Info over monumenten OMD 2011.pdf - Gemeente Bergen

SCHOORL
Molen Kijkduin, Molenweg 13
Openstelling op zaterdag 10 september 10.00 tot 17.00 uur.
De molen Kijkduin is een ronde, gemetselde korenmolen van het type bovenkruier. Dat betekent dat het bovenste deel van
de kap gedraaid (gekruit) kan worden op de wind.
De molen werd gebouwd in het jaar 1772 als korenmolen voor het dorp Schoorl en is tot op de dag van vandaag nog in
functie. Hij wordt bemalen door vrijwilligers.
Protestantse Kerk Schoorl, Duinweg 5
Openstelling op zaterdag 10 september van 10.00 tot 16.00 uur
Rond het jaar 960 werd op de plaats van de tegenwoordige kerk al een kapel gebouwd door de Graaf van Holland. In 1575
werd deze, gelijk met vele andere kerken in de regio vanwege de oorlog tegen de Spanjaarden, verwoest; alleen de Romaanse
tufstenen toren bleef gespaard. De rest van de kerk werd herbouwd, maar de toren begaf het in 1779, zodat de
kerk onbruikbaar werd. Door toedoen van de familie van Foreest,werd de kerk in 1783 herbouwd; de preekstoel en de
kroon dateren nog uit dat jaar, het orgel is van 1716. In 1906 werd de consistoriekamer aan de kerk gebouwd. Hij werd
uitgebreid in 1935.
Raadshuisje Schoorl, Duinweg 3
Openstelling op zondag 11 september van 12.00 tot 16.00
Dit kleine voormalig recht- en raadshuis stamt uit 1601, en is in 1931 herbouwd enkele meters ten oosten van de oorspronkelijke
plek, met oorspronkelijk materiaal. De gevelsteen laat lezen ''Dit oude raadhuisje is geschonken door de gemeente
Schoorl aan de veer. Hendrick de Keijser welke het verplaatst en hersteld heeft anno 1931''
Het is een pand met een rijke in- en uitgezwenkte voorgevel met pilasters en het ingemetselde jaartal 1601. Het gebouw
heeft een portaal, een cachot en een raadzaaltje voorzien van een betegelde schouw met smuiger. Het raadhuisje deed
dienst tot 1900, tot er een groter raadhuis in gebruik werd genomen (Duinweg 1) Het raadshuisje wordt heden ten dage
gebruikt voor trouwerijen en vergaderingen.
Protestantse Kerk Groet, Kerkbrink 1
Openstelling op zaterdag 10 september van 10.00 tot 16.00 uur
Op een brinkachtige verhoging ligt het kerkje van Groet, dat destijds het enige gebouwtje was in de heerlijkheid Groet. De
eerste steen werd in 1575 gelegd op de plek waar al in de 15 e eeuw waarschijnlijk een kerkje stond. De kerk heeft in het
verleden mooie gebrandschilderde ramen gehad, die tijdens de oorlog van 1799 werden verwoest. In 1738 is de noordzijde
van de kerk vernieuwd en het koor moest in 1830 worden herbouwd toen het na een storm was ingestort. Omdat er
geen geld voor restauratie beschikbaar was, is met behulp van de provincie aan de achterzijde een dichte, rechte muur
gezet. In de Tweede Wereldoorlog hebben de Duitsers de kerk als school gebruikt, waarbij de klok werd gestolen. In 1948
is de kerk in zijn geheel gerestaureerd.
Raadshuisje Groet, Kerkbrink 1
Openstelling op zaterdag 10 september van 10.00 tot 16.00 uur
Dit pandje uit 1639 is het kleinste raadhuisje van Nederland. Op 6,78 x 4,59 m is in vroeger tijden ook een cachot geweest.
BERGEN
Ruïnekerk, Raadhuisstraat 1,
Openstelling zaterdag 10 september van 11.00 tot 16.00
Op de plek van een vroegere houten kapel, werd eind 14de eeuw op deze plek een kerk met driebeukig schip en toren
gebouwd. Het moet een relatief grote kerk geweest zijn; de afmetingen kan men zich voorstellen als men naar de nog
staande ruïnemuren kijkt. Op 22 februari 1574 werd de kerk door de legers van Sonoy verwoest. Alleen het koor werd
eind 16de eeuw herbouwd.
Rond 1950 was de kerk erg vervallen; hij werd gerestaureerd door architect Royaards, die daarbij een klein Zaans huisje
als entreeportaal aan de kerk toevoegde. In 2003 is de kerk aan de voorzijde uitgebouwd, waarbij het Zaanse huisje in de
nieuwbouw is opgenomen.
Beschermd dorpsgezicht
Het is de moeite waard een rondje om de Ruïnekerk heen te wandelen. U loopt langs verschillende mooie pandjes die
interessant zijn in kader van het thema ‘herbestemming’. Bijvoorbeeld het gemeentelijk monument aan Oude Prinsweg
25; een voormalig VVV-kantoortje uit 1922 van de architect Leyen, waar thans een kunsthandel is gevestigd.
Museum Het Sterkenhuis, Oude Prinsweg 21
Openstelling zaterdag 10 september en zondag 11 september van 11.00 tot 17.00 uur.
Dit oude woonhuis uit het jaar 1655 (in muurankers aangegeven) werd vroeger door verschillende gezinnen bewoond. In
1913 liet de familie Sterken, eigenaar van het pand, het door architect Plate restaureren, waarbij het achterste gedeelte
verdween en in aangepaste stijl opgebouwd.

In 1918 werd het aan de gemeente geschonken en tot Museum ingericht. Het pand heeft een fraaie trapgevel met links 9
en rechts 8 trapjes.
Een fraai voorbeeld van herbestemming: van woonhuis tot museum.
Oude begraafplaats, ingang Ruïnelaan
Openstelling zaterdag 10 september van 11.00 tot 16.00 uur.
De begraafplaats werd in 1864 door de gemeentearchitect C. Stuurman aangelegd op een door de familie van Reenen
daarvoor beschikbaar gesteld stuk grond. Links bevindt zich het algemene gedeelte, rechts het rooms-katholieke gedeelte.
Na 1920, toen aan de Kerkedijk een nieuwe begraafplaats werd geopend, werd de oude begraafplaats minder en minder
gebruikt. Officieel werd de begraafplaats gesloten verklaard op 1 december 1965.
BERGEN AAN ZEE
Bergen aan Zee is bijzonder omdat het niet -zoals de meeste badplaatsen aan de Nederlandse kust- is voortgekomen uit voormalige
vissersdorpen, maar bewust is gesticht als elitebadplaats door mevrouw M.A.D. van Reenen-Völter.
Vredeskerkje, Kerkstraat 21
Openstelling zaterdag 10 september 12.00 tot 16.00 uur.
Dit oecumenische kerkje werd in 1917-18 gebouwd mevrouw M.A.D. van Reenen-Völter , echtgenote van de toenmalige
burgemeester van Bergen, naar ontwerp van de architect P. Elders en baron H.L. Taets van Amerongen. De bouwperiode
valt samen met de laatste jaren van WO-I en is daardoor getekend. Zo werden buitenlandse kunstenaars gevraagd de
houten preekstoel met Bijbelse voorstellingen te decoreren en sieren Bijbelteksten van vrede en verzoening de binnenmuren;
vandaar de naam Vredeskerkje. De glas-in-lood ramen zijn van G.F. la Croix, uitgevoerd in het atelier van Bogtman.
Heden wordt het kerkje beheerd door een stichting, is open voor maatschappelijke en culturele bijeenkomsten, en is een
officiële trouwlocatie.
EGMOND BINNEN
Adelbertusakker, Oude Schulpweg
Openstelling openbaar, dus dagelijks
Op de plek van de Adelbertusakker werden in de jaren dertig van de 20ste eeuw, als werkgelegenheidsproject, de fundamenten
opgebouwd van de vroegere kapel, die door de monnik Adelbertus hier werd gebouwd in het begin van de 7de
eeuw. Deze Middeleeuwse monnik, die het christendom in deze regio bracht, werd in de kapel begraven, maar in de 10de
eeuw overgebracht naar de Abdij, die inmiddels in het tegenwoordige Egmond Binnen was gebouwd. Nadat zijn lichaam
daar was weggehaald ontstond ter plekke van zijn graf een waterbron, die nog altijd zichtbaar is.
De Adelbertusakker is een sfeervolle, religieuze plek, waar jaarlijks op 25 juni nog altijd de naamdag van Adelbertus
gevierd wordt in de vorm van een openluchtkerkdienst.
De Adelbertusakker is in 2007 gerestaureerd, waarbij de structuur van de beplanting is verbeterd en de kapel werd hersteld.
Protestantse Kerk, Kloosterweg 2
Openstelling op zaterdag 10 september en zondag 11 september van 11.00 tot 17.00 uur.
De kerk werd in 1836 gebouwd op een van de meest historische plekken van Egmond. De geschiedenis van dit oord gaat
terug tot in de 10de eeuw toen hier in het jaar 920 door Graaf Dirk I een klooster werd gebouwd, dat uitgroeide tot de bekende
Abdij van Egmond.
De kerk is een zaalkerk met Romaanse rondboogvensters met een typische 19 de -eeuwse roedenverdeling. Een korte stompe
toren gaf aanvankelijk toegang tot de kerk. In 1914 werd het kerkje ingrijpend gerestaureerd, waarbij een toren met
spits voor de kerk werd gezet die hoger was dan het vroegere torentje.
Bezienswaardigheden zijn het kabinetorgel uit 1762, de grafzerken, en de preekstoel met doophek uit de 17de eeuw.
EGMOND AAN DEN HOEF
Slotkapel, Slotweg 19
Openstelling op zaterdag 10 september en op zondag 11 september van 10.00 tot 17.00 uur.
De vroege voorganger van de Slotkapel werd op 8 oktober 1229 ingewijd. Getuige de gevelsteen, die boven de hoofdingang
hangt, is de kapel voorts in 1400 en 1480 vernieuwd of uitgebreid. Gelijktijdig met het ernaast gelegen Slot werd de
kapel in 1573 verwoest. In opdracht van de Staten van Holland werd de kapel in 1633 herbouwd en vergroot, nu voor de
Nederlands Hervormde Gemeente. Ter gelegenheid daarvan zijn ook de prachtige gebrandschilderde ramen aangebracht,
die door allerlei omliggende steden zijn bekostigd.
In het interieur zijn verder interessante zaken zoals de 18 de -eeuwse lichtkronen, de Vladerackenbank, gedenkstenen, grafzerken
en een 19 de -eeuws orgel.
De kapel werd in 1913 en in 1963 gerestaureerd.
De Slotfundamenten, bij Slotweg 19
Openstelling dagelijks (openbaar terrein)

De geschiedenis van het “Slot op de Hoef”, zoals het kasteel lange tijd werd genoemd, gaat terug tot het begin van de
13de eeuw. In 1206 werd gestart met de bouw van het eerste gedeelte van het Egmondse Slot. Aanvankelijk was dat niet
veel meer dan een stenen hoeve, maar al vrij snel (ca. 1210-1215) werd er een onregelmatig gevormde stenen ringmuur
toegevoegd met een groot voorhof (nog herkenbaar aan de fundamenten). Vanaf ca. 1285 ontstond door aanbouw de vorm
van een vierkant kasteel.
In 1315 werd het slot door plunderende Westfriezen verwoest, maar kort daarna weer herbouwd. In 1573 volgde wederom
een totale verwoesting. Het enige herstel dat aan het Slot verricht is, is de opmetseling van de twee torens in 1744. Pas in
de jaren dertig van deze eeuw zijn de slotfundamenten weer opgemetseld en werd de vroegere waterpartij hersteld.
Rooms-katholieke kerk Heilige Margaretha Maria Alacoque, Herenweg 188
Openstelling op zaterdag 10 september van 13.00-16.00
De kerk en pastorie werden gebouwd in 1923 naar een ontwerp van Jan Stuyt.
Het is een eenvoudige kruiskerk met een toren links aan de kerkvoorgevel. Het middenschip wordt aan de voorzijde afgedekt
met een zadeldak; de zijschepen door lessenaarsdak met leien. De ingangspartij bevindt zich in het midden van de
voorgevel.
Interieur: Het middenschip wordt afgedekt door een houten gewelf in spitsboogvorm, de zijschepen door gepleisterde
kruisgewelven. Aan de westzijde is een orgelgalerij. Er is sprake van een sober interieur.
De pastorie bestaat uit twee bouwmassa’s: een rechthoekig deel met twee bouwlagen en een schilddak en links daarvan
een rechthoekig deel met één bouwlaag en een afgeknot schilddak. Opvallende roedenverdeling in de vensters.
Klooster Karmel, Herenweg 269
Openstelling op zaterdag 10 september en op zondag 11 september van 10.00 tot 17.00 uur.
'Karmel', voormalig klooster van de zusters Karmelitessen, in 1931 gebouwd naar ontwerp van architect C. M. van
Moorsel. Kenmerkend is de sobere baksteen-architectuur. De vierkante plattegrond toont vier vleugels rond een binnenhof.Langs
drie vleugels is een kloostergang gerealiseerd. Verder is er een kapel, een grote tuin en een voormalige kaarsen-makerij.
Thans heeft het voormalig klooster een woonbestemming, er is een artsen-praktijk en en zijn verschillende appartementen
in gerealiseerd. De kapel wordt gebruikt voor culturele doeleinden.
Tijdens de Open Monumentendagen zullen in de tuin van het voormalig klooster beelden te zien zijn van diverse kunstenaars.
In de kapel zullen verschillende activiteiten plaatsvinden
EGMOND AAN ZEE
Oudkatholieke Kerk, Voorstraat 110
Openstelling op zaterdag 10 september 10.00 tot 16.00 uur
De kerk, gewijd aan St. Agnes, werd in 1885-86 gebouwd ten behoeve van een bloeiende Oudkatholieke gemeenschap,
die in het laatste kwart van de 19de eeuw een duidelijke opleving doormaakte. De Oudkatholieken scheidden zich in 1723
af van Rome.
De kerk is een driebeukige Neogotische kerk met een stijl leien dak en een midden voor de gevel geplaatste toren. In het
interieur vallen de acht houten lijstzuilen op die het gewelf dragen. De preekstoel is afkomstig uit de Amsterdamse
schuilkerk de Pauw en dateert uit het begin van de 19de eeuw. Noemenswaard zijn de gebrandschilderde ramen in het
koor, die in 1911 bij het 25-jarig jubileum zijn geplaatst. Twee van de kroonluchters dateren uit de 18de eeuw.
Naast de hoofdingang hangt nog een angelusklokje uit 1385, waarvan de herkomst onduidelijk is.
Protestantse Kerk, Trompstraat 2
Openstelling zaterdag 10 september van 11.00 tot 17.00 uur
De kerk is een zaalkerk (een kerk zonder zijbeuken) uit 1746. De kerk moet compleet met gebrandschilderd glas, betimmering,
preekstoel en dooptuin iets heel bijzonders zijn geweest. Helaas is daar nu veel van verdwenen. In het huidige
interieur treft men nog de eikenhouten preekstoel uit 1746 met Lodewijk IV-stijlkenmerken aan.
Museum van Egmond, Zuiderstraat 7
Openstelling zaterdag 10 september en zondag 11 september van 11.00 tot 17.00 uur.
Meer dan honderd jaar geleden stond in Egmond aan den Hoef een zondagsschooltje. In 1905 is dit afgebroken. De afgebikte
stenen werden met paard en wagen naar Egmond aan Zee gereden en in de Zuiderstraat werd het gebouwtje, met
een nieuwe voorgevel, als kerkje opgemetseld. Op 28 mei 1960 werd het gebouw als museum geopend. Het pandje is
opgetrokken in een bijzondere eclectische bouwstijl. Het is een mooi voorbeeld van herbestemming; van kerk naar
museum.