Download - Marius Broos

De familie Gihoul-Matthieu
Louis Jean Baptist Julien Gihoul was van oorsprong afkomstig uit Lille en was gehuwd met Emerance Dominique
Matthieu, een bankiersdochter uit Brussel. In 1841 had hij van de erven Dochez in Essen het landgoed
Hemelrijk aangekocht. Vermoedelijk gebruikte Gihoul dit alleen als zomerverblijf. Zijn woonplaats was en bleef
Brussel. In de loop der jaren verwierf hij nog heel wat meer woeste gronden in de gemeenten Essen, Kalmthout,
Huijbergen, Wouw en Roosendaal en Nispen. Uiteraard had hij zakelijke belangen in Antwerpse handelskringen,
maar voor veel invloed was wel geld nodig en dat had hij via zijn vrouw Emerance.
De Raad van Commissarissen van de in november 1852 opgerichte ‘Société Anonyme des chemins de fer
d’Anvers à Rotterdam’ (AR) telde elf namen, waaronder die van bankier J.P. Matthieu, dus de schoonvader van
Louis Gihoul. Overigens kwam het geld (500.000 pond) en de kennis voor de aanleg van de spoorweg uit Engeland.
Nadat Louis Gihoul in 1852 de concessie had verworven en overgedragen aan de AR (hij was immers
alleen concessiejager), mocht hij 8000 pond in zijn zak steken.
Al kwam het geografisch allemaal niet slecht uit, toch wist hij het daarheen te leiden dat de spoorweg vlak voor
de poort van zijn landgoed Hemelrijk kwam te liggen, zodat hij niet alleen een station voor zijn deur had, maar
ook de waarde van zijn onroerend goed in de omgeving zag stijgen. Het in 1854 tot stand gekomen tracé
illustreert goed de bedoelingen van Gihoul. Bij Wildert buigt de lijn iets westwaarts om vervolgens bij Nispen
weer wat oostwaarts te gaan, zodat het station Essen juist ten oosten van het landgoed van Gihoul kwam.
Louis Gihoul kon de opening op 26 juni 1854 van het eerste stuk van ‘zijn’ spoorweg tussen Antwerpen en
Roosendaal niet meer meemaken. Op 30 september 1854 overleed hij op 49-jarige leeftijd in Brussel aan leverkanker.
Na zijn dood kwam het landgoed Hemelrijk op naam te staan van de weduwe Emerance Gihoul-
Matthieu en de kinderen. Pas na haar overlijden werd in 1870 tot een scheiding en deling van de boedel overgegaan
en ging het landgoed Hemelrijk over in handen van zoon George Gihoul. Weer later werden de families
Carlier en Calmeyn eigenaar van het landgoed.
Kaart 1 op bladzijde 5: Overzicht ligging spoor-, tram en straatwegen tussen Antwerpen en Roosendaal,
1850-1900. Tekening Marius Broos.
Kaart 2 op bladzijde 7: Overzicht ligging station Essen in gemeente, 1950. Tekening Marius Broos.
In Essen gaf Brosus aansluiting op de dienst van
de wagenvoerders Joris en Voet uit Antwerpen,
die in november 1839 vergunning hadden gekregen
en eveneens driemaal per week reden. Een
rit tussen de beide plaatsen kostte 4,25 frank per
persoon en duurde vijf uur.
Tien jaar later startte Jean Francois de Vos, gehuwd
met Rebecca Brosus en wonend aan de
Nieuwstraat te Essen, een wagendienst met ‘service
de messageries’ op Antwerpen. Tweemaal
per week vertrok hij om vijf uur ‘s morgens uit
Essen. Zijn tarief bedroeg slechts 3 frank per persoon
en 2 frank per 100 kilogram goederen. Ook
de tijdsduur van de reis was concurrerend: ‘s zomers
deed De Vos er drie en een halfuur uur over
en in de winter vier uur. Maar hij gebruikte wel
twee paarden als trekkracht. In 1852 werd de
dienst samen met Adrianus Smeijers vanuit Roosendaal
verzorgd, maar deze was toch onvoldoende
levensvatbaar.
Weldra zouden echter alle diensten in het vervoer
van reizigers worden gestaakt. De vrachtkarren
en -wagens bleven nog tot na 1950 vanuit
Essen en Kalmthout op Antwerpen rijden.
Een vierwielige wagen, getrokken door twee
paarden, had een nuttig laadvermogen van 3 à
3,5 ton en was voorzien van een huif. Onderaan
de wagen waren aan kettingen twee bakken
opgehangen. Hierin werden stukgoederen,
gereedschappen of het voer voor de paarden
6
(in een ‘kopzak’) opgeborgen. De Antwerpse
Paardenmarkt was het centrale punt van samenkomst
voor de voerlui. Hier lagen de goederen
opgestapeld, klaar om door de voerman
te worden geladen.
Louis Gihoul en de spoorwegen
Na veel geharrewar kwam in België in 1835 een
spoorwegverbinding van Brussel naar Mechelen
tot stand. In Nederland reed de eerste trein in
1839 van Amsterdam naar Haarlem. Vrij snel ontstond
er in België een samenhangend net van
spoorwegen met uitlopers naar het buitenland. Zo
kwam er op 1 mei 1855 een lijn van Antwerpen
over Roosendaal naar Moerdijk met een zijtak
van Roosendaal naar Breda gereed. Daarmee
was Roosendaal het allereerste spoorwegknooppunt
in Nederland.
Het eerste stuk Antwerpen - Roosendaal werd
al op 26 juni 1854 met veel feestvertoon geopend.
In tegenstelling tot de discussies rond de
latere ‘Hoge Snelheids Trein’ duurde de besluitvorming
voor het tracé slechts twee jaar.
Nog in 1851 had de Nederlandse regering haar
voorkeur uitgesproken voor een lijn over Breda.
Maar zij zwichtte echter voor de financiële zekerheid
van Louis Gihoul uit Essen. In 1852
droeg hij de concessie over aan de ‘Société
Anonyme des chemins de fer d’Anvers à
Rotterdam’ (AR).