

Tabel 2.
Overzicht treindiensten Antwerpen - Essen, 1856-1995.
A = aantal stop- + sneltreinen op werkdagen richting Essen
B = aantal stop- + sneltreinen op werkdagen richting Antwerpen
C = tijdstip van vertrek eerste trein uit Essen op werkdagen
D = reisduur gemiddeld in minuten stoptreinen Essen - Antwerpen
A B C D
1856 4+ 1 4+ 1 06.10 45
1868 4+ 0 4+ 0 08.20 40
1882 7+ 2 6+ 3 07.50 52
1893 8+ 4 8+ 4 04.57 52
1909 13+ 8 14+11 04.33 56
1935 24+10 24+10 04.24 58
1946 10+ 2 9+ 2 03.45 63
1960 20+15 22+13 04.23 43
1978 27+23 26+23 04.18 38
1995 23+40 22+39 04.44 38
Noot: Niet alle stoptreinen hadden Essen als begin- of eindpunt. In
spitsuren werden ook treinen ingelegd van en tot Kapellen of Kalmthout.
Pas in 1876 kwam de ontbrekende schakel Lage
Zwaluwe - Zevenbergen gereed, zodat de AR
haar treindienst zag eindigen in Zevenbergen. De
AR, die na 1863 meer bekendheid genoot onder
de naam ‘Grand Central Belge’, moest in 1880
afstand doen van haar lijnen vanuit Roosendaal.
In West-Brabant zwaaide sindsdien de SS de
scepter, terwijl op Belgisch grondgebied het gedeelte
overging naar de EB.
Uitbreidingen te Essen en Roosendaal
Tot 1 juli 1880 werden het personeel en de tractiemiddelen
ingezet vanuit Antwerpen, Roosendaal
en Moerdijk. Het stationsemplacement van
Essen uit 1854 had nog steeds een omvang van
Tabel 3.
Opening en sluiting stations en halten op Antwerpen - Roosendaal.
Oost * 05-10-1930, NMBS 1930-1960, NMBS 1960
Dam * 01-07-1868, EB/NMBS 1892
Luchtbal * 03-06-1956
Merksem * 01-02-1932, † 03-06-1956
Noorderdokken * 26-05-1974
Ekeren * 03-07-1854, AR/EB 1854-1890, EB/NMBS 1890 (1)
St. Mariaburg * 15-05-1933
Heikestraat * 15-05-1933, † 10-05-1940
Kapellen * 03-07-1854, AR/EB/NMBS 1854, gewijzigd 1935 (1)
Kapellenbos * 01-07-1911, † 28-05-1994 (2) (3)
Heide * 03-01-1897, EB/NMBS 1911
Kijkuit * 15-05-1933, † 10-05-1940, * 15-12-1940 (2)
Kalmthout * 03-07-1854, AR/EB 1854-1894, EB/NMBS 1894 (1)
Wildert * 13-11-1881, EB/NMBS 1891-1996
Esschen * 03-07-1854, AR/EB 1854-1901, EB/NMBS 1901 (4)
Roosendaal * 03-07-1854, gebouw AR/SS 1854-1907, SS/NS 1907
(1) tot 15-08-1940 Merxem, Eeckeren, Cappellen en Calmpthout
(2) wachterswoning als haltegebouw
(3) tot 15-08-1940 Cappellenbosch, tot 20-05-1951 Kapellenbosch
(4) tot 14-05-1950 Esschen
10
zo’n 2,5 hectare (425 x 60 meter). Toen
Essen vrij plotseling het begin- en eindpunt
werd van de binnenlandse treinen en
tevens zou moeten dienen als station
voor overgave en overname van internationale
treinen, bleek het emplacement
volkomen ongeschikt. Een ‘tijdelijke’ oplossing
werd gevonden door het afhandelen
van de internationale treindienst in
Roosendaal. Dat dit nog tot 1903 zou duren,
was toen niet te voorzien.
Tot 15 oktober 1880 haalde en bracht de
EB zelfs alle treinen tot in Roosendaal.
Pas toen waren er enkele sporen bijgelegd,
zodat de SS met sommige treinen in
Essen kon komen. Toch bleef de uitbreiding
beperkt tot het hoogstnoodzakelijke
wegens de plannen voor een nieuw grensstation
bij Nispen.
Toen dat niet doorging, verrezen er in
1882 alsnog tractie-inrichtingen en dienstgebouwen
op een beperkte schaal. 4 Het
nog steeds enkelsporige baanvak Antwerpen -
Roosendaal werd voorzien van een tweede spoor.
Dat kwam op 29 augustus 1881 in dienst.
Jarenlang bleven de beide landen elkaar aftasten
als het ging om een nieuw grensstation bij Nispen.
Een adequate uitbreiding van zowel Essen
als Roosendaal bleef daarom ook achterwege.
Roosendaal groeide na 1880 uit van een knooppunt
naar een knelpunt in de noord-zuid en de
oost-west verbindingen. En al werd het emplacement
in de jaren 1886-1888 flink uitgebreid, toch
bleek het na enkele jaren al weer te klein. Pas
toen de Nederlandse regering het besluit had genomen
voor een nieuwbouw van het Roosendaalse
stationscomplex, trok de EB in Essen haar
eigen plan. Het was inmiddels
23 november 1898, toen
het definitieve ontwerp voor
een gemeenschappelijk
grensstation te Essen werd
vastgesteld. In 1901 werd de
stationsdienst overgebracht
naar een al tien jaar eerder
tot stand gekomen loods aan
de noordzijde van het oude
hoofdgebouw. 5 Het oude
werd vervangen door een
nieuw gebouw in eclectische
stijl op dezelfde plaats.
Op 27 juli 1901 werd in aanwezigheid
van tal van spoorweg-
en douaneambtenaren
en dorpsnotabelen officieel
met de bouw begonnen. Ter
herinnering aan deze feestelijke
gebeurtenis werd een tekst
op perkament in een aarden
kruik gestopt en ingemetseld