toBe Magazine

tobemagazine.nl

toBe Magazine

Tijdschrift dat met je meeleeft

YOU GO GIRL!

De kracht van een

jonge weduwe

KINDEREN

De dood is toch zwart?

OORLOGSFOTOGRAAF

Teun Voeten

LEVEN

Met de dood op je hielen...

PSYCHOLOGIE

Als rouwen niet lukt

NUMMER 1 2008 PRIJS €4,95

ARIE BOOMSMA

HEEFT ZIJN DRAAI

GEVONDEN


nieuw

Tijdschrift dat met je meeleeft

YOU GO GIRL!

De kracht van een

jonge weduwe

KINDEREN

De dood is toch zwart?

OORLOGSFOTOGRAAF

Teun Voeten

LEVEN

Met de dood op je hielen...

PSYCHOLOGIE

Als rouwen niet lukt

NUMMER 1 2008 PRIJS €4,95

ARIE BOOMSMA

HEEFT ZIJN DRAAI

GEVONDEN

INTEGER

ONDERSTEUNEND

INFORMATIEF


De dood is een onlosmakelijk onderdeel van het leven. Of het nu gaat om

familie, vrienden of jezelf, regelmatig word je geconfronteerd met

sterfelijkheid. De behoefte aan informatie rond dit onderwerp neemt toe.

De maatschappij is steeds meer gericht op het individu. Mensen durven makkelijker voor hun eigen

specifieke wensen en behoeften uit te komen, ook in tijden van ernstige ziekte en naderend einde. Mensen

beseffen steeds meer dat ze de regie van het afscheid van hun leven in eigen hand kunnen houden.

De behoefte aan informatie over de emotionele én de praktische aspecten neemt dan ook toe. Denk daarbij

aan het proces van omgaan met slechtnieuwsgesprekken, stervensbegeleiding, lijden, rouw en verder leven;

aan de financiële, juridische en fiscale regels en consequenties rondom het sterven; aan de nabestaanden en

aan het regelen van de uitvaart. Maar ook aan wat artsen, hospices, mantelzorgers en uitvaartverzorgers wel

of niet (mogen) doen.

Naast de behoefte aan informatie is er vaak behoefte aan herkenning, troost en afleiding. Ook daarin

voorziet ToBe. Met verhalen die inspireren, interviews waar men troost uit kan putten, artikelen die moed

geven, mensen op weg helpen of ze simpelweg op andere gedachten brengen. Maar ook over spiritualiteit,

het inrichten van een nieuw leven, het aangaan van een nieuwe relatie, de mogelijkheid om de familieband

te versterken, reisverhalen en andere mooie kanten van het leven.

Hebt u ook een bijzondere erfenis? Mail ons dan via info@tobemagazine.nl

TEKST: FRANS VAN DER BEEK FOTOGRAFIE: SVEN BENJAMINS

EO-presentator Arie Boomsma heeft niet alleen de looks. Met zijn flair

en overtuiging ontdoet hij religie en alles wat daarmee te maken heeft,

van elke walm van betweterigheid. Geen duffe discussies, maar een

sprankelende visie waarbij de boomlange relihunk met beide benen op

de grond blijft. Een gesprek met een blijmoedig mens.

‘Lex en ik deelden een passie’

Lex van Rossen was een beroemde popfotograaf die een groot oeuvre bijzondere foto’s naliet.

Voor popjournalist Jan Vollaard was het dan ook heel bijzonder om deze artistieke

nalatenschap te erven van een man die méér was dan een collega. Vollaard put troost uit de

foto’s die hij als dierbare herinneringen aan de muren heeft hangen.

‘Lex was niet alleen mijn collega, maar ook mijn vriend en werk maakte hij in de tijd vóór de digitale camera. Hij was een

held’, vertelt Jan Vollaard, popjournalist van NRC Handels- meester in het gebruik van het beschikbare licht, een Remblad.

Hij herinnert zich één van zijn mooiste momenten met brandt onder popfotografen. Zijn bekendste foto is die van U2

Lex: ‘Op een dag reden de twee collega’s meer dan 600 kilome- in De Kuip. Die concertfoto van zanger Bono is de hele wereld

ter om een obscure Engelse popzanger in Brussel op te zoeken, over gegaan. Hij heeft er zelfs mee in de Rolling Stone en in

om daarna het onbeholpen debuut van - toen nog - Jantje Time Magazine gestaan. Eén foto van een minder bekende

Smit te zien in Ponypark de Bonte Wever in Slagharen. Dat artiest is onbetaalbaar voor mij. Daarop zie je zanger en gita-

was een geweldige dag; samen op pad en eindeloos praten over rist Carl Barat van The Libertines, op een moment dat het niet

muziek. Zo hebben we er ontelbare gehad. Lex en ik deelden zo goed ging met zijn groep. Hij blaast rook uit over een

een passie: hij voor de muzikanten die hij fotografeerde en ik schaakbord, heel close gefotografeerd. De wanhoop die van

voor hun muziek en de verhalen die ze vertelden.’

dat plaatje uitgaat, vertelt meer dan duizend woorden.’

REMBRANDT ONDER DE FOTOGRAFEN

25 JAAR SAMEN

Lex overleed in februari 2007 aan kanker. ‘Hij is te jong gestor- Lex kende veel grote popartiesten. Bruce Springsteen bijvoorven.

Ik heb het er een tijd heel moeilijk mee gehad. In mijn beeld, is normaal niet dol op fotografen, maar met Lex had

werksituatie is alles veranderd, zonder Lex als vaste fotograaf hij een bijzondere band, nadat Van Rossen vroeg in zijn carriè-

bij mijn interviews. Gelukkig vind ik troost in de bijzondere re al eens naar Amerika was gekomen voor een portret.

fotocollectie die hij heeft nagelaten. Het grootste deel van zijn NRC Handelsblad, de krant waarvoor Vollaard en Van Rossen

25 jaar lang samenwerkten, maakt van elke gelegenheid

gebruik om archieffoto’s van Lex te plaatsen. ‘Ik ben vreselijk

trots op het feit dat ik al die tijd met hem heb mogen samen-

‘Samen op pad en eindeloos praten werken. Door de foto’s die in huis hangen, word ik vaak

herinnerd aan de geweldige tijd met hem. Niels van Iperen,

over muziek. Zo hebben we een collega-popfotograaf, heeft een prachtig portret van

Lex gemaakt dat hier naast mijn bureau aan de muur hangt.

ontelbaar veel dagen gehad’ Zo controleert Lex nog steeds of ik geen onzin schrijf.’

ToBe 121

INTERVIEW ARIE BOOMSMA

40 ToBe ToBe

MIJN ERFENIS

TEKST: JAN VOLLAARD

FOTOGRAFIE: ISABEL NABUURS

JAN VOLLAARD ERFDE DE ARTISTIEKE COLLECTIE VAN

POPFOTOGRAAF LEX VAN ROSSEN

ToBe geeft troost en

vreugde, inspireert,

informeert, motiveert,

geeft inzicht en brengt

ervaringen van anderen.

Bosnië, Tuzia, 1993

30 ToBe

DOOR KINDEROGEN

‘De dood is toch zwart?’

De dood als gespreksonderwerp is nog altijd een beladen thema dat voor ongemakkelijke, zelfs

pijnlijke situaties kan zorgen. Dat dit bij kinderen heel anders ligt, bewijzen David (9), Milan (6),

Anna (7), Kaat (4), Jesse (7), Lisa (5) en Job (6). Zij praten in alle onbevangenheid en vol fantasie

over dood gaan en dood zijn.

I

k moet eerlijk bekennen dat ik een beetje

zenuwachtig ben. Al eerder heb ik over de

dood geschreven, daar maak ik me dus

geen zorgen over, maar een gesprek met

zeven kinderen is andere koek. Zo’n sessie kun

je niet sturen. Aan de grote tafel zitten: David

(9), Milan (6), Anna (7), Kaat (4), Jesse (7), Lisa

(5) en Job (6). Om ze eerst een beetje op hun

gemak te stellen, heb ik snoep, papier en viltstiften

meegenomen. Ik vraag of ze een tekening

van de dood willen maken. Dat willen ze wel.

Na het voorstelrondje en de spekjes gaan ze

ijverig aan de slag. Milan wil per se een zwarte

viltstift. ‘De dood is toch zwart?’ Hij wil graag

grafzerken tekenen en een kerk. ‘Daarin gaan

toch mensen dood?’ Een ander roept of het ook

een monster mag zijn. Als het met de dood te

maken heeft, vind ik alles goed. Ik lijk het

kroost onder tijdelijke controle te hebben. Met

spekjes achter de kiezen wordt er driftig getekend

en gekleurd. David tekent een graf en een

gele hemel met daar doorheen een groot kruis.

Hij schrijft erbij: ‘Ik denk dat de hemel niet

bestaat.’ Daar wil ik meer van weten. Hij legt

het uit: ‘Ik denk dat als je doodgaat, er niets

meer is. Voor de mensen die achterblijven is het

natuurlijk wel erg, maar niet als je zelf dood

bent. Toen mijn kat dood ging, heb ik veel

gehuild. Het duurde héél lang voor ik niet meer

verdrietig was.’ Twee andere kinderen hebben

dit ook meegemaakt. ‘Daarom hebben wij altijd

twee poezen, dan heb je er altijd nog eentje

over.’ Dat lijkt mij een goede oplossing.

Teun Voeten, oorlogsfotograaf

foto: Jeroen Oerlemans

Teun Voeten (Boxtel, 1961) is sinds 1991

fotojournalist in oorlogsgebieden en publiceerde

in de grote magazines der aarde zoals Vanity

Fair, New York Times Magazine, National

Geographic, L.A. Weekly en The Guardian.

Hij schreef het boek Tunnelmensen (1996)

waarvoor hij vijf maanden samen met daklozen

in de metrotunnels van New York leefde;

publiceerde het fotoboek A ticket to (1999)

en was auteur van How the Body (2002) over

Sierra Leone. Ook won hij diverse fotoprijzen,

waaronder de Zilveren Camera voor zijn werk

in Sudan, Sarajevo en Sierra Leone.

‘I

ToBe 41

OORLOGSFOTOGRAAF TEUN VOETEN:

n de periode dat mijn huwelijk stukliep, zocht

ik vaak steun bij Erik, een goede vriend die

ik ooit op mijn werk had leren kennen. Als

collega’s moesten we in die tijd vaak samen op

‘OF IK AAN DE FRONTLINIE pad. Nog als de dag van gisteren herinner ik

me dat hij tijdens één van die tochtjes zich

spontaan liet ontvallen: ‘Tesse, ik vind jou een

WIL STERVEN? DAT VIND ontzettend leuke IK meid, maar ik ga er nooit iets mee doen.’ Ik vatte dat

op als een soort waarschuwing: ik hoefde me niets in mijn hoofd te

halen, hij had een goed huwelijk en dat wilde hij graag zo houden.

ZO’N DWAZE ROMANTIEK’

Mijn eigen huwelijk leek toen ook nog goed te zijn, dus waarom een

affaire beginnen… Nee, ik zag Erik niet als een mogelijke minnaar.

Eerder als een soort oudere, wijze broer. En toch, als ik terugkijk op

De Nederlandse oorlogsfotograaf Teun Voeten weet wat het is om

die tijd, eerlijk ben tegen mezelf, koesterde ik diep in mijn hart wel

met een camera in de vuurlinies te staan. Hij werd in andere Sierra gevoelens Leonevoor

hem. Maar ik verdrong ze. Liet ze niet toe.

gezocht door rebellen, fotografeerde de hongersnood Maar in Sudan ik was mij en er wel van bewust het prettig te vinden om in zijn

omgeving te verkeren. In het begin kwam ik ook wel bij hem thuis.

volgde soldaten in Afghanistan. Hoe ziet de dood eruit door de lens

Niemand die er iets achter zocht. En waarom ook? We waren gewoon

van een oorlogsfotograaf?

collega’s die het toevallig goed met elkaar konden vinden. Zelfs zijn

vrouw en ik vonden elkaar aardig, hoewel we nooit echt vriendinnen

zijn geworden. Het contact is op een gegeven moment verwaterd.

TEKST: IRIS HANNEMA PRODUCTIONS FOTOGRAFIE: TEUN VOETEN

Dat had een praktische reden. Erik kreeg een andere baan en ik

werd naar een andere afdeling overgeplaatst.’

ToBe 25

24 ToBe

68 ToBe

Teun Voeten

DOSSIER: OORLOGSFOTOGRAAF

TEKST: YARA HANNEMA FOTOGRAFIE: HÉLÈNE WIESENHAAN

MET DANK AAN: STICHTING ACHTER DE REGENBOOG,

LUCILLE HEGGER, MAYKE VAN OIRSCHOT EN ZIGGY KLAZES

ToBe 31

60 ToBe

WE ZOCHTEN EMOTIONELE STEUN BIJ ELKAAR

‘Hoewel onze wegen zich aanvankelijk leken te scheiden,

werden we op een zeker moment toch weer naar elkaar toe

getrokken. We kwamen elkaar toevallig tegen in een café

waar we vroeger, toen we nog bij hetzelfde bedrijf werkten,

vaak met andere collega’s kwamen. Ik vertelde hem dat mijn

huwelijk uiteindelijk toch op de klippen was gelopen en

dat ik inmiddels voor mezelf was begonnen. Vanuit huis.

Hij liet me weten dat ook voor hem de afgelopen jaren niet

makkelijk waren geweest. Zijn vrouw was ernstig depressief.

Pillen en psychiaters boden nauwelijks of geen soelaas. Soms

was ze wekenlang onaanspreekbaar. Hij bleef loyaal aan haar

omdat ze zijn vrouw was en hij het zijn plicht vond om voor

haar te zorgen. Maar van liefde of intimiteit was in hun

huwelijk geen sprake meer. Erik kwam geregeld bij mij thuis.

We zochten emotionele steun bij elkaar. Ik luisterde naar

zijn verhaal. Hij naar het mijne. Na mijn scheiding was ik

nogal zoekende. Dat vertelde ik hem ook. We konden er

ook wel om lachen. ‘Weer the wrong mr. Right’, riep hij

dan als ik hem van mijn avonturen op de hoogte bracht.

Maar op een zeker moment was het toch raak. Tenminste,

ik dacht de ware te hebben gevonden. Helaas was hij wel

getrouwd. Naïef misschien, maar ik vond het een minor

detail. Temeer daar hij me bezwoer voor mij te kiezen. Zijn

huwelijk bestond volgens hem alleen nog maar op papier.

Mooie praatjes waar ik met open ogen intrapte. Na twee jaar

liet hij me op een middag telefonisch weten dat hij toch bij

zijn vrouw bleef. Hij wilde nog wel een laatste gesprek met

me hebben. Een uur later zat ik in de auto op weg naar het

ONVERKLAARBA

ANGST

Henk is een succesvolle zakenman

Als hij 16 is, overlijdt zijn moeder

kanker. Henk stopt zijn gevoelens

en heel langzaam, bijna onmerkba

ontwikkelt hij een angststoornis. H

graag alleen, wil altijd ’s nachts de

aan, is eigenlijk altijd verhoogd op

Als een goede vriendin van hem bo

krijgt en hij heel direct hierbij word

ken, worden zijn angsten steeds er

aanwezig als zijn vriendin overlijdt

stort zijn hele wereld in en komt a

onverwerkte verdriet rond de dood

moeder naar boven. Eindelijk mag

rouwen en komt er een einde aan

onverklaarbare angsten. Zijn rouw

heeft 46 jaar geduurd.

digend gevoel waarvan i

kwam. Plotseling zei hi

moet nu maar eens afge

zo lang dat ik met jou o

kopen en ik laat je nooi

nog diep ongelukkig ge

leven me aan alle kante

alles op zijn plek viel. E

ik zijn grote liefde was,

gedaan om het zichzelf

hij, ‘klaar.’ Ik besefte al

had mijn werkelijke gev

omdat hij in het begin

werk van je maken’. Ma

gevoeld dat hij meer voo

hij was de partner naar

BOOS, VERDRIETIG

Toen het eenmaal uitge

verhouding. In mijn om

mensen dat we van vrie

Ze zagen me aankomen

getrouwde man. Ik wac

dacht ik. Maar Erik stel

praten. Hij wilde haar g

vermoedens te krijgen.

dat er in de vriendschap

was, maar hij bevestigd

praatten wij samen ove

snelwegrestaurant waar we hadden afgesproken. Het gesprek naar Ierland, wat altijd

verliep heel emotioneel en na afloop stapte ik huilend in geweest. Het was geweld

mijn auto. Toen ik mijn mobiele telefoon aanzette, ging die maken, al was het de vr

onmiddellijk over: Erik. Hij had voorvoeld dat het slecht met nen. Hij bleef erg begaa

me ging en was op goed geluk gaan rijden. Hij bleek nog in een psychiatrisch zie

geen vijf minuten van me vandaan te zijn. ‘Blijf zitten waar je zelfs een weekje met ha

zit’, zei hij, en even later kwam hij de parkeerplaats oprijden. Boos, verdrietig, wanho

Ik was perplex. Hij trok me in zijn armen, wat hij nog nooit kort voor de zomervaka

had gedaan, en hield me heel stevig vast. We zaten zo een Ik zei tegen hem: ‘Blijf m

hele tijd tegen elkaar aan en het voelde alsof ik thuiskwam. thuis maar regelen, ik z

Eindelijk. Nu komt het allemaal goed, dacht ik. Een overwel- aangegrepen. Soms den

‘Op maandagochtend, vroeg, ging de

Ik dacht: daar heb je hem. Maar het wa

Mijn hart stond stil. Hij heeft het haar ver

en nu krijg ik de volle laag’


RE

van 62.

aan borstver

weg

ar,

ij is niet

lichten

zijn hoede.

rstkanker

t betrokger.

Hij is

. Dan

l het

van zijn

hij

zijn

proces

k niet begreep waar het ineens vandaan

j - ik weet het nog bijna letterlijk: ‘Het

lopen zijn met dat gedoe. Ik weet al

ud wil worden. Jij en ik gaan een huis

t meer gaan.’ Was ik een uur geleden

weest, nu in Eriks armen leek het

n weer toe te lachen. Het was alsof

rik, die me zei dat hij al járen wist dat

hij had er alleen heel lang over

toe te geven. ‘Het is gewoon zo’, zei

gauw dat het bij mij precies zo zat. Ik

oelens voor hem altijd onderdrukt

zo duidelijk had gezegd: ‘Ik zal nooit

ar in feite had ik van het begin af aan

r me was dan een broer of een collega:

wie ik al die tijd had verlangd…’

, WANHOPIG

sproken was, begonnen we al snel een

geving vertelde ik maar heel weinig

nden minnaars waren geworden.

: alwéér een stiekeme relatie met een

ht wel tot hij bij zijn vrouw weggaat,

de het uit om er met haar over te

een pijn doen. Ze begon wel sterke

Volgens mij voelde ze haarfijn aan

tussen Erik en mij iets veranderd

e haar vermoedens nooit. En intussen

r kinderen krijgen en over verhuizen

een droomwens van hem was

ig om met hem toekomstplannen te

aag wanneer die toekomst zou beginn

met zijn vrouw. Nadat zij een tijdje

kenhuis was opgenomen, ging hij

ar op vakantie. Daar baalde ik van.

pig, alles tegelijk was ik. Vorig jaar,

ntie, kon ik er even niet meer tegen.

aar even uit mijn buurt, ga de boel

ie het wel.’ Dat heeft hem enorm

k ik: had ik het maar nooit gezegd.

telefoon.

s zijn vrouw.

teld, dacht ik,

ZIJN ER ‘REGELS VOOR ROUWEN’?

‘Regels niet, wel adviezen: het blijkt dat het heel heilzaam kan werken om

het verdriet op te zoeken in plaats van het te vermijden. Met name bij

gecompliceerde rouw is het heel belangrijk om er over te praten en stil te

staan bij wat er is gebeurd. Dit zorgt ervoor dat gevoelens zoals angst,

boosheid en pijn die er mee verbonden zijn, worden opgeroepen.

Door er veel over te praten, verliezen deze gevoelens hun kracht en

intensiteit. Hoe meer pijn het doet, hoe eerder de pijn ook weer slijt.

Er veel mee bezig zijn, helpt om het verdriet een plaats te kunnen geven

in het geheel van onze levenservaring.’

HOE KOMT HET DAN DAT SOMMIGE MENSEN BLIJVEN

HANGEN IN HET ROUWPROCES EN ANDEREN NIET?

‘Nogmaals, iedere persoon is uniek en rouwt anders. Volwassenen rouwen

uiteraard anders dan kinderen. Voor kinderen is de dood een abstract,

niet te bevatten begrip. Zelfs het mee laten beleven van de dood en de

begrafenis van een konijntje, kan bij een kind na twee dagen de reactie

oproepen: ‘Zullen we Flappie nu maar weer opgraven, hij is lang genoeg

dood geweest...’ Anderen blijven juist onbewust lang in het rouwproces

steken omdat ‘ophouden met rouwen’ voelt alsof je de overledene in de

steek laat. Alsof je door je verdriet een plaats te geven, het bestaan van de

overledene ontkent.’

ToBe 69

ToBe is er voor iedere sterveling,

jong of oud, voor ieder die midden

in het leven staat. Daarnaast is ToBe er

voor elke levensbeschouwing.

Herinneringshanger

Voor veel mensen is een huisdier meer

dan een goede vriend of familielid.

Als een dier dood gaat, is dat dan

vaak ook een heel verdrietige periode.

Liefdier.nl biedt de mogelijkheid om

een blijvende herinnering te maken

voor een overleden huisdier, in de

vorm van een herinneringshanger.

www.liefdier.nl

118 ToBe

‘Hoe meer pijn

het doet, hoe eerder

de pijn ook weer slijt’

WAT IS EEN VEEL VOORKOMEND

GEVOLG VAN ONVERWERKTE ROUW?

‘Vaak is het verschillend beleven van rouw

bij volwassenen de oorzaak van allerlei relatieproblemen.

Dat mannen anders rouwen dan

vrouwen lijkt logisch omdat zij emotioneel

gezien nu eenmaal anders in elkaar zitten, het

wordt erger als er onbegrip is voor de manier

waarop de ander met zijn of haar verdriet

omgaat. Je ziet vaak relatieproblemen ontstaan

als de partners samen een kind verliezen, of als

één van de partners geconfronteerd is geweest

met vroeger verlies in zijn of haar familie.

De communicatie tussen de twee partners kan

een enorm probleem worden als bijvoorbeeld

een van de partners erg introvert is. Zo kan het

gebeuren dat een stel samen in relatietherapie

komt en dat dan blijkt dat de grondslag van de

relatieproblemen de onverwerkte rouw is bij een

van de partners. In zo’n geval stop je even met

de relatietherapie en concentreer je je op die ene

partner. Dan moet eerst de rouw worden opgelost,

het verdriet moet eruit. Therapie kan daarbij

helpen omdat het ruimte biedt om de gevoelens

die al die tijd verborgen zijn gebleven, naar

buiten te laten komen. Om die rouwperiode

die is stil blijven staan, eindelijk af te sluiten.’

Herinneringen

Glaskunst

In glasstad Leerdam staat

De Glasblazerij. Hier worden

de meest uiteenlopende

kunstwerken van glas Soms is het fijn om een herinnering tastbaar te maken.

gemaakt. Het is ook mogelijk

om een urn van glas te laten Om vast te kunnen houden en nooit meer te vergeten.

maken. De kleur en vorm

kunnen helemaal worden

aangepast aan de persoonlijke

wensen. Het is zelfs mogelijk

om te zien hoe de speciale

A postcard to heaven

urn wordt gemaakt.

Het oplaten van een herdenkingsballon

www.deglasblazerij.nl

is een prachtige manier om te zeggen

hoeveel je iemand mist of van hem

of haar houdt. Door een tekst op de

ballon te schrijven, schilderen of

tekenen kun je er een persoonlijke

boodschap van maken. De herdenkingsballon

wordt zo een briefkaartje naar

de hemel… De ballon werkt volgens

het principe van een heteluchtballon,

is gemaakt van rijstpapier en dus

100% biologisch afbreekbaar.

www.herdenkingsballon.nl

Hommelkistje

50 JAAR ‘VERGETEN’ VERDRIET

Uitvaartonderneemster Monica Zeegers komt in contact met een jong stel

waarvan het kindje dood is geboren. Zij besteedt veel tijd aan het gezin, omdat

het overlijden van zo’n jong kindje op de jonge ouders een enorme impact heeft.

Het jonge stel neemt op een liefdevolle, emotionele manier afscheid van hun

doodgeboren dochtertje. Zij versturen het geboortekaartje met een aangepaste

tekst, en vragen mensen ook om langs te komen en gewoon een cadeautje te

komen brengen. Hun dochtertje ligt in de wieg en alle familieleden en vrienden

mogen ook afscheid nemen. Het valt Monica Zeegers op dat mevrouw de Jong,

de oma van de jonge moeder, zich behoorlijk onaardig gedraagt. Ze spreekt

haar afkeuring uit over het ‘overdreven gedoe’: waarom moesten er kaartjes

worden verstuurd? En waarom moesten er mensen bij de uitvaart aanwezig zijn?

Niemand had dit kindje toch levend meegemaakt? Monica probeert met

mevrouw de Jong te praten, maar stuit op een muur van afwijzing.

Mevrouw de Jong belt Monica zelfs op om haar te vertellen hoe belachelijk ze

al het gedoe rond het overleden kindje vindt. Tevens meldt ze dat ze niet bij de

uitvaart aanwezig zal zijn. Monica raakt ondanks haar professionele ervaring en

haar inlevingsvermogen toch redelijk geïrriteerd door de oudere vrouw.

De uitvaart vindt plaats en het is een prachtig afscheid van een lief, klein wezentje

dat volledig in de harten van de ouders, zusje, familie en vrienden is opgenomen.

Als Monica mevrouw de Jong iets later een keer spreekt, komt het hoge woord

er uit. Vijftig jaar geleden kwam haar eerste kindje levenloos ter wereld. Ze heeft

nooit geweten of het een jongen of meisje was, hoe het er uit zag en waar het

begraven is. Ze was altijd erg flink geweest en had het uit haar hoofd gezet,

dacht ze. Tot het moment dat haar kleinkind dit ook moest overkomen.

Ze was jaloers en boos. Ontzettend jaloers op haar eigen kleinkind en het feit dat

iedereen zo meelevend is geweest. Boos omdat ze nu ook inziet dat het anders

had gekund als ze in een andere tijd was geboren en een ander inzicht had gehad.

FEEST

Er wordt gelachen, gepraat, gegeten en

gedanst, maar er wordt niet gehuild.

De nabestaanden zijn blij dat ze hun

dierbare zo’n mooi crematiefeest

hebben kunnen geven.

Kunstenaar Flip Looyen maakt

baarkleedjes en grafkistjes voor

insecten en kleine huisdieren,

zoals goudvissen. Flip gaat in

zijn werk uit van de eigenschappen van de dieren en de

manier waarop ze leefden. Flip: ‘In mijn werk ligt de nadruk

meer op hoe het leven is geleefd, dan dat ik de droefenis

van de dood benadruk.’ Flip maakt stukken op aanvraag.

www.fliplooyen.nl

GECOMPLICEERDE ROUW

ToBe 61

Rouwknoopje

Een eenvoudig knoopje van een overhemd inspireerde Marian van

Essen, beeldend kunstenaar en ontwerper van grafmonumenten,

tot het ontwikkelen van parlAmore. De parlAmore rouwknoop is

een ronde edelsteen van zwarte onyx of rode jaspis met daarop een

knoopje van een overhemd van de overledene. De rouwknoop is te

dragen als broche, hanger of reversspeld.

www.parlamore.nl

Gedenkgeschenk

Een Gedenkgeschenk is eigenlijk een kleine biografie; een boekje met

daarin een levensverhaal in woord en beeld. Een leuk idee voor mensen

die hun leven in boekvorm zouden willen zien, maar het is vaak ook fijn

voor mensen met de ziekte van Alzheimer of een andere aandoening die

het geheugen aantast, om herinneringen vast te leggen voordat ze verdwenen

zijn. Zo blijven herinneringen leven.

www.gedenkgeschenk.nl

Een crematie op Bali kost veel tijd en ook heel veel geld. De meeste

Balinezen zijn een groot deel van hun leven bezig met het sparen

voor hun eigen crematie en die van hun ouders. Arme Balinezen

kunnen hun overledene pas cremeren als ze genoeg geld bij elkaar

hebben voor een minimale plechtigheid waarbij meerdere lichamen

tegelijkertijd worden gecremeerd. Tot die tijd wordt het lichaam

bewaard in een tijdelijk graf. Dat kan soms maanden of zelfs

jaren duren.

Zodra iemand is overleden, beginnen de voorbereidingen van de

crematie. Iedereen helpt mee bij het maken van het altaar, de kist,

de crematietoren, de lijkwades en alle versieringen. Het lichaam

wordt op rituele wijze gereinigd en versierd. Zo worden er spiegelscherven

op de oogkassen gelegd om na de wedergeboorte

verzekerd te zijn van heldere ogen en worden er bloemen in de

neusgaten gestoken om de ziel te versterken.

Iedereen helpt mee bij het maken van

het altaar, de kist, de crematietoren,

de lijkwades en alle versieringen.

De loodzware toren wordt door vele helpende handen naar de

crematieplaats gedragen. Tijdens deze route worden er regelmatig

omwegen gemaakt om het lichaam op een dwaalspoor te brengen

zodat het niet de kans krijgt om terug te keren. Zo worden er op

elk kruispunt rondjes gedraaid en mag het lichaam niet via de poort

het dorp verlaten, maar moet het over de muur worden getild.

Op de crematieplek aangekomen, wordt het lichaam overgebracht

in een holle boomstam. In deze ‘kist’ die is gevuld en versierd

met allerlei symbolische voorwerpen en tekeningen, wordt het

lichaam verbrand. Als het vuur is gedoofd, wordt de as verzameld.

Na 12 dagen wordt de as uitgestrooid boven zee. Dan pas kan

de ziel kan overgaan in een nieuw bestaan.

82 ToBe ToBe 83

Special

Vlindervriendje

Adopteer een vlindervriendje.

Vlindervriendjes zijn gemaakt

van vilt en maken deel uit van

een kunstobject gemaakt door

kunstenares Bertina Slettenhaar.

Dit kunstobject wordt aangeboden

aan de kinderen die

verblijven op de Biezenwaard;

een logeerboerderij voor chronisch

zieke en gehandicapte

kindjes. Ieder kind mag een

vlinder uitzoeken. Door het

bekijken, vasthouden en knuffelen

van deze vlindervriendjes,

kunnen de kinderen even lekker

wegfladderen in hun dromen.

www.voor-altijd.nl

Koesterkaartjes

‘Op het moment dat je iemand verliest, gaan er duizend dingen

door je hoofd en door je hart. Wat je dan het meest nodig hebt, is

gezien, gehoord en gerustgesteld te worden.’ Saskia de Bruin maakt

deze prachtige koesterkaartjes met troostende spreuken.

Vanaf november 2008 verkrijgbaar.

www.uitgeverijdezaak.nl

ToBe 119

Cheeeeese!

INFORMATIE EN TARIEVENBROCHURE

FAMILIEPORTRET

TEKST EN FOTOGRAFIE: KLAUS STRUDLAND

WWW.LAPSKLAUS.COM

Deze foto werd 45 minuten na de begrafenis - ment van mijn oma. Omdat onze familie ver uit elkaar

woont, zien we elkaar niet zo vaak. We besloten dan

plechtigheid genomen. Bizar? Niet als je het ook om de gelegenheid aan te grijpen om een familieportret

te maken. Ik realiseerde me dat als mijn opa

familie verhaal kent.

erbij zou zijn geweest, hij zeker een gek gezicht zou

hebben getrokken om ons allemaal aan het lachen

De Finse fotograaf Klaus Strudland maakte deze foto te krijgen. Ik stelde dus voor om één serieuze foto te

nog geen uur nadat zijn opa was begraven: ‘Mijn opa maken en één maffe, compleet over de top, gestoorde

RITUELEN

was een opgewekte en vriendelijke man. Hij was slim en foto om zijn nagedachtenis te eren. Ik zette de camera

geestig en altijd in voor een geintje. Tijdens feestjes en op zelfontspanner en gaf iedereen de opdracht om zo

familie bijeenkomsten was hij altijd het middelpunt en raar mogelijk te doen als de camera ging piepen.’

maakte hij iedereen aan het lachen. De hele familie was

dol op hem. De laatste jaren van zijn leven waren moei- ‘Het resultaat is deze foto. Genomen slechts 45 minuten

lijk voor hem en voor zijn naasten. Hij was ernstig nadat we het lichaam van opa aan de aarde hadden toe-

ziek, verloor zijn goede humeur en was depressief. vertrouwd. Ik denk dat deze foto veel zegt over onze

Na een lijdensweg van twee jaar overleed hij in zijn opa, de band die we als familie hebben, de manier

slaap. De familie was vreselijk verdrietig, want ondanks waarop we in het leven staan en onze levenslust.

het feit dat hij een prachtig leven had gehad, misten we We hebben een fantastische avond gehad en we wisten

hem enorm.’

allemaal zeker dat opa, als hij erbij was geweest,

‘Na de begrafenis kwamen we bij elkaar in het apparte- net zoveel lol zou hebben gehad.’

8 ToBe ToBe 9

12 ToBe

Joep achterop de tandem bij Gabriëlle. Met een kale kop!

Daar moet iets aan de hand zijn... Er zijn mensen die dit opmerken

en dan het achterliggende verhaal willen horen. Er zijn ook

mensen die net doen alsof ze niets hebben gezien.

Vindt Joep hen de moeite waard, dan trekt hij aan hun jasje.

‘Ik heb kanker, maar ik wil niet sociaal dood worden verklaard.

Ik wil zo lang mogelijk bij het normale leven blijven.’

E

ind maart van dit jaar hoorde Joep Kruijtzer (59)

dat hij een kwaadaardige hersentumor heeft.

Opereren was geen optie. Het bestaan van hem,

zijn vrouw Gabriëlle Kruijtzer-Kissels (48) en hun dochters

Janneke (22) en Karlijn (20) kantelde. De toekomst zou er

heel anders uitzien dan ze hadden gedacht. De naderende

dood werd een belangrijk gespreksonderwerp. ‘Maar zolang

die man met de zeis buiten de deur blijft, proberen we zoveel

mogelijk te genieten van de tijd die we samen nog hebben.

Het zou toch stom zijn om die laatste periode te verpesten

door te blijven piekeren op de bank. Ik wil dat mijn gezin

fijne herinneringen heeft. We zijn allemaal heel realistisch,

weten wat ons te wachten staat. Maar we laten de moed niet

zakken. Die kracht ontlenen we aan elkaar. Aan de liefde en

steun die we elkaar kunnen geven en aan de openheid waarmee

we alles met elkaar kunnen bespreken.’

Aan de eettafel in hun huis in een rustige, groene buurt in

Doetinchem, vertellen Joep en Gabriëlle over al die emotionele

gebeurtenissen die zich de afgelopen maanden hebben

voorgedaan. En op de laatste mooie zomerdag, als de foto’s

van het gezin worden gemaakt, komen Janneke en Karlijn

aan het woord. Joep poseert met plezier, met of zonder lichte

zomerhoed. Het is voor hem belangrijk dat hij goed - dat wil

zeggen zoals hij is - op de foto’s komt te staan. Die foto’s

zullen immers een dierbare herinnering worden. Soms zie je

dat hij hieraan denkt. Maar dan is er weer een vonk in zijn

ogen en een vrolijke mimiek op zijn gezicht. Er is geen

toneelspel bij. Zo is Joep. Type Bourgondische levensgenieter

die het leven neemt zoals het komt en er dan het beste van

probeert te maken. Dat heeft hij altijd gedaan en dat blijft

hij doen nu het leven zijn donkere keerzijde heeft laten zien.

Dit is zijn verhaal en dat van Gabriëlle.

Joep: ‘Begin maart werd ik wakker met een vreselijke hoofdpijn.

Het was zo erg dat ik met mijn hoofd tegen de muur

wilde slaan om die pijn weg te krijgen. Omdat mijn eigen

huisarts afwezig was, ben ik naar zijn plaatsvervanger

gegaan. Heb je het druk?, vroeg die. Ja, ik had het druk. Ik

had een eigen bedrijf, dat goed liep. Doe het maar eens een

paar dagen rustig aan, neem een paracetamol, dan gaat het

wel over. Maar ik bleef een raar gevoel in mijn hoofd houden.

En bij tennissen zag ik de bal links niet meer. Terug naar de

arts, nu mijn eigen huisarts, en die stuurde me door naar de

neuroloog. Om het zekere voor het onzekere te nemen, zei

hij. Op de fiets ben ik naar het ziekenhuis gegaan. ‘Even een

paar testjes, ik ben zo terug en vanavond ga ik tennissen’,

zei ik tegen Gabriëlle. Het liep anders. Na wat testjes lag ik

onder de scan. Vervolgens kwam er een verpleegster naar me

toe die zei dat de neuroloog wilde dat mijn vrouw bij de uitslag

van de scan aanwezig was. Dat klinkt niet goed, dacht,

ik meteen. Ik belde: ‘Kom maar gauw langs’. ‘O god’, zei ze.

Gabriëlle: ‘Toen wist ik het al meteen. Ze gaan je niet voor

goed nieuws naar het ziekenhuis halen. ‘Uw man ligt op

kamer 12’, hoorde ik. Ligt! Ligt ‘ie al? Dan zit je aan zo’n

piepklein tafeltje te wachten tot de arts komt. Na enkele

inleidende opmerkingen, hoorden we dat er sprake was

van een hersentumor. Wanneer dat eenmaal tot je doorgedrongen

is, ga je denken: we krijgen een zware tijd. Chemo,

bestraling, opereren. Dat is allemaal verre van makkelijk,

maar we gaan ervoor! Dan krijg je de volgende klap.

Opereren heeft geen nut meer. Het is de meest kwaadaardige

vorm van een hersentumor. Als een soort spin vertakt gaat

die de hersenen in. Die tumor kan nooit helemaal worden

weggehaald. Bovendien is zo’n operatie te riskant.’

ToBe 13


ToBe laat op een frisse, eerlijke,

onafhankelijke en openhartige

wijze zien dat er meer is

dan we ooit voor mogelijk

hebben gehouden.

K


VERSPREIDING 250.000 EXEMPLAREN

ToBe wordt o.a. verspreid via 50 geselecteerde uitvaartondernemers

die zijn aangesloten bij de brancheorganisatie

Requiem. Requiem bestaat uit een landelijk netwerk van

kleine en middelgrote uitvaartondernemers die lokaal

bekend zijn en uitgebreid tijd en aandacht besteden aan

de uitvaart en de nabestaanden.

Na iedere uitvaart krijgen de bezoekers de gelegenheid

een gratis exemplaar van ToBe mee naar huis te nemen.

Deze manier van verspreiden heeft als voordeel dat bij

de bezoekers op dat moment een sterke behoefte bestaat

aan dergelijke informatie.

Ieder bij Requiem aangesloten bedrijf verzorgt gemiddeld

100 uitvaarten per jaar. Elke uitvaart wordt door zo'n 100

bezoekers bezocht. In totaal verzorgen de 50 Requiembedrijven

ongeveer 5.000 uitvaarten waar circa 500.000

bezoekers aanwezig zijn. Aangezien er maandelijks nieuwe

leden toetreden, is de verwachting dat de oplage in de

toekomst aanzienlijk zal toenemen.

ToBe wordt ook verspreid via wachtkamers, open dagen

en evenementen. Daarnaast is ToBe verkrijgbaar in de

losse verkoop.

ToBe is een

glossy magazine

over de kwaliteit

en eindigheid

van het leven.

TITEL

ToBe

UITGEVER

ToBe bv

Doetinchemseweg 59

7007 CB Doetinchem

Telefoon: (0314) 327 523

ONTWIKKELING EN

REALISATIE

MCP bv

Postbus 631

7000 AP Doetinchem

Telefoon: (0314) 327 523

www.mcp.nl

ADVERTENTIEVERKOOP

Feston Media

Doetinchemseweg 59

7007 CB Doetinchem

Media-adviseur: Angeli van Schaik

Telefoon: (0314) 390 210

E-mail: angeli@festonmedia.nl

www.festonmedia.nl

RESERVERINGSTERMIJN

ADVERTENTIES

Tot 4 weken voor verschijning

AFSLUITINGSDATUM

MATERIAAL

Tot 3 weken voor verschijning

VERSCHIJNINGSDATA

8 april 2009, 7 oktober 2009

OPLAGE

250.000 exemplaren

UITVOERING EN OMVANG

ToBe heeft een glossy uitstraling

en een minimale omvang van

128 pagina's.

AANLEVERSPECIFICATIES

ADVERTENTIEMATERIAAL

BESTANDSFORMAAT

Certified PDF

(300 dpi, CMYK, conform ISO

standaard PDF/X-1a:2001)

AANLEVERMETHODE

CD/DVD voorzien van kleurproef.

Dubbele pagina’s dienen als spread

te worden opgemaakt. Voor het

converteren/aanpassen van aangeleverde

bestanden worden extra

kosten in rekening gebracht.

TECHNISCHE GEGEVENS

DRUKPROCEDÉ

Omslag vellen offset,

binnenwerk rotatie offset

PAPIER

Omslag 200 grs lhh

gesatineerd MC voorzien van UV-lak

Binnenwerk 100 grs lhh

gesatineerd MC

AFWERKING

Garenloos gebonden

FORMAAT

Bladspiegel (b x h): 230 x 285 mm

Zetspiegel (b x h): 218 x 273 mm

ADVERTENTIEFORMATEN EN -TARIEVEN

Formaat breedte x hoogte

1/1 pagina bladspiegel* 230 x 285 mm

1/1 pagina zetspiegel 204 x 273 mm

1/2 pagina staand 99 x 273 mm

1/2 pagina liggend 204 x 133 mm

1/4 pagina 99 x 133 mm

1/8 pagina 99 x 64 mm

* Aflopend formaat + 4 mm overfill rondom.

Formaat 1x 2x

1/1 pagina full colour € 6.640,00 € 6.100,00

1/2 pagina full colour € 3.745,00 € 3.475,00

1/4 pagina full colour € 2.135,00 € 1.995,00

1/8 pagina full colour € 1.220,00 € 1.150,00

Prijzen zijn per plaatsing en exclusief btw.

Similar magazines