Download - Marius Broos

Steenbergen via Oud Gastel en Kruisland. Vanaf
het Gastelsveer kwam er een zijtak naar Roosendaal.
Na het tot stand komen van het sluitstuk
Halsteren - Steenbergen in 1899 was er een driehoek
Antwerpen - Breda - Bergen op Zoom voltooid.
Alleen in 1906 ontstond nog de ‘bietenlijn’
Oud Gastel - Willemstad. Aangezien alle lijnen in
de provincies Antwerpen en Noord-Brabant met
een spoorwijdte van 1,067 meter waren uitgevoerd,
kon doorgaand reizigers- en goederenvervoer
plaatsvinden.
Op de Veemarkt te Roosendaal staat een tram van de ZNSM gereed voor
vertrek naar Steenbergen (via Gastelsveer en Kruisland). Leden en supporters
van een voetbalvereniging poseren nog even voor de fotograaf,
alvorens zij instappen voor een uitwedstrijd elders. Foto uit circa 1925,
collectie Gemeentearchief Roosendaal.
Het gat al of niet opgevuld
In 1909 ontstonden plannen om het nog maagdelijke
gebied rondom Essen en Kalmthout op te
vullen met een buurtspoorwegverbinding. Een lijn
was geprojecteerd vanaf Brecht over Wuustwezel,
Achterbroek, Kalmthout (langs de Statiestraat)
en Putte naar Stabroek. De stoomtram
zou bij het Kalmthoutse spoorwegstation reizigers
en goederen kunnen overnemen.
Vanaf Wuustwezel moest een zijtak over Nieuwmoer
naar Essen en eventueel ook Roosendaal
lopen. De zaak liep echter op niets uit. Omdat de
vervoerstromen louter en alleen op Antwerpen
waren gericht, kwamen geldschieters niet gauw
over de brug. Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog
betekende het definitieve einde van
het project.
Elektrische trams
Inmiddels was er in Antwerpen behoefte ontstaan
aan elektrische trams, niet alleen in de stad maar
ook tussen het centrum en de omringende plaatsen.
In 1908 reden ‘Rode Trams’ vanuit Antwer-
14
pen (Klapdorp) via Merksem (Oude Bareel) naar
Schoten (Schotenhof). Een jaar later was ook Brasschaat
(Dorp) elektrisch bereikbaar en in 1912 Maria
ter Heide. Vanuit Merksem (Kleine Bareel) werd
in 1911 een nieuw baanvak aangelegd naar St. Mariaburg
(Hoogboom) en geëlektrificeerd. Het vormde
de afsluiting van een periode van vernieuwing en
uitbreiding vóór de Eerste Wereldoorlog.
De reizigers uit de polderdorpen behielden Merksem
IJskelder als overstappunt, maar vanuit Breda
kon men al in Maria ter Heide de elektrische
tram nemen. Vanuit Kalmthout
loonde het voor sommigen
de moeite om - als alternatief
voor de duurdere trein
- naar het kruispunt Hoogboom
te lopen en vandaar
per tram verder te reizen.
Ook tijdens de Eerste Wereldoorlog,
toen veelal de
treinen niet reden, was dit
een uitkomst. Vanuit Achterbroek
was men beter af met
opstappen in Maria ter Heide
(Brasschaat-Polygoon).
Het spoor versmald
Na de voor België zo funest
verlopen oorlogsjaren werd
de spoorwijdte van het gehele
tramwegnet in de provincie
Antwerpse aangepast aan de
rest van het land. Dit betekende
een spoorversmalling
tot 1 meter. Bij stukjes en
beetjes kwam de ombouw tot
stand. In 1921 was het geheel
voltooid. Voortaan betekende dit aan de
grens overstappen en overladen. Door de opkomst
van autobusdiensten in de jaren twintig
ging het aan Nederlandse zijde met de stoomtrams
snel bergafwaarts. Op 15 oktober 1934
werd alle reizigersvervoer opgeheven. Het goederenvervoer
was definitief gedaan op 11 januari
1937.
In België dacht men ondanks het moordend concurrerende
autobusvervoer nog lang niet aan opheffen.
Integendeel, het tramwegnet werd nagenoeg
helemaal onder de draad gebracht in de
jaren 1927-1934 en zelfs uitgebreid met een lijn
van Kapellen naar het Belgische Putte. Met deze
golf van vernieuwing trachtte de NMVB de concurrentie
in de wielen te rijden. Ook wist zij in
1937 verder binnen te dringen in de stad Antwerpen,
zodat doorgaand reizigersvervoer naar en
van het Centraal Station mogelijk werd.
Het was slechts uitstel van executie. In 1968 reed
de allerlaatste interlokale elektrische tram in de
provincie Antwerpen voorgoed naar de remise.
De eerlijkheid gebiedt ook te zeggen, dat de tram