John Medina 12 Brein Wetten www.brainrules.net - CPS

John Medina 12 Brein Wetten
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl
www.brainrules.net

Wet 1
Relatie tussen fysieke beweging en mentale alertheid
Steven Blair, dr. Antronette Yancey
Ons brein is geëvolueerd terwijl we 10 tot 20 km per dag liepen. Je moet dus bewegen
om denken te verbeteren.
Beweging brengt bloed naar het brein, glucose voor energie en zuurstof om giftige
stoffen (vrije radicalen) op te nemen als een spons. Deze vrije radicalen worden
omgezet in kooldioxide, daarna afgevoerd via de longen. Het stimuleert de proteïnen
die ervoor zorgen dat de neuronen zich beter verbinden.
Beweging verbetert het hele functioneren van het lichaam, maakt een buffer tegen
stress.
Het brein wil terug naar onze hyperactieve Serengeti oorspong!
Onderzoek naar preventie bij problemen, zoals depressie, Alzheimer, beroerte: kans
gereduceerd met 50 - 60% bij bijv. 20 min beweging per dag.
Onderzoek naar interventie bij mentale problemen bijv. depressie: veel onderzoek
laat positief effect zien: door het reguleren van de aanmaak van serotonine, dopamine
en norepinephrine.
Vooral het probleemoplossend vermogen lijdt onder een passief bestaan.
Onderzoek op kinderen (Yancey) wijst uit: betere concentratie, voelen zich beter,
minder stress, meer alert als ze regelmatig bewegen.
Het brein heeft heel veel energie nodig, verbruikt 20% van de totale energie. Het
heeft veel glucose nodig en veel afvoer van toxische stoffen, dus veel zuurstofrijk
bloed nodig. Je kunt 30 dagen zonder eten, maar het brein kan nog geen 5 minuten
zonder zuurstof.
Effect van beweging:
• Verbetering van de doorvoer: vermeerdering bloedaanvoer omdat het een
doorvoermolecule genereert, nitrietoxide die de doorstroom verbetert.
• Beweging vermeerdert het volume aan bloed in gebied van de hersenen, de
dentate gyrus, vitaal onderdeel van de hippocampus, dat een belangrijk
aandeel heeft bij geheugen.
• Beweging stimuleert meer ‘kunstmest’ in de vorm van BDNF dat een groeieffect
heeft op neuronen. Deze proteïne draagt zorg voor het gezond houden
van de neuronen en voor de aanmaak van nieuwe neuronen.
Voorbeeld: Experiment:
1. Groep kinderen joggen 3 x p.w. 30 min. Na 12 weken zijn de cognitieve prestaties
beduidend beter. Toen de jogging stopte vervielen ze naar het niveau van vóór het
joggen.
2. een groep ‘couch-potatoes’: breinkracht gemeten, daarna in aerobic programma
opgenomen en daarna weer gemeten. Na 4 maanden beduidend meer mentaal
vermogen.
3. bedrijven, bijv. Boeing begonnen loopbanden te installeren: beweging integreren
tijdens werkuren voor hogere productiviteit en gezondere mensen. Het geeft een
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

oost aan het collectief denkvermogen.
Idee
Hoe kun je beweging integreren in het onderwijs (docenten en leerlingen)?
Schoolorganisatie:
1. 2 keer per dag pauze met beweging: 20/30 min. elke ochtend aerobics of buiten
lopen, elke middag 20 min oefeningen (of 2 à 3 keer per week).
In de klas:
2. tijdens bepaalde opdrachten: lopen op een band.
3. actieve werkvormen waarbij gelopen wordt.
4. 1 x per dag buiten de school leren door middel van authentieke opdrachten.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Wet 2
Overleven in de Serengeti: symbolisch redeneren en relaties, teamwork,
gecoördineerd samenwerken met een gezamenlijk doel.
De Loache
We veroverden de aarde door ons aan te passen aan verandering, nadat we gedwongen
werden uit de bomen te komen en de savannah in te lopen na een klimaatverandering.
De verandering van 4 naar 2 benen om rechtop te lopen maakte energie vrij om een
complex brein te ontwikkelen.
Theorie of mind: het aanvoelen, voorspellen van gedrag van de ander. Onze
vaardigheid in leren heeft zijn oorsprong in relaties. Dus leerprestaties zijn afhankelijk
van de emotionele leeromgeving: deels afhankelijk van relatie tussen leerling en
leraar.
Idee
Schoolorganisatie
Kleinere klassen, minder docenten voor 1 klas, docenten gaan een aantal jaren mee
met de leerlingen.
In de klas
Docent in eerste plaats: vaardig in het aangaan van een relatie met een leerling en
een veilige leeromgeving creëren.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Wet 3
Elk brein is anders
Eric Kandel (Nobelprijs in 2000)
Het brein reageert als een spier: hoe meer activiteit je uitvoert, hoe groter en
complexer het wordt. Wat je doet, verandert fysiek hoe je brein eruit ziet.
Brein van een baby: heeft ongeveer het zelfde aantal connecties als volwassenen. Het
brein is nooit uitontwikkeld, de belangrijkste programma’s zijn pas uitontwikkeld als
je begin 20 ben!! (bijvoorbeeld samenwerken en zelfstandig werken).
Als kinderen 3 zijn, is het aantal connecties in bepaalde gebieden verdrievoudigd. Als
ze 8 zijn, na veel snoeien, is het weer terug bij het aantal van volwassenen, daarna
weer verdrievoudiging in de tienerjaren. (terrible twos and terrible teens).
Enorme verschillen per persoon in breinontwikkeling. Verschillende gebieden in
verschillende kinderen ontwikkelen in verschillend tempo!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Grote
diversiteit in gebieden die groeien en worden gesnoeid.
Voorbeeld: een foto van een brugklas: zelfde leeftijd maar dat lijkt er niet op:
sommigen zijn klein, anderen lang, sommigen lijken volwassen, anderen kinderen,
meisjes lijken ouder dan jongens, sommige meisjes lijken nog kind, anderen beginnen
contouren van vrouw aan te nemen, sommigen lijken al in staat in kinderen te krijgen.
Stel we konden in het brein kijken: de hersenen van deze kinderen zijn net zo ongelijk
ontwikkeld als hun lichamen!!!!!!!!!!!!
Er zijn 3 soorten bedrading: ervaring onafhankelijk (harde schijf) (bijv. ademhalen),
ervaring gerelateerd (bijv. taalverwerving), ervaringafhankelijk. Dit betekent dat elk
brein anders is. Leren resulteert in fysieke verandering van het brein en dat alles heeft
te maken met ervaringen die zijn opgedaan.
Hoe kan elk brein anders zijn? In grote lijnen is het hetzelfde, het gaat om de kleinere
wegen, elk brein heeft hier heel veel van en die zijn bij elk mens anders.
Howard Gardner, psycholoog: 7 kinds of smart: meervoudige intelligentie. Maar
neurochirurgen zeggen: 7? ! 7 Biljoen!
Het huidige systeem gaat uit dat van een jaarsysteem waarbij verwacht wordt dat
bepaalde leerdoelen gehaald zijn op een bepaalde leeftijd. Maar het brein werkt zo
niet. Leerlingen van dezelfde leeftijd tonen een grote diversiteit in intellectuele
ontwikkeling.
Leerlingen leren complexe materie niet op hetzelfde moment en niet met dezelfde
diepte.
Een klas lesgeven op 1 niveau: allemaal op bladzijde 10: je bereikt maar klein aantal
leerlingen.
Idee:
Schoolorganisatie:
Kleinere klassen zodat docent aandacht kan geven aan individuele leerprocessen.
Docenten primair kiezen op: goed een leerling aanvoelen, empathie hebben met
leerling om inzicht te krijgen in individuele ontwikkeling en motivatie.
Geen jaarsysteem gebaseerd op leeftijd.
In de klas:
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Meer geïndividualiseerde instructie, gebruikmakend van Meervoudige intelligentie
instructie en werkvormen en software.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Wet 4
Het brein besteedt geen aandacht aan saaie dingen
Jared Diamond
Normaal gesproken gebruiken we eerdere ervaringen om te beslissen waar we
aandacht aan besteden.
Beter aandacht = beter leren, beter onthouden.
Meer aandacht voor dingen die je interesseren, nieuwe dingen, ongebruikelijke
dingen, het opvallende. Denk aan werking van reclame’, de koppeling aan emotie.
Na 10 min presentatie schakelt het brein over op andere dingen als de aandacht
niet vastgehouden wordt.
Hoe kun je de aandacht vasthouden?
1. Hele sterke link tussen geheugen en emotie, voorbeeld van een overval: je kunt
elk detail herinneren.
2. Brein onthoudt rode draad i.p.v. de details, dus generalisaties.
Maar associatie maakt herinneren makkelijker; betekenis gaat voor details. We
denken in spinnen, niet in lijsten.
3. Mythe van multitasking: meerdere dingen tegelijk doen: het brein kan dat niet,
focust op 1 ding tegelijk, het werkt sequentieel. Sommige mensen zijn beter in
task switchen, vooral jongeren, zij hebben een goed geheugen en geen stress.
4. het brein heeft een pauze nodig. Valkuil: teveel informatie geven,
dwangvoeding zonder verteren, zoals ganzen.
Voorbeelden
Multitasking leerling met iPod, op de laptop 12 schermen open, incl. scherm met
conversaties met MYSpace vrienden en MSN gesprek, plus een spelletje. Ook een
scherm met huiswerk. Constant shift in aandacht. Dit werkt niet efficiënt, plus het
levert 50% meer fouten op en het duurt 50% langer.
Bellen tijdens rijden: ± halve seconde langzamer in reactie om te remmen in
noodgeval.
Idee
Schoolorganisatie
Een interruptievrije zone per dag: zonder e-mails, MSN enz.
In de klas
Uitleg geven in modules van 10 min, per module 1 hoofdidee, dan de details.
Wat je gaat leren aan het begin vertellen, met steeds verwijzingen waar we nu
zijn gedurende de les. Herhalen van ideeën.
Na 10 min aandacht vasthouden, niet meer informatie van hetzelfde maar iets
uitdagends, een hook, iets dat emoties triggert, zoals lach, verbazing, d.m.v.
verhaal, sprekende voorbeelden, anekdotes; het moet wel relevant zijn.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Wet 5
Korte termijn geheugen, werkgeheugen: herhaal om te onthouden.
Ebbinghaus, Oliver Sacks
Het werkgeheugen codeert, slaat op, haalt terug, vergeet.
Binnen 30 dagen is 90% van wat in de klas leert vergeten, het meeste wordt binnen
de eerste paar uur vergeten. Door op gezette tijden te herhalen wordt het
geheugen verbeterd. Ebbinghaus 1850, maar daarna steeds bevestigd. Er zijn
verschillen tussen opslag en terughalen van informatie. Ook verschillen tussen
opslaan van hoe je fietst en een telefoonnummer. Er is een bewust geheugen
‘declarative’ en een onbewust geheugen.
Metafoor bewust geheugen: als een blender zonder deksel. De informatie wordt in
minuscule stukjes gehakt en door het hele brein gegooid, de informatie wordt
gefragmenteerd en geassembleerd bij het ophalen. Klinkers en medeklinkers,
lijnen en kleuren, alles wordt op een andere plaats opgeslagen. Bijvoorbeeld een
vrouw kon na een beroerte de klinkers niet gebruiken, wel medeklinkers en
grammaticaal juiste zinnen.
De wereld komt ons voor als een geheel, maar het brein scheurt het uiteen en
verbindt weer. Hoe kan het brein het fragmenteren weer binden? Geen idee nog.
Het coderen kan op 2 manieren:
- Automatische verwerking, bijv. wat heb je gisteren gegeten
- Moeite verwerking zoals ‘wat is je wachtwoord?’> deze vorm heeft veel
herhaling nodig voordat het beklijft en teruggehaald kan worden met
hetzelfde gemak als de automatische versie.
Hoe sterker de code, hoe uitgebreider, hoe beter de herinnering. De herinnering
wordt beter als betekenis erbij wordt betrokken, als we het persoonlijk maken.
Het klinkt als tegenstrijdig, maar hoe complexer opgeslagen hoe makkelijker te
onthouden.
Iets wordt opgeslagen in de herinnering op dezelfde plek waar het het eerst wordt
gezien. Herinneringen worden over de hele oppervlakte van de cortex
gedistribueerd. Opslag is een gezamenlijk project van vele regio’s van het brein.
Je kunt het ophalen van informatie verbeteren door de omstandigheden te
herhalen van de oorspronkelijke codering, bijvoorbeeld de plek, het gevoel. Je
kunt dus ook context-afhankelijk gevoelsafhankelijk leren.
Dus het beste is contextrijk leren, betekenisvol leren, samenhangend leren.
Idee
Schoolorganisatie
Voor Engels een Engelse klas bijvoorbeeld.
In de klas
Het beste kun je laten coderen door zoveel mogelijk handvatten aan de deur,
vooral bij eerste momenten: dus: goed begrijpen wat het betekent.
Veel echte voorbeelden, betekenisvolle ervaringen bijvoorbeeld door veldwerk,
interviews, buiten de school leren.
Intrigerende introducties.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Proberen de omgeving van coderen en ophalen hetzelfde te laten zijn:
spreekvaardigheid mondeling oefenen.
Wet 6
Lange termijn geheugen: vergeet niet te herhalen
Daniel Offer
De huidige kennis wordt verbonden met herinneringen, alsof ze al samen waren.
Het lange termijn geheugen is niet betrouwbaar door generalisatie.
Denken en praten direct nadat iets is gebeurd of verteld, verbetert de herinnering.
Het beste werkt herhaling met gezette tussenpozen.
Hoe werkt het? Zeer intensieve communicatie tussen de cortex en mediaal temporaal
kwab.
1. zintuiglijke informatie komt binnen in de cortex, gaan naar de hippocampus en
vormt dan herinneringen in de cortex. Elektrisch geladen huwelijk. Lang na de
eerste stimulus zijn die 2 nog lang aan het napraten, vooral tijdens de slaap.
Deze ‘offline’ verwerking peilt voor goede slaap!
2. terwijl die 2 bezig zijn de herinnering te vormen is de herinnering onderhevig
aan verandering. Nieuwe informatie wordt gekoppeld aan oude herinneringen
en die worden samen opgeborgen.
3. na een tijd laat de hippocampus de cortex los, einde relatie, de herinnering is
nu alleen in de cortex, dit kan jaren duren, minimaal 10 jaar. Gedurende die
tijd is de herinnering niet stabiel. Men spreekt van nomadisch geheugen. Het
bewuste geheugen wordt uiteindelijk opgeslagen in hetzelfde cortex gebied als
waar het initieel is binnengekomen.
Voorbeeld
H.M.: zijn hippocampus is weggehaald en hij kan nieuwe informatie niet coderen. Als
hij je 2x ontmoet in een uur weet hij niet wie je bent, hij herkent zijn eigen ouder
wordende gezicht niet in de spiegel. Hij weet wel alles nog over zijn vroegste jeugd.
Idee
Schoolorganisatie
Hoe kun je de noodzaak van herhalen inbouwen in je rooster: dagelijks, wekelijks,
maandelijks, halfjaarlijks, jaarlijks, na 2 jaar….?
Bijvoorbeeld: Indeling van de dag in units van 25 minuten waarbij lessen worden
herhaald na 90 minuten.
Elke 3 e of 4 e dag wordt besteed aan herhaling waarbij eerdere stof in verkorte vorm en
op een andere manier wordt aangeboden.
Het jaarsysteem afschaffen.
In de klas
Herhaling inbouwen binnen dezelfde les en binnen lessenreeksen op verschillende
manieren.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Wet 7
Goed slapen = goed leren
Kleitman en Dement
1. nacht slaapzone: ongeveer 8 uur
We slapen 1/3 van onze tijd. Waarom? Dat weten we niet exact, maar waarschijnlijk
heeft het brein dat nodig, dat is vooral als we slapen actief: legioenen neuronen
communiceren elektrische bevelen naar elkaar, het is een geknetter van jewelste. Het
is slechts iets minder actief in de niet-Rem slaap (dat is 20% van je slaap). Gegeven de
hoeveelheid energie die het brein gebruikt als je slaapt is het een wonder dat je zo
fris wakker wordt.
Er is een constante strijd tussen 2 legioenen neuronen, hormonen en andere
biochemicaliën dat resulteert in het cyclisch waken en slapen. Het ene legioen doet
alles ervoor dat je gaat slapen, de ander dat je wakker blijft. Ze winnen om de beurt,
dit gebeurt ook als je afgesloten van het licht in een grot zit. Na ongeveer 16 uur
verliest het waaksysteem het van het slaapsysteem.
2. middagdutje zone
Meestal na de middag uur behoefte aan slaap, dit heeft niet te maken met het
middageten. In deze periode heeft het brein behoefte aan slaap. Uit NASA onderzoek
blijkt dat een dutje van 30 minuten de prestaties daarna met 34% doet toenemen.
Er is variatie in hoeveel slaap mensen nodig hebben en hun voorkeurstijd van slapen,
maar de biologische behoefte aan een middagdutje is universeel.
Er zijn 3 types mensen:
- vroege vogels Leeuwerik
- middag vogels Kolibrie
- late vogels Uilen
Mensen veranderen ook tijdens hun leven van type, met name tieners veranderen in
uilen.
Als je niet de nodige slaap krijgt, is dat slecht voor het brein. Een gezonde slaap geeft
leren een grote boost, vooral bij het leren van een procedure: er een nachtje over
slapen.
Slaap is essentieel voor het leren: tijdens de slaap is er een replay van het geleerde op
een hoog tempo, maar aangevuld met emotioneel geladen herinneringen. Dus tijdens
de nacht is er een off line verwerking van het geleerde.
Slaaphormonen (proteïne melatonine) zijn op maximale niveau tijdens de pubertijd,
vooral in de ochtend. Adolescenten hebben veel slaap nodig.
Voorbeeld
Randy die 11 nachten niet slaapt om in Guinness book of Records te komen: uitval,
hersens gaan slecht functioneren.
Idee
Schoolorganisatie
Flexibilisering van lestijden.
School niet eerder dan 9.00 beginnen (een aantal scholen doen dit al).
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Gelegenheid bieden van een middagdutje.
Geen moeilijke stof aanbieden in de middag-slaapzone.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Wet 8
Stress is slecht
Martin Seligman, David Diamond, Gottman
Het verdedigingssysteem van het lichaam, die adrenaline en cortisol aanmaakt, is
gemaakt voor ernstige maar voorbijgaande dreiging, zoals een tijger in de Serengeti.
Chronische stress, zoals een vijandige thuissituatie of pesten op school, dereguleert
het systeem enorm en maakt leren zo goed als onmogelijk.
Tijdens chronische stress maak adrenaline littekens in je bloedaderen die een
hartaanval of een beroerte kunnen veroorzaken. Cortisol beschadigt de cellen in de
hippocampus, waardoor je vermogen om te leren en te onthouden aangetast wordt.
De slechtste stress wordt veroorzaakt door het gevoel dat je geen controle hebt over
iets. Je voelt je hulpeloos.
Emotionele stress heeft een gigantisch effect op het leren van kinderen en op het
functioneren van werknemers zoals docenten en schoolleiding.
Idee
Schoolorganisatie
Voor ouders of aanstaande ouders: biedt een cursus aan: hoe creëer je een stabiele
thuissituatie, een positieve leeromgeving waardoor schoolprestaties goed kunnen zijn?
Door school te organiseren of door de medische zorg.
Idem: cursus: ‘school’ in eerste levensjaar laten beginnen, sneller beginnen met
uitdagingen voor het brein (terrible twos!!)
Kinderopvang regelen op school. Kinderen tijdens en na schooltijd goed opvangen.
Goede leerplek voor de leerlingen. Vrouwen hebben meer kans om zich goed in te
zetten voor de school.
In de klas
Elke dag (elke les) aandacht voor een veilige leeromgeving, teambuilders,
samenwerkingsspellen, positief taalgebruik.
Minder handen voor de klas: een paar docenten, die sterke, positieve leerling –
docentrelatie kunnen opbouwen voor een aantal jaren.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Wet 9
Stimuleer zo veel mogelijk zintuigen
Howard Gardner, Richard Mayer, Proust
We nemen informatie op door onze zintuigen, deze wordt vertaald in elektrische
signalen, voor elk zintuig andere. De signalen worden naar verschillende delen van het
brein gezonden, daarna vind er een reconstructie plaats wardoor we uiteindelijk de
gebeurtenis als een geheel zien.
Het brein is gedeeltelijk afhankelijk van opgedane ervaring om te beslissen op welke
manier de verschillende signalen te combineren. Dus 2 mensen zullen altijd dezelfde
gebeurtenis verschillend zien.
Onze zintuigen zijn geëvolueerd om samen te werken. Zien wordt bijv. beïnvloed door
horen. Dus we leren het beste als we zo veel mogelijk zintuigen stimuleren.
Geur heeft een onvoorstelbaar sterke kracht om herinneringen terug te halen.
Voorbeeld
Onderzoek naar gebruik van positieve geur, roos of vanille, tijdens aanbod van stof en
daarna tijdens slaap. Bij het leren zeer positief effect voor de retentie: 97 % goede
antwoorden, 11% meer dan zonder geur. Ook bij kledingwinkel zeer positieve
uitkomsten, ook bij verkoop huis. Starbucks: koffielucht, geen parfum voor bediening!
Idee
In de klas
Gebruik van meerdere zintuigen vergroot de kans op leren, dit geldt voor de manier
van instructie, de soorten opdrachten en de manier van onthouden.
Gebruik van muziek en geur en kynestesie in de klas.
Bij herhaling van stof gebruik maken van steeds andere zintuigen.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Wet 10
Visueel = dominant
We kijken met ons brein, niet met onze ogen.
Zien is het meest dominante zintuig dat de helft van de bronnen van hetbrein in beslag
neemt.
Wat we zien is wat ons brein ons vertelt wat we zien en dus niet 100% betrouwbaar.
De visuele analyse bestaat uit meerdere stappen. De retina assembleert fotons tot een
klein filmpje met informatie. De visuele cortex behandelt deze; verschillende
onderdelen als kleur, structuur, beweging worden door verschillende onderdelen van
de cortex behandeld, uiteindelijk wordt alles weer geassembleerd tot een geheel.
We leren het beste met beelden, niet door geschreven woord of auditief.
Idee
In de klas
Gebruik van beelden, bewegend of niet bij overdracht van kennis, maar bij voorkeur
bewegend, bijvoorbeeld computer simulaties, gebruik van kleur. Het oog gaat eerst
naar het plaatje.
Als je PowerPoint gebruikt: weinig woorden en meer beelden.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Wet 11
Brein van man en vrouw zijn anders
David C. Page
Het brein van man en vrouw zijn ander; ze denken anders, reageren anders, leren
anders.
De man heeft 1 X-chromosoom, de vrouw heeft er twee. Deze heeft een ongewoon
groot aantal genen in zich die betrokken zijn bij het maken van het brein.
Vrouwen zijn genetisch complexer, omdat hun X-chromosonen van vader en moeder
afkomstig zijn, terwijl die van de man alleen van de moeder komen. Het Ychromosoom
draagt minder dan 100 genen, terwijl het X-chromosoom er 1500 heeft.
Het brein van man en vrouw zijn anders gestructureerd en biochemisch anders,
mannen hebben een grotere amygdala en produceren serotonine bijvoorbeeld sneller,
maar we weten niet wat het belang is van die verschillen.
Mannen en vrouwen reageren anders op acute stress: vrouwen activeren de amygdala
in hun linker hersenhelft en herinneren zich details, mannen die van de rechter en
herinneren grote lijnen.
Voorbeeld
Onderzoek: meisjes apart wiskunde en science uitgelegd leidt tot hogere resultaten.
Idee
Schoolorganisatie
Mannen en vrouwen in schoolleiding en in teams: soms samenwerkend aan 1 project,
heterogeen of homogeen.
In de klas
Zorg voor variatie in de groepjes waarin leerlingen werken, soms heterogeen
(aanvullend) soms ook homogeen naar geslacht.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl

Wet 12
De mens is van nature krachtig onderzoeker, belang van nieuwsgierigheid
Andy Meltzoff
Kijk naar baby’s om te zien hoe we leren: niet passief, maar actief testen door
observatie, hypothese, experiment en conclusie (trial en error).
Bepaalde delen van het brein zorgen voor een onderzoekende houding.
De rechter prefrontale cortex zoekt naar fouten in onze vooronderstelling, een ander
gebied vertelt ons om het gedrag te veranderen.
We kunnen gedrag herkennen en imiteren door onze ‘spiegelneuronen’ die verdeeld
zijn over het brein.
Sommige delen van ons brein zijn zo flexibel als van een baby, we kunnen neuronen
creëren en nieuwe dingen leren gedurende ons hele leven.
Idee
Structureel Leren in de echte wereld, buiten de school incorporeren in de schoolvisie,
leerlingen ervaring laten opdoen over hoe de wereld in elkaar zit.
Structureel contact met mensen in de echte wereld om te leren, niet alleen de
docenten op school.
Levensechte opdrachten en onderzoeken die er toe doen.
© CPS 2010 b.moonen@cps.nl, g.botta@cps.nl